III SA/GD 388/23

III SA/Gd 388/23 - Wyrok WSA w Gdańsku
Data orzeczenia
2023-09-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-07-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku
Sędziowie
Alina Dominiak
Bartłomiej Adamczak /przewodniczący sprawozdawca/
Paweł Mierzejewski
Symbol z opisem
6213 Inne  świadczenia finansowe związane z lokalem mieszkalnym
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję II i I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 141
art. 2 ust. 1, ust. 3 , ust. 15a, ust. 15b, ust. 15c, ust. 15d
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bartłomiej Adamczak (spr.), Sędziowie: Sędzia WSA Alina Dominiak, Sędzia WSA Paweł Mierzejewski, Protokolant: Specjalista Kinga Czernis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 września 2023 r. sprawy ze skargi L. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta Rumi z dnia 22 grudnia 2022 r., nr [...].
Uzasadnienie
W dniu 29 listopada 2022 r. L. G. (zwany dalej również "stroną", "skarżącym", "wnioskodawcą") złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Rumi wniosek o wypłatę dodatku węglowego.
Decyzją z dnia 22 grudnia 2022 r. (nr 002289/DW/12/2022) Burmistrz Miasta Rumi - działając na podstawie art. 2 ust. 1-3, ust. 7 pkt 1, ust. 9 i ust. 16, art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1692 ze zm. – dalej w skrócie "u.d.w.") w zw. z art. 104 § 1, art. 107 § 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm. – dalej w skrócie powoływanej jako "k.p.a.") - odmówił stronie przyznania dodatku węglowego.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w myśl art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438, 1561 i 1576), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Na podstawie informacji zawartych we wniosku o dodatek węglowy oraz uzyskanych w oparciu art. 2 ust. 15a u.d.w. organ ustalił, że źródłem ogrzewania podanym we wniosku jest kocioł na paliwo stałe, wyjaśniając jednocześnie, że na potrzeby dodatku węglowego przez paliwa stałe rozumie się węgiel kamienny, brykiet lub pelet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego (art. 2 ust. 3 u.d.w.).
W przypadku wnioskodawcy – jak zaznaczył organ - głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego, które zostało zgłoszone do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (CEEB), jest kocioł na paliwo stałe z ręcznym podawaniem paliwa/z podajnikiem zasilany drewnem kawałkowym oraz kocioł gazowy/bojler gazowy/podgrzewacz gazowy przepływowy/kominek gazowy, a zatem w tych okolicznościach nie został spełniony jeden z warunków wymaganych do wypłacenia dodatku węglowego.
W złożonym odwołaniu L. G. wyjaśnił, że w deklaracji CEEB omyłkowo nie wskazał węgla, jako głównego paliwa stałego w kotle. Składając natomiast wniosek o przyznanie świadczenia miał prawo do zmiany danych wpisanych do CEEB, a organ ma obowiązek sprawdzić poprzez wywiad środowiskowy stan faktyczny i sporządzić z tego notatkę służbową. Na tej podstawie organ dokonuje wpisu do CEEB bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji. Wskazał, że pomimo tego, iż zwrócił się do organu I instancji o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego celem wprowadzenia zmian w ewidencji organ nie dochował należytej staranności rozpatrując wniosek i ustalając stan faktyczny w sprawie, a przede wszystkim nie podjął żadnych czynności związanych z ustaleniem używanego źródła ciepła i paliwa. Wyjaśnił, że na przełomie listopada i grudnia 2022 r. zakupił tonę węgla w kwocie 2.600 zł i zależało mu, by organ poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego właściwie ocenił sytuację i zweryfikował używane źródło ciepła i paliwo. Niestety został poinformowany telefonicznie przez organ, że z uwagi na brak odpowiedniej liczby pracowników nie ma możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego i decyzja zostanie wydana na podstawie danych złożonych do CEEB do dnia 11 sierpnia 2022 r. W konsekwencji, w ocenie strony, organ nie zastosował w sprawie art. 2 ust. 15g u.d.w., który obowiązywał od dnia 3 listopada 2022 r.
Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku decyzją z dnia 20 kwietnia 2023 r. (nr SKO Gd/840/23) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia stwierdził, że strona złożyła wniosek o przyznanie dodatku węglowego wskazując w nim, że w gospodarstwie domowym głównym źródłem ogrzewania jest kocioł na paliwo stałe, lecz nie wskazała w tym wniosku, że paliwem stałym jest węgiel. Dokonując zatem weryfikacji zgłoszenia do CEEB źródeł ciepła i źródeł spalania paliw w nieruchomości strony organ I instancji ustalił, że w deklaracji złożonej w dniu 21 czerwca 2022 r. jako źródło ciepła dla budynku, w którym zamieszkuje strona, wskazano kocioł na paliwo stałe i drewno kawałkowe jako paliwo stałe. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że strona złożyła korektę deklaracji CEEB w dniu 8 września 2022 r., ale nie wpisała w niej węgla czy paliwa węglopochodnego ale kocioł gazowy/bojler gazowy c.o. i c.w. Braku wpisania węgla jako paliwa stałego nie można uznać w tej sytuacji za omyłkę, a zatem w takiej sytuacji organ I instancji nie miał żadnych wątpliwości, co do paliwa, jakiego strona używa i nie przeprowadził wywiadu środowiskowego. Gdyby strona w korekcie deklaracji CEEB wpisała węgiel jako paliwo stałe z pewnością taki wywiad zostałby przeprowadzony celem ustalenia stanu faktycznego tj., paliwa używanego przez stronę.
Kolegium stwierdziło także, że w dniu 3 listopada 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2236), która art. 26 pkt 1 lit. b/, dodała do art. 2 u.d.w. ust. 15g zgodnie z którym "Dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji". W ocenie Kolegium w powołanym przepisie chodzi o takie sytuacje, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w., nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, jednak w przypadku budynku strony takie źródło ogrzewania zostało zgłoszone i wpisane do CEEB i w tym zakresie organ I instancji nie miał wątpliwości.
Kolegium stwierdziło ponadto, że w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego wyjaśnienia strony przedstawiane w odwołaniu, tj. wniosku o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego z wyjaśnieniem, jakiego paliwa stałego strona korzysta. Wniosek taki - zdaniem Kolegium - gdyby nawet został złożony, to nie podlegałby uwzględnieniu z uwagi na dane wskazane w obu deklaracjach CEEB złożonych przez stronę.
Mając to na uwadze Kolegium wskazało, że działanie organu I instancji było prawidłowe. Jednocześnie organ odwoławczy zwrócił uwagę, że zakupienie węgla po złożeniu wniosku o przyznanie dodatku węglowego nie stanowi przesłanki warunkującej przyznanie dodatku węglowego.
L. G. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, wnosząc o jej uchylenie w całości i zarzucając naruszenie art. 77 § 1 k.p.a., gdyż organ odwoławczy nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i w sposób niewyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy oraz dokonał jego dowolnej oceny. Skarżący podkreślił, że sam organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż w aktach sprawy brak jest jakiegokolwiek dowodu potwierdzającego złożenie przez niego wniosku o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W takiej sytuacji obowiązkiem organu było zweryfikowanie informacji o braku tego dowodu i wezwanie organu I instancji do przedłożenia pisma w sprawie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu weryfikacji używanego źródła ciepła i paliwa, które – jak wskazał - złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Rumi w dniu 29 listopada 2022 r.
