II SA/Wa 1074/22

II SA/Wa 1074/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-12-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Michał Sułkowski
Piotr Borowiecki /przewodniczący sprawozdawca/
Waldemar Śledzik
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1  lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2022 poz 574
art. 93 ust. 2 pkt 1
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki (spr.) Sędzia WSA Waldemar Śledzik Asesor WSA Michał Sułkowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi K. P. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr bez numeru w przedmiocie odmowy przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2021/2022 uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora [...] z dnia [...] listopada 2021 r.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., (decyzji nie nadano numeru), Rektor Uniwersytetu [...] (dalej także: "Rektor U[...]" lub "organ") - działając na podstawie art. 86 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 89 i 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. poz. 574 - dalej także jako: "P.s.w.n.") oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2021 r., poz. 735 - dalej jako: "k.p.a.") oraz § 18, § 19, § 20 i § 25 ust. 1-3 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...], stanowiącego załącznik do zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] października 2019 r. w sprawie wprowadzenia Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] (tekst jednolity Monitor U[...] z 2021 r., poz. 215 - dalej jako: "Regulamin świadczeń") - w wyniku rozpoznania wniosku K. P. (dalej także: "skarżąca" lub "strona skarżąca") o ponowne rozpatrzenie sprawy załatwionej decyzją Rektora Uniwersytetu [...] nr [...] z dnia [...] listopada 2021 r. o nieprzyznaniu skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2021/2022 - utrzymał w mocy sporną decyzję Rektora U[...] z dnia [...] listopada 2021 r.
Zaskarżona decyzja Rektora U[...] wydana została w następującym stanie faktycznym.
W dniu [...] października 2021 r. skarżąca K. P., studentka 1. roku studiów jednolitych magisterskich na kierunku [...], złożyła do Rektora U[...] wniosek o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2021/2022.
W wyniku rozpatrzenia powyższego wniosku Rektor U[...] - powołując się na przepisy art. 104 k.p.a., a także art. 86 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 89 i art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 5 ust. 3, § 18, § 20, § 25 ust. 1 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...] - odmówił skarżącej K. P. przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2021/2022.
W uzasadnieniu decyzji Rektor U[...] wskazał, że zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.
Jednocześnie, organ zauważył, że w świetle § 5 ust. 3 w zw. z § 4 ust. 1 pkt 2 Regulaminu świadczeń, stypendium dla osób niepełnosprawnych przysługuje na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres sześciu lat. Okres ten oblicza się w miesiącach, sumując do 72 miesięcy każdy rozpoczęty miesiąc, w którym wnioskodawca posiadał status studenta, w tym na studiach za granicą.
Tym samym, Rektor U[...] uznał, że stypendium dla osób niepełnosprawnych nie może zostać przyznane studentowi, który na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia lub jednolitych studiach magisterskich posiada status studenta przez okres dłuższy niż 72 miesiące (6 lat).
Organ stwierdził, że nie ma przy tym znaczenia, czy w tym okresie student przebywał na urlopie, uczęszczał na zajęcia lub pobierał stypendium dla osób niepełnosprawnych, czy też nie, albowiem istotne jest wyłącznie to, czy dana osoba posiadała przez taki okres status studenta.
W tej sytuacji, biorąc pod uwagę dane dotyczące studiowanych dotychczas przez skarżącą kierunków studiów zawarte w USOS i podane przez nią we wniosku o przyznanie stypendium dla osób niepełnosprawnych, Rektor U[...] zauważył, że okres 6 lat, w którym możliwe było otrzymywanie stypendium dla osób niepełnosprawnych upłynął w przypadku skarżącej w dniu [...] września 2009 r. (tj. wraz z upływem ww. 72 miesiąca).
Jednocześnie, organ uznał, że nie zachodzi przesłanka wyrażona w art. 91 ust. 4 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zgodnie z którą, w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać przedmiotowe świadczenie tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.
W konsekwencji, Rektor U[...] stwierdził, że w świetle przywołanych okoliczności prawnych i faktycznych, musiał odmówić przyznania stronie skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych.
W piśmie z dnia [...] grudnia 2021 r. skarżąca skierowała do Rektora Uniwersytetu [...] wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Wnosząc o uchylenie spornej decyzji w całości i jej zmianę poprzez przyznanie skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych, strona skarżąca zarzuciła organowi:
I. naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym w szczególności:
1) naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. - poprzez:
a) nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego polegające na wadliwym ustaleniu przez organ, że kryterium obliczania 6-letniego okresu, przez który przysługuje stypendium dla osób niepełnosprawnych, odnosi się do posiadania statusu studenta, gdyż 6-letni okres wskazany w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. określa wyłącznie maksymalny czas, przez jaki można otrzymywać stypendium (nie dotyczy przysługiwania statusu studenta),
b) zaniechanie wyjaśnienia okoliczności sprawy - poprzez brak ustalenia przez jaki okres skarżąca pobierała stypendium dla osób niepełnosprawnych i oparcie spornego rozstrzygnięcia wyłącznie o okres, w którym skarżącej przysługiwał status studenta;
2) naruszenie art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. - poprzez brak rzetelnego wyjaśnienie zasadności przesłanek, którymi kierowano się przy rozstrzyganiu sprawy, a przede wszystkim poprzez sformułowanie treści uzasadnienia w sposób praktycznie nieodnoszący się do realiów niniejszej sprawy i poprzestaniu na przedłożeniu Regulaminu świadczeń, oraz interpretacji postanowień tego Regulaminu w sposób sprzeczny z przepisami ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższymi nauce, zwłaszcza z jej art. 93 ust. 2 pkt 1;
II. naruszenie przepisów prawa materialnego, w tym w szczególności:
1) naruszenie art. 93 ust 2 pkt 1 w zw. z art. 86 ust 1 pkt 1-4 oraz art. 359 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz § 5 ust. 3 w zw. z § 4 ust 1 pkt 2 Regulaminu świadczeń - poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że okres 6 lat, tj. 72 miesięcy, odnosi się do posiadania przez uprawnionego do pobierania stypendium status studenta, gdy tymczasem, jest to maksymalny okres przez jaki można pobierać stypendium dla osób niepełnosprawnych (niezależnie od tego przez jaki czas uprawnionemu przysługuje status studenta), a skarżąca faktycznie pobierała stypendium dla osób niepełnosprawnych przez niewiele ponad trzy lata.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, Rektor Uniwersytetu [...] - działając m.in. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] listopada 2021 r. o nieprzyznaniu skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2021/2022
W uzasadnieniu decyzji Rektor U[...] wskazał na wstępie, że zgodnie z interpretacją Ministerstwa Edukacji i Nauki (opublikowaną na stronie internetowej Ministerstwa: [...], świadczenia przysługują studentowi nie dłużej niż przez okres 6 lat. Rektor U[...] zauważył, że w przedmiotowej opinii Ministerstwo wskazało, że "(...) oznacza to łączny okres (nieprzekraczający 6 lat kalendarzowych, tj. 72 miesięcy), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym, dla biegu tego okresu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. 6-letni okres przysługiwania świadczeń rozpoczyna się w momencie podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy (na pierwszym kierunku studiów), co następuje z chwilą złożenia ślubowania. Termin ten biegnie również wówczas, gdy osoba znajduje się na urlopie od zająć, ale pozostaje na studiach. W przypadku przerwania studiów (skreślenia z listy studentów) i ponownego ich podjęcia liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa".
Ponadto, Rektor U[...] zauważył, że powyższą wykładnię potwierdziła również Wiceminister X.Y., podsekretarz stanu w Ministerstwie Edukacji i Nauki, udzielając odpowiedzi na interpelację nr [...] w sprawie przepisów dotyczących pobierania świadczeń przysługujących studentom, w której stwierdziła, że "(...) Stanowisko Ministerstwa na temat sposobu ustalania 6-letniego okresu przysługiwania świadczeń w powiązaniu z okresem studiowania, a nie jedynie z okresem pobierania świadczeń, jest spójne ze wskazanym wyżej konstytucyjnym celem systemu świadczeń dla studentów, a także pozostałymi regulacjami zawartymi w art. 93 ustawy -Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, które co do zasady ograniczają prawo do świadczeń do jednego kierunku studiów pierwszego i drugiego stopnia lub jednolitych studiów magisterskich. Prawo do świadczeń ściśle związane z okresem studiowania na kierunku studiów ma także funkcję dyscyplinującą do terminowej realizacji toku studiów". Rektor U[...] podniósł, że w przytoczonej odpowiedzi na interpelację zawarto informację o planowanych zmianach w ustawodawstwie, wskazując, iż "(...) w związku z wątpliwościami dotyczącymi stosowania omawianego przepisu z uwagi na ogólną jego redakcję przyjętą przez ustawodawcę, obecnie w resorcie edukacji i nauki przygotowywana jest nowelizacja ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w ramach której planowane jest doprecyzowanie omawianego przepisu, w tym także z uwzględnieniem postulatów środowiska akademickiego, w szczególności reprezentantów środowiska uczelni medycznych".
Organ wskazał, że wspomniane wyżej zmiany zostały wprowadzone na mocy ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r., poz. 2232), która zmieniła brzmienie między innymi art. 93 P.s.w.n., której obecnie obowiązujące pkt. 4, 5 i 6 potwierdzają prawidłowość wykładni przyjętej w spornej decyzji Rektora U[...]. Ponadto, organ uznał, że wskazana nowelizacja czyni również nieaktualnym orzecznictwo powstałe na gruncie regulacji w poprzednim brzmieniu.
W tej sytuacji, Rektor U[...] stwierdził, że jest obowiązany orzekać w sprawie według aktualnego stanu prawnego, zgodnie z zasadą tempus regit actum. Przy czym, jak zauważył organ, regulacje ustawowe mają pierwszeństwo przed zawartymi w Regulaminie świadczeń. Ponadto, organ uznał, że wykładnia Ministerstwa Edukacji i Nauki oraz obecna treść przepisu ustawy są zgodne z przepisami Regulaminu świadczeń, na dowód czego przywołał nowe brzmienie przepisów art. 93 pkt 4-6 P.s.w.n., które dotyczą okresu pobierania świadczenia.
Ustosunkowując się do zarzutu strony skarżącej, w którym strona zarzuciła, iż organ, wydając sporną decyzję z dnia [...] listopada 2021 r., nie dokonał wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, Rektor U[...] wskazał, iż z informacji zawartych w systemie USOS oraz deklaracji zawartej we wniosku skarżącej o przyznanie stypendium wynika wyraźnie, że skarżąca studiowała w okresie [...] października 2003 - [...] października 2009 r. na kierunku [...], jednolite magisterskie na Uniwersytecie [...] (łącznie 73 miesiące). Następnie, jak zauważył organ, podjęła studia na Uniwersytecie [...] na programie [...], jednolite magisterskie, stacjonarne [...] października 2011 r., gdzie uczy się (z przerwami) do chwili obecnej (organ wskazał, że: w okresie [...] października 2011 - [...] stycznia 2013 r. - 16 miesięcy; w okresie [...] października 2012 - [...] kwietnia 2013 r. - 7 miesięcy; w okresie [...] października 2013 - [...] marca 2015 r. - [...] miesięcy; w okresie [...] października 2015 - [...] grudnia 2019 r. - 51 miesięcy), co daje 81 miesięcy aktywnego statusu studenta.
Organ podniósł, że w dniu [...] kwietnia 2021 r. nastąpiło wznowienie studiów, po anulowaniu skreślenia z dnia [...] grudnia 2019 r., jednak w roku akademickim 2020/2021 skarżąca studentka miała również aktywny status na kierunku [...], niestacjonarne (wieczorowe), jednolite magisterskie, gdzie utrzymywała aktywny status studenta, a więc - jak stwierdził organ - w roku akademickim 2020/2021 łącznie należy policzyć 12 miesięcy. Równolegle jednak, jak podniósł organ, w październiku 2017 r. skarżąca podjęła też naukę na kolejnym kierunku ([...]), na którym studiowała w okresie [...] października 2017 - 2 lipca 2018 r. (10 miesięcy).
