II SA/Sz 932/24

II SA/Sz 932/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska
Marzena Iwankiewicz /sprawozdawca/
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art.61 par.4,  art. 107 par.1, art. 107 par.3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 421
art. 13a ust.1, art. 13a ust.2, art. 13 a ust.4, art. 27 art. 25, art. 28
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par.1 pkt 1 lit.a  i c, art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.), Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska Protokolant sekretarz sądowy Paulina Grzegórzek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 marca 2025 r. sprawy ze skargi S. L. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25 września 2024 r., nr 010070/680/3664746/2022 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 stycznia 2023 r. znak 010070/680/3664746/2022.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) informacją z dnia 21 lipca 2022 r., po rozpoznaniu wniosku S. L. (dalej skarżący), poinformował ww. o przyznaniu świadczenie wychowawczego na syna T. L. w kwocie 250 zł na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.
ZUS podał, że w przypadku gdy dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego.
Następnie ZUS decyzją z dnia 20 stycznia 2023 r. nr 010070/680/3664746/2022 uchylił przyznane skarżącemu w informacji z dnia 21 lipca 2022 r. prawo do świadczenia wychowawczego na syna od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.
Organ w oparciu o zgromadzoną dokumentację ustalił, że skarżący nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem. Po zacytowaniu treści art. 22 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wskazał, że z ugody mediacyjnej z dnia 3 lutego 2022 r. oraz postanowienia sądu sygn. akt [...] wynika, iż opieka nad dzieckiem nie jest sprawowana w systemie opieki naprzemiennej przez oboje rodziców. Jednocześnie zaznaczył, że wypłacone skarżącemu świadczenie wychowawcze za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. (w połowie kwoty 250 zł), stanowi nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze, o którym mowa w art. 25 ww. ustawy, które skarżący zobowiązany jest wpłacić na rachunek organu, z którego środki zostały wypłacone. Jako podstawę prawną wskazał ustawę o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że została ona wydana w oparciu o błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie art. 22 i art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Powołując się na ugodę mediacyjną wskazał, że dziecko przebywa pod jego opieką faktyczną 142 dni w ciągu roku. Nadto opisał sposób oraz przebieg sprawowania opieki, w tym wydatki ponoszone na potrzeby dziecka. Prezes ZUS decyzją z dnia 25 września 2024 r. nr 010070/680/3664746/2022, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) oraz art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 421, dalej "u.p.p.w.d."), utrzymał w mocy decyzję ZUS z dnia 20 stycznia 2023 r. stwierdzając, że skarżący nie zamieszkuje z dzieckiem i nie sprawuje nad nim faktycznej lub naprzemiennej opieki, a tym samym nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia wychowawczego na ww. dziecko określonych w art. 4 ust 2 w związku z art. 22 u.p.p.w.d.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że w świetle art. 4 ust. 2 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu rodzica z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a tej ustawy. Zgodnie z art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. w przypadku, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Natomiast stosownie do art. 22 u.p.p.w.d. świadczenie wychowawcze w przypadku zbiegu świadczeń rodziców do świadczenia wychowawczego wypłacane jest ono temu rodzicowi, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem.
Dalej wyjaśnił, że skarżący w dniu 12 kwietnia 2022 r. złożył wniosek do ZUS o świadczenie wychowawcze na dziecko na okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Do wniosku dołączył wniosek z dnia 12 kwietnia 2022 r. o przyznanie połowy ww. świadczenia w związku z opieką naprzemienną, postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 22 lutego 2022 r. sygn. akt [...] zatwierdzające ugodę mediacyjną z dnia 9 lutego 2022 r. znak [...] w przedmiocie ustalenia miejsca pobytu małoletnich dzieci przy matce oraz kontaktów skarżącego z małoletnim synem, postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia 29 marca 2022 r. sygn. akt [...] o sprostowaniu omyłki pisarskiej oraz artykuł Ewy Żołnierczyk "Opieka naprzemienna wynikająca z orzeczenia sądu a prawo do świadczenia wychowawczego. Omówienie do wyroku WSA z dnia 27 lipca 2018 r., II SA/Łd 427/18".
Organ podkreślił, że wyżej wymienione postanowienie Sądu zatwierdza ugodę mediacyjną zawartą między A. G. a skarżącym w przedmiocie ustalenia i pobytu małoletnich dzieci oraz kontaktów skarżącego z synem. Na mocy tej ugody ustalono, że stałym miejscem pobytu dziecka będzie miejsce zamieszkania matki. Sprawowanie władzy rodzicielskiej pozostawiono obu rodzicom. Niniejszym dokumentem ustalono harmonogram kontaktów ojca z dzieckiem w ten sposób, że dziecko będzie z rodzicem w I i III weekend od piątku po szkole do wtorku po szkole, w II i IV tydzień od poniedziałku do wtorku, wszystkie święta oraz dni ustawowo wolne dziecko będzie spędzać naprzemiennie z obojgiem rodziców. Postanowieniem Sądu z dnia [...] marca 2022 r. sprostowano oczywistą omyłkę pisarską w sentencji postanowienia w punkcie 1 poprzez zastąpienie liczby ‘2" występującej po stówach: "oraz w pkt." liczbą "3".
Organ podał, że informacją z dnia 21 lipca 2022 r. ZUS poinformował skarżącego o przyznaniu prawa do świadczenia w kwocie 250 zł miesięcznie. Wcześniej, bo w dniu 4 marca 2022 r. wniosek o świadczenie na ww. dziecko złożył drugi rodzic dziecka, tj. matka dziecka. Informacją z dnia 23 marca 2022 r. przyznano matce dziecka prawo do świadczenia w pełnej przysługującej na miesiąc kwocie 500 zł. Następnie decyzją z 13 października 2022 r. zmieniono wysokość przysługującego świadczenia na 250 zł. Jednakże po interwencji matki dziecka, decyzją z dnia 18 listopada 2022 r. uchylono ww. decyzję zmieniającą wysokość świadczenia na okres 1 czerwca 2022 r – 31 maja 2023 r. ponownie przyznając pełną kwotę świadczenia ww. rodzicowi. W związku z powyższym w dniu 20 stycznia 2023 r. uchylono skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko, ponieważ ww. nie sprawuje opieki faktycznej ani naprzemiennej nad dzieckiem.
W toku postępowania odwoławczego ustalono, że dziecko zamieszkuje z matką, natomiast ojcu ustalono kontakty z dzieckiem, w ramach których dziecko przebywa u skarżącego przez ok. 10 dni w ciągu miesiąca, a z matką przez 20 dni w miesiącu. Zdaniem organu, treść ww. postanowień sądowych wskazuje, że to matka sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem. W oparciu o ich treść nie można uznać natomiast, że skarżący pełni faktyczną lub naprzemienną opiekę nad dzieckiem. W tej sytuacji organ uznał, że skarżący nie spełnia warunków do przyznania świadczenia wychowawczego i jego wypłaty określonych w art. 4 ust 2 i art. 22 u.p.p.w.d., co oznacza, że nie przysługuje mu prawo do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. i zasadne było jego uchylenie. Wobec faktu, że w okresie od czerwca 2022 r. do stycznia 2023 r. wypłacono skarżącemu ww. świadczenie mimo braku prawa do niego, stanowi ono nienależnie pobrane świadczenie podlegające zwrotowi. Zgodnie, bowiem z art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d., osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Zgodnie natomiast z ust. 2 pkt 6 tego artykułu za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia.
Skarżący złożył skargę na ww. decyzję zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 22, art. 5 ust. 2a, art. 4 ust 2 u.p.p.w.d. Przywołując poglądy wyrażone w doktrynie i w orzecznictwie sądowoadministracyjnym zaznaczył, że w jego przypadku zachodzą podstawy do przyjęcia, że sprawowana opieka na charakter opieki naprzemiennej i w związku z tym zasadne jest utrzymanie przyznanego mu połowy świadczenia wychowawczego.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, dalej "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, stosując środki określone w ustawie. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - poprzedzającej ją decyzji ZUS pod kątem powyższego kryterium wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż akty te nie odpowiadają prawu, ale z innych powodów aniżeli podniesione w skardze.
W sprawie bezsporne jest, że skarżącemu w informacji z dnia 21 lipca 2022 r. przyznano prawo do świadczenia wychowawczego na małoletniego syna w kwocie 250 zł na okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r. Natomiast spór sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy zasadnie uchylono skarżącemu prawo do przyznanego świadczenia za ww. okres jak i zobowiązano do jego zwrotu za okres od 1 czerwca 2022 r. do 31 stycznia 2023 r.
Na mocy art. 13a ust. 1 i 2 u.p.p.w.d. przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji, natomiast organ zobowiązany jest jedynie do udostępnienia osobie ubiegającej się o świadczenie wychowawcze informacji o przyznaniu świadczenia wychowawczego na jej profilu informacyjnym. Z kolei w sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje już decyzję (art. 13a ust. 4 u.p.p.w.d.).
Zaznaczyć należy, że kwestie dotyczące zmiany bądź uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego zostały uregulowane w art. 27 u.p.p.w.d., natomiast odnoszące się do nienależnie pobranego świadczenia - w art. 25 u.p.p.w.d.
Pierwszy z przepisów stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego, osoba nienależnie pobrała świadczenie wychowawcze lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego (ust. 1). Zmiana rozstrzygnięcia dotyczącego prawa do świadczenia wychowawczego na korzyść strony nie wymaga jej zgody (ust. 2). W sprawach o świadczenie wychowawcze realizowane w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego wojewoda może zmienić decyzję odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego w przypadku otrzymania informacji o odmowie przyznania świadczeń na rodzinę w innym państwie członkowskim w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub przyznania tych świadczeń w niższej wysokości niż przyjęto przy wydawaniu zmienianej decyzji (ust. 3).Wszczęcie postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 3, następuje z urzędu i nie wymaga zawiadomienia strony (ust. 4).
Natomiast w myśl drugiego przepisu osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu (ust. 1). Według ust. 2 za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się: świadczenie wychowawcze przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą to świadczenie (pkt 2) ; świadczenie wychowawcze wypłacone osobie innej niż osoba, której świadczenie zostało przyznane, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pkt 5); świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (pkt 6). Nadto ust. 9. stanowi, że "Kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (...). Zakład Ubezpieczeń Społecznych może odstąpić od żądania zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny (...) (ust. 10).
Analiza powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że postępowania administracyjne z art. 25 u.p.p.w.d. i art. 27 u.p.p.w.d. są odrębne, gdyż inne są przesłanki do ich wszczęcia.
Postępowanie w sprawie uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego jest nowym postępowaniem wobec postępowania zakończonego materialnoprawną czynnością ustalenia prawa do tego świadczenia. Nie jest to więc kontynuacja postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. Decyzja uchylająca lub zmieniająca prawo do świadczenia wychowawczego ma charakter konstytutywny i działa ze skutkiem ex nunc (z mocą na przyszłość, od daty wydania decyzji). Tym samym w trybie art. 27 u.p.p.w.d. nie podlega uchyleniu lub zmianie prawo do świadczenia wychowawczego już wcześniej skonsumowane. Zważywszy na bezwzględny obowiązek niezwłocznego informowania organu przez osobę otrzymującą świadczenie o każdej zmianie mającej wpływ na prawo do świadczenia (art. 20 ust. 1 u.p.p.w.d.), w przypadku niedopełnienia tego obowiązku i pobrania świadczenia, które się stronie nie należało (a okres, na jaki przyznano świadczenie dobiegł końca) zamiast procedury uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego, organ zobowiązany jest w oparciu o materialnoprawną podstawę zwrotu nienależnie pobranego świadczenia (art. 25 ust. 1 u.p.p.w.d.) wdrożyć postępowanie administracyjne polegające na uznaniu świadczenia pobranego za nienależnie pobrane i doprowadzić do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi (wydając w tym przedmiocie decyzję administracyjną).
Natomiast w sytuacji gdy przyznane prawo do świadczenia wychowawczego nie zostało całkowicie skonsumowane, a wyjdą na jaw okoliczności, że przyznane świadczenie jest nienależne, w pierwszej kolejności należy doprowadzić do wydania decyzji o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego (od dnia orzekania w przedmiotowej kwestii), a dopiero później do orzekania (poprzez wydanie decyzji administracyjnej) o nienależnie pobranym świadczeniu za okres w jakim zostało ono wypłacone. Pogląd ten znajduje potwierdzenie w Komentarzu do Ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci pod red. J. Blicharz i inni (LEX/el. 2019 do art. 27) oraz orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 8 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Gd 140/24 i przywołane w nim orzeczenia; wyrok NSA z dnia 30 listopada 2023 r., sygn. akt I OSK 172/22; wyrok NSA z dnia 28 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1014/21; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 marca 2024 r., sygn. akt IV SA/Po 137/24).
Pamiętać przy tym trzeba, że w sprawie dotyczącej uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego powinny być zbadane przesłanki wynikające z art. 27 ust. 1 u.p.p.w.d., a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie może być wydane jedynie na przyszłość. Natomiast sprawa nienależnie pobranego, czyli skonsumowanego prawa do świadczenia wychowawczego, powinna być procedowana na podstawie art. 25 u.p.p.w.d.
W rozpoznawanej sprawie biorąc pod uwagę datę wydania decyzji pierwszoinstancyjnej (tj. 20 stycznia 2023 r.) stwierdzić należy, że uchylenie prawa do świadczenia wychowawczego zostało dokonane z mocą wsteczną, tj. od 1 czerwca 2022 r. i ze względów już wyżej opisanych takie rozstrzygnięcie było niedopuszczalne. Nie było również podstaw do połączenia takiego rozstrzygnięcia z żądaniem zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Oznacza to, że organy naruszyły przepisy prawa materialnego, tj. art. 25 i art. 27 u.p.p.w.d. w sposób mający wpływ na wynik sprawy.
Nadto organy obu instancji naruszyły w istotnym zakresie także przepisy postępowania administracyjnego.
Stosownie do art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. w sprawach nieuregulowanych stosuje się przepisy ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 i 803), z zastrzeżeniem ust. 2 oraz z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Na mocy art. 61 § 4 k.p.a., którego stosowanie nie zostało wyłączone na podstawie przepisów u.p.p.w.d., organ winien zawiadomić skarżącego o wszczęciu wobec niego postępowania z urzędu. Możliwość uchylenia prawa do świadczenia przez organ bez zgody strony nie jest równoznaczna z brakiem obowiązku powiadomienia strony o wszczęciu takiego postępowania. Tylko wszczęcie postępowania w sprawach, wymienionych w art. 27 § 3 u.p.p.w.d. nie wymaga powiadomienia strony. Tymczasem z akt nie wynika, żeby skarżący został zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania zgodnie z wymogami art. 61 § 4 k.p.a., a tym samym nie określono, w jakiej sprawie, tj. w jakim przedmiocie organ prowadzi postępowanie.
Ponadto obie decyzje nie odpowiadają wymogom przewidzianym w art. 107 § 1 pkt 4 - 6 oraz § 3 k.p.a. Przepis ten określa elementy decyzji administracyjnej, do których zalicza powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
W decyzji organu I instancji przedmiotem postępowania uczyniono przede wszystkim sprawę uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Decyzja ta zawiera bowiem wyraźne rozstrzygnięcie w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego przyznanego w informacji z dnia 19 października 2022 r. Natomiast w dalszej części decyzji organ I instancji umieścił informację, że wypłacone przedmiotowe świadczenie wychowawcze za okres od 1 maja 2022 r. do 31 stycznia 2023 r. stanowi nienależnie pobrane świadczenie, o którym mowa w art. 25 u.p.p.w.d. i wskazał na obowiązek wpłacenia go na rachunek bankowy ZUS, z którego świadczenie zostało wypłacone. Organ nie wskazał przy tym żadnej kwoty świadczeń, które miałyby podlegać zwrotowi (wpłaceniu na rachunek ZUS).
W ocenie Sądu, decyzja organu I instancji z uwagi na jej niejednoznaczną treść mogła być myląca dla skarżącego. Osnowa (rozstrzygnięcie) decyzji winna zostać sformułowana w sposób jasny, precyzyjny i czytelny dla jej adresata. Powinna być sformułowana w taki sposób, aby możliwe było wykonanie decyzji. Rozstrzygnięcia decyzji nie można domniemywać, czy też wyprowadzać z treści uzasadnienia, ponieważ powinno być wyrażone expressis verbis w osnowie decyzji.
Co prawda ZUS rozpatrzył sprawę wskazując, że dotyczy ona uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego, jednakże jednocześnie zgodził się z organem I instancji, że wypłacone skarżącemu w okresie od czerwca 2022 r. do stycznia 2023 r. świadczenia są nienależnie pobrane i podlegają zwrotowi. Pomijając nawet okoliczność, że w aktach brak jest dowodu potwierdzającego fakt dokonania tych wypłat, to powyższe dowodzi, że organ odwoławczy nie tylko nie konwalidował wyżej opisanego błędu w organu I instancji, ale go powtórzył.
Poza tym podkreślenia wymaga, że żaden z organów nie przywołał art. 27 u.p.p.w.d., który w istocie stanowił podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia w sprawie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. W decyzji z 20 stycznia 2023 r. jako podstawę prawną rozstrzygnięcia powołano bowiem ogólnie całą ustawę o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, zaś w zaskarżonej decyzji - przepisy art. 28 ust. 1 u.p.p.w.d. i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Z kolei w uzasadnieniu decyzji zacytowano wyłącznie treść art. 4 ust. 2, art. 5 ust. 2a i art. 22 u.p.p.w.d., które służą ocenie, czy stronie należy się świadczenie wychowawcze, natomiast nie służą one uchylaniu przyznanych i wypłaconych świadczeń. Przy czym organy nie tylko zaniechały wskazania art. 27 u.p.p.w.d. w podjętych przez siebie decyzjach, ale także nie przytoczyły jego treści ani nie wyjaśniły podstawy jego zastosowania. Organ I instancji ograniczył się bowiem tylko do podania dokonanych przez siebie ustaleń, ale nie powiązał ich z przesłankami uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego. Podobne zastrzeżenia należy podnieść względem zaskarżonej decyzji. Stwierdzenie, że skarżący nie sprawuje opieki faktycznej lub naprzemiennej, a zatem nie spełnia warunków do przyznania świadczenia wychowawczego i jego wypłaty, nie może stanowić o należytym uzasadnieniu podjętej decyzji, skoro nie odniesiono tej sytuacji do treści właściwego przepisu. W konsekwencji stwierdzić należy, że decyzje nie zawierają rzetelnego wyjaśnienia z jakich względów uznano za zasadne uchylenie wcześniej przyznanego świadczenia. Tymczasem to rzeczą organu jest przedstawienie przekonywującego wywodu, celem wykazania, że podjęte rozstrzygnięcie jest wynikiem stosowania odpowiednich norm prawa materialnego.
Wszystkie przedstawione wyżej okoliczności prowadzą do wniosku, że organy dopuściły się naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania, w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji ZUS. Z uwagi na ujawnione nieprawidłowości Sąd nie mógł zająć merytorycznego stanowiska względem podniesionych przez skarżącego zarzutów, ponieważ w tych okolicznościach byłoby to przedwczesne i nieuprawnione.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu decyzji wydanych przez organy obu instancji.
Rozpoznając sprawę ponownie organy uwzględnią powyższe wskazania wynikające z rozważań przedstawionych w niniejszym uzasadnieniu.
Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.