Jednocześnie stwierdził, że w deklaracji do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków omyłkowo nie wskazał węgla, jako głównego paliwa stosowanego w kotle. W związku z tym, że oprócz kotła na węgiel i drewno ma zainstalowany w domu kocioł gazowy c.o. oraz kominek na drewno, błędnie zaznaczył drewno kawałkowe jako główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego. Wyjaśnił, że o błędzie w deklaracji dowiedział się od pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rumi, który już po złożeniu wniosku o przyznanie dodatku węglowego poinformował go telefonicznie, iż dodatek węglowy mu się nie należy i otrzyma decyzję odmowną. Jednocześnie ten sam pracownik poinformował go, że w ustawowym terminie może złożyć jeszcze wniosek o przyznanie dodatku na drewno kawałkowe, który zostanie rozpatrzony pozytywnie. Wobec powyższego – jak wskazał skarżący - w związku z tym, że to węgiel jest głównym źródłem ciepła w jego domu a nie drewno kawałkowe, w dniu 29 listopada 2022 r. ponownie złożył w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Rumi wniosek o przyznanie dodatku węglowego, do którego załączył pismo w sprawie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w celu weryfikacji używanego źródła ciepła i paliwa. W piśmie tym powoływał się na art. 2 ust. 15g u.d.w., obowiązujący od dnia 3 listopada 2022 r., z którego wynika, że składając w terminie do właściwego organu wniosek o przyznanie dodatku węglowego ma prawo do zmiany danych wpisanych do CEEB, a organ ma obowiązek sprawdzić poprzez wywiad środowiskowy stan faktyczny i sporządzić z tego notatkę służbową i na tej podstawie dokonuje wpisu do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji. Skarżący wskazał, że pomimo tego, iż zwrócił się do Burmistrza Miasta Rumi z wnioskiem o przeprowadzenie wywiadu celem wprowadzenia zmiany w deklaracji do CEEB, organ rozpatrując wniosek nie dochował należytej staranności w ustaleniu stanu faktycznego, a przede wszystkim nie podjął żadnych czynności związanych z ustaleniem używanego przez niego źródła ciepła i paliwa, wynikających z przywołanego wyżej przepisu ustawy o dodatku węglowym. W toku prowadzonego postępowania został jedynie poinformowany telefonicznie przez pracownika organu wydającego decyzję, iż z uwagi na brak odpowiedniej liczby pracowników nie ma możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego do końca 2022 r. i przy wydawaniu decyzji organ weźmie pod uwagę tylko dane złożone do CEEB do dnia 11 sierpnia 2022 r. Sytuacja, w której organ nie ma odpowiedniej liczby pracowników do przeprowadzenia kontroli i ustalenia głównego źródła ciepła i paliwa nie może jednak stanowić podstawy do niewypełnienia przez organ obowiązku, do którego został zobligowany przepisami prawa, a organ nie może w ten sposób działać na niekorzyść strony.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Gdańsku wniosło o jej oddalenie, wskazując że zaskarżona decyzja nie narusza prawa a stan faktyczny sprawy został należycie wyjaśniony. Organ potwierdził, że skarżący złożył korektę deklaracji CEEB, jednak w pierwszej deklaracji wskazał drewno kawałkowe jako paliwo stałe a w drugiej dopisał jedynie kocioł gazowy jako źródło ciepła, nadal wskazując drewno kawałkowe jako paliwo do kotła. W deklaracjach tych skarżący nie podawał, że paliwem stałym jest węgiel i go faktycznie używa. Nie było zatem wątpliwość, że skarżącemu nie można przyznać dodatku węglowego, gdyż taki dodatek przysługuje jedynie osobom, które zadeklarowały węgiel, jako paliwo stałe używane w kotłach na paliwo stałe.
Kolegium wyjaśniło, że wywiad środowiskowy jest przeprowadzany przez organu I instancji w razie wątpliwości co do używanego paliwa czy też posiadanego przez wnioskodawcę kotła, a w niniejszym przypadku organ nie miał podstaw do ustalenia w drodze wywiadu środowiskowego, jakiego paliwa faktycznie używa skarżący. W sytuacji gdy nie ma wątpliwości, że skarżący nie używa węgla ani paliwa węglopochodnego, to przeprowadzanie wywiadu środowiskowego jest zbędne. Przepis art. 2 ust. 15g u.d.w. wyraźnie wskazuje kiedy należy taki wywiad przeprowadzić - najczęściej dotyczy on sytuacji, gdy wnioskodawca nie podaje węgla, jako paliwa stałego tylko drewno kawałkowe, a następnie w korekcie deklaracji obok drewna kawałkowego wpisuje węgiel. W związku z tym w zaistniałej sytuacji nie można zarzucić ani organowi I instancji ani też Kolegium braku należytej staranności w ustaleniu stanu faktycznego rozpatrywanej sprawy.