Ponadto, Rektor U[...] uznał, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - wydając sporną decyzję z dnia [...] listopada 2021 r., uwzględnił cały materiał dowodowy, sprawdzając przebieg całych studiów oraz zgodność danych zawartych w systemie USOS z deklaracją zawartą we wniosku studentki. Jednocześnie, organ zauważył, że nie ustalano faktycznego okresu pobierania przez studentkę świadczenia, gdyż nie jest to kryterium potwierdzającym zasadność decyzji.
Jednocześnie, Rektor U[...] podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko, iż w analizowanej sprawie nie zachodziła przesłanka wyrażona w art. 93 ust. 7 P.s.w.n., zgodnie z którą, w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może pobierać świadczenie przez dodatkowy okres 12 semestrów.
W piśmie z dnia [...] maja 2022 r. skarżąca, działając za pośrednictwem organu, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na powyższą decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r.
Wnosząc w petitum skargi o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Rektora U[...] z dnia [...] listopada 2021 r., a także o zasądzenie od organu na rzecz strony skarżącej zwrotu kosztów postępowania sądowego niezbędnych do celowego dochodzenia praw, skarżąca zarzuciła organowi:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, z uwagi na:
1. naruszenie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zw. z art. 16 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw - poprzez błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że okres 6 lat, na jaki przysługują świadczenia, oblicza się biorąc pod uwagę okres, w którym wnioskodawca posiadał status studenta, a nie okres faktycznego pobierania przez niego świadczenia;
2. naruszenie art. 93 ust. 4 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym w zw. z art. 16 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw - poprzez jego niezastosowanie, pomimo tego, że ze stanu faktycznego sprawy wynika, iż niepełnosprawność wnioskodawczym została stwierdzona w orzeczeniu Miejskiego Zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności w [...], nr [...] z dnia [...] listopada 2015 r. określeniem: "nie da się ustalić od kiedy niepełnosprawność istnieje" już w trakcie trwania studiów;
3. naruszenie art. 16 ustawy - o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw - poprzez jego niezastosowanie i rozstrzygnięcie sprawy na podstawie przepisów w zmienionych w sytuacji, gdy w niniejszej sprawie powinny były znaleźć zastosowanie przepisy w brzmieniu dotychczasowym, to jest obowiązujące przed zmianą;
4. naruszenie § 14 pkt 6 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności - poprzez jego niezastosowanie pomimo tego, że z orzeczenia z dnia [...] listopada 2015 r. wynikało, że "nie da się ustalić" od kiedy istnieje niepełnosprawność, co skutkowało brakiem odniesienia się przez Rektora U[...] w zaskarżonej decyzji co do stwierdzonej niepełnosprawności u wnioskodawczym;
II. naruszenie przepisów prawa procesowego - poprzez:
1. naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. - poprzez nieprzeprowadzenie przez organ w pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwiło rozstrzygnięcie sprawy przez organ działający w trybie odwoławczym zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego oraz wydania korzystnej decyzji dla strony skarżącej, co w konsekwencji winno skutkować uchyleniem decyzji pierwszoinstancyjnej;
2. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz w zw. z art. 80 k.p.a. - poprzez nieuwzględnienie dowodu z dokumentu urzędowego - orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2015 r., przez co nie dokonano wszechstronnej oceny materiału zebranego w sprawie i nie ustalono wszystkich okoliczności faktycznych, na których powinno być oparte rozstrzygnięcie, a co skutkowało wydaniem w sprawie decyzji odmownej;
3. naruszenie art. 76 § 1 k.p.a. w zw. z art., art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. - poprzez pominięcie orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2015 r., dokumentu urzędowego sporządzonego w przepisanej formie przez powołany odpowiedni organ państwowy, jako stanowiącego dowód tego, co zostało w nim urzędowo stwierdzone;
4. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 6 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez pominięcie oraz brak wyjaśnienia podstawy prawnej i faktycznej, dlaczego odmówiono orzeczeniu o niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2015 r. mocy dowodowej i wiarygodności, co miało wpływ na wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję Rektora U[...] z dnia [...] listopada 2021 r.
W uzasadnieniu skargi strona skarżąca zauważyła na wstępie, że nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Rektora U[...], albowiem przyjęta przez organ wykładnia przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. jest wadliwa. Strona skarżąca stwierdziła, że przyjęcie przez organ, iż pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest pojęciem tożsamym z pojęciem "posiadania statusu studenta" jest niewłaściwe, gdyż takie rozumienie nie wynika z treści wskazanego przepisu cyt. ustawy.
Skarżąca zarzuciła, że przepisy art. 93 ust. 2 pkt 1 i ust. 4 P.s.w.n. nie wiążą okresu otrzymywania stypendium dla osób niepełnosprawnych z okresem studiowania, a więc okres 6 lat odnosi wyłącznie do okresu otrzymywania świadczenia, a nie do okresu studiowania.
Strona skarżąca wskazała ponadto, że jej stanowisko znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. Skarżąca podniosła, że przykładowo w wyroku z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 498/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wskazał, że: "Żaden zwrot użyty w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie nakazuje łączyć terminu 6-letniego z okresem studiowania. Oznacza to, iż termin ten należy potraktować jako samodzielną przesłankę uzyskania stypendium, ograniczającą okres pobierania stypendium. Z brzmienia przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy wynika, że z woli ustawodawcy student nie może pobierać stypendium przez okres dłuższy niż 6 lat Przepis ten nie formułuje natomiast wymogu dotyczącego okresu trwania studiów i nie wyłącza możliwości przyznania stypendium studentowi, który studiuje dłużej niż 6 lat, tak jak skarżący. Przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 Prawa o szkolnictwie wyższym i nauce jest przepisem określającym przesłanki nabycia określonego uprawnienia przez jednostkę. Proces jego wykładni powinien więc przebiegać w taki sposób, aby nie odstępując od znaczenia językowego tego przepisu przyznać jednostce określone prawo ustawowe. Obowiązkiem organu, dokonującego wykładni przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy jest jak najmniejsze ograniczanie prawa jednostki wynikającego z tego przepisu".
