II SA/Sz 996/24

II SA/Sz 996/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska /sprawozdawca/
Krzysztof Szydłowski
Patrycja Joanna Suwaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6099 Inne o symbolu podstawowym 609
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Stwierdzono nieważność decyzji I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 170, art. 145 par. 1 pkt 2, art. 135, art. 145 par. 3.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Szydłowski, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 lutego 2025 r. sprawy ze skargi P. Spółka z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Szczecinie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 29 grudnia 2021 r. nr SZ.RUO.4701.1.30.2020.MB w przedmiocie określenia opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych I. stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Dyrektora Zarządu Zlewni w Gryficach Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie z dnia 22 października 2020 r., nr SZ.ZUO.1.470.1918.3.2020.BM, II. umarza postępowanie administracyjne, III. zasądza od Dyrektora Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Szczecinie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie na rzecz strony skarżącej P. Spółka z o.o. z siedzibą w K. kwotę 370 (trzysta siedemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 29 grudnia 2021 r. nr SZ.RUO.4701.1.30.2020.MB Dyrektor Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w Szczecinie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej; "Dyrektor RZGW") uchylił decyzję Dyrektora Zarządu Zlewni w Gryficach Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: "Dyrektor ZZ") z 22 października 2020 r. nr SZ.ZUO.1.470.1918.3.2020.BM w części, tj. w zakresie punktu II, dotyczącego określenia Przedsiębiorstwu Gospodarki Komunalnej Spółki z o.o. w Kamieniu Pomorskim (dalej: "PGK", "strona", "skarżąca"") dopłaty w opłacie zmiennej za okres IV kwartału 2018 r. i umorzył postępowanie w tym zakresie oraz utrzymał decyzję w mocy w pozostałym zakresie.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Dyrektor RZGW wskazał art. 138 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
(Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm., dalej: "K.p.a.") w związku z art. 14 ust. 4 oraz art. 272 ust. 1 i ust. 6 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 624 ze zm.; dalej "u.p.w.") oraz w związku z § 5 ust. 1 pkt 27 i pkt 40 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 22 grudnia 2017 r. w sprawie jednostkowych stawek opłat za usługi wodne (Dz. U. z 2021 r. poz. 736; dalej: "rozporządzenie j.s.o.").
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, 20 marca 2019 r. Dyrektor
ZZ ustalił w formie informacji, znak SZ.ZUO.1.470.1918.OZ.2018.JP - dla PGK,
za IV kwartał 2018 r., opłatę zmienną w wysokości 555 zł za pobór wód podziemnych na podstawie pozwolenia wodnoprawnego udzielonego przez Starostę Kamieńskiego decyzją z 29 grudnia 2017 r., znak: Boś.6341.68.2017.FKT. Wysokość ww. kwoty została ustalona w oparciu o dane wykazane przez PGK w "Oświadczeniu podmiotu obowiązanego do ponoszenia opłat za usługi wodne w celu ustalenia wysokości opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych (art. 552 ust. 2d, 2e i 2f u.p.w.) z 11 lutego
2019 r. W przesłanym oświadczeniu wskazano, iż w IV kwartale 2018 r. pobrano 8.165,00 m3 wód podziemnych, do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi w ilości średniorocznie nieprzekraczającej 0,25 m3/s, które to cele odpowiadają stawce opłaty, określonej w § 5 ust. 1 pkt 40 lit.c rozporządzenia j.s.o.
Informacja z 20 marca 2019 r. została doręczona stronie 25 marca 2019 r. Pismem z 4 czerwca 2019 r. organ zawiadomił PGK o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości opłaty zmiennej za okres IV kwartału 2018 r. za pobór wód podziemnych na podstawie pozwolenia wodnoprawnego udzielonego decyzją Starosty Kamieńskiego z 29 grudnia 2017 r. W toku postępowania organ I instancji ustali, że 12 lipca 2019 r., tj. po terminie, PGK dokonało jednak wpłaty opłaty za usługi wodne w wysokości ustalonej w drodze wskazanej wyżej informacji. Wobec dokonanej wpłaty decyzją z 20 sierpnia 2019 r. nr SZ.ZUO.1.470.1918.3.2019.BM Dyrektor ZZ umorzył zatem przedmiotowe postępowanie, z uwagi na jego bezprzedmiotowość.