Kolegium stwierdziło także, że w aktach sprawy nie było wniosku o przeprowadzenie wywiadu środowiskowego złożonego przez skarżącego, a gdyby faktycznie skarżący złożył taki wniosek, to byłby on niewątpliwie załączony do akt sprawy.
Kolegium podkreśliło, że w przypadku skarżącego nie było wątpliwości, iż nie używa on węgla jako paliwa stałego i z tego względu nie przeprowadzano wskazanego wyżej wywiadu. Skarżący przyznał w skardze, że pracownik organu I instancji poinformował go o możliwości złożenia wniosku o dodatek dla gospodarstw domowych z racji używania paliwa stałego - drewna kawałkowego. Wyjaśnił prawdopodobnie również, że dodatek za używanie takiego paliwa stałego wynosi 1.500 zł a nie 3.000 zł, jak w przypadku węgla czy paliwa węglopochodnego i to zdaniem Kolegium stanowiło podstawę wniesienia skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 - dalej w skrócie jako: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 1), a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu (pkt 2) lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa (pkt 3). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, natomiast stosownie do art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Dokonując kontroli zaskarżonego rozstrzygnięcia w oparciu o wyżej wskazane kryteria Sąd uznał, że niniejsza skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie skarżący uczynił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2023 r. utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Miasta Rumi z dnia 22 grudnia 2022 r., orzekającą o odmowie przyznania dodatku węglowego.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 141 ze zm. – dalej w skrócie "u.d.w.").
W myśl art. 2 ust. 1 u.d.w. dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r. poz. 438 z późn. zm.), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Z zacytowanego przepisu wynika, że koniecznym do spełniania warunkiem dla otrzymania dodatku węglowego jest ogrzewanie gospodarstwa domowego (główne źródło ciepła) przez wymienione w art. 2 ust. 1 u.d.w. urządzenie grzewcze, tj.: kocioł na paliwo stałe, kominek, kozę, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnię, kuchnię węglową lub piec kaflowy, w których spalane jest paliwo stałe, czyli zgodnie z definicją zawartą w art. 2 ust. 3 u.d.w. węgiel kamienny, brykiet lub palet zawierające co najmniej 85% węgla kamiennego.
W rozpoznawanej sprawie organy podjęły swoje rozstrzygnięcia wyłącznie w oparciu o treść deklaracji o źródłach ciepła lub źródłach spalania paliw z dnia 21 czerwca 2022 r. (oraz 8 września 2022 r.), złożonej do centralnej ewidencji emisyjności budynków dla budynku zlokalizowanego w R. przy ul. [...], w której jako źródło ciepła dla budynku, w którym zamieszkuje skarżący wskazano m.in. "kocioł na paliwa stałe", natomiast jako rodzaj stosowanego w kotle paliwa zaznaczono "drewno kawałkowe". Jednocześnie – wobec twierdzeń skarżącego o omyłkowo zadeklarowanym rodzaju używanego paliwa, tj. drewna kawałkowego zamiast węgla i konieczności w związku z tym dokonania ustaleń co do rzeczywistego i głównego paliwa stosowanego w kotle, w szczególności poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w przepisach u.d.w. – przyjęto, że skoro skarżący nie dokonał zmiany (korekty) deklaracji i wpisania w niej jako paliwa węgla, to tym samym brak jest podstawy do czynienia przez organy w tym zakresie jakichkolwiek dodatkowych ustaleń, a w konsekwencji w braku jakichkolwiek wątpliwości co do głównego źródła ogrzewania gospodarstwa i stosowanego w nim paliwa zadeklarowanego do CEEB za wystarczającą podstawę rozstrzygnięcia winna posłużyć treść złożonej deklaracji CEEB dla ww. budynku.