Strona skarżąca zauważyła, że sposób powyższej interpretacji wywodzi się z wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 grudnia 2021 r., sygn. akt III OSK 4519/21.
Skarżąca wskazała również na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Kr 1245/21, w którym Sąd ten wyraźnie zaznaczył, że: "Wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - Słownik języka polskiego PWN pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów. W związku z tym dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał. Zatem 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy należy odnosić do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy".
Z kolei powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 10 czerwca 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 222/20, skarżąca zauważyła, iż Sąd ten podkreślił, że: "(...) odkodowanie tego przepisu [art. 93 ust 2 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym] nie wymaga specjalnych zabiegów interpretacyjnych, albowiem stanowi on, że to świadczenia przysługują nie dłużej niż przez okres sześciu lat. Zważywszy na system kształcenia studentów na studiach pierwszego i drugiego stopnia czy jednolitych studiach magisterskich ustalenie 6 letniego okresu prawa do otrzymywania świadczeń, w tym stypendium socjalnego jest zrozumiałe. W ustawie nie zawarto jednak przepisu ograniczającego lub wyłączającego to prawo ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Z przepisów art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 wprost wynika, w jakich sytuacjach studentowi prawo do stypendium nie przysługuje lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia. Żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania, który może być spowodowany nie tylko nie przykładaniem się do nauki lecz sytuacją zdrowotną, losową czy ekonomiczną. Oznacza to, że niezależnie przez jaki okres dana osoba posiada status studenta, prawo do świadczeń wymienionych w art. 86 ust. 1 pkt 1 - 4 i art. 359 ust. 1 ma tylko przez okres sześciu lat, chyba że zachodzą wyłączenia, o których mowa w art. 93 ust. 2 pkt 2, ust. 3 i 4 ustawy Prawo szkolnictwie wyższym i nauce".
Ponadto, strona skarżąca zauważył, że Rektor U[...] w zaskarżonej decyzji nie zastosował się do art. 16 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, zgodnie z którym, do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.
W tej sytuacji, strona skarżąca uznała, że brak uwzględnienia w zaskarżonej decyzji wskazanego wyżej przepisu cyt. ustawy prowadzi do wniosku, iż taka decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa materialnego. Skarżąca zauważył wprawdzie, że organ w uzasadnieniu decyzji powołuje się na znowelizowane przepisy art. 93 ust. 4-6 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, lecz z przeprowadzonego toku rozumowania organu nie wynika, iż w tej sprawie należy w dalszym ciągu zastosować przepis art. 16 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, który nakazuje dalsze stosowanie dotychczasowego, sześcioletniego terminu na przysługiwanie prawa do pobierania świadczenia w przypadku złożenia wniosku o przyznanie świadczenia na okres jednego roku akademickiego, dla wniosku o stypendium złożonego w semestrze zimowym roku akademickiego 2021/2022.
Skarżąca podniosła ponadto, że w wyroku z dnia 8 lutego 2022 r., wydanym w sprawie sygn. akt III SA/Kr 1220/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie podkreślił, że: "(...) 6-letni okres odnosi się do faktycznego pobierania stypendium, a nie do okresu studiowania. Okres ten trwa więc 72 miesiące z uwagi na to, że stypendium socjalne jest przyznawane na semestr albo rok akademicki, który trwa 10 miesięcy. Należy bowiem zauważyć, że okres ten nie pokrywa się to z okresem roku kalendarzowego, a właśnie odniesieniem do roku kalendarzowego posłużył się ustawodawca w art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy".
Mając powyższe na względzie, skarżąca zauważyła, że dotychczas, w okresie jej studiowania, stypendium dla osoby niepełnosprawnej pobierała przez okres 40 miesięcy, a zatem stwierdzić należy, że Rektor U[...] w sposób błędny uznał, iż skarżąca wyczerpała ustawową przesłankę do dalszego pobierania zasiłku.
Skarżąca zarzuciła ponadto, że organ naruszył również § 14 pkt 6 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, poprzez jego niezastosowanie pomimo tego, że z orzeczenia z dnia [...] listopada 2015 r. wynikało, iż "nie da się ustalić" od kiedy istnieje niepełnosprawność. Tymczasem, jak zauważyła skarżąca, jeżeli z przedłożonej dokumentacji medycznej i przebiegu schorzenia osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania stopnia niepełnosprawności, za datę tę należy przyjąć datę złożenia wniosku do powiatowego zespołu.
W tej sytuacji, skarżąca wskazała, że w przedłożonym przez nią orzeczeniu o stopniu niepełnosprawności wydanym w dniu [...] listopada 2015 r. stwierdzono w punkcie IV, że nie da się ustalić daty lub okresu powstania niepełnosprawności, a zatem - zgodnie z domniemaniem, które zawiera §14 pkt 6 cyt. rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki społecznej - za datę powstania niepełnosprawności uznaje się datę złożenia wniosku do powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności (w tym wypadku do Miejskiego Zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności w [...]), tj. [...] października 2015 r. W konsekwencji, zdaniem skarżącej, oznacza to spełnienie przesłanki odnośnie możliwości przyznania jej stypendium określonej w art. 93 ust. 4 ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tj. powstania niepełnosprawności w czasie studiów.
Uzasadniając z koeli zarzuty dotyczące naruszenie przepisów prawa procesowego, strona skarżąca stwierdziła m.in., że Rektor U[...] nie dokonał wszechstronnej oceny materiału dowodowego zebranego w sprawie i nie ustalił prawidłowo wszystkich okoliczności faktycznych w sprawie, pomimo posiadania wiedzy o istnieniu orzeczenia o niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2015 r., które potwierdzało z kolei fakt, iż niepełnosprawność skarżącej została stwierdzona w trakcie odbywania studiów na Uniwersytecie [...]. Skarżąca uznała, że organ nie wyjaśnił w uzasadnieniu obu spornych decyzji jej podstaw prawnych, a także nie wyjaśnił, dlaczego nie przyznano stronie skarżącej stypendium na podstawie art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., pomijając całkowicie orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] listopada 2015 r. oraz nie wyjaśniając, dlaczego odmówił temu orzeczeniu wiarygodności i mocy dowodowej.
