II SA/SZ 952/24

II SA/Sz 952/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-03-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Krzysztof Szydłowski
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Wiesław Drabik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 75
art. 64aa, art. 64c ust.1- 2,art. 64d, art. 64i, art. 64j ust. 15, art. 3a ust. 2
Ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 - t.j.
Dz.U. 2024 poz 572
art. 6, art. 8, art. 11, art. 7, art. 77, art. 10 par. 1, art. 107 par. 1 pkt 4-5 i 6 i  par. 3, art. 15, art. 138 par. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 27 marca 2025 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2024 r. nr [...] w przedmiocie dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 września 2022 r. nr [...]
Uzasadnienie
M. P. (dalej jako: "strona", "skarżący") w dniu 26 kwietnia 2022 r. złożył wniosek o dofinansowanie do obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku na swoją córkę O. P.. We wniosku skarżący zaznaczył, że dziecko od dnia 1 września 2021 r. uczęszcza do Żłobka Niepublicznego [...]" przy ul. [...] w S..
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin (zwany dalej "ZUS") decyzją z dnia 29 czerwca 2022 r. odmówił stronie prawa do ww. dofinansowania z uwagi na fakt, że na dziecko pobierany jest rodzinny kapitał opiekuńczy. Z akt sprawy wynika, że matka dziecka K. P. w dniu 4 stycznia 2022 r. wystąpiła z wnioskiem o ww. świadczenie i informacją z dnia 7 kwietnia 2022 r. zostało jej przyznane prawo do rodzinnego kapitału opiekuńczego w wysokości [...] zł płatnego w okresie od 1 stycznia 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r. w miesięcznych ratach po [...] zł.
Organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 64c ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 338) dofinansowanie przysługuje na dziecko, które uczęszcza do żłobka, klubu dziecięcego albo jest objęte opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna, jeśli na to dziecko nie został przyznany rodzinny kapitał opiekuńczy.
W dniu 31 sierpnia 2022 r. skarżący złożył kolejny wniosek o dofinansowanie do obniżenia opłaty za pobyt dziecka w żłobku na córkę O. P..
ZUS decyzją z dnia 7 września 2022 r. ponownie odmówił skarżącemu prawa do dofinansowania, z uwagi na fakt, że na dziecko pobierany jest rodzinny kapitał opiekuńczy. W uzasadnieniu wskazał, że jeśli na dziecko został przyznany rodzinny kapitał opiekuńczy i kapitał ten został przez matkę albo ojca pobrany w łącznej przysługującej wysokości za okres przypadający do ostatniego dnia miesiąca, w którym dziecko kończy 35 miesiąc życia, dofinansowanie przysługuje nie wcześniej niż od miesiąca, w którym dziecko kończy 36 miesiąc życia. Wniosek o dofinansowanie można w takiej sytuacji złożyć najwcześniej w miesiącu, w którym dziecko kończy 35 miesiąc życia, o ile dziecko nadal uczęszcza do żłobka, klubu dziecięcego albo dziennego opiekuna.
W dniu 3 października 2022 r. skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji wskazując, że obecnie miedzy nim, a matką dziecka toczy się postępowanie rozwodowe, a matka dziecka od kwietnia 2022 r. zamieszkuje w [...]. W załączeniu przedłożył częściowo nieczytelny protokół z rozprawy sądowej z dnia 16 września 2022 r. sygn. akt X RC [...] ze wskazaniem na fragmenty, w których matka dziecka opisuje, że mieszka i pracuje w [...]. Odwołanie skarżący uzupełnił w piśmie ogólnym do zakładu POG z dnia 9 lutego 2023 r.
W dniu 27 października 2022 r., z uwagi na przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, sprawa została przekazana do Wojewody Zachodniopomorskiego, który w odpowiedzi z dnia 14 lutego 2023 r. powiadomił, że zgodnie z zebranymi dokumentami K. P. w dniu 1 lutego 2022 r. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na ww. dziecko oraz w dniu 4 stycznia 2022 r. wniosek o rodzinny kapitał opiekuńczy. Z kolei, pismem z dnia 15 lutego 2023 r. Wojewoda wskazał, że w sprawie skarżącego w okresie od 1 czerwca 2022 r. do 31 grudnia 2022 r. polskie ustawodawstwo ma zastosowanie na zasadzie pierwszeństwa.