25 czerwca 2019 r. pracownicy RZGW przeprowadzili kontrolę gospodarowania wodami dla potrzeb weryfikacji i ustalenia wielkości oraz celu korzystania z wód pobieranych przez Stronę z ujęcia wód podziemnych w miejscowości Rarwino. Kontrola wykazała, że strona w ramach zbiorowego zaopatrzenia w wodę prowadziła działalność polegającą na ujmowaniu wód podziemnych do celów dostarczenia wody zarówno
dla gospodarstw domowych, jak i pozostałych odbiorców (tj. podmiotów prowadzących działalność gospodarczą oraz podmiotów publicznych).
W wyniku wszczętego przez organ postępowania wydana została wymieniona decyzja z 22 października 2020 r., określająca stronie za IV kwartał 2018 r. opłatę zmienną w wysokości 797 zł za pobór wód podziemnych w miejscowości Rarwino. Organ wyjaśnił sposób naliczenia opłaty.
Po rozpatrzeniu wniesionego przez stronę odwołania, Dyrektor RZGW doszedł do przekonania, że odwołanie to zasługuje na uwzględnienie, ale jedynie w części i z przyczyn innych niż podniesione w odwołaniu.
Organ stwierdził, że istota sporu w sprawie sprowadza się do dokonania oceny, czy pobór wód podziemnych z ujęcia w miejscowości Rarwino dokonywany jest jedynie do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi (określonych w § 5 ust. 1 pkt 40 rozporządzenia j.s.o.), do których stosuje się preferencyjną stawkę opłat,
czy też w związku z możliwością rozdziału pobranych wód podziemnych w celu dostarczenia ich zarówno gospodarstwom domowym, jak i pozostałym odbiorcom
- nie ma tylko takiego charakteru, a pobór wód i dostarczanie ich pozostałym odbiorcom winno uznać się za pobór odpowiadający celowi, określonemu w § 5 ust. 1 pkt 27 rozporządzenia j.s.o. (tj. poborowi, uzdatnianiu i dostarczaniu wody).
Organ zauważył, że zarówno przepisy u.p.w., jak i rozporządzenie j.s.o.
nie zawierają definicji legalnej zbiorowego zaopatrzenia w wodę. Definicja taka znajduje się w art. 2 pkt 21 ustawy z dnia 7 czerwca 2001 r. o zbiorowym zaopatrzeniu w wodę i zbiorowym odprowadzaniu ścieków (Dz. U. z 2020 r. poz. 2028; dalej: "z.z.w."), który stanowi, że jest nią działalność polegająca na ujmowaniu, uzdatnianiu i dostarczaniu wody, prowadzona przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne.
Według Dyrektora RZGW, regulacje z.z.w. wskazują, że odbiorcy usług
nie korzystają z usługi wodnej polegającej na poborze wód podziemnych lub wód powierzchniowych, lecz korzystają z usług świadczonych przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne, które w ramach prowadzonej działalności z zakresu zbiorowego zaopatrzenia w wodę korzysta z wymienionej usługi wodnej na podstawie i warunkach określonych w pozwoleniu wodnoprawnym, albo pozwoleniu zintegrowanym. Przepisy dotyczące opłat za usługi wodne odnoszą się natomiast wyłącznie do podmiotów korzystających z usług wodnych (a nie odbiorców usług wodociągowo - kanalizacyjnych, którzy pozostają poza ukształtowanym pozwoleniem wodnoprawnym albo pozwoleniem zintegrowanym stosunkiem administracyjnoprawnym) i to aktywność tych podmiotów dotycząca zakresu i celu korzystania z wód winna wpływać na kształt obowiązków opłatowych, obciążających te podmioty.