W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Ustosunkowując się do zarzutów skargi, Rektor U[...] stwierdził, iż świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat - tzn. łączny okres, w którym dana osoba może się ubiegać o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane - nie może przekroczyć 6 lat. Tym samym, jak stwierdził organ, dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera.
Organ uznał, że w świetle zgromadzonych dowodów, nie mógł przyznać stypendium rektora studentowi, który nie spełnił łącznie wszystkich warunków otrzymania tego świadczenia. Tymczasem, jak zauważył organ, w niniejszej sprawie przesłanką uniemożliwiającą przyznanie skarżącej studentce świadczenia jest realizacja przez nią studiów przez okres dłuższy niż 6 lat.
Jednocześnie, organ wskazał, że w przepisach prawa powszechnie obowiązującego nie przewidziano okresu przejściowego dla art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., ani nie zastrzeżono, że ma zastosowanie wyłącznie do okresów studiowania po wejściu w życie ustawy nowelizującej. Według organu oznacza to, że fakt, iż student miał prawo do stypendium, ale z niego nie korzystał nie jest przesłanką do nieuwzględnienia tego okresu przy obliczaniu 6 lat prawa do świadczeń.
Organ uznał, że w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. nie wskazano, aby okres 6 lat dotyczył wyłącznie okresów studiów, w których student stypendium pobierał lub spełniał przesłanki do pobierania danego stypendium, a uwzględniono wszystkie okresy, kiedy dana osoba miała status studenta, a zatem potencjalnie mogła pobierać świadczenia określone w art. 86 ust. 1 cyt. ustawy.
Podsumowując, Rektor U[...] stwierdził, że 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., oznacza łączny okres studiowania, niezależnie od tego, czy student otrzymywał świadczenia.
W konsekwencji, organ uznał, że przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. wyklucza skarżącą z grona beneficjentów uprawnionych do otrzymywania świadczeń, o których mowa w art. 86 cyt. ustawy, w tym stypendium dla osób niepełnosprawnych, ponieważ kontynuuje ona naukę przez okres dłuższy niż 6 lat.
Organ zwrócił uwagę na wykładnię celowościową i funkcjonalną przepisu art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. Zdaniem organu, z wykładni celowościowej wynika wola ustawodawcy wykluczenia z osób uprawnionych do świadczeń tych, które korzystałyby ze świadczeń ponad miarę wyznaczaną potrzebami osoby odpowiednio starannej dla zapewnienia konstytucyjnego prawa do nauki oraz równego dostępu do wykształcenia (art. 70 ust. 1 i 4 Konstytucji RP). Jednocześnie, organ zauważył, że funkcją wspomnianej normy prawnej jest mobilizacja do sprawnej realizacji procesu studiowania (realizacji prawa do nauki) i wspieranie pomocą materialną tych osób, które sprawnie zmierzają do uzyskania wykształcenia wyższego, aby zapewnić rozsądne dysponowanie środkami publicznymi. W tym miejscu, organ wskazał na stanowisko Ministra Edukacji i Nauki zawarte w odpowiedzi z dnia [...] stycznia 2021 r. na interpelację poselską nr [...] w sprawie przepisów dotyczących pobierania świadczeń przysługujących studentom, w którym Minister podkreślił, że nie jest zasadne finansowe wspieranie ze środków publicznych kształcenia trwającego dłużej niż standardowy okres studiów, niezbędny do uzyskania wykształcenia wyższego.
Rektor U[...] uznał ponadto, że za odniesieniem okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., do czasu potencjalnej możliwości otrzymywania świadczeń, a nie okresu ich pobierania, świadczy też wykładnia autentyczna. W tym miejscu organ zwrócił uwagę na autoryzowany przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego dokument "Konstytucja dla nauki - Przewodnik po systemie szkolnictwa wyższego i nauki", a także na stanowisko Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego zaprezentowane w piśmie z dnia [...] lutego 2019 r., nr [...], w którym Minister stwierdził, że "omawiany artykuł określa łączny okres (nieprzekraczający 6 lat), w którym danej osobie przysługuje możliwość ubiegania się o świadczenia w ramach studiów - niezależnie od ich rodzaju i długości trwania, jak też uczelni, na których są odbywane. Tym samym dla biegu tego terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenia oraz czy je pobiera. W przypadku przerwania studiów i ponownego ich podjęcia, liczenie wskazanego okresu powinno być kontynuowane, a nie rozpoczynać się od nowa (okresy studiowania sumują się). Świadczenia nie będą zatem przysługiwały studentowi, który na studiach pierwszego stopnia studiuje łącznie ponad 6 lat".
Rektor U[...] zauważył jednocześnie, że powyższy pogląd spotkał się również z akceptacją w literaturze przedmiotu (por. A. Mrozowska /w:/ Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Komentarz, pod red. J. Woźnickiego, Warszawa 2019, t. 3 komentarza do art. 93 P.s.w.n.).
Rektor U[...] uznał ponadto, że za prezentowaną wykładnią przemawia także wykładnia historyczna, a zatem sposób rozumienia pojęcia "przysługiwania" prezentowany przez sądy administracyjne na gruncie zbliżonej regulacji art. 184 ust. 5 poprzednio obowiązującej ustawy z 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. W tym miejscu organ zaznaczył, że ten sposób rozumienia przywołanego pojęcia zdeterminował kształt § 5 ust. 3 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...], gdyż Senat U[...] działał w zaufaniu do wykładni sądów administracyjnych.
Organ uznał, że twierdzenie, iż okresów pobierania świadczeń pomocy materialnej, o których mowa w ustawie z 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym, nie wlicza się do okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., byłoby sprzeczne z celem i funkcją tej regulacji. Miała ona bowiem, jak zauważył organ, wyeliminować zjawisko tzw. "wiecznych studentów", rekrutujących się wyłącznie w celu uzyskania świadczeń pomocy materialnej od uczelni. W takiej sytuacji, zdaniem organu, powstałaby luka systemowa, która polegałaby na tym, iż nie obowiązywałby względem tych osób nadużywających prawa do wsparcia w zdobywaniu wykształcenia wyższego ani przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., ani przepis art. 184 ust. 5 poprzedniej ustawy z 2005 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym. Tymczasem, jak zauważył Rektor U[...], odmienne twierdzenie sprawiłoby, iż norma prawna zawarta w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. znalazłaby w istocie zastosowanie dopiero po 1 października 2025 r., pomimo, iż projektodawca regulacji wyrażał wolę, aby przyjęte rozwiązania znajdowały zastosowanie już obecnie.
Ustosunkowując się z kolei do zarzutów proceduralnych strony skarżącej, Rektor U[...] uznał, że uwzględnił cały materiał dowodowy, sprawdzając przebieg całych studiów oraz zgodność danych zawartych w systemie USOS z deklaracją zawartą we wniosku skarżącej studentki, co zostało wymienione w uzasadnieniu skarżonej decyzji. Ponadto, organ zauważył, że na podstawie omawianej dokumentacji uznał, że niepełnosprawność skarżącej powstała przed rozpoczęciem studiów (przed 16-tym rokiem życia), co potwierdza orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] września 2013 r. złożone przez skarżącą do wniosku o stypendium rektora dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2020/2021 widniejące w systemie USOSweb. W konsekwencji, organ uznał, że - wbrew zarzutom strony skarżącej - w sposób dokładny wyjaśnił stan faktyczny sprawy, w tym wyczerpująco zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy. Ponadto, organ stwierdził, że w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wyczerpująco opisał podstawę faktyczną i prawną spornego rozstrzygnięcia. Jednocześnie, organ uznał, że nie zachodzi przesłanka wyrażona w przepisie art. 93 ust. 4 P.s.w.n., zgodnie z którą, w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może pobierać świadczenie przez dodatkowy okres 12 semestrów.
Mając powyższe na względzie, Rektor U[...] uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a wniesiona skarga jest bezzasadna i winna zostać oddalona.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W świetle powołanych przepisów cyt. ustawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w zakresie swojej właściwości, ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną, postanowienie, czy też inny akt lub czynność z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tego aktu lub podjęcia spornej czynności. Chodzi więc o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywaną pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów słuszności.
Ponadto, co wymaga podkreślenia, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (vide: art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2023 r., poz. 259 - dalej: "P.p.s.a.").
W ocenie Sądu, analizowana pod tym kątem skarga K. P. zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. utrzymująca w mocy wcześniejszą decyzję tego organu z dnia z dnia [...] listopada 2021 r. o nieprzyznaniu skarżącej stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2021/2022 - narusza obowiązujące przepisy prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał, że Rektor U[...], wydając obie sporne decyzje administracyjne, dopuścił się przede wszystkim istotnego naruszenia przepisów art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w zw. z art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw polegającego na ich błędnej wykładni i w konsekwencji nieprawidłowym uznaniu, że okres 6 lat, na jaki przysługują świadczenia, oblicza się biorąc pod uwagę okres, w którym wnioskodawca posiadał status studenta, a nie okres faktycznego pobierania przez niego świadczenia.
Jednocześnie, organ naruszył art. 16 ustawy o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, albowiem w sposób nieuprawniony przyjął, że rozstrzygnięcie sprawy winno nastąpić na podstawie przepisów zmienionych w sytuacji, gdy tymczasem w niniejszej sprawie powinny były znaleźć zastosowanie przepisy w brzmieniu dotychczasowym, to jest obowiązujące przed zmianą.
Tym samym, Sąd stwierdził, że Rektor U[...], wydając obie sporne decyzje administracyjne odmawiające przyznania skarżącej studentce stypendium dla osób niepełnosprawnych na rok akademicki 2021/2022 - dopuścił się w powyższym zakresie istotnego naruszenia zasady praworządności wyrażonej w przepisach art. 6 k.p.a. i art. 7 in principio k.p.a. oraz art. 7 Konstytucji RP.
Zdaniem Sądu, naruszenie powołanych wyżej przepisów miało istotny wpływ na ostateczny wynik sprawy, a więc stanowi dostateczną podstawę prawną do wyeliminowania z obrotu prawnego zarówno zaskarżonej decyzji Rektora U[...], jak i poprzedzającej ją decyzji tego organu z dnia [...] listopada 2021 r.
Na wstępie wszelkich rozważań zauważyć należy, iż przedmiotem skargi jest decyzja Rektora Uniwersytetu [...] z dnia [...] kwietnia 2022 r. utrzymująca w mocy w mocy decyzję tego organu z dnia [...] listopada 2021 r. o odmowie przyznania skarżącej – K. P. stypendium dla osób niepełnosprawnych w roku akademickim 2021/2022.
Podstawę prawną ww. decyzji stanowił art. 86 ust. 1 pkt 2 i ust. 2, art. 89 i 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz m.in. § 5 ust. 3 Regulaminu świadczeń dla studentów Uniwersytetu [...].
Zaznaczyć przy tym należy, że stosownie do treści art. 16 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw, do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym.
Zgodnie z art. 86 ust. 1 P.s.w.n., student ma prawo ubiegać się o: 1) stypendium socjalne, 2) stypendium dla osób niepełnosprawnych, 3) zapomogę, 4) stypendium rektora, 5) stypendium finansowane przez jednostkę samorządu terytorialnego, 6) stypendium za wyniki w nauce lub w sporcie finansowane przez osobę fizyczną lub osobę prawną niebędącą państwową ani samorządową osobą prawną.
Przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (art. 86 ust. 2 P.s.w.n.).
W świetle art. 89 P.s.w.n., stypendium dla osób niepełnosprawnych może otrzymać student posiadający orzeczenie o niepełnosprawności, orzeczenie o stopniu niepełnosprawności albo orzeczenie, o którym mowa w art. 5 oraz art. 62 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
Zgodnie z art. 92 ust. 1 P.s.w.n., stypendia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 są przyznawane na semestr lub na rok akademicki i wypłacane co miesiąc przez okres do 10 miesięcy, a gdy kształcenie trwa semestr - przez okres do 5 miesięcy.
