II SA/Wa 1147/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej odmawiającą wypłaty ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, uznając przepisy rozporządzenia za niezgodne z Konstytucją.
Skarżący, funkcjonariusz Straży Granicznej zwolniony ze służby w 2013 r., domagał się wyrównania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący analogicznego przepisu ustawy o Policji. Organy odmówiły, twierdząc, że wyrok nie dotyczy Straży Granicznej. Sąd administracyjny uznał jednak, że przepis rozporządzenia określający wysokość ekwiwalentu jest niezgodny z Konstytucją i uchylił zaskarżone decyzje.
Sprawa dotyczyła wniosku funkcjonariusza Straży Granicznej, S. W., o ponowne ustalenie i wypłatę ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy, po zwolnieniu ze służby w 2013 r. Skarżący powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 2018 r. (sygn. akt K 7/15), który orzekł o niezgodności z Konstytucją przepisu ustawy o Policji dotyczącego obliczania ekwiwalentu za urlop. Organy Straży Granicznej odmówiły wniosku, argumentując, że wyrok TK nie dotyczy przepisów ustawy o Straży Granicznej ani rozporządzenia wykonawczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. Sąd stwierdził, że przepis § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 2005 r., określający wysokość ekwiwalentu za niewykorzystany urlop w Straży Granicznej (1/30 miesięcznego uposażenia), jest analogiczny do przepisu ustawy o Policji uznanego za niekonstytucyjny. Sąd podkreślił, że sądy administracyjne mają kompetencję do odmowy zastosowania przepisu niższego rzędu (rozporządzenia) niezgodnego z Konstytucją, zwłaszcza gdy norma prawna jest analogiczna do tej, którą TK uznał za niekonstytucyjną. Sąd uznał, że zaniżanie ekwiwalentu narusza istotę prawa do płatnego urlopu (art. 66 ust. 2 Konstytucji RP) i stanowi przekroczenie delegacji ustawowej. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżoną decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji, zasądzając jednocześnie koszty postępowania na rzecz skarżącego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, sąd administracyjny jest uprawniony do odmowy zastosowania przepisu rozporządzenia, który uznaje za niezgodny z Konstytucją, zwłaszcza gdy jego treść jest analogiczna do przepisu ustawy już uznanego za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny.
Uzasadnienie
Sąd powołuje się na orzecznictwo Sądu Najwyższego i NSA, zgodnie z którym analogiczne normy prawne zawarte w różnych aktach prawnych mogą być uznane za niekonstytucyjne, a sądy mają kompetencję do incydentalnej kontroli konstytucyjności przepisów niższego rzędu.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (7)
Główne
ustawa o Straży Granicznej art. 118 § ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej
Przepis ten, w związku z § 2 ust. 2 rozporządzenia z 2005 r., określał zasady obliczania ekwiwalentu za niewykorzystany urlop, które sąd uznał za niezgodne z Konstytucją.
rozporządzenie z 16 września 2005 r. art. 2 § ust. 1 i 2
Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystane przez funkcjonariusza Straży Granicznej urlopy i czas wolny od służby
Przepis § 2 ust. 2, określający sposób obliczania ekwiwalentu (1/30 uposażenia), został uznany przez sąd za niezgodny z Konstytucją i ustawą.
Konstytucja RP art. 66 § ust. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Gwarantuje prawo do corocznych płatnych urlopów, które powinno być w pełni rekompensowane ekwiwalentem.
Konstytucja RP art. 31 § ust. 3 zdanie drugie
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zakazuje formalnego pozbawienia jednostki służącego jej konstytucyjnie prawa.
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Dotyczy utrzymania w mocy decyzji organu I instancji przez organ odwoławczy, co sąd uznał za bezzasadne.
PPSA art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.
PPSA art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu I instancji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis rozporządzenia wykonawczego określający wysokość ekwiwalentu za niewykorzystany urlop jest analogiczny do przepisu ustawy o Policji uznanego przez TK za niezgodny z Konstytucją. Sąd administracyjny ma kompetencję do odmowy zastosowania przepisu rozporządzenia niezgodnego z Konstytucją. Zaniżanie ekwiwalentu narusza istotę prawa do płatnego urlopu i stanowi przekroczenie delegacji ustawowej.
Odrzucone argumenty
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego dotyczący ustawy o Policji nie ma zastosowania do przepisów ustawy o Straży Granicznej i rozporządzenia wykonawczego. Ustawodawca nie znowelizował przepisów dotyczących Straży Granicznej, więc obowiązują dotychczasowe zasady wypłaty ekwiwalentu.
Godne uwagi sformułowania
nie jest trafny zarzut, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do oceny, czy przepis rozporządzenia jest zgodny z ustawą i Konstytucją RP oraz że nie może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia z tego powodu, że przepis ten, w ocenie sądu, jest niezgodny z ustawą i Konstytucją RP. nie ma kolizji między kompetencjami Trybunału Konstytucyjnego i sądu administracyjnego. Uprawnienie każdego sądu rozpoznającego sprawę do oceny, czy określone przepisy rozporządzenia są zgodne z ustawą było i jest przyjmowane w orzecznictwie... negatywne orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego uchyla domniemanie konstytucyjności normy prawnej, a nie przepisu prawnego. Taka sama norma prawna może być zawarta w przepisach rożnych aktów prawnych. Ekwiwalent, będący substytutem urlopu, powinien odpowiadać wartości urlopu w naturze. Wypłacane świadczenie pieniężne nie rekompensuje w pełni poniesionej straty. mechanizm prowadzący do ustalenia świadczenia pieniężnego – ekwiwalentu za niewykorzystany urlop – wykroczył poza delegację ustawową i stanowił jej wykonanie w sposób nieprawidłowy, gdyż zaniżał jego wysokość i nie mógł być nazwany ekwiwalentem.
Skład orzekający
Joanna Kruszewska-Grońska
przewodniczący
Sławomir Fularski
sprawozdawca
Tomasz Szmydt
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Uzasadnienie dopuszczalności kontroli konstytucyjności przepisów rozporządzeń przez sądy administracyjne oraz stosowania analogii do orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego w sprawach dotyczących analogicznych przepisów."
Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznego przepisu dotyczącego ekwiwalentu za urlop dla funkcjonariuszy służb mundurowych, jednak zasady interpretacji prawa i kontroli konstytucyjności mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak sądy stosują orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego do przepisów, które nie były bezpośrednio przedmiotem jego analizy, co jest ważnym zagadnieniem dla praktyki prawniczej. Dotyczy też praw funkcjonariuszy służb mundurowych.
“Czy przepisy dotyczące funkcjonariuszy Straży Granicznej są zgodne z Konstytucją? Sąd administracyjny rozstrzyga.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Wa 1147/19 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2022-05-19 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2019-05-27 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Joanna Kruszewska-Grońska /przewodniczący/ Sławomir Fularski /sprawozdawca/ Tomasz Szmydt Symbol z opisem 6193 Funkcjonariusze Straży Granicznej Hasła tematyczne Straż graniczna Sygn. powiązane III OSK 2097/22 - Wyrok NSA z 2024-06-14 Skarżony organ Komendant Straży Granicznej Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U.UE.L 2017 poz 2365 art. 118 ust. 1 pkt 2 Ustawa z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej - tekst jedn. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska Sędzia WSA Sławomir Fularski (spr.) Sędzia WSA Tomasz Szmydt Protokolant starszy specjalista Ewa Kielak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2022 r. sprawy ze skargi S. W. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia [...] marca 2019 r., nr [...] w przedmiocie odmowy ponownego ustalenia i wypłacenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z dnia [...] stycznia 2019r. nr [...], 2. zasądza od Komendanta Głównego Straży Granicznej na rzecz S. W. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania Uzasadnienie Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przez S. W. (dalej także jako "skarżący") decyzją z [...] marca 2019 r. nr [...] Komendant Główny Straży Granicznej (dalej także jako "Komendant Główny" lub "organ odwoławczy") działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096 ze zm., dalej jako "k.p.a.") oraz art. 118 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz.U. z 2019 r., poz.147, dalej jako "ustawa o Straży Granicznej") w zw. z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystane przez funkcjonariusza Straży Granicznej urlopy i czas wolny od służby (Dz. U. z 2005 r., Nr 186 poz. 1560, dalej także jako "rozporządzenie z 16 września 2005 r."), utrzymał w mocy decyzję Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej (dalej też jako "organ I instancji") z [...] stycznia 2019 r. nr [...] o odmowie skarżącemu ponownego ustalenia i wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy w związku ze zwolnieniem ze służby. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że pismem z [...] listopada 2018 r. S. W., zwolniony ze służby stałej w Straży Granicznej z dniem [...] lutego 2013 r., zwrócił się do Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej z wnioskiem o wyrównanie otrzymanego ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy w związku ze zwolnieniem ze służby. Wnioskodawca powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 30 października 2018 r., sygn. akt K 7/15, w którym Trybunał orzekł, że art. 115a ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2017 r., poz. 2067 ze zm.) w zakresie w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP i stwierdził, że w tym stanie prawnym organ jest obowiązany wyrównać otrzymany ekwiwalent na zasadach określonych w powołanym wyroku. Komendant [...] Oddziału Straży Granicznej decyzją z [...] stycznia 2019 r. , wydaną na podstawie art. 104 k.p.a., art. 118 ust. 1 pkt 2 ustawy o Straży Granicznej w zw. z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia z 16 września 2005 r., odmówił skarżącemu ponownego ustalenia i wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy (wypoczynkowy, dodatkowy). Organ odwoławczy utrzymując w mocy ww. rozstrzygnięcie organu I instancji w całości powtórzył jego argumentację. Wskazał, że skarżącemu w dacie zwolnienia ze służby wypłacono zgodnie z art. 118 ust. 1 pkt 2 ustawy o Straży Granicznej ekwiwalent za niewykorzystany urlop, przysługujący w związku ze zwolnieniem ze służby w Straży Granicznej, w wysokości obliczonej w sposób określony w § 2 ust. 1 rozporządzenia z 16 września 2005 r. Zgodnie z § 2 ust. 1 ww. rozporządzenia, podstawę do obliczania ekwiwalentu za urlop stanowi miesięczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne funkcjonariuszowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Wysokość ekwiwalentu za urlop oblicza się, mnożąc 1/30 uposażenia przez liczbę dni niewykorzystanych urlopów wypoczynkowych i dodatkowych. Komendant Główny stwierdził, podobnie jak uprzednio organ I instancji, że wyrok na który powołał się skarżący we wniosku nie dotyczy Straży Granicznej, lecz jedynie konkretnego przepisu ustawy o Policji. Jednocześnie zauważył, że Trybunał Konstytucyjny nie wskazał na niekonstytucyjność jakiegokolwiek przepisu ustawy o Straży Granicznej, a w szczególności odnoszącego się do zasad wypłaty i uprzedniego obliczania wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy. W przedmiotowym zakresie ustawodawca nie znowelizował przepisów pragmatycznych normujących funkcjonowanie Straży Granicznej, w związku z tym wypłata ekwiwalentu nie może zostać zrealizowana na innych zasadach niż obowiązujące zarówno w dniu wypłaty skarżącemu ekwiwalentu, jak i obecnie. Tym samym, brak jest podstaw do pozytywnego rozpatrzenia wniosku skarżącego. Na ostateczne w administracyjnym toku instancji rozstrzygnięcie organu odwoławczego S. W. reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego pismem z [...] kwietnia 2019 r. wniósł skargę do tutejszego Sądu. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy: 1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji Komendanta [...] Oddziału Straży Granicznej nr [...] z [...] stycznia 2019 r. odmawiającej ponownego ustalenia i wypłacenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy oraz dodatkowy wraz z odsetkami, w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie tej decyzji; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego: 1) art. 118 ust. 1 pkt 2 i ust. 4 ówcześnie obowiązującej ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (t.j. Dz. U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997 z późn. zm.), w związku z § 2 ust. 1 i 2 rozporządzenia z 16 września 2005 r., poprzez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, pomimo że przepisy te są niezgodne z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 z późn. zm.), w zakresie, w jakim ustalają wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 uposażenia. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Komendant Główny Straży Granicznej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II SA/Wa 1147/19 na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) zawiesił postępowanie sądowe w sprawie ze skargi S. W. na decyzję Komendanta Głównego Straży Granicznej z [...] marca 2019 r. nr [...]. Sąd podał, że Niezależny Samorządny Związek Zawodowy Funkcjonariuszy Straży Granicznej skierował do Trybunału Konstytucyjnego wniosek o zbadanie zgodności, m.in. § 2 ust. 2 rozporządzenia z 16 września 2005 r. w zakresie w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia z art. 66 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP oraz art. 118 ust. 1 pkt 2 oraz ust. 2 i 4 ustawy o Straży Granicznej. W dniu 24 marca 2022 r. Sąd podjął postępowanie w niniejszej sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. W rozpatrywanej sprawie skarżący, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 7/15, zarzucił Komendantowi Głównemu Straży Granicznej nieuzasadnioną odmowę ponownego ustalenia i wypłacenia wypłaconego ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany przed zwolnieniem ze służby urlop wypoczynkowy i dodatkowy. Komendant Główny argumentował natomiast, że wyrok na który powołał się skarżący we wniosku nie dotyczy Straży Granicznej, lecz jedynie konkretnego przepisu ustawy o Policji. Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny nie wskazał na niekonstytucyjność jakiegokolwiek przepisu ustawy o Straży Granicznej, a w szczególności odnoszącego się do zasad wypłaty i uprzedniego obliczania wysokości ekwiwalentu za niewykorzystany urlop wypoczynkowy lub dodatkowy. W przedmiotowym zakresie ustawodawca nie znowelizował przepisów pragmatycznych normujących funkcjonowanie Straży Granicznej, w związku z tym wypłata ekwiwalentu nie może zostać zrealizowana na innych zasadach niż obowiązujące zarówno w dniu wypłaty skarżącemu ekwiwalentu, jak i obecnie. W ocenie Sądu, w tej sprawie wymaga rozważenia, czy wniosek skarżącego z [...] listopada 2018 r. zwolnionego ze służby z dniem [...] lutego 2013 r., o ponowne ustalenie i wypłacenie ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop, mógł być załatwiony przez organy na podstawie art. 118 ust. 1 pkt 2 ustawy o Straży Granicznej w zw. z § 2 ust. 2 rozporządzenia z 16 września 2005 r., przy uwzględnieniu faktu, że powołany przepis rozporządzenia w chwili wydawania decyzji przez organy obu instancji (z dnia [...] stycznia i [...] marca 2019 r.) był tożsamy z regulacją zawartą w art. 115a ustawy o Policji, który wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15, w zakresie w jakim ustala wysokość ekwiwalentu pieniężnego za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego w wymiarze 1/30 części miesięcznego uposażenia, jest niezgodny z art. 66 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Spór dotyczy zatem w istocie odniesienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt K 7/15 do analogicznego w treści przepisu § 2 ust. 2 rozporządzenia z 16 września 2005 r. W konsekwencji chodzi o odpowiedź na pytanie, czy w procesie stosowania prawa można uznać za niezgodny z Konstytucją przepis prawny, którego treść jest analogiczna z treścią przepisu innej ustawy, uznanego za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny. Kwestia rozszerzonej skuteczności orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego w sferze stosowania prawa była przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego (np. wyroki z 17 marca 2016 r. sygn. akt V CSK 377/15, z 20 lutego 2018 r. sygn. akt V CSK 230/17) oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego. W orzeczeniach tych stosując prokonstytucyjną metodę wykładni przepisów prawa przyjęto, że jeżeli tak samo brzmiąca norma prawa występuje w dwóch aktach prawnych o podobnym charakterze i jedna z nich została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za sprzeczną z Konstytucją (art. 62 ust. 2 Konstytucji), to również norma zawarta w drugim akcie prawnym, co do której nie toczyło się postępowanie przed Trybunałem Konstytucyjnym, może być uznana za niekonstytucyjną. Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku wydanego przez skład siedmiu sędziów z 16 stycznia 2006 r. sygn. akt I OPS 4/05 podniósł m. in., że " (...) nie jest trafny zarzut, że sąd administracyjny nie ma kompetencji do oceny, czy przepis rozporządzenia jest zgodny z ustawą i Konstytucją RP oraz że nie może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia z tego powodu, że przepis ten, w ocenie sądu, jest niezgodny z ustawą i Konstytucją RP. (...) w tym względzie nie ma kolizji między kompetencjami Trybunału Konstytucyjnego i sądu administracyjnego. (...) Uprawnienie każdego sądu rozpoznającego sprawę do oceny, czy określone przepisy rozporządzenia są zgodne z ustawą było i jest przyjmowane w orzecznictwie zarówno Trybunału Konstytucyjnego i Sądu Najwyższego, jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego w tym przedmiocie zostało szczegółowo wyjaśnione w uzasadnieniu postanowienia z dnia 13 stycznia 1998 r. sygn. akt U 2/97 (OTK 1998, nr 1, poz. 4), w którym Trybunał stwierdził, że ocena konstytucyjności i legalności przepisu rangi podustawowej może być dokonana przez sąd rozpatrujący sprawę indywidualną, w której przepis ten może być zastosowany. Na gruncie nowej Konstytucji nie uległa zmianie kompetencja sądów do incydentalnej kontroli tych wszystkich przepisów, które są usytuowane poniżej ustawy. (...) Wielokrotnie w tej kwestii wypowiadał się także Naczelny Sąd Administracyjny (przykładowo uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 października 2000r. sygn. akt OPK 13/00, ONSA 2001, nr 2, poz. 63; z dnia 18 grudnia 2000 r. sygn. akt OPK 20-22/00, ONSA 2001, nr 3, poz. 104; z dnia 21 lutego 2000 r. sygn. akt OPS 10/99, ONSA 2000, nr 3, poz. 90; z dnia 22 maja 2000 r. sygn. akt OPS 3/00, ONSA 2000, nr 4, poz. 136).". Ten pogląd znalazł akceptację w doktrynie (por. np. Michał Jackowski, Następstwa wyroków Trybunału Konstytucyjnego w procesie sądowego stosowania prawa, Wydawnictwo Sejmowe 2016, s. 339). W uzasadnieniu tego stanowiska podnosi się, że negatywne orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego uchyla domniemanie konstytucyjności normy prawnej, a nie przepisu prawnego. Taka sama norma prawna może być zawarta w przepisach rożnych aktów prawnych. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego o niekonstytucyjności normy zakodowanej w konkretnym przepisie prawa deroguje zatem z systemu praw ten przepis lub jego część. Musi mieć jednak również wpływ na stosowanie innych przepisów zawierających taką samą niekonstytucyjną normę. Z art. 8 i art. 178 Konstytucji RP wynika, że sądy podlegają tylko Konstytucji (której przepisy stosuje się bezpośrednio) oraz ustawom. Związanie sądu ustawą sprawia, że w zasadzie sądy nie mają kompetencji do kontroli konstytucyjności ustawy i w konsekwencji nie mogą odmówić jej zastosowania. Przyjmuje się, że niedopuszczalność samodzielnej oceny