Okoliczność, że działalność polegająca na zbiorowym zaopatrywaniu w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi może być prowadzona wyłącznie przez przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne, nie oznacza, że jedynym celem poboru wody przez stronę jest cel wskazany w art. 274 pkt 4 u.p.w. Strona w ramach prowadzonej działalności w zakresie zbiorowego zaopatrywania w wodę zaopatruje bowiem zarówno gospodarstwa domowe, podmioty publiczne, jak i podmioty prowadzące działalność gospodarczą. Strona legitymuje się pozwoleniem wodnoprawnym z 29 grudnia 2017 r. na szczególne korzystanie z wód obejmujące pobór wód podziemnych z ujęcia
w miejscowości Rarwino - bez ograniczenia, że jedynym celem poboru będzie dostarczenie wody wyłącznie gospodarstwom domowym, z wyłączeniem pozostałych odbiorców. Z tego względu nie można uznać, że wyłącznym celem poboru wody przez stronę jest zbiorowe zaopatrywanie ludności, w ramach realizacji zadań własnych gminy, w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi. Tymczasem wymieniony przez ustawodawcę cel poboru wód przez przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne realizuje się z wyłączeniem wód pobranych w celu zbiorowego zaopatrzenia innych niż ludność podmiotów, tj. podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, czy podmiotów publicznych.
Organ uznał, że użyte w art. 274 pkt 4 u.p.w. sformułowanie "zbiorowe zaopatrzenie ludności" należy uznać za tożsame z określeniem "zbiorowe zaopatrzenie wspólnoty", które z kolei powinno się w dalszej kolejności utożsamić z określeniem "zbiorowe zaopatrzenie mieszkańców gminy".
Zdaniem organu, cel poboru wody wskazany art. 274 pkt 4 u.p.w. dotyczy wyłącznie zbiorowego zaopatrywania mieszkańców gminy w wodę przeznaczoną do picia, przygotowania żywności lub innych celów domowych. Dostarczanie przez przedsiębiorstwo wodociągowo-kanalizacyjne wód podmiotom prowadzącym działalność gospodarczą
oraz podmiotom publicznym wykracza poza zakres wymienionej regulacji. Pobór wód przez przedsiębiorstwo wodociągowo - kanalizacyjne w celu zbiorowego zaopatrzenia w wodę innych niż ludność podmiotów mieści się natomiast w celu określonym w art. 274 pkt 2
lit.za u.p.w. oraz w § 5 ust. 1 pkt 27 rozporządzenia j.s.o., tj. do celów poboru, uzdatniania i dostarczania wody. Wskazana w powołanych przepisach sekwencja następujących po sobie czynności od strony przedmiotowej odpowiada bowiem definicji zbiorowego zaopatrzenia w wodę. Znajduje też odzwierciedlenie w sekcji E dział 36 Polskiej Klasyfikacji Działalności, pt. pobór, uzdatnianie i dostarczanie wody, a ponadto została wpisana w dziale 3 Krajowego Rejestru Sądowego PGK. Istotne znaczenie ma również to, że zbiorowe zaopatrzenie w wodę obejmuje też wszystkie procesy technologiczne, które
są pośrednio lub bezpośrednio związane z ujmowaniem wody, jej uzdatnianiem
lub dostarczaniem, jeżeli pomiędzy danego rodzaju zdarzeniem (sytuacją), a ujmowaniem, uzdatnianiem i dostarczaniem wody istnieje związek przyczynowo skutkowy.
Dyrektor RZGW uznał, że brzmienie definicji legalnej "zbiorowego zaopatrzenia w wodę", określonej w art. 2 pkt 21 z.z.w. nie przesądza o tym, jakoby przedsiębiorstwa wodociągowo - kanalizacyjne pobierały wodę wyłącznie w celu zbiorowego zaopatrywania ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia zakazu powagi rzeczy osądzonej
i wszczęcie przez Dyrektora Zarządu Zlewni w Gryficach postępowania w sprawie,
co do której postępowanie zostało przeprowadzone i zakończone ostateczną decyzją
- organ zauważył, że w obrocie prawnym nie funkcjonują dwie decyzje ostateczne określające stronie wysokość opłaty zmiennej za IV kwartał 2018 r. Wysokość opłaty zmiennej za wskazany wyżej okres ustalona została bowiem podmiotowi przez Dyrektora ZZ informacją z 20 marca 2019 r., a następnie określona decyzją
z 22 października 2020 r.