Natomiast przepis art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. stanowi, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.
Z kolei, zgodnie z przepisem art. 93 ust. 4 cyt. ustawy, w przypadku, gdy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów lub po uzyskaniu tytułu zawodowego, student może otrzymać świadczenie, o którym mowa w art. 86 ust. 1 pkt 2, tylko na jednym kolejnym kierunku studiów, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat.
Rektor U[...], wydając w niniejszej sprawie obie sporne decyzje - uznał, iż dla obliczenia wspomnianego wyżej 6-letniego terminu kluczowy jest okres, w jakim dana osoba posiadała status studenta, a bieg tego terminu rozpoczyna się z dniem podjęcia studiów i nabycia praw studenta po raz pierwszy na pierwszym kierunku studiów, przy czym dla biegu terminu nie ma znaczenia, czy student występuje o świadczenie oraz czy je pobiera.
W konsekwencji, na gruncie rozpoznawanej sprawy organ uwzględnił wszystkie okresy, w których skarżąca była wpisana na listę studentów (a zatem potencjalnie mogła pobierać świadczenia określone w art. 86 ust. 1 P.s.w.n.), ustalając tym samym, że okres 6 lat, w którym możliwe było otrzymywanie stypendium dla osób niepełnosprawnych upłynął w przypadku skarżącej w dniu [...] września 2009 r. (tj. wraz z upływem 72 miesiąca posiadania statusu studenta, który to okres należy liczyć od dnia [...] października 2003 r.).
W związku z powyższym, zdaniem organu, uprawnienie skarżącej do uzyskania wnioskowanego stypendium wygasło, co skutkowało wydaniem decyzji o odmowie przyznania stypendium dla osób niepełnosprawnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie orzekającym w niniejszej sprawie powyższego stanowiska Rektora U[...] nie podziela.
Sąd opowiada się natomiast za stanowiskiem wyrażonym w utrwalonej już linii orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym pojęcia "przysługiwania świadczenia" nie można utożsamiać z pojęciem "posiadania statusu studenta" (por. wyroki NSA z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt III OSK 4740/21, z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. akt III OSK 4082/21, z dnia 8 lipca 2021 r., sygn. akt III OSK 3913/21, a także z dnia 15 czerwca 2021 r., sygn. III OSK 3978/21 - publ. https://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie wskazał w swoich orzeczeniach, że prawidłowe odkodowanie normy prawnej zawartej w przepisie art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych, wystarczającym jest tu podstawowy rodzaj wykładni - wykładnia językowa. W konsekwencji, NSA uznał, że wobec braku ustawowej definicji pojęcia "świadczenie przysługuje", jakie zostało użyte w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., należy je odczytywać zgodnie z jego znaczeniem w języku potocznym ("przysługiwać" to "należeć się komuś z mocy ustawy, prawa, przywileju" - vide: Słownik języka polskiego PWN, pod red. W. Doroszewskiego) i odnosić do świadczenia, które zostało przyznane studentowi po spełnieniu wszystkich kryteriów.
W tej sytuacji, uzasadnione jest zatem stanowisko, że zawarte w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. pojęcie "przysługują", które powiązano z konkretnymi rodzajami świadczeń, należy rozumieć i odnosić do świadczeń, które zostały studentowi przyznane. Świadczenia nie mogą przysługiwać potencjalnie, lecz przysługują realnie i to nie wszystkim studentom, a tylko tym, którym zostały one przyznane decyzją właściwego organu. Zatem świadczenia nie przysługują z faktu bycia studentem, lecz - zgodnie z art. 86 ust. 1 P.s.w.n. - student może jedynie ubiegać się o przyznanie stypendium.
W związku z tym, uznać należy, iż dla biegu okresu 6 lat, o którym mowa w omawianym przepisie art. 93 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy, ma znaczenie to, że student występował o świadczenie, które zostało mu przyznane i je pobrał.
Zwrócić należy uwagę, że zgodnie z art. 86 ust. 1 P.s.w.n. student może jedynie ubiegać się o przyznanie wskazanego w nim świadczenia (m.in. stypendium dla niepełnosprawnych), ponieważ sam status studenta nie powoduje powstania uprawnienia do uzyskania danego świadczenia. I tak, w art. 87 P.s.w.n. wymienia się przesłanki ubiegania się o stypendium socjalne, w art. 89 P.s.w.n. - warunki uzyskania stypendium dla osób niepełnosprawnych, w art. 90 P.s.w.n. - warunki przyznania zapomogi, w art. 91 P.s.w.n. - warunki uzyskania stypendium rektora, zaś w art. 359 P.s.w.n. - warunki uzyskania stypendium ministra. W ocenie Sądu, oznacza to, że aby świadczenie z katalogu pomocy materialnej dla studentów przysługiwało, wnioskodawca musi mieć status studenta, złożyć stosowny wniosek oraz spełnić dodatkowe warunki przewidziane dla danej kategorii pomocy finansowej.
Mając powyższe na względzie, stwierdzić należy zatem, że 6-letni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. odnosić trzeba do okresu, w którym student spełnia przesłanki otrzymywania pomocy finansowej określonej w ustawie i jednocześnie jest beneficjentem takiej pomocy, a nie do okresu, w którym dana osoba posiadała status studenta.
Warto jednocześnie zauważyć, że powyższa wykładnia znajduje potwierdzenie w treści uzasadnienia rządowego projektu ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (strona 28 uzasadnienia projektu), w którym wskazano, iż "realizując cel wynikający z art. 70 ust. 4 Konstytucji RP, w projekcie ustawy zawarto regulacje pozwalające na pobieranie stypendiów i zapomóg do momentu uzyskania wykształcenia wyższego, ale nie dłużej niż przez 6 lat" (druk sejmowy 2446).