W kolejnym piśmie z dnia 3 marca 2023 r. skarżący dołączył postanowienie Sądu Okręgowego z 3 października 2022 r. sygn. akt XRC [...], którym Sąd ustalił miejsce pobytu dziecka przy ojcu oraz kontakty K. P. z dzieckiem oraz postanowienie z 27 lutego 2023 r., którym Sąd zmienił postanowienie z 3 października 2022 r. poprzez oddalenie wniosku matki dziecka o udzielenie zabezpieczenia w przedmiocie kosztów utrzymania rodziny. Z kolei, do pisma procesowego z dnia 25 kwietnia 2024 r. skarżący załączył postanowienie Sądu Okręgowego w S. z dnia 19 grudnia 2023 r., którym sąd oddalił wniosek K. P. o zmianę zabezpieczenia kontaktów z dzieckiem.
Mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, ZUS decyzją z dnia 16 kwietnia 2024 r. uchylił matce dziecka prawo do rodzinnego kapitału opiekuńczego za okres od 1 listopada 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r., natomiast w dniu 6 maja 2024 r. wydał decyzję o nienależnie pobranym świadczeniu i ustalił, że matka dziecka zobowiązana jest do zwrotu świadczenia za ww. okres w kwocie [...]zł.
Następnie pismem z dnia 8 maja 2024 r. ZUS poinformował skarżącego, że Żłobek Niepubliczny [...]" w S., wskazany przez skarżącego jako ten, do którego uczęszcza jego córka, nie wykazał w rejestrze żłobków i klubów dziecięcych opłat ponoszonych po miesiącu czerwcu 2022 r. Tym samym skarżący winien skontaktować się z dyrekcją ww. żłobka w celu zaktualizowania danych w rejestrze i uzupełnienia informacji dotyczących opłat za pobyt dziecka w placówce.
Decyzją z dnia 3 października 2024 r. Prezes ZUS, po rozpatrzeniu odwołania skarżącego, utrzymał w mocy decyzję Zakładu z dnia 7 września 2022 r.
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ wskazał, że dofinansowanie za okres od 1 sierpnia 2022 r. do 31 października 2022 r. nie przysługuje, ponieważ w okresie od 1 stycznia 2022 r. do dnia 31 października 2022 r. na dziecko O. P. przyznany był rodzinny kapitał opiekuńczy.
Pismem z 5 listopada 2024 r. skarżący wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- prawa materialnego, które miało wpływ na wynik tej sprawy, tj. art. 64c ust. 2 w zw. z art. 27 w zw. z art. 64h ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 w zw. z art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci w zw. z art. 6 i 7 oraz z art. 2 ust. 2 ustawy o rodzinnym kapitale opiekuńczym w zw. z art. 138 k.p.a. poprzez jego błędną wykładnię i nieuzasadnione przyjęcie, że decyzja wydana z oczywistym naruszeniem przywołanych przepisów może funkcjonować w obrocie prawnym i nie stanowi rażącego naruszenia prawa w sytuacji, gdy poprzez udowodnienie ponad wszelką wątpliwość w toku postępowania przed organem rentowym wykazane zostało, że z uwagi na sprawowanie wyłącznie przez ojca opieki nad małoletnią w zawnioskowanym okresie oraz z uwagi na fakt, iż matka małoletniej K. P. utraciła uprawniania do pobierania świadczenia już w maju 2022 r., gdyż wyjechała z drugą córką U. na terytorium [...], przez co świadczenie winno zostać przyznane ojcu M. P. minimum za okres od 1 maja 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. w wysokości 100% świadczenia;
- naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 7 w zw. z art. 8 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art 16 § 1 k.p.a. poprzez odmowę stwierdzenia nieważności decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 31 sierpnia 2022 r. (z dnia 7 września 2022 r. – postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej z dnia 3 grudnia 2024 r.) o odmowie przyznania mu prawa do dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka O. P. w żłobku, w sytuacji, gdy wskazana decyzja ZUS została wydana z rażącym naruszeniem prawa, a mianowicie w całkowitej sprzeczności ze znajdującym się w sprawie materiałem dowodowym oraz posiadaną przez organ wiedzą, co winno doprowadzić do zasadnego przyznania na jego rzecz świadczenia za okres od 1 maja 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. w wysokości 100% świadczenia.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania wg norm przepisanych. Jednocześnie skarżący wniósł o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodu z załączonych na płycie dowodów, tj.:
- wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 października 2024 r. o sygn. akt II SA/Sz 529/24,
decyzji ZUS z dnia 7 września 2022 r.,
odwołania od decyzji ZUS,
decyzji ZUS z dnia 3 października 2024 r.,
pisma pełnomocnika K. P. w postępowaniu o sygn. akt X RC [...],
przetłumaczonego zezwolenia na pobyt na terytorium [...] z dnia 29 kwietnia
2022 r.,
przetłumaczonej dodatkowej karty prawa pobytu z dnia 17 czerwca 2022 r.,
umowy najmu lokalu w Locknitz wraz z tłumaczeniem z dnia 1 czerwca 2022 r.,
dwóch urzędowych poświadczeń zameldowania wraz z tłumaczeniami z dnia 31 maja 2022 r. na okoliczność potwierdzenia zasadności skargi co do wysokości, jak i zasadności przyznania mu dofinansowania w żądanym okresie, faktu przebywania matki małoletniej - K. P. na terytorium [...], a nie w Polsce już od 1 maja 2022 r., przez co prawo do dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka O. P. w żłobku za okres od 1 maja 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. winno przysługiwać ojcu, a nie matce (we wskazanym czasokresie) i w tym zakresie wykazania błędu po stronie organu, a co za tym idzie wydania bezzasadnej decyzji matce małoletniej co do przyznania rodzinnego kapitału opiekuńczego, wykazania braku zweryfikowania przez organ zasadności przyznania rodzinnego kapitału opiekuńczego na rzecz matki dziecka.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
W piśmie z 6 marca 2025 r. skarżący wniósł o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodu z załączonego pisma ZUS z dnia 18 lutego 2025 r. w celu wyjaśnienia okoliczności sprawy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność wykładni tych przepisów.
Zgodnie z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej: "p.p.s.a.") sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1 p.p.s.a., skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu.
Uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Nadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Sąd, badając w świetle zakreślonych wyżej kryteriów legalność zaskarżonej decyzji Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 3 października 2024 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 7 września 2022 r. stwierdził, że zostały one wydane z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 64c ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz.U. z 2021 r. poz. 75 ze zm.). Należy przy tym zaznaczyć, że co do zasady organ odwoławczy bada sprawę na bieżąco, mając na względzie to, że stan sprawy administracyjnej w toku jej załatwiania może się zmieniać. Organ II instancji orzekając w sprawie uwzględnia zatem stan prawny i faktyczny istniejący w chwili wydawania decyzji II instancji.
W realiach niniejszej sprawy zastosowanie miała ustawa z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 w brzmieniu aktualnym w dacie złożenia wniosku (z uwagi na treść art. 75 ust. 2 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowywaniu dziecka –"Aktywny rodzic" (Dz.U. z 2024 r. poz. 858).
W rozpatrywanej sprawie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał, że przyczynę odmowy dofinansowania opłaty za pobyt dziecka w żłobku stanowi fakt przyznania matce rodzinnego kapitału opiekuńczego. W odwołaniu, jak i w skardze skarżący podnosił, że brak było merytorycznych podstaw do przyznania uczestniczce postępowania - matce małoletniej O. P. opiekuńczego kapitału rodzinnego za ten sam okres, za który on domagał się prawa do dofinansowania obniżenia opłaty za pobyt dziecka w Żłobku Niepublicznym [...]", tj. za okres od 1 sierpnia 2022 r. do 31 października 2022 r.- wobec faktu przebywania matki małoletniej - K. P. na terytorium [...], a nie w Polsce już od 1 maja 2022 r. W zaskarżonej decyzji organ w żaden sposób nie odniósł się do powyższego zarzutu. Jednocześnie w aktach sprawy znajduje się decyzja organu z dnia 16 kwietnia 2024 r. w sprawie uchylenia matce dziecka prawa do ww. świadczenia – rodzinnego kapitału opiekuńczego i uznania wypłaconego już jej świadczenia za świadczenie nienależne za okres od 1 listopada 2022 r. do 30 kwietnia 2023 r.
Sąd stwierdził, że w zaskarżonej decyzji brak jest odniesienia się przez organ do tego faktu, a uzasadnienie decyzji jest lakoniczne i nie wynika z niego, czy postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia w postaci rodzinnego kapitału opiekuńczego zostało już zakończone. Ponadto, organ nie odniósł się również do zakwestionowanego w odwołaniu wcześniejszego okresu pobierania przez matkę rodzinnego kapitału opiekuńczego na córkę.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 3a ust. 2 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi do lat 3 (Dz. U. z 2024 r. poz. 338 tj.) podmiot prowadzący żłobek lub klub dziecięcy, podmiot zatrudniający dziennego opiekuna oraz dzienny opiekun prowadzący działalność na własny rachunek przetwarzają dane, o których mowa w ust. 1, wyłącznie w związku z rekrutacją oraz w zakresie i w celu zapewnienia dziecku prawidłowej opieki oraz w celu realizacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1. Zgodnie z art. 5 ww. ustawy Minister właściwy do spraw rodziny monitoruje proces realizacji ustawy.
Art. 46 ustawy o opiece stanowi z kolei, że wykaz dziennych opiekunów prowadzi wójt, burmistrz lub prezydent miasta, a zawarte w nim informacje są przetwarzane przez ministra właściwego do spraw rodziny w celu umożliwienia prowadzenia wykazu oraz w celu umożliwienia uzyskania przez rodziców dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1, realizacji prawa do tego dofinansowania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a także w celu monitorowania realizacji tego prawa. Zgodnie z art. 54 ww. ustawy nadzór nad m.in. podmiotem zatrudniającym dziennego opiekuna sprawuje wójt, burmistrz lub prezydent miasta właściwy ze względu na miejsce prowadzenia żłobka lub klubu dziecięcego albo miejsce sprawowania opieki zarówno w zakresie warunków i jakości świadczonej opieki, jak i m.in. w zakresie zgodności danych zawartych odpowiednio w rejestrze lub wykazie ze stanem faktycznym oraz wywiązywania się z obowiązku obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna w związku z otrzymaniem dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1. Przepis art. 57 ww. ustawy m.in. stanowi, że w przypadku stwierdzenia, że podmiot zatrudniający dziennego opiekuna nie dopełnia obowiązku w zakresie zapewnienia zgodności danych zawartych odpowiednio w rejestrze lub wykazie ze stanem faktycznym organ sprawujący nadzór zobowiązuje go do usunięcia stwierdzonych nieprawidłowości w wyznaczonym terminie.
Natomiast zgodnie z art. 64aa ustawy o opiece informacje zawarte w rejestrze oraz wykazie udostępnia się, w zakresie niezbędnym do realizacji zadań ustawowych, Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych- w celu udzielenia 1) udzielenia dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1.
Mając na uwadze powyższe przepisy niezrozumiałe jest, zdaniem Sądu, dlaczego ZUS nie podjął kroków celem wyjaśnienia kwestii dotyczących wpisu dziecka skarżącego do wykazu opiekuna dziennego, lecz bez jakiegokolwiek wyjaśnienia wydał decyzję o odmowie dofinansowania. W szczególności na podstawie art. 64l ust. 2 ustawy o opiece osoba ubiegająca się o dofinansowanie, o którym mowa w art. 64c ust. 1 lub której przyznano to dofinansowanie, instytucje publiczne i organizacje pozarządowe są obowiązane do udzielania, na żądanie ZUS, wyjaśnień oraz informacji co do okoliczności mających wpływ na prawo do tego dofinansowania.
Zgodnie z art. 64e ustalenie prawa do dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1 oraz jego wypłata następują na wniosek rodzica ale zgodnie z art. 64d ust. 1 postępowanie w sprawie dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1, prowadzi oraz dofinansowanie to wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zgodnie natomiast z art. 64h ustawy o opiece Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji drogą elektroniczną z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, o którym mowa w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z rejestru żłobków i klubów dziecięcych oraz wykazu dziennych opiekunów i podmiotów zatrudniających dziennych opiekunów, o których mowa w przepisach o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, oraz z własnych rejestrów wskazanych w tym przepisie informacji.
Art. 64i ustawy o opiece stanowi wprost, że ustalając prawo do dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1, uwzględnia się informacje i dokumenty, o których mowa w art. 64e ust. 3 i 4 oraz informacje uzyskane lub zweryfikowane z rejestrów publicznych, o których mowa w art. 64h.
