II SA/Sz 932/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2024-02-08
NSAAdministracyjneŚredniawsa
prawo miejscoweuchwałaprogram osłonowydożywianievacatio legiswejście w życiemoc obowiązującasamorząd gminnykontrola sądowaistotne naruszenie prawa

WSA w Szczecinie stwierdził nieważność części uchwały Rady Miejskiej w Białym Borze dotyczącej wejścia w życie programu osłonowego, uznając sprzeczność z prawem sposobu określenia daty wejścia w życie i mocy obowiązującej.

Prokurator Rejonowy zaskarżył uchwałę Rady Miejskiej w Białym Borze dotyczącą programu osłonowego w zakresie dożywiania, zarzucając istotne naruszenie prawa w sposobie określenia daty wejścia w życie uchwały. Sąd uznał, że sprzeczne sformułowanie dotyczące wejścia w życie i mocy obowiązującej stanowi istotne naruszenie prawa, co skutkowało stwierdzeniem nieważności § 3 uchwały. W pozostałym zakresie skargę oddalono, biorąc pod uwagę dobro adresatów programu.

Sprawa dotyczyła skargi Prokuratora Rejonowego na uchwałę Rady Miejskiej w Białym Borze zmieniającą wieloletni program osłonowy w zakresie dożywiania. Główny zarzut dotyczył § 3 uchwały, który stanowił, że uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2023 r. Prokurator uznał to za wewnętrznie sprzeczne i istotnie naruszające prawo, powołując się na przepisy ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych. Sąd, mimo że uchwała została później uchylona, uznał postępowanie za zasadne, wskazując na różnicę między skutkami uchylenia a stwierdzenia nieważności. Analizując zarzut, Sąd stwierdził, że rozróżnienie pojęć 'wejścia w życie' i 'mocy obowiązującej' nie jest samo w sobie istotnym naruszeniem prawa, zwłaszcza gdy nadanie wstecznej mocy obowiązującej jest uzasadnione interesem społecznym. Jednakże, połączenie wstecznej mocy obowiązującej z zachowaniem pełnego okresu vacatio legis (14 dni) zostało uznane za istotne naruszenie art. 4 ust. 2 w zw. z art. 5 ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych, ponieważ niweczyło cel szybkiego wprowadzenia programu. W związku z tym, Sąd stwierdził nieważność § 3 uchwały w zakresie określenia 'po upływie 14 dni'. W pozostałym zakresie skargę oddalono, aby nie narazić beneficjentów programu na utratę świadczeń.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, sprzeczne sformułowanie dotyczące wejścia w życie uchwały i jej mocy obowiązującej, które prowadzi do dodatkowego opóźnienia możliwości stosowania aktu normatywnego, stanowi istotne naruszenie prawa.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że połączenie wstecznej mocy obowiązującej z zachowaniem pełnego okresu vacatio legis (14 dni) niweczy cel szybkiego wprowadzenia programu osłonowego, co stanowi istotne naruszenie przepisów ustawy o ogłaszaniu aktów normatywnych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (11)

Główne

u.o.a.n. art. 4 § 1

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Akty normatywne wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia, chyba że akt określa dłuższy termin.

u.o.a.n. art. 4 § 2

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

W uzasadnionych przypadkach akty normatywne mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż 14 dni, a w przypadku ważnego interesu państwa – w dniu ogłoszenia.

u.o.a.n. art. 5

Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych

Dopuszcza się nadanie aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie.

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

Uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne.

p.p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza nieważność aktu organu jednostki samorządu terytorialnego w przypadku istotnego naruszenia prawa.

Konstytucja RP art. 94

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Organy samorządu terytorialnego ustanawiają akty prawa miejscowego na podstawie i w granicach upoważnień ustawowych.

Pomocnicze

u.s.g. art. 91 § 4

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

W przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

W pozostałych przypadkach Sąd oddala skargę.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.

Zasady techniki prawodawczej art. 45

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie 'Zasad techniki prawodawczej'

Zasady techniki prawodawczej art. 143

Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie 'Zasad techniki prawodawczej'

Argumenty

Skuteczne argumenty

Sprzeczne sformułowanie dotyczące wejścia w życie uchwały i jej mocy obowiązującej stanowi istotne naruszenie prawa, ponieważ niweczy cel szybkiego wprowadzenia programu osłonowego.

Odrzucone argumenty

Uchwała została podjęta zgodnie z prawem, a nadanie jej wstecznej mocy obowiązującej było uzasadnione ważnym interesem społecznym. Rozróżnienie pojęć 'wejścia w życie' i 'mocy obowiązującej' nie jest istotnym naruszeniem prawa.

Godne uwagi sformułowania

uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Zachodniopomorskiego z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2023 r. skutki prawne uchylenia aktu i stwierdzenia jego nieważności są odmienne nie każde naruszenie prawa stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy. Sankcję nieważności można zastosować jedynie wówczas, gdy stwierdzone naruszenia mają charakter istotny. nie można nie dostrzegać, iż Organ uzasadniając nadanie badanej regulacji wstecznej mocy obowiązującej przywoływał okoliczności wskazujące na potrzebę natychmiastowego wejścia w życie powyższego aktu normatywnego. Niewątpliwie w demokratycznym państwie prawa przewidzenie odpowiedniego vacatio legis ma bardzo istotne znacznie bowiem umożliwia zarówno adresatom przepisów jaki organom stosującym prawo odpowiednie przygotowanie się do ich wejścia w życie. Jednakże stwierdzenie przez Organ, jak to miało miejsce w badanej uchwale, konieczności określenia jej retroaktywnego wejścia w życie i jednoczesny brak skrócenia okresu vacatio legis, spowodowało jedynie dodatkowe opóźnienie możliwości stosowania aktu normatywnego.

Skład orzekający

Joanna Wojciechowska

przewodniczