II SA/Wa 1089/06

II SA/Wa 1089/06 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2006-08-30
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2006-06-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Ewa Grochowska-Jung
Ewa Kwiecińska /przewodniczący/
Ewa Pisula-Dąbrowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6197 Służba Celna
Sygn. powiązane
I OSK 1901/06 - Wyrok NSA z 2007-05-09
Skarżony organ
Dyrektor Izby Celnej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Stwierdzono, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Ewa Kwiecińska, Sędziowie WSA Ewa Grochowska-Jung, WSA Ewa Pisula-Dąbrowska (spraw), Protokolant Milada Wiśniewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 sierpnia 2006 r. sprawy ze skargi A. W. na orzeczenie dyscyplinarne Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie kary dyscyplinarnej wydalenia ze służby 1) uchyla zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie dyscyplinarne Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. z dnia [...] lutego 2006 r. Nr [...] 2) stwierdza, że zaskarżone orzeczenie nie podlega wykonaniu w całości.
Uzasadnienie
Naczelnik Urzędu Celnego III [...] w W. orzeczeniem dyscyplinarnym nr [...] z dnia [...] lutego 2006 r. orzekł o uznaniu [...], A. W. – kontrolera celnego, winnym tego, że w dniu 16 lutego 2006 r., pełniąc służbę na stanowisku obsługi przyjęcia zgłoszeń celnych, w tym zgłoszeń poczty kurierskiej w Referacie Zgłoszeń Celnych i Procedur Uproszczonych Oddziału Celnego Towarowego I Urzędu Celnego [...] w W.
a) spożywał alkohol w miejscu pełnienia służby,
b) wykonywał powierzone mu obowiązki po spożyciu alkoholu,
czym naruszył obowiązki służbowe funkcjonariusza celnego określone w art. 32 ust. 1 pkt 1, 2 i 5 ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (tekst jednolity z 2004 r. Dz. U. Nr 156, poz. 1641) w warunkach naruszenia przepisów ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Uznając A. W. winnym zarzucanego mu czynu, organ na podstawie art. 32 ust. 1 pkt 1, 2, 5 oraz art. 63 ust. 1 pkt 7 ustawy o Służbie Celnej wymierzył obwinionemu karę dyscyplinarną wydalenia ze służby.
W uzasadnieniu wskazano, że w dniu 16 lutego 2006 r. w wyniku czynności kontroli dyscypliny służby ustalono, że funkcjonariusze celni, w tym A. W., spożywali alkohol w pracy i pełnili służbę pod wpływem alkoholu. Badania na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu u A. W. wskazały 0,21 mg/1. Tego samego dnia organ wszczął postępowanie dyscyplinarne w trybie przyśpieszonym. Przesłuchany w postępowaniu dyscyplinarnym na okoliczność stawianych mu zarzutów obwiniony nie przyznał się do zarzucanego mu czynu i wyjaśnił, że nie spożywał alkoholu podczas służby. Wyjaśnił, że poprzedniego dnia około godziny 23.00 przy kolacji pił alkohol (butelka wina na dwie osoby i kilka drinków). Twierdził, że "rano czuł się dobrze i nie sądził, iż w wydychanym powietrzu został mu alkohol".
W uzasadnieniu organ stwierdził, że wyjaśnienia obwinionego są niewiarygodne w kontekście badania, które wykazało 0,2 mg/1 alkoholu w wydychanym powietrzu i które to badanie przeprowadzono o godzinie 14.00, tj. kilkanaście godzin od sugerowanego przez obwinionego czasu spożywania alkoholu. W konsekwencji organ uznał, że do spożycia alkoholu doszło w czasie pełnienia służby, co naruszało obowiązki funkcjonariusza celnego wynikające ze złożonego ślubowania oraz z art. 32 ust. 1 pkt 1, 2 i 5 ustawy o Służbie Celnej. Uzasadniając wymierzenie najsurowszej z katalogu kar kary dyscyplinarnej, tj. kary wydalenia ze służby, organ wskazał, że kierował się rodzajem i wagą popełnionego czynu, rodzajem zadań, jakie wykonywał obwiniony w chwili popełnienia czynu oraz ujemnymi następstwami czynu, a także dyspozycją zawartą w § 21 ust. 3 pkt 1 rozp. Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 r. w sprawie przeprowadzania postępowania wyjaśniającego dyscyplinarnego (...), albowiem, stosownie do tegoż rozporządzenia, na zaostrzenie wymiaru kary ma wpływ w szczególności popełnienie czynu w stanie po spożyciu alkoholu.
W odwołaniu od powyższego orzeczenia A. W. zarzucił błąd w ustaleniach faktycznych polegający na bezzasadnym przyjęciu, iż spożywał on alkohol w pracy oraz rażącą surowość kary. Podkreślał swoją dotychczasową niekaralność, obowiązkowość, solidność, 12-letnie zatrudnienie w służbie celnej oraz brak ujemnych następstw zarzucanego mu czynu. Zarzucił też, że na służbie nie popełnił żadnego czynu pod wpływem alkoholu. Wyjaśnił, że czyn, który mu zarzucono polegał na tym, że był w trakcie służby w stanie po spożyciu alkoholu. Dyrektor Izby Celnej w W., po ponownym rozpoznaniu sprawy, orzeczeniem dyscyplinarnym z dnia [...] kwietnia 2006 r. nr [...], orzekł o zmianie orzeczenia wydanego w dniu [...] lutego 2006 r. przez Naczelnika Urzędu Celnego [...] w W. w zakresie czynu zarzucanego obwinionemu i uznał, że A. W. wykonywał w dniu 16 lutego 2006 r. obowiązki służbowe po spożyciu alkoholu, przez co naruszył obowiązki służbowe określone w art. 32 ust. 1, 2 i 5 ustawy o Służbie Celnej.
Jednocześnie, ponownie wymierzył obwinionemu karę wydalenia ze służby celnej.
W uzasadnieniu organ stwierdził, że zarzut spożywania alkoholu w miejscu pełnienia służby nie został obwinionemu udowodniony.
Wskazał, że fakt wykonywania zadań służbowych po użyciu alkoholu nie jest przez obwinionego kwestionowany. Podał, że A. W. dobrowolnie poddał się karze i został ukarany przez Sąd Rejonowy dla W. [...] Wydział Grodzki w związku z przyznaniem się do podjęcia czynności zawodowych w dniu 16 lutego 2006 r. po użyciu alkoholu.
Uzasadniając wymiar kary, organ stwierdził, że kara wydalenia ze służby była adekwatna do zaistniałego przewinienia. Wskazywał, że było to ciężkie naruszenie
podstawowych obowiązków pracowniczych, godzących w prestiż i dobre imię funkcjonariuszy służby celnej. Twierdził, że podjęcie czynności służbowych po spożyciu alkoholu mogło wpłynąć na nieprawidłowe naliczanie kwot należności przywozowych i wywozowych i było narażeniem Skarbu Państwa na straty. Dezorganizowało też pracę. Wywodził, że obwiniony mógł skorzystać z urlopu "na żądanie" celem zapobieżenia ewentualnym stratom przy naliczaniu należności pieniężnych. Podnosił, że zachowanie, którego obwiniony się dopuścił nie daje gwarancji na przyszłość oraz że dopuszczenie go do dalszego wykonywania obowiązków stanowiłoby niewłaściwy przykład dla innych funkcjonariuszy.
Na koniec, powołując się na § 21 ust. 3 rozporządzenia Ministra Finansów, z 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego (...), wskazał, że na zaostrzenie kary miało wpływ popełnienie czynu w stanie po spożyciu alkoholu, bowiem nierzetelne wykonywanie obowiązków służbowych miało miejsce pod jego wpływem.
W konkluzji stwierdził, że pomimo faktu zmniejszenia liczby zarzutów, kara wydalenia ze służby jest adekwatna do stwierdzonych przewinień.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie A. W., wnosząc o zmianę orzeczenia dyscyplinarnego poprzez zamianę kary wydalenia ze służby na karę nagany, ew. nagany z ostrzeżeniem, zarzucił, iż pomimo wyeliminowania zarzutu spożywania alkoholu w miejscu pracy nie wymierzono mu kary łagodniejszej. Twierdził, że nie można mu postawić zarzutu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków służbowych, bowiem nie wyrządził żadnej szkody pracodawcy. Podnosił, iż twierdzenie organu, że stan w jakim się znajdował mógł wpłynąć na nieprawidłowość w naliczeniu należności przewozowych nie oznacza, że taka sytuacja miała miejsce. Podnosił też, że twierdzenia i zarzuty organu są ogólnikowe i nieudowodnione. Twierdził, że postawione mu zarzuty zaliczyć należy do sfery etyki zawodowej, a jej naruszenie nie powinno skutkować wymierzeniem kary najsurowszej. Podkreślał, że nie uwzględniono jego niekaralności, opinii Naczelnika Urzędu Celnego, opinii związków zawodowych, corocznej oceny pracy okresu zatrudnienia (12 lat) oraz braku ujemnych następstw zarzuconego mu czynu. Twierdził, że orzeczona w stosunku do niego kara w oparciu o zasadę prewencji generalnej jest głęboko krzywdząca i nieadekwatna. Na koniec zarzucił błędną interpretację § 21 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 r. w sprawie trybu przeprowadzania postępowania wyjaśniającego, dyscyplinarnego (...). Twierdził bowiem, iż z przepisu tego wynika, że nie jest tożsamy czyn polegający na samym tylko znajdowaniu się w stanie po spożyciu alkoholu z innym czynem popełnionym niejako będąc dodatkowo w stanie po spożyciu alkoholu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej. Oznacza to, że kontrola sądowoadministracyjna sprowadza się do zbadania, czy organ wydając zaskarżoną decyzję nie naruszył przepisów prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Ocena ta dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu.