W ocenie Sądu z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić.
W rozpoznawanej sprawie nie można pominąć, że w złożonym wniosku o przyznanie dodatku węglowego skarżący pod groźbą odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia wskazał, że głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe – zasilane paliwami stałymi, o których mowa w art. 2 ust. 3 u.d.w. Taką w istocie – wbrew twierdzeniom Kolegium – treść oświadczenia, biorąc pod uwagę treść punktu 3. wniosku o wypłatę dodatku węglowego (vide: odesłanie do treści znacznika nr 9) złożył skarżący w złożonym w dniu 29 listopada 2022 r. wniosku o wypłatę dodatku węglowego.
Wobec zatem istniejącej sprzeczności pomiędzy treścią oświadczenia skarżącego a danymi wpisanymi do centralnej ewidencji emisyjności budynków niewątpliwie zaistniały wątpliwości co do faktycznego źródła jakim ogrzewane jest gospodarstwo domowe skarżącego. Wątpliwości te powinny być w sprawie jednoznacznie rozstrzygnięte jako mające charakter istotny w świetle treści art. 2 ust. 1 u.d.w.
W tym kontekście zauważyć należy, że na mocy art. 50 pkt 1 lit. g/ ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r. poz. 1967), doszło do istotnej nowelizacji przepisów u.d.w., a mianowicie dodano w art. 2 u.d.w. ust. 15a–15e.
W myśl art. 2 ust. 15a u.d.w., dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: 1) informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz. U. z 2022 r. poz. 2519); 2) informacje uzyskane w związku z postępowaniem o przyznanie: a) świadczeń rodzinnych oraz dodatków do zasiłku rodzinnego, o których mowa odpowiednio w art. 2 i art. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615, 1265 i 2140), b) świadczenia wychowawczego, o którym mowa w art. 4 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2022 r. poz. 1577 i 2140), c) dodatku osłonowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 2021 r. o dodatku osłonowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 1, 202, 1692 i 2687), d) dodatku mieszkaniowego, o którym mowa w art. 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2021 oraz z 2022 r. poz. 1561 i 2456); 3) dane zgromadzone w rejestrze PESEL oraz rejestrze mieszkańców, o których mowa odpowiednio w art. 6 ust. 1 i art. 6a ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191).
W świetle powyższych regulacji – co podkreśla się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym - weryfikacja wniosku o przyznanie dodatku węglowego ma mieć charakter wszechstronny i nie może polegać jedynie na sprawdzeniu danych widniejących w ewidencji emisyjności budynków. Stan faktyczny sprawy istotny z punktu widzenia art. 2 ust. 1 u.d.w. może być zatem ustalony również w oparciu o inne dostępne organowi dane, aniżeli te które zostały jedynie przykładowo (użyty przez ustawodawcę zwrot "w szczególności") wymienione w art. 2 ust. 15a u.d.w. Oznacza to, że katalog źródeł i informacji, w oparciu o które organ może dokonać weryfikacji wniosku o dodatek węglowy, ma w tym zakresie charakter otwarty (por. wyroki WSA: w Rzeszowie z dnia 25 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Rz 318/23; w Szczecinie z dnia 23 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 1104/22; w Olsztynie z dnia 18 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 180/23).
Kolejne wprowadzone ww. nowelizacją przepisy, tj. art. 2 ust. 15b-15e u.d.w. także potwierdzają, że stanowisko organu zasadzające się na tym, że w sprawach dotyczących dodatku węglowego nie przeprowadza się postępowania wyjaśniającego wykraczającego poza zbadanie stanu ewidencji emisyjności budynków nie znajduje oparcia w przepisach prawa.
