Orzeczenie · 2025-03-06

II SA/SZ 968/24

Sąd

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie

Miejsce

Szczecin

Data

2025-03-06

NSAinneWysokawsa

świadczenie wychowawczeopieka faktycznaojczymZUSuchylenie decyzjizwrot świadczeniapostępowanie administracyjneprawo ukraińskiedziecko

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Sprawa dotyczyła decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) uchylającej prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego Y. M. (skarżącemu) na jego pasierbicę A. M. oraz uznającej wypłacone świadczenie za nienależnie pobrane, nakazując jego zwrot. Skarżący, będący obywatelem Ukrainy, przebywał w Polsce od 2021 r. i opiekował się pasierbicą jako faktyczny opiekun, traktując ją jak własne dziecko. ZUS uznał, że jako ojczym nie był uprawniony do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze, ponieważ ustawa wymienia jedynie rodziców, opiekunów prawnych lub faktycznych, ale nie ojczymów wprost. Skarżący argumentował, że pomagał mu pracownik ZUS przy wypełnianiu wniosku, nie informując o braku uprawnień, a także że zawsze traktował dziecko jak własne i prowadził wspólne gospodarstwo domowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżone decyzje ZUS, stwierdzając, że organ nieprawidłowo zastosował przepisy dotyczące uchylenia świadczenia (art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci) oraz nienależnie pobranego świadczenia (art. 25 tej ustawy). Sąd podkreślił, że decyzja uchylająca prawo do świadczenia działa na przyszłość (ex nunc) i nie może dotyczyć świadczeń już skonsumowanych. Ponadto, ZUS wydał decyzję w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia bez wszczęcia odrębnego postępowania i bez umożliwienia skarżącemu przedstawienia argumentów, naruszając tym samym zasady postępowania administracyjnego, takie jak zasada legalizmu, prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń wychowawczych, procedury administracyjnej w ZUS, prawa osób ubiegających się o świadczenia w specyficznych sytuacjach rodzinnych (np. ojczym, obcokrajowiec).

Ograniczenia stosowania

Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej ojczyma i interpretacji przepisów o świadczeniach wychowawczych w kontekście ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w innych przypadkach braku uprawnień do świadczeń.

Zagadnienia prawne (3)

Czy ojczym, który jest faktycznym opiekunem dziecka, jest uprawniony do złożenia wniosku o świadczenie wychowawcze i jego pobierania?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, status ojczyma nie jest bezpośrednio wymieniony w katalogu osób uprawnionych do świadczenia wychowawczego, chyba że zostanie ustanowiony opiekunem prawnym lub faktycznym w rozumieniu przepisów.

Uzasadnienie

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci precyzyjnie określa krąg osób uprawnionych do świadczenia. Status ojczyma, mimo jego roli w życiu dziecka, nie jest w tym katalogu uwzględniony, jeśli nie towarzyszy mu formalne ustanowienie opieki prawnej lub faktycznej.

Czy decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego może dotyczyć świadczeń już wypłaconych i skonsumowanych?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego ma skutek na przyszłość (ex nunc) i nie może dotyczyć świadczeń już pobranych. Zwrot nienależnie pobranego świadczenia wymaga odrębnego trybu.

Uzasadnienie

Orzecznictwo sądów administracyjnych konsekwentnie wskazuje, że art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci dotyczy uchylenia prawa do świadczenia na przyszłość. Zwrot świadczeń już pobranych następuje na podstawie art. 25 tej ustawy, w odrębnym postępowaniu.

Czy organ administracji publicznej może wydać decyzję o uchyleniu świadczenia i stwierdzeniu nienależnego pobrania świadczenia w jednym postępowaniu, bez wszczęcia odrębnego postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia i bez wysłuchania strony?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, organ powinien prowadzić odrębne postępowania i przestrzegać zasad postępowania administracyjnego, w tym prawa strony do bycia wysłuchaną.

Uzasadnienie

Wydanie decyzji w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia wymaga wszczęcia odrębnego postępowania, poinformowania strony o jej prawach i umożliwienia przedstawienia argumentów. Jednoczesne zastosowanie trybów z art. 27 i art. 25 ustawy oraz naruszenie zasad k.p.a. czyni decyzję wadliwą.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylono decyzję

Uchylono zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS.

Przepisy (20)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.p. art. 25 § 1

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

u.p.p. art. 25 § 2

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

u.p.p. art. 25 § 9

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

u.p.p. art. 27 § 1

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

u.p.p. art. 13 § 1

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

u.p.p. art. 26 § 4

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa art. 25 § 1

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa art. 26 § 4

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 10 § 1