II SA/Wa 1116/08

II SA/Wa 1116/08 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2008-11-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-08-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bronisław Szydło /przewodniczący/
Ewa Pisula-Dąbrowska /sprawozdawca/
Janusz Walawski
Symbol z opisem
650  Sprawy świadczeń społecznych w drodze wyjątku
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Sygn. powiązane
I OSK 361/09 - Wyrok NSA z 2009-10-02
Skarżony organ
Prezes Rady Ministrów
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 162 poz 1118
art. 82 ust. 1
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bronisław Szydło, Sędzia WSA Ewa Pisula - Dąbrowska (spr.), Sędzia WSA Janusz Walawski, , Protokolant Aneta Duszyńska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2008 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania emerytury specjalnej oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] czerwca 2008 r. nr [...] Prezes Rady Ministrów, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] marca 2008 r. nr [...], którą to decyzją odmówiono B. B. przyznania renty specjalnej.
W uzasadnieniu decyzji Prezes Rady Ministrów podkreślił, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j.: Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą emerytalną, jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Przepis ten nie precyzuje warunków, jakie powinny być spełnione, aby świadczenie to mogło zostać przyznane. Przy rozpatrywaniu zatem wniosków o przyznanie świadczenia specjalnego brana jest pod uwagę sytuacja bytowa wnioskodawcy, jednakże nie stanowi ona jedynego kryterium przyznawania tego świadczenia. Świadczenia specjalne mogą być przyznane osobie znajdującej się w trudnej sytuacji bytowej, o ile w sprawie występują też inne okoliczności wskazujące na jej szczególny charakter, takie jak na przykład wybitne zasługi wnioskodawcy w dziedzinie kultury lub sportu albo szczególne zdarzenia losowe.
Organ ustalił, że B. B. urodzona w [...] r., jest absolwentką Uniwersytetu [...] (magister [...] – [...] r.) i [...]). Wskazał, że B. B. w ramach rozwijania działalności kulturalnej na Uniwersytecie [...] była kierownikiem [...]. Wykładała na Politechnice [...], Uniwersytecie [...], gdzie w latach [...] działała w Komitecie Pomocy NSZZ "Solidarność" w [...]. Po powrocie do kraju wykładała w [...].
Organ podał za skarżącą, że bezpartyjność uniemożliwiała jej otrzymanie etatu oraz na Uniwersytecie [...].
Podał również, że do akt postępowania wnioskodawczyni załączyła pozytywną opinię [...], z której wynika, że należała ona do grona szczególnie utalentowanych nauczycieli akademickich. Organ ustalił, że w latach [...] B. B. współpracowała naukowo z uniwersytetami w [...]. Przytoczył wyjaśnienia skarżącej, iż po powrocie do Polski nawiązała kontakt z działaczami opozycji oraz, że w organizowanie NSZZ "Solidarność" zaangażowany był jej ojciec (represjonowany) – J. B. Organ ustalił też, że skarżąca pochodzi z rodziny o tradycjach niepodległościowych i patriotycznych. Ojciec to żołnierz Września, odznaczony [...], zaś matka to łączniczka "Szarych Szeregów" ([...]), żołnierz AK w Powstaniu Warszawskim ([...]).
Organ za wnioskodawczynią przytoczył powody, za które była represjonowana:
- udział w wydarzeniach marcowych,
- bezpartyjność na [...],
- pracę w [...] NSZZ "Solidarność",
- pochodzenie i niezgodność ideologiczną,
- opozycję wobec kierunku transformacji,
- obronę wartości Polski walczącej w [...],
- [...]
- [...]
Organ przytoczył również twierdzenia skarżącej, iż odebrano jej prawo do sprawiedliwego procesu. Wyjaśnił, że w latach [...] oraz [...] skarżąca bezskutecznie odwoływała się od wyroków sądów (postępowanie przed sądem pracy, sprawa odmowy otwarcia przewodu doktorskiego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w W.) i skarga kasacyjna na decyzję [...].
Organ podał też, iż z przedstawionych dokumentów wynika, że B. B. od [...] r. po dzień dzisiejszy uczestniczy, [...], w pracach Duszpasterstwa [...], działającego przy akademickim kościele [...]. Między innymi dzięki jej staraniom w kościele [...] została odsłonięta tablica poświęcona księdzu [...], [...], [...]. Nadto podał, iż wnioskodawczyni, angażując się w pracę [...], współorganizowała obchody [...] rocznicy Powstania Warszawskiego. [...]. [...].
W swoim uzasadnieniu Prezes Rady Ministrów wyjaśnił, że B. B. osiągnęła wiek emerytalny, ale nie nabyła uprawnień do własnych świadczeń emerytalno-rentowych. W związku z tym, od dnia [...] r. Ośrodek Pomocy Społecznej [...] przyznał jej świadczenie w formie zasiłku stałego w wysokości [...], zł miesięcznie (na stałe) wraz z opłacaniem składek na ubezpieczenie zdrowotne. OPS poinformował organ, że wnioskodawczyni mieszka wspólnie z rodzicami w lokalu kwaterunkowym o powierzchni ok. [...] m2, urządzonym skromnie i wymagającym generalnego remontu. W mieszkaniu nie ma centralnego ogrzewania są jedynie piece węglowe oraz elektryczne, co powoduje bardzo wysokie rachunki za zużycie energii. OPS wyjaśnił, że interesuje się rodziną i pomaga w miarę potrzeb i możliwości.
Jednocześnie organ wskazał, iż do Kancelarii Prezesa Rady Ministrów nie wpłynęła odpowiedź od Przewodniczącego [...] NSZZ "Solidarność", do którego w dniu [...] r. Biuro Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów zwróciło się z prośbą o informację, czy działalność opozycyjna B. B. jest mu znana oraz o opinię, czy działalność ta zasługuje na szczególne wyróżnienie na tle innych wybitnych działaczy opozycyjnych. Organ wyjaśnił, że z uwagi na brak tych informacji ponowne rozpatrzenie wniosku nastąpiło wyłącznie na podstawie dokumentów otrzymanych od wnioskodawczyni oraz informacji z Ośrodka Pomocy Społecznej [...].
W uzasadnieniu decyzji organ przyznał, iż sytuacja B. B. jest trudna, gdyż nie ma ona wypracowanych żadnych świadczeń emerytalno-rentowych. Stwierdził jednocześnie, że trudna sytuacja bytowa wnioskodawczyni jest konsekwencją jej świadomych decyzji życiowych. Działalność wnioskodawczyni na rzecz niepodległości, jej bezpartyjność oraz pochodzenie z rodziny o tradycjach patriotyczno-niepodległościowych nie zostały uznane za zasługi w znaczeniu ich wyjątkowości i niepowtarzalności. Uznanie takie sprawiałoby bowiem, iż każda osoba urodzona w rodzinie o tradycjach patriotyczno-niepodległościowych, głosząca przekonania antykomunistyczne oraz bezpartyjna w ówczesnej rzeczywistości miałaby bezsporne prawo do otrzymania świadczenia specjalnego przyznawanego przez Prezesa Rady Ministrów. Ocena taka spowodowałaby odejście od obowiązujących zasad przyznawania świadczeń w szczególnych, niepowtarzalnych przypadkach. Organ stwierdził, że przywilej takiego wsparcia ze strony państwa jest przyznawany autorytetom, których osiągnięcia i dorobek są uznane i cenione w kraju i za granicą, przy czym wybitne zasługi muszą być obiektywne. Świadczenia specjalne nie stanowią żadnego odszkodowania, czy też zadośćuczynienia za doznane krzywdy, cierpienia i represje.
Udział wnioskodawczyni w pracach Duszpasterstwa [...] nie został uznany jako wybitna zasługa dla kraju. Zgodnie z interpretacją dokonaną przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 17 października 2006 r. sygn. akt P 38/05, wybitne zasługi, decydujące o przyznaniu świadczenia specjalnego, muszą być obiektywne, a nadto powinny być szczególne, a więc jednostkowe, wyjątkowe, mające znaczenie dla całej Polski.
W konkluzji stwierdził, że brak jest podstaw do przyznania świadczenia w trybie art. 82 cyt. ustawy.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi B. B. do tutejszego Sądu.
Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji, podniosła ona naruszenie art. 7, 11, 107 i 156 kpa oraz art. 5 kc. W uzasadnieniu skargi zarzuciła, iż organ odmówił podania treści pojęcia autorytetu, że uchylił się od rzetelnego zbadania stanu faktycznego. Twierdziła, że doszło do rażącego naruszenia prawa.
W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sad administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona.
Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) statuuje zasadę kontroli przez sąd administracyjny zaskarżonych decyzji pod względem ich zgodności z prawem.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd rozstrzygając w granicach danej sprawy nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowi art. 82 ust. 1 cyt. ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tj. : Dz. U. z 2004 r. Nr 39, poz. 353 z późn. zm.).
Świadczenia z omawianego przepisu mają charakter wyjątkowy. Świadczenia te finansowane są bezpośrednio z budżetu Państwa, a nie z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (art. 84 ustawy emerytalnej). Ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając ich przyznanie decyzji Prezesa Rady Ministrów, która to decyzja ma charakter uznaniowy. Uznaniowy charakter decyzji nie wyklucza wprawdzie, sam przez się, jej sądowej kontroli, ale oznacza, iż kontrola ta sprowadza się zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej, zarówno przepisów szczegółowych, jak i zasad ogólnych określonych w rozdziale drugim ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.). W szczególności sąd kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych, zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Decyzja uznaniowa może być przez sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego.
W ocenie Sądu, w rozpatrywanym postępowaniu administracyjnym prawidłowo zebrano i oceniono materiał dowodowy. Prezes Rady Ministrów, uzasadniając zaskarżoną decyzję, wskazał dlaczego nie dopatrzył się w sytuacji skarżącej przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego, przysługującego w "szczególnie uzasadnionym przypadku".
Podzielając zasadność rozstrzygnięcia Prezesa Rady Ministrów należy wskazać, że orzecznictwo sądów administracyjnych znaczenie powyższego określenia łączy z wybitnymi zasługami na płaszczyźnie zawodowej, artystycznej, społecznej czy też politycznej. Wniosek o takie świadczenie uzasadniać mogą też zdarzenia losowe, w tym sytuacja bytowa, ale nie można traktować sytuacji bytowej jako wyłącznej przesłanki przyznania stosownego świadczenia (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 6 czerwca 2005 r., sygn. akt II SA/Wa 144/05, por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 14 czerwca 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1954/04). Trudna sytuacja materialna osoby wnioskującej jest tylko jedną z dwóch kumulatywnie wymaganych przesłanek przyznania świadczenia specjalnego. Prezentowaną wykładnię potwierdził także Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 17 października 2006 r., sygn. akt P 38/05. Badając konstytucyjność art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, iż dla przyznania świadczenia specjalnego konieczne jest wystąpienie dwóch przesłanek, tj. szczególnych zasług wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie bądź szczególnych zdarzeń losowych oraz złej sytuacji materialnej. Wskazał, że przyznane świadczenie w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o FUS nie jest uzależnione od spełnienia określonych wymogów formalnych dotyczących wieku lub stanu zdrowia, jak ma to miejsce w wypadku emerytury lub renty, przyznawanej na podstawie ustaw, czy świadczenia wyjątkowego, przyznawanego przez Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w trybie art. 83 tej ustawy. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego wyjątkowy charakter świadczenia, o którym mowa w art. 82 ust. 1 ustawy o FUS, powoduje, że jego podmiotów nie można zaliczyć do tej samej grupy co podmioty, których uprawnienia do emerytury i renty wynikają wprost z systemu ubezpieczeń społecznych.
Subiektywne odczucia skarżącej o spełnieniu przez nią warunków z art. 82 ust. 1 ustawy o FUS, nie mogły być potraktowane jako wystarczająca podstawa do zastosowania w sprawie podanego przepisu. Przychylając się do rozstrzygnięcia Prezesa Rady Ministrów należy wskazać, że renta specjalna przyznawana przez Prezesa Rady Ministrów nie jest świadczeniem o charakterze socjalnym, przyznawanym z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej wnioskodawcy. Do udzielenia pomocy finansowej i rzeczowej osobom znajdującym się w trudnych warunkach socjalno-bytowych powoływane są terenowe ośrodki pomocy społecznej.
Na gruncie rozpoznawanej sprawy, w kontekście wyżej przywołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należy, iż skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania jej renty specjalnej. Podnoszone przez nią okoliczności nie mogły przesądzić o uznaniu, że spełnia ona przesłanki do przyznania jej świadczenia w trybie art. 82 ww. ustawy. Dowody na okoliczność sytuacji majątkowej niewątpliwie potwierdzają trudną sytuację bytową skarżącej, ale nie są wystarczające do przyznania świadczenia specjalnego w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.