Zgodnie z treścią art. 134 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany granicami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd ma obowiązek dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, nawet wówczas, gdy dany zarzut nie zostanie podniesiony w skardze.
Wniesiona przez skarżącego A. W. skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Bezsporne i przyznane przez skarżącego w sprawie jest, że w dniu 16 lutego 2006 r., pełniąc służbę, pełnił ją w stanie pod wpływem alkoholu (0,21 mg/1 alkoholu w wydychanym powietrzu).
Bezsporne również jest, iż organ I instancji uznał skarżącego winnym popełnienia dwóch zarzucanych mu czynów, tj. spożywania alkoholu w miejscu pełnienia służby oraz wykonywania obowiązków służbowych po spożyciu alkoholu i za to wymierzył mu karę dyscyplinarną wydalenia ze służby.
Organ II instancji Dyrektor Izby Celnej odstąpił od obwinienia skarżącego o to, że spożywał alkohol w miejscu pełnienia służby. Uznał, że zarzut ten nie został skarżącemu udowodniony. Poprzestając na ustaleniu i obwinieniu skarżącego o to, że wykonywał zadania służbowe po użyciu alkoholu (obwiniając skarżącego jedynie za jeden z dwóch pierwotnie zarzucanych mu czynów), organ II instancji w ślad za organem I instancji wymierzył skarżącemu najsurowszą z kar – karę wydalenia ze służby. Wprawdzie kara ta mieści się w katalogu kar przewidzianych w art. 63 ustawy z 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz. U. Nr 156, poz. 1641 z późn. zm.), to wątpliwości budzić musiało jej uzasadnienie. A mianowicie organ II instancji nie uzasadnił dlaczego, z jakich powodów i na jakiej podstawie orzeczona kara jest adekwatna zarówno do dwóch zarzucanych czynów (w I instancji skarżący obwiniony został o popełnienie dwóch czynów), jak też jest adekwatna do jednego z czynów (z drugiego zarzutu organ II instancji odstąpił, stwierdzając, iż brak jest dowodów spożywania alkoholu na służbie).
Nie wkraczając w ocenę wysokości wymierzonej kary (uznaniowość organów), podkreślić jednak należy, iż każda z wymierzonych kar w postępowaniu dyscyplinarnym, zwłaszcza ta najsurowsza, winna być prawidłowo, obszernie, z wnikliwością, adekwatnie do stanu faktycznego i prawnego uzasadniona. Tymczasem organ II instancji, wydając rozstrzygnięcie, uzasadniając wymiar kary, powielił uzasadnienie decyzji organu I instancji, nie zważając, pomijając, iż ograniczeniu uległy stawiane skarżącemu zarzuty, stwierdzając w ślad za organem I instancji, iż kara jest adekwatna do popełnionego czynu. Już choćby zasady logiki prowadzą do wniosku, że wymiar kary nie może być adekwatny zarówno do dwóch stawianych skarżącemu zarzutów, jak i do jednego z nich. Brak spójności, lakoniczność i ogólnikowość uzasadnienia decyzji organu II instancji w przedmiocie wymierzenia kary dyscyplinarnej jest oczywista. Dodać należy, co trafnie podnosi skarga, że organ wymierzając karę, zaniechał odniesienia się w uzasadnieniu decyzji do nienagannej 12-letniej służby skarżącego, pozytywnych corocznych opinii pracodawcy, opinii związków zawodowych, wreszcie sytuacji życiowej skarżącego. Zauważyć nadto trzeba, co również zasadnie podnoszone jest w skardze, że organ nie wskazał ujemnych następstw czynu, zakładając hipotetycznie, że takie miały miejsce.