W art. 64j ust. 15 ww. ustawy wprost wskazano, że w przypadku konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w sprawie dofinansowania, o którym mowa w art. 64c ust. 1, ze żłobkiem, klubem dziecięcym, podmiotem zatrudniającym dziennego opiekuna albo dziennym opiekunem prowadzącym działalność na własny rachunek, postępowanie prowadzi się w formie elektronicznej z wykorzystaniem adresu poczty elektronicznej wskazanego odpowiednio w rejestrze albo w wykazie.
Z wszystkich ww. przepisów wynika zatem, że to ZUS prowadzi postępowanie wyjaśniające, a nie strona. Obowiązek pozyskiwania informacji na potrzeby prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia prawa do dofinansowania oraz ich weryfikacja należy zatem do organu, podczas gdy w przedmiotowej sprawie organ ograniczył się jedynie do zapoznania się z treścią rejestru (i to - w sposób niemożliwy do zweryfikowania przez stronę, czy przez sąd). Z tego powodu wszystkie zarzuty skargi dotyczące braku przeprowadzenia postępowania dowodowego są zasadne.
Wnioski powyższe wynikają z określonej w art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz.U. z 2024 r. poz. 572), dalej jako: "k.p.a." zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Zgodnie z tą zasadą każda sprawa administracyjna rozpoznana i rozstrzygnięta decyzją organu pierwszej instancji podlega, w wyniku wniesienia odwołania przez legitymowany podmiot, ponownemu rozpoznaniu i rozstrzygnięciu przez organ drugiej instancji. Sprawa administracyjna jest zatem dwukrotnie rozpoznana i rozstrzygnięta, po raz pierwszy w I instancji, a następnie w II instancji. Organ odwoławczy rozpoznaje i rozstrzyga ponownie sprawę administracyjną rozstrzygniętą decyzją organu I instancji w oparciu o stan prawny i faktyczny obowiązujący w dniu wydania decyzji ostatecznej.
W rozpatrywanej sprawie wskazanej wyżej zasadzie organ II instancji nie sprostał. Zaskarżona decyzja nie zawiera bowiem żadnego uzasadnienia co do argumentów podniesionych przez stronę w odwołaniu od decyzji organu I instancji.
Wyeliminowanie takiego rozstrzygnięcia z obrotu prawnego otwiera możliwość odniesienia się przez organ odwoławczy – w ponownym postępowaniu – do kwestii merytorycznych, których dotyczyło rozstrzygnięcie organu I instancji. Dopiero po dokonaniu takiej oceny przez organ odwoławczy możliwa jest kontrola sądowa zakresu sprawy. Sąd nie jest uprawniony do oceny, czy były podstawy do wydania merytorycznego rozstrzygnięcia przez organ I instancji w przypadku, gdy uzna, że decyzja organu II instancji narusza prawo. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, bowiem kontrola sądowa w omawianym zakresie następowałaby przed oceną tej kwestii przez organ odwoławczy (tak też: NSA w wyroku z dnia 4 lipca 2013 r., sygn. akt I GSK 959/12).
Podsumowując, Sąd stwierdził, że przy wydaniu kontrolowanych na gruncie rozpatrywanej sprawy decyzji, organy obu instancji naruszyły przepis art. 27 ust. 1 ustawy o opiece nad dziećmi do lat 3, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy. Przy wydaniu kontrolowanych na gruncie rozpatrywanej sprawy decyzji, organy obu instancji naruszyły także art. 6, art. 8, art. 11, art. 7, art. 77 w zw. z art. 10 § 1 k.p.a., art. 107 § 1 pkt 4, 5, i 6 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. Ponadto, organ II instancji naruszył art. 15 k.p.a. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Stwierdzone wyżej uchybienia proceduralne uniemożliwiały w istocie merytoryczną kontrolę rozstrzygnięć organów obu instancji i obligowały Sąd do usunięcia z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją decyzji organu I instancji. Podkreślić przy tym trzeba, że Sąd eliminując z obrotu prawnego podjęte na gruncie rozpatrywanej sprawy decyzje nie przesądza o ostatecznym wyniku rozstrzygnięcia sprawy.
Przywołane w uzasadnieniu orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: www.orzeczenia.nsa gov.pl.