II SA/Sz 967/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi Y. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, która uchyliła prawo do świadczenia wychowawczego przyznanego na dziecko A. M. i nakazała zwrot nienależnie pobranego świadczenia. Skarżący, będący ojczymem dziecka, argumentował, że był faktycznym opiekunem i nie miał świadomości, że nie jest uprawniony do złożenia wniosku, zwłaszcza że pomagał mu w tym pracownik ZUS. ZUS uznał, że skarżący nie spełniał kryteriów ustawowych do pobierania świadczenia, ponieważ nie był rodzicem, opiekunem prawnym ani tymczasowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS. Sąd wskazał na błędy proceduralne i materialne popełnione przez ZUS, w tym na nieprawidłowe zastosowanie art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (uchylenie świadczenia już skonsumowanego) oraz art. 25 tej ustawy (stwierdzenie nienależnego pobrania bez wszczęcia odpowiedniego postępowania i naruszenie praw strony). Sąd podkreślił, że decyzja o uchyleniu prawa do świadczenia działa na przyszłość (ex nunc), a zwrot nienależnie pobranego świadczenia wymaga odrębnego postępowania zgodnego z zasadami k.p.a. Sąd zwrócił uwagę na cel ustawy, jakim jest pomoc w wychowywaniu dziecka, oraz na konieczność przestrzegania zasad postępowania administracyjnego, takich jak zasada prawdy obiektywnej i pogłębiania zaufania obywateli.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących świadczeń wychowawczych, w szczególności rozróżnienie między uchyleniem prawa do świadczenia a stwierdzeniem nienależnego pobrania, a także wymogi proceduralne w postępowaniu administracyjnym.
Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z świadczeniem wychowawczym i statusem opiekuna faktycznego, ale zasady proceduralne mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (3)
Czy ojczym, który nie jest rodzicem biologicznym ani opiekunem prawnym, może być uznany za opiekuna faktycznego uprawnionego do świadczenia wychowawczego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, status ojczyma nie jest wymieniony w katalogu osób uprawnionych do wnioskowania i pobierania świadczenia wychowawczego, chyba że zostanie ustanowiony opiekunem prawnym lub tymczasowym.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci precyzyjnie określa krąg osób uprawnionych, a status ojczyma, mimo faktycznej roli w życiu dziecka, nie jest wśród nich wymieniony. Konieczne jest formalne ustanowienie opieki prawnej lub tymczasowej.
Czy decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego może dotyczyć świadczeń już wypłaconych i skonsumowanych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego ma skutek na przyszłość (ex nunc) i nie może dotyczyć świadczeń już pobranych. Zwrot nienależnie pobranego świadczenia wymaga odrębnego postępowania.
Uzasadnienie
Sąd powołując się na orzecznictwo NSA, wyjaśnił, że art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci dotyczy przyszłych świadczeń. Pozbawienie strony prawa do wypłaconego świadczenia może nastąpić jedynie w trybie art. 25 (świadczenie nienależnie pobrane), który wymaga odrębnego postępowania.
Czy organ administracji publicznej może wydać decyzję o uchyleniu prawa do świadczenia i stwierdzeniu nienależnego pobrania w jednym postępowaniu, bez zachowania procedury?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ nie może jednocześnie stosować dwóch odrębnych trybów (art. 27 i art. 25 ustawy) w jednej decyzji, a także musi przestrzegać zasad postępowania administracyjnego, w tym prawa strony do bycia wysłuchaną (art. 10 k.p.a.) i zebrania materiału dowodowego.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że ZUS wydał decyzję z naruszeniem podstawowych reguł postępowania administracyjnego, nie wszczynając odrębnego postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia i nie informując strony o jej prawach procesowych. Podkreślono obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i oceny materiału dowodowego oraz prawidłowego powołania podstawy prawnej.
Przepisy (25)
Pomocnicze
u.p.o.u. art. 25 § 1
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
u.p.o.u. art. 25 § 2
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
u.p.o.u. art. 25 § 9
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
u.p.o.u. art. 26 § 4
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
u.p.o.u. art. 27 § 1
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
u.p.o.u. art. 27 § 4
Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa
u.p.p. art. 13 § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p. art. 25 § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p. art. 25 § 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p. art. 25 § 9
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p. art. 26 § 4
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p. art. 27 § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p. art. 27 § 4
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
k.p.a. art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 10 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 75 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ nieprawidłowo zastosował art. 27 u.p.p. do świadczenia już skonsumowanego. • Organ nie wszczął odrębnego postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia zgodnie z art. 25 u.p.p. • Organ naruszył art. 10 k.p.a., nie informując strony o jej prawach procesowych. • Organ nie zebrał wyczerpująco materiału dowodowego i nie ocenił go prawidłowo. • Organ nie powołał należycie precyzyjnie podstawy prawnej w decyzji.
Godne uwagi sformułowania
decyzja uchylająca prawo do świadczenia wychowawczego [...] ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc, tj. z mocą na przyszłość od daty wydania decyzji. • W trybie art. 27 u.p.p. nie podlega zatem uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane, czyli świadczenie już pobrane. • Organ dokonał [...] całkowicie nieuprawionego, jednoczesnego zastosowania dwóch, zupełnie odrębnych trybów działania [...] tj. trybu z art. 27 u.p.p. (uchylenia świadczenia) oraz z art. 25 u.p.p. (stwierdzenia nienależnego pobrania świadczenia). • Przede wszystkim ZUS wydał decyzję bez wszczęcia postępowania w tej sprawie (art. 10 ust. 1 u.p.p.), nie informując również Skarżącego o przysługujących mu uprawnieniach procesowych [...] czym naruszył wskazane przepisy prawa.
Skład orzekający
Patrycja Joanna Suwaj
przewodniczący sprawozdawca
Wiesław Drabik
sędzia
Krzysztof Szydłowski
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń wychowawczych, w szczególności rozróżnienie między uchyleniem prawa do świadczenia a stwierdzeniem nienależnego pobrania, a także wymogi proceduralne w postępowaniu administracyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z świadczeniem wychowawczym i statusem opiekuna faktycznego, ale zasady proceduralne mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne są procedury administracyjne i prawidłowa interpretacja przepisów, nawet w kontekście świadczeń socjalnych. Pokazuje też, że formalne kryteria mogą być kluczowe, nawet jeśli intencje były dobre.
“Ojczym bez świadczenia? Sąd wyjaśnia, kiedy pomoc państwa się należy, a kiedy trzeba ją zwrócić.”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.