przez sąd konstytucyjności normy ustawowej ustępuje wówczas, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł już o niekonstytucyjności normy ustawowej, identycznej w treści z normą ustawy stosowaną przez sąd. W takim bowiem przypadku niekonstytucyjność ma charakter oczywisty, co niejako zwalnia sąd z obowiązku zwracania się z tą sprawą do Trybunału Konstytucyjnego. W rozpatrywanym przypadku mamy jednak do czynienia z zarzutem niezgodności z Konstytucją normy podustawowej, zawartej w rozporządzeniu Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W świetle wynikającego z Konstytucji związania sądu ustawą można uznać, że sądy są właściwe do badania i kwestionowania konstytucyjności norm prawnych zawartych w akcie prawnym niższego rzędu niż ustawa z konsekwencjami polegającymi na odmowie zastosowania tej normy podustawowej. W zakresie badania konstytucyjności aktów niższego rzędu niż ustawa, sędziowie zachowują samodzielność ostatecznej decyzji o stosowaniu prawa i w toku rozpoznawania konkretnej sprawy mogą odmówić - z tego powodu - jego stosowania (por. uchwała NSA z 22 maja 2000 r., sygn. akt OPS 3/00). W tej sprawie zajęcie takiego stanowiska szczególnie uzasadnia wspomniany już fakt, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku, na który powołał się skarżący orzekł o niezgodności z Konstytucją analogicznego w treści przepisu ustawy o Policji. Jeżeli zatem akceptuje się stanowisko co do tego, że sąd wyjątkowo może odmówić zastosowania normy ustawowej w sytuacji, gdy analogiczna norma zawarta w innej ustawie została uznana przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodną z Konstytucją, to tym bardziej, sąd będąc związany tylko ustawą, może odmówić zastosowania normy rozporządzenia wykonawczego analogicznej z uznaną za niekonstytucyjną normą ustawy. Pogląd ten znalazł potwierdzenie w najnowszym orzecznictwie NSA (por. np. wyroki z 11 stycznia 2022 r. sygn. akt III OSK 6285/21 i III OSK 2548/21), w którym Sąd podał m. in., że wbrew stanowisku Komendanta Głównego Straży Granicznej, sąd administracyjny jest uprawniony do samodzielnego odmawiania zastosowania przepisu rozporządzenia, w stosunku do którego stwierdza niezgodność z ustawą lub Konstytucją RP. Wynika to bezpośrednio z art. 178 ust. 1 i art. 8 ust. 2 Konstytucji RP. Należy przypomnieć, że przepis art. 115a ustawy o Policji stanowi, że ekwiwalent pieniężny za 1 dzień niewykorzystanego urlopu wypoczynkowego lub dodatkowego ustala się w wysokości 1/30 części miesięcznego uposażenia zasadniczego wraz z dodatkami o charakterze stałym należnego na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Z kolei w myśl przepisu § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystane przez funkcjonariusza Straży Granicznej urlopy i czas wolny od służby, podstawę do obliczania ekwiwalentu za urlop i za czas wolny od służby, stanowi miesięczne uposażenie zasadnicze wraz z dodatkami o charakterze stałym, należne funkcjonariuszowi na ostatnio zajmowanym stanowisku służbowym. Wysokość ekwiwalentu za urlop oblicza się, mnożąc 1/30 uposażenia przez liczbę dni niewykorzystanych urlopów wypoczynkowych lub dodatkowych (ust. 2). W rozpatrywanej sprawie Sąd dokonał samodzielnej oceny konstytucyjności spornych przepisów i stwierdził, że określony przepis rozporządzenia, stanowiący podstawę prawną decyzji administracyjnej, jest niezgodny z przepisem Konstytucji i ustawą o Straży Granicznej i w konsekwencji odmówił jego zastosowania. Ekwiwalent, będący substytutem urlopu, powinien odpowiadać wartości urlopu w naturze. Świadczeniem ekwiwalentnym za przepracowany dzień urlopu jest uposażenie za jeden dzień roboczy, co wynika z faktu, że urlop wypoczynkowy jest liczony wyłącznie w dniach roboczych. W wyniku zastosowania przy obliczaniu ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane urlopy wypoczynkowe lub dodatkowe wskaźnika określonego w § 2 ust. 2 powołanego wyżej rozporządzenia – wynoszącego 1/30 części miesięcznego