Wprawdzie czyn, sam w sobie, w pełni uzasadnia wymierzenie kary dyscyplinarnej stosownie do art. 32 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, ale sam w sobie bez wnikliwego uzasadnienia, wskazania jego następstw nie uzasadnia automatycznie wymierzenia kary najsurowszej. Wbrew twierdzeniom organu, czyn polegający na pełnieniu służby pod wpływem alkoholu nie może być oceniany w zakresie zaostrzenia wymiaru kary na podstawie tego, że popełniono go w stanie po spożyciu alkoholu. Powyższa wykładnia § 21 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z 29 sierpnia 2003 r. w sprawie przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i dyscyplinarnego przyśpieszonego oraz sposobu wykonywania kar dyscyplinarnych w stosunku do funkcjonariuszy celnych (Dz. U. Nr 156, poz. 1520) prezentowana przez organ wypacza sens tego przepisu i sprzeczna jest z wolą racjonalnego ustawodawcy.
Na koniec wskazać należy, iż stosownie do art. 79 cyt. wyżej ustawy o Służbie Celnej w postępowaniu dyscyplinarnym w sprawach nieuregulowanych w rozdziale 12 tej ustawy stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania karnego.
Przepisy rozdziału 12 ustawy o Służbie Celnej zatytułowanego "Odpowiedzialność dyscyplinarna funkcjonariuszy celnych" nie regulują kwestii związanych z rozstrzyganiem reformatoryjnym, w tym reguł sporządzania ich uzasadnień, odsyłając do przepisów kpk. A zatem, wydając rozstrzygnięcie reforamtoryjne (zmieniające), organ powinien był je uzasadnić zgodnie z regułami, zasadami określonymi w kpk – art. 437, 457 § 2, 424 kpk w zw. z art. 79 ustawy o Służbie Celnej. Wymogów tych zaskarżone uzasadnienie decyzji nie spełnia. Skoro organ II instancji wydał reformatoryjne rozstrzygnięcie i orzekł o obwinieniu skarżącego jedynie jednym z dwóch przypisanych mu w I instancji czynów, tj. orzekł o istocie sprawy to istotę sprawy stanowiła też kara (jej wymiar), którą należało ponownie, w oparciu o nowe ustalenia faktyczne i prawne, nie tylko rozważyć i wymierzyć, ale i jej wymiar wnikliwie uzasadnić.
Wydając zaskarżoną decyzję, organ w osnowie decyzji wskazał i przywołał art. 437 kpk. Stosownie do tego przepisu, jeżeli pozwalają na to zebrane dowody, sąd odwoławczy zmienia zaskarżone orzeczenie, orzekając odmiennie co do istoty lub uchyla i umarza postępowanie, w innych wypadkach uchyla orzeczenie i przekazuje sprawę sądowi I instancji do ponownego rozpoznania (...).
W uzasadnieniu wyroku SN z dnia 21 listopada 2002 r. sygn. akt IV KUN 423/99 (Lex nr 75 464) Sąd Najwyższy stwierdził: "Jest oczywistym, iż sąd odwoławczy, zgodnie z treścią art. 437 § 2 kpk, o ile oczywiście pozwalają na to zebrane dowody, może zmienić zaskarżone orzeczenie, orzekając odmiennie co do istoty. W takiej jednak sytuacji uzasadnienie wyroku tego sądu musi odpowiadać nie tylko kryteriom wynikającym z treści art. 457 § 2 kpk, ale także tym, które określone zostały w art. 424 kpk". Zaskarżona decyzja i jej uzasadnienie kryteriów określonych w art. 457 § 2 kpk i art. 424 kpk nie spełnia.
Przytoczyć też należy tezę zawartą w uzasadnieniu wyroku SN z 5 września 2002 r. sygn. II KK 102/02 (Lex 77477), w której stwierdzono, "iż instancja odwoławcza powinna z prawa do orzekania reformatoryjnego korzystać z najdalej idącą wstrzemięźliwością".
Skoro w rozpatrywanej sprawie organ II instancji skorzystał z prawa wydania orzeczenia reformatoryjnego, powinien był, czego nie uczynił, uzasadnić swoje rozstrzygnięcie co do istoty winy i kary, zgodnie z regułami kpk, stosownie do art. 79 ustawy o Służbie Celnej i art. 437 § 2 kpk.
Reasumując, reformatoryjne rozstrzygnięcie, jak i jego uzasadnienie odpowiadać winno przepisom kpk, co w istocie uszło uwadze organu.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ uzasadni swoje rozstrzygnięcie co do istoty w przedmiocie winy i wymiaru kary, zgodnie z zasadami, regułami obowiązującymi w Kodeksie postępowania karnego, stosownie do art. 79 ustawy o Służbie Celnej i art. 437, 457 § 2, 424 kpk, albowiem rozdział 12 ustawy o Służbie Celnej kwestii powyższych nie reguluje, a tym samym zastosowanie muszą znaleźć przepisy kpk.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.