Organ nie stwierdził również naruszenia zasady in dubio pro libertate
w rozumieniu art. 7a § 1 K.p.a. W art. 274 u.p.w. wprowadzono katalog górnych jednostkowych stawek za usługi wodne, które nie mają wobec siebie charakteru konkurencyjnego, nie pochłaniają i nie wykluczają się wzajemnie, lecz każda z tychże opłat znajdzie zastosowanie wówczas, gdy dany podmiot będzie korzystał z usług wymienionych w tym katalogu.
Organ odwoławczy wskazał, że w sprawie nie nastąpiło przedawnienie prawa
do wydania decyzji. Decyzja została bowiem dostarczona stronie 2 listopada 2020 r. Niezakończenie sprawy w terminie wynikającym z art 35 § 3 K.p.a. nie spowodowało przy tym negatywnych skutków dla strony.
Organ ocenił, że ze względu na okoliczność, iż strona zaopatruje w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi zarówno ludność, jak i inne podmioty, Dyrektor
ZZ słusznie określił ww. podmiotowi wysokość opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych w IV kwartale 2018 r. w podziale na poszczególne cele, tj. do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi oraz do celów poboru, uzdatniania i dostarczania wody, równocześnie biorąc pod uwagę jednostkowe stawki opłaty określone odpowiednio w § 5 ust. 1 pkt 40 lit.c i § 5 ust. 1 pkt 27 lit.a rozporządzenia j.s.o.
Według organu, w rozpoznawanej sprawie zaistniała przesłanka obligująca Dyrektora ZZ do wydania decyzji określającej stronie wysokość opłaty zmiennej za okres IV kwartału 2018 r., bowiem ze zgromadzonego materiału dowodowego wynikało,
iż informacje przedłożone przez spółkę - na podstawie art. 552 ust. 2a pkt 2 u.p.w. - w oświadczeniu będącym podstawą ustalenia wysokości opłaty zmiennej w pierwotnej informacji, zawierały odmienne wskazania niż ustalenia poczynione przez organ I instancji w przeprowadzonym postępowaniu, z uwzględnieniem wyników kontroli gospodarowania wodami, wykonanej przez pracowników RZGW w Szczecinie. Dyrektor RZGW podzielił przyjęty przez organ I instancji sposób dokonania (w drodze oszacowania) wyliczenia ilości pobranych wód podziemnych z ujęcia zlokalizowanego w miejscowości Rarwino w podziale na poszczególne grupy odbiorców, która uwzględniona została do określenia wysokości opłaty zmiennej za IV kwartał 2018 r.
w zaskarżonej decyzji (tj. 3.021,00 m3 dla gospodarstw domowych, jaką to ilość należy przypisać do celu odpowiadającego stawce opłaty określonej w § 5 ust. 1 pkt 40 rozporządzenia j.s.o. oraz 5.144,00 m3, jaką to ilość należy przypisać do celu odpowiadającego stawce opłaty określonej w § 5 ust. 1 pkt 27 rozporządzenia j.s.o.).
Dyrektor RZGW uznał, iż organ I instancji, wskazując art. 74a Ordynacji podatkowej, popełnił omyłkę, jednak nie miała ona charakteru istotnego, rzutującego
na merytoryczną ocenę rozstrzygnięcia.
Okoliczność, że wcześniej strona dokonała wpłaty tytułem opłaty zmiennej
na podstawie informacji z 20 marca 2019 r., a co za tym idzie określenie w zaskarżonej decyzji kwoty pozostałej podmiotowi do zapłaty, tj. 242 PLN - stanowiącej różnicę między nową wysokością opłaty zmiennej, a uiszczoną już przez podmiot zapłatą,
nie ma wpływu na rozstrzygnięcie decyzji, tj. określenie należnej opłaty. Sentencja wydanej przez Dyrektora ZZ decyzji nie jest zatem prawidłowa, lecz nieprawidłowość
ta nie skutkuje stwierdzeniem jej nieważności. Punkt dotyczący określenia wysokości dopłaty winien zostać wyeliminowany z sentencji decyzji, z konsekwencją w postaci umorzenia postępowania w tym zakresie.
Spółka złożyła skargę na ww. decyzję Dyrektora RZGW w części, tj. w zakresie punktu II decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów:
1) art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., poprzez
ich niezastosowanie skutkujące brakiem wydania przez organ II instancji decyzji uchylającej w całości decyzję organu I instancji i umarzającej postępowanie przed Dyrektorem ZZ w całości, albowiem decyzja organu I instancji dotyczyła sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, zatem zachodzi powaga rzeczy osądzonej (rozstrzygniętej) w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., w każdym z powyższych przypadków;
2) art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez wydanie zaskarżonej decyzji, utrzymującej w części w mocy decyzję organu I Instancji, w sytuacji, gdy nie zaistniały jakiekolwiek podstawy do wydania orzeczenia o ww. treści;
3) art. 272 ust. 1 i ust. 2 u.p.w., poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie wydanie decyzji w przedmiocie określenia opłaty zmiennej za okres IV kwartału 2018 r. za pobór wód podziemnych w miejscowości Chrząstowo (prawidłowo powinno być Rawino- dopisek sądu) gm. Kamień Pomorski z uwzględnieniem celów, na jaki pobierana jest woda, o których mowa w § 5 ust. 1 pkt 27 lit. a rozporządzenia j.s.o.;
4) art. 274 pkt 1 lit.za u.p.w. w zw. z § 5 ust. 1 pkt 27 lit.a oraz
§ 5 ust. 1 pkt 40 rozporządzenia j.s.o., poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, że część wód pobieranych
z ujęcia objętego decyzją jest wykorzystywana do celów poboru, uzdatniania i dostarczania wody, a nie wyłącznie do celów realizacji zadań własnych gminy w zakresie zbiorowego zaopatrzenia ludności w wodę przeznaczoną do spożycia przez ludzi;
5) art. 552 ust. 2 pkt 2 u.p.w., poprzez nieuprawnione ustalenie podstawy naliczenia opłaty zmiennej;
6) art. 7a § 1 K.p.a., poprzez wydanie decyzji niekorzystnej dla strony, w sytuacji kiedy istnieją wątpliwości co do treści normy prawnej, a przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku;
7) art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., poprzez wydanie zaskarżonej decyzji, w sytuacji
gdy nie wykonano obowiązku zebrania w sposób wyczerpujący I rozpatrzenia całego materiału dowodowego mającego wpływ na treść wydanej decyzji i ustalenie podstawy naliczenia opłaty zmiennej.
W uzasadnieniu skargi jej zarzuty zostały uszczegółowione.
Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji wydanych przez organy administracyjne obu instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor RZGW wniósł o jej oddalenie w całości.
W dniu 1 czerwca 2022 r. WSA w Szczecinie wydał wyrok o sygn. akt II SA/Sz 212/22, w którym oddalił skargę spółki.
WSA stwierdził m.in., że sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności decyzji z 22 października 2020 r. Powyższa decyzja stanowiła rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, a takiej cechy nie posiadała decyzja ostateczna z dnia 20 sierpnia 2019 r. Ustalenie przez organ tego w jaki sposób finalni odbiorcy wykorzystywali wodę dostarczaną przez podmiot korzystający z usług wodnych byłoby dla sprawy irrelewantne. Istotny pozostawał cel poboru wód przez skarżącą, a nie faktyczny cel wykorzystania wód przez jej odbiorców.
Skarżąca złożyła skargę kasacyjna od ww. wyroku.
W dniu 10 grudnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny wydał wyrok o sygn. akt III OSK 2317/22, w którym uchylił wyrok WSA i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu wyroku NSA wyjaśnił, że brak jest uzasadnionych podstaw do podzielenia twierdzenia przedstawionego przez organ odwoławczy w toku postępowania w przedmiocie określenia opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych oraz w odpowiedzi na skargę kasacyjną, że nie ma racji skarżąca wskazując, że w przedmiotowej sprawie o określenie wysokości opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych pomiędzy dniem 20 sierpnia 2019 r., a dniem 22 października 2020 r. nie zaszły żadne zmiany podmiotowe ani prawne, które uzasadniałyby ponowne wszczęcie postępowania i wydanie nowej decyzji.
NSA wskazał, że decyzja umarzająca postępowanie definitywnie kończy postępowanie i organ administracyjny jest nią związany (art. 110 K.p.a.). Przyjęta w procedurze administracyjna konstrukcja umorzenia postępowań w drodze decyzji powoduje, że stabilność decyzji ostatecznej o umorzeniu postępowania korzysta z tej samej ochrony jak każda inna decyzja. Zgodnie z art. 16 § 1 zdanie drugie K.p.a. uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Wzruszenie zatem decyzji umarzającej postępowanie może nastąpić jedynie w jednym z nadzwyczajnych trybów przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Decyzja rozstrzygająca co do istoty sprawę, w której decyzją ostateczną postępowanie umorzono, jest nieważna - art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. - res iudicata (por. wyroki NSA: z dnia 5 marca 2010 r. o sygn. akt II OSK 367/09, z dnia 20 grudnia 2016 r. o sygn. akt II OSK 886/15, z dnia 27 marca 2019 r. o sygn. akt II OSK 1218/17).
NSA za trafne uznał stanowisko skarżącej dotyczące naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a., przez ich niezastosowanie skutkujące brakiem wydania przez Sąd I instancji orzeczenia stwierdzającego nieważność decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej jej decyzji organu I instancji i umarzającej postępowanie administracyjne w sytuacji, gdy decyzje organów administracyjnych obu instancji dotyczyły sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną, zatem zachodzi powaga rzeczy osądzonej (rozstrzygniętej) w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
Na wstępie rozważań, jako że sprawa była przedmiotem rozstrzygnięcia Naczelnego Sądu Administracyjnego należy wyjaśnić, że stosownie do art. 170 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako "p.p.s.a."), orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby.
Ustanowiona w art. 170 p.p.s.a. zasada związania powoduje, że skutki wyroku sądu administracyjnego dotyczą każdego nowego postępowania prowadzonego w zakresie danej sprawy i obejmują zarówno postępowanie sądowoadministracyjne, w którym orzeczenie zostało wydane, postępowanie administracyjne, w którym zapadło zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne, jak również wszystkie przyszłe postępowania administracyjne i sądowoadministracyjne dotyczące danej sprawy administracyjnej. Moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy.
Związanie oceną prawną oznacza, że ani organ administracji ani sąd administracyjny nie mogą w tej samej sprawie formułować nowych ocen prawnych, które pozostawałyby w sprzeczności z poglądem wcześniej wyrażonym w uzasadnieniu wyroku i mają obowiązek podporządkowania się mu w pełnym zakresie. Ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy zaistniałych po wydaniu wyroku, a także w wypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego przedmiotową ocenę.
W badanej sprawie przedmiotem oceny sądów administracyjnych były decyzje ustalające skarżącej wysokość opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych, wydane po umorzeniu przez organ I instancji postępowania w sprawie ustalenia skarżącej opłaty zmiennej za pobór wód podziemnych z tego samego ujęcia.
NSA w wyroku o sygn. III OSK 2317/22 przyznał rację skarżącej, że decyzja rozstrzygająca sprawę co do jej istoty wydana przez organ po wcześniejszym umorzeniu postępowania dotyczącym tego samego przedmiotu jest nieważna.
NSA, udzielając wskazówek co do dalszego postępowania wskazał, że konsekwencją ustalenia, iż doszło do naruszenia art. 156 § 1 pkt 3 K.p.a. winno być stwierdzenie nieważności decyzji wydanych przez organy administracyjne obu instancji oraz umorzenie postępowania administracyjnego.
Jak już wyżej wskazano, ocena prawna wyrażona przez NSA jest dla Sądu orzekającego w niniejszej sprawie wiążąca.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. stwierdził nieważność decyzji wydanych przez organy administracyjne obu instancji oraz na mocy art. 145 § 3 p.p.s.a. orzekł o umorzeniu postępowania administracyjnego.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205
2 p.p.s.a. w zw. z §14 ust. 1 pkt 1 lit.a w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935).
Na rzecz skarżącej zasądzono od organu odwoławczego kwotę 370 zł tytułem kosztów postępowania, w tym 100 zł – wpisu sądowego i 270 zł - wynagrodzenia pełnomocnika.
Przywołane orzeczenia sądowe administracyjnych dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.