Zgodnie bowiem z art. 2 ust. 15b u.d.w., jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się.
Dalej zaś wskazano, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c) oraz że w toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d), a niewyrażenie zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ust. 15b, stanowi podstawę do odmowy przyznania dodatku węglowego (art. 2 ust. 15e).
Tym samym pominięcie i niepoddanie jakiejkolwiek weryfikacji w toku postępowania informacji skarżącego, że złożona deklaracja CEEB dotycząca budynku jednorodzinnego położonego w R. przy ul. [...] została błędnie wypełniona, i w konsekwencji oparcie wydanego rozstrzygnięcia de facto wyłącznie na treści tejże deklaracji, jest - w ocenie Sądu - nie do zaakceptowania, tak w świetle art. 2 ust. 15a i następnych ustawy o dodatku węglowym, jak i ogólnych zasad postępowania administracyjnego.
Zgodnie bowiem z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organy administracji w toku postępowania z urzędu i na wniosek podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz mają obowiązek w wyczerpujący sposób zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy.
Zdaniem Sądu organy nie sprostały tym wymogom. Sytuacja, w której analiza wniosku o przyznanie dodatku węglowego już na wstępie wykazuje, że wnioskodawca deklaruje w nim źródło ogrzewania zasilane innym niż widniejące w centralnej ewidencji emisyjności budynków paliwem, powinna być uznana za wystąpienie w sprawie wątpliwości co do faktycznego stanu sprawy, a wątpliwości te powinny zostać wyjaśnione przy zastosowaniu ogólnych zasad postępowania dowodowego wynikających z Kodeksu postępowania administracyjnego, ale także regulacji wprowadzonych do ustawy o dodatku węglowym.
Powyższe stanowisko wyrażone przez Sąd potwierdza także – na co zwracał uwagę skarżący – również późniejsza nowelizacja przepisów ustawy o dodatku węglowym. Stosownie bowiem do art. 2 ust. 15f ustawy dodanego ustawą z dnia 27 października 2022 r. o zakupie preferencyjnym paliwa stałego dla gospodarstw domowych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2236), która weszła w życie w dniu 3 listopada 2022 r., w przypadku posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy w celu ustalenia prawa do tego dodatku. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. W takim przypadku organ ten przyznaje dodatek w drodze decyzji administracyjnej z urzędu, bez konieczności składania wniosku oraz bez składania odpowiedniej deklaracji dokonuje wpisu źródła ciepła do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, jeżeli źródło nie było wcześniej zgłoszone do tej ewidencji. Przepis art. 3 ust. 2 stosuje się.
Z kolei zgodnie z dodanym art. 2 ust. 15g ustawy, dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym także, gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego sporządza się notatkę służbową. Wpis do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, dokonywany jest przez wójta, burmistrza albo prezydenta miasta z urzędu bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji.
Zmiany te – na co zwraca się uwagę w orzecznictwie - niewątpliwie miały na celu objęcie pomocą finansową w postaci dodatku węglowego jak największej liczby gospodarstw domowych, uprawniając a jednocześnie obligując organy gminy (wójta, burmistrza, prezydenta miasta) do wnikliwego i wszechstronnego zbadania sytuacji faktycznej w zakresie źródeł ciepła lub źródeł spalania paliw w gospodarstwach domowych i to nawet nie tylko tych, co do których wpłynął wniosek o wypłatę dodatku węglowego, ale także w tych gospodarstwach domowych, co do których organ jest w posiadaniu informacji wskazujących na to, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy. Zatem przepisy ustawy o dodatku węglowym zobowiązują organ np. w drodze wywiadu środowiskowego do ustalenia rzeczywistego rodzaju źródła ciepła stosowanego w gospodarstwach domowych prowadzonych na terenie gminy, jak również rodzaju paliwa używanego do ogrzewania budynków w tych gospodarstwach. Przepisy ustawy wyposażają właściwe organy gminy w bardzo szeroki wachlarz uprawnień procesowych po to, by umożliwić udzielenie pomocy w postaci dodatku węglowego jak największej liczbie gospodarstw domowych, w których stosowane źródło ciepła lub źródło spalania paliw spełnia warunki ustawowe. W przypadku zatem wątpliwości tak co do źródła ciepła, jak i rodzaju paliwa organy powinny przeprowadzić stosowne postępowanie w celu usunięcia tych wątpliwości (por. wyroki WSA: w Gliwicach z dnia 14 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 259/23 oraz z dnia 25 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 189/23; w Opolu z dnia 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Op 74/23; w Olsztynie z dnia 18 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Ol 180/23).