uposażenia, funkcjonariusz Straży Granicznej nie otrzymuje 100% dziennego uposażenia. W konsekwencji pośrednio zostaje również pomniejszony czas wypoczynku funkcjonariusza, a przez to prawo do płatnego urlopu. Wypłacane świadczenie pieniężne nie rekompensuje w pełni poniesionej straty. Skutkuje to naruszeniem "istoty" prawa do określonych w ustawie corocznych płatnych urlopów, chronionych na mocy art. 66 ust. 2 Konstytucji RP. Gwarancja wynikająca z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP zakazuje formalnego pozbawienia jednostki służącego jej konstytucyjnie prawa. Ponadto określony przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w § 2 ust. 2 omawianego rozporządzenia mechanizm prowadzący do ustalenia świadczenia pieniężnego – ekwiwalentu za niewykorzystany urlop – wykroczył poza delegację ustawową i stanowił jej wykonanie w sposób nieprawidłowy, gdyż zaniżał jego wysokość i nie mógł być nazwany ekwiwalentem. W świetle art. 66 ust. 2 Konstytucji RP, konkretyzacja wyrażonych w tym przepisie praw jednostki może nastąpić jedynie w drodze ustawy, a nie aktu o randze podustawowej. Prawo do ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop stanowi korelat prawa do urlopu, powinno być ono zatem w całości (w więc także w zakresie sposobu jego obliczania) uregulowane w ustawie, a nie w rozporządzeniu. W konkluzji Sąd stwierdza, że wydanie decyzji z powołaniem się na przepis rozporządzenia, który jest niezgodny z Konstytucją i z ustawą, oznacza wydanie aktu z naruszeniem przepisu wyższej rangi, co prowadzi do jej uchylenia. Na zakończenie Sąd zauważa, że w dacie wyrokowania stan prawny uległ zmianie. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 16 września 2005 r. w sprawie ekwiwalentów pieniężnych za niewykorzystane przez funkcjonariusza Straży Granicznej urlopy i czas wolny od służby zostało derogowane na podstawie ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Z 2019 r., poz. 1635) r., z dniem 1 lipca 2020 r. Konsekwencją formalnego uchylenia tego rozporządzenia było wydanie przez Trybunał Konstytucyjny, po rozpoznaniu wniosku Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Funkcjonariuszy Straży Granicznej z 17 stycznia 2019 r. o zbadanie zgodności m. in. § 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia z art. 66 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3 zdanie drugie Konstytucji RP, art. 66 ust. 2 Konstytucji RP, art. 118 ust. 1 pkt 2, ust. 2 i ust. 4 ustawy z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej, postanowienia z 26 października 2021 r. sygn. akt U 3/19 umarzającego postępowanie. Usunięcie z obrotu prawnego § 2 ust. 2 powołanego rozporządzenia, który w związku z art. 118 ust. 1 pkt 2 ustawy o Straży Granicznej był podstawą materialnoprawną decyzji wydanych w sprawie, jak również uchylenie z dniem 1 października 2020 r. art. 118 ust. 4 ustawy o Straży Granicznej, a także wprowadzenie z tym dniem w art. 119a ust. 1 ustawy o Straży Granicznej regulacji określającej sposób wyliczenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane przez funkcjonariusza urlopy wypoczynkowe i dodatkowe oraz zawarcie w art. 9 ust. 2 ustawy z dnia 14 sierpnia 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach dotyczących wsparcia służb mundurowych nadzorowanych przez ministra właściwego do spraw wewnętrznych, o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw normy intertemporalnej dotyczącej zasad ustalania ekwiwalentu, musi zostać uwzględnione przez organ przy ponownym rozpoznaniu sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję organu I instancji o czym Sąd orzekł w punkcie pierwszym sentencji wyroku. Orzeczenie o kosztach znajduje zaś oparcie w art. 200, art. 205 § 2 i art. 209 ww. ustawy w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). Na koszty te składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącego będącego radcą prawnym w wysokości 480 zł.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI