II SA/Sz 932/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła uchylenia przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) skarżącemu S. L. prawa do świadczenia wychowawczego na syna T. L. oraz zobowiązania go do zwrotu nienależnie pobranych środków. ZUS początkowo przyznał skarżącemu połowę świadczenia wychowawczego (250 zł miesięcznie) na okres od czerwca 2022 r. do maja 2023 r., powołując się na opiekę naprzemienną. Następnie, po analizie dokumentów, w tym ugody mediacyjnej i postanowienia sądu ustalającego stałe miejsce pobytu dziecka przy matce, ZUS uchylił przyznane świadczenie, uznając, że skarżący nie sprawuje faktycznej ani naprzemiennej opieki nad dzieckiem. Wskazano również, że wypłacone świadczenie za okres od czerwca 2022 r. do stycznia 2023 r. stanowiło nienależnie pobraną kwotę podlegającą zwrotowi. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Skarżący wniósł skargę, zarzucając błędną wykładnię i zastosowanie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił obie decyzje, stwierdzając, że organy naruszyły przepisy prawa materialnego (art. 25 i 27 ustawy) oraz przepisy postępowania administracyjnego (art. 61 § 4 KPA, art. 107 § 1 i 3 KPA). Sąd podkreślił, że uchylenie prawa do świadczenia powinno działać na przyszłość (ex nunc), a postępowanie w sprawie nienależnie pobranego świadczenia jest odrębne od postępowania o uchylenie prawa. Ponadto, organy nie powiadomiły skarżącego o wszczęciu postępowania z urzędu i nieprawidłowo uzasadniły swoje decyzje, nie powołując właściwych przepisów materialnoprawnych. Sąd nie zajął się merytorycznie zarzutami skargi, uznając je za przedwczesne z uwagi na stwierdzone uchybienia proceduralne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących uchylania świadczeń wychowawczych i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a także wymogów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym.
Dotyczy specyficznej sytuacji związanej ze świadczeniem wychowawczym i jego przyznawaniem w kontekście opieki naprzemiennej, ale zasady proceduralne mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (4)
Czy uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego może nastąpić z mocą wsteczną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 27 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (na przyszłość). Nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia już skonsumowane.
Uzasadnienie
Sąd wskazał, że postępowanie w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego jest odrębnym postępowaniem od postępowania dotyczącego nienależnie pobranego świadczenia. Decyzja uchylająca prawo działa na przyszłość, a nie wstecz. W przypadku świadczeń już wypłaconych, organ powinien wszcząć postępowanie w oparciu o przepisy dotyczące nienależnie pobranego świadczenia (art. 25).
Czy organ administracji publicznej ma obowiązek zawiadomić stronę o wszczęciu postępowania z urzędu w sprawie uchylenia świadczenia wychowawczego?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, z wyjątkiem spraw wymienionych w art. 27 ust. 3 ustawy, organ winien zawiadomić stronę o wszczęciu postępowania z urzędu zgodnie z art. 61 § 4 KPA.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że z akt sprawy nie wynika, aby skarżący został zawiadomiony o wszczęciu postępowania z urzędu, co stanowi naruszenie przepisów KPA. Możliwość uchylenia prawa do świadczenia bez zgody strony nie zwalnia organu z obowiązku powiadomienia.
Czy decyzja administracyjna uchylająca świadczenie wychowawcze i nakazująca zwrot nienależnie pobranego świadczenia może być połączona w jednym rozstrzygnięciu i czy może być wydana z mocą wsteczną?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, postępowania w tych sprawach są odrębne, a decyzja uchylająca świadczenie działa na przyszłość, podczas gdy zwrot nienależnie pobranego świadczenia dotyczy okresu przeszłego.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy naruszyły przepisy prawa materialnego, łącząc w jednej decyzji uchylenie świadczenia z mocą wsteczną z żądaniem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Powinny być prowadzone odrębne postępowania w oparciu o właściwe przepisy (art. 27 i art. 25 ustawy).
Czy organ administracji publicznej prawidłowo uzasadnił decyzję uchylającą świadczenie wychowawcze, powołując się na brak faktycznej lub naprzemiennej opieki?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organy nie powołały właściwych przepisów materialnoprawnych (art. 27 ustawy) i nie wyjaśniły podstawy prawnej uchylenia świadczenia, ograniczając się do stwierdzenia braku spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia.
Uzasadnienie
Sąd stwierdził, że decyzje nie zawierały rzetelnego uzasadnienia, nie powołano art. 27 ustawy, a jedynie przepisy dotyczące przyznawania świadczeń. Brak było wyjaśnienia, dlaczego uznano za zasadne uchylenie wcześniej przyznanego świadczenia.
Przepisy (15)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji z powodu naruszenia przepisów prawa materialnego i postępowania.
u.p.p.w.d. art. 4 § 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu rodzica, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a.
u.p.p.w.d. art. 5 § 2a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
W przypadku opieki naprzemiennej, kwota świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującej.
u.p.p.w.d. art. 22
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze wypłacane jest temu rodzicowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.
u.p.p.w.d. art. 25 § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu.
u.p.p.w.d. art. 25 § 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Za nienależnie pobrane świadczenie uważa się m.in. świadczenie wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.
u.p.p.w.d. art. 27 § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Zakład Ubezpieczeń Społecznych może zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia.
Pomocnicze
k.p.a. art. 61 § 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.p.w.d. art. 13a § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 13a § 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 13a § 4
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
u.p.p.w.d. art. 28 § 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy naruszyły przepisy prawa materialnego dotyczące uchylenia świadczenia i zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. • Organy naruszyły przepisy postępowania administracyjnego, w tym obowiązek zawiadomienia o wszczęciu postępowania i wymogi formalne decyzji. • Decyzja uchylająca świadczenie została wydana z mocą wsteczną, co jest niedopuszczalne.
Godne uwagi sformułowania
uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc • nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane • organ winien zawiadomić skarżącego o wszczęciu wobec niego postępowania z urzędu • decyzje nie odpowiadają wymogom przewidzianym w art. 107 § 1 pkt 4 - 6 oraz § 3 k.p.a. • rozstrzygnięcia decyzji nie można domniemywać, czy też wyprowadzać z treści uzasadnienia, ponieważ powinno być wyrażone expressis verbis w osnowie decyzji
Skład orzekający
Renata Bukowiecka-Kleczaj
przewodniczący
Marzena Iwankiewicz
sprawozdawca
Joanna Świerzko-Bukowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących uchylania świadczeń wychowawczych i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, a także wymogów proceduralnych w postępowaniu administracyjnym."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji związanej ze świadczeniem wychowawczym i jego przyznawaniem w kontekście opieki naprzemiennej, ale zasady proceduralne mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy powszechnie przyznawanego świadczenia wychowawczego i pokazuje, jak istotne są prawidłowe procedury administracyjne. Wyjaśnia kluczowe różnice między uchyleniem świadczenia a zwrotem nienależnie pobranych środków, co jest ważne dla wielu obywateli.
“Uchylenie świadczenia wychowawczego z mocą wsteczną? Sąd wyjaśnia, kiedy organy popełniają błędy proceduralne.”
Dane finansowe
WPS: 250 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.