Na końcową konkluzję Sądu nie ma przy tym wpływu fakt, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący złożył korektę deklaracji, bowiem rozstrzygające dla właściwego rozpoznania niniejszej sprawy pozostaje to, czy faktycznie źródłem ogrzewania jej gospodarstwa domowego było źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.w. zasilane paliwami stałymi, o których mowa w art. 2 ust. 3 u.d.w. (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Po 866/22).
Mając powyższe na uwadze należało dojść do wniosku, że w niniejszej sprawie postępowanie w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie dodatku węglowego nie zostało prawidłowo przeprowadzone. Organy nie ustaliły bowiem istotnych dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy okoliczności, opierając swoje stanowisko wyłącznie o stan ujawniony w ewidencji emisyjności budynków na dzień 21 czerwca 2022 r. (czy także 8 września 2022 r.), bez zbadania stanu rzeczywistego, w szczególności w zakresie rodzaju używanych przez skarżącego paliw stałych, wobec ujawnionej (i to już na etapie złożenia wniosku) niejednoznaczności co do wykorzystywanego w kotle na paliwo stałe, zadeklarowanym jako główne źródło ogrzewania w gospodarstwie domowym skarżącego (w budynku położonym w R. przy ul. [...]), rodzaju paliwa.
Jednocześnie Sąd pragnie zauważyć, że na wniosku o wypłatę dodatku węglowego złożonym przez skarżącego w dniu 29 listopada 2022 r. znajdują się odręcznie dokonane - jak należy założyć przez pracownika organu I instancji - adnotacje m.in. o treści: "Jest też pismo na dziennik" i "Pan chce wywiad", co uwiarygadnia twierdzenia skarżącego, iż domagał się zweryfikowania używanego w gospodarstwie domowym paliwa poprzez przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w tym zakresie, a co – jak wskazano powyżej – zostało zignorowane przez organy.
W konsekwencji, Sąd - działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a. - uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Gdańsku z dnia 20 kwietnia 2023 r. oraz poprzedzającą decyzję Burmistrza Miasta Rumi z dnia 22 grudnia 2022 r., albowiem zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 15 u.d.w., które miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę organy dokonają ustaleń co do przesłanek warunkujących nabycie przez skarżącego spornego świadczenia wskazanych w art. 2 u.d.w., uwzględniając wskazania wynikające z treści wyroku. Rozpoznanie wniosku skarżącego o przyznanie dodatku węglowego powinno nastąpić w szczególności z uwzględnieniem dokonanej przez Sąd wykładni przepisów u.d.w. oraz określonych w k.p.a. zasad postępowania dowodowego. Mając jednak na uwadze konieczność ustalenia okoliczności rzeczywistego rodzaju paliwa używanego przez skarżącego a jednocześnie biorąc pod uwagę znaczny upływ czasu od złożenia przez niego wniosku o przyznanie dodatku węglowego, organy winny zobowiązać skarżącego do przedłożenia dokumentów potwierdzających zakup paliwa stałego w rozumieniu art. 2 ust. 3 u.d.w. w okresie poprzedzającym złożenie wniosku o wypłatę dodatku węglowego na ogrzewanie jego gospodarstwa domowego znajdującego się w budynku zlokalizowanym w R. przy ul. [...] lub do złożenia w tym zakresie przez skarżącego oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).