Uznać należy zatem, że student nie może korzystać ze świadczeń (nawet, gdyby nadal spełniał warunki do ich otrzymywania), dłużej niż przez 6 lat, albowiem - zgodnie z art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. - nie będą mu już przysługiwać. Sześcioletni okres, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy, powiązano zatem bezpośrednio z pobieraniem świadczenia, a nie z posiadaniem statusu studenta przez osobę ubiegającą się o jedną z form pomocy materialnej.
Równocześnie zauważyć należy, że w ustawie - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w brzmieniu obowiązującym do dnia 17 grudnia 2021 r., nie zawarto przepisu ograniczającego lub wyłączającego prawo do świadczeń ze względu na posiadanie statusu studenta przez okres dłuższy niż sześć lat. Sytuacje, w których studentowi nie przysługuje prawo do stypendium dla niepełnosprawnych lub kiedy wygasa decyzja o przyznaniu świadczenia, zostały wyczerpująco unormowane w przepisach art. 93 ust. 2 pkt 2 oraz art. 94 ust. 2 P.s.w.n., przy czym żadna z tych regulacji nie wiąże prawa do stypendium z nadmiernie długim okresem studiowania.
Nie można zatem, jak przyjął w niniejszej sprawie Rektor U[...], wiązać początku okresu 6-letniego, o którym mowa w art. 93 ust. 1 pkt 2 P.s.w.n., z momentem rozpoczęcia studiów przez skarżącą studentkę ubiegającą się o przyznanie pomocy. Skoro bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże otrzymywania świadczeń z art. 86 ust.1 pkt 1-4 oraz art. 359 ust. 1 P.s.w.n., to nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania prawa do wnioskowanego w sprawie stypendium dla niepełnosprawnych.
Zaznaczyć w tym miejscu należy, że zgodnie z § 5 ust. 3 Regulaminu świadczeń, który stanowił podstawę wydania decyzji o odmowie przyznania stypendium, świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres sześciu lat. Okres ten oblicza się w miesiącach, sumując do 72 miesięcy każdy rozpoczęty miesiąc, w którym wnioskodawca posiadał status studenta, w tym na studiach za granicą. Powołany przepis nakazuje sumować okresy, w których dana osoba posiada status studenta, a nie okresy przysługiwania świadczeń. Wskazuje to na istnienie konfliktu pomiędzy obiema normami prawnymi, tj. pomiędzy prawem wewnętrznym uczelni (Regulaminem świadczeń), a prawem powszechnie obowiązującym, jakim jest ustawa - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce.
W ocenie Sądu, przedstawioną wyżej wykładnię art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n. potwierdza ponadto wynik wykładni art. 93 ust. 4 cyt. ustawy. Otóż, zauważyć należy, że ustawodawca w art. 93 ust. 4 P.s.w.n. wyraźnie stanowi, że student "może otrzymać świadczenie przez 6 lat" a nie, że będzie mógł ubiegać się o świadczenie przez okres 6 lat. Ustawodawca jednoznacznie przyjął w tym przepisie, że chodzi nie tyle o prawo do ubiegania się o stypendium dla osób niepełnosprawnych, ale o możliwość jego "otrzymania", nie dłużej niż przez okres 6 lat, oczywiście tylko na jednym, kolejnym kierunku studiów. Ponadto, nie można wiązać początku tego okresu sześcioletniego z momentem rozpoczęcia studiów przez niepełnosprawnego studenta ubiegającego się o przyznanie pomocy, bowiem z samym statusem studenta ustawa nie wiąże przysługiwania, to jest otrzymywania świadczeń stypendialnych. Zatem nie sposób uznać, że to z momentem rozpoczęcia studiów zaczyna biec okres 6 lat ograniczający czas przysługiwania stypendium stosownie do art. 93 ust. 4 P.s.w.n. (por. m.in. wyrok NSA z dnia 1 października 2021 r., sygn. akt III OSK 3967/21).
Podsumowując, należy - zdaniem Sądu - stwierdzić, że organ badając zaistnienie przesłanek przyznania stronie skarżącej wnioskowanego stypendium, do sześcioletniego okresu, o którym mowa w art. 93 ust. 2 pkt 1 P.s.w.n., wliczył okres studiowania przez skarżącą nie biorąc pod uwagę, czy rzeczywiście świadczenie to skarżącej przysługiwało, tj. czy otrzymywała ww. świadczenie.
W konsekwencji powyższego, Sąd uznał, że przyjęcie przez Rektora U[...] stanowiska, iż sześcioletni okres upłynął [...] września 2009 r., a tym samym, że odmowa przyznania skarżącej stypendium dla niepełnosprawnych z tej przyczyny była uzasadniona, nie zasługuje na akceptację.
Wskazać również należy, że otrzymanie przez studenta świadczenia w oparciu o art. 93 ust. 4 P.s.w.n. ustawodawca uzależnił od tego, czy niepełnosprawność powstała w trakcie studiów. Odnosząc się do stanowiska skarżącej, iż przesłanka ta została spełniona w niniejszej sprawie wskazać należy, że w orzeczeniu Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] listopada 2015 r. stwierdzono, że daty powstania niepełnosprawności skarżącej "nie da się ustalić". Natomiast, w orzeczeniu Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] września 2013 r. stwierdzono, iż niepełnosprawność skarżącej powstała "przed 16-tym rokiem życia". W tej sytuacji, uznać trzeba, że w oparciu o przedmiotowe dokumenty organ nie miał podstaw do tego, aby przyjąć, że niepełnosprawność powstała w dniu [...] października 2015 r., tj. w dacie złożenia wniosku do Miejskiego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...], albowiem niepełnosprawność skarżącej istniała już przed tą datą, o czym świadczy sam fakt wydania orzeczenia z dnia [...] września 2013 r.
Konkludując, stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Rektora U[...] z dnia [...] listopada 2021 r. zostały wydane z naruszeniem art. 93 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 93 ust. 4 P.s.w.n., w brzmieniu obowiązującym do dnia 17 grudnia 2021 r., które to uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W tej sytuacji, ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawioną w wyroku ocenę prawną.
Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie - działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c P.p.s.a. - orzekł, jak w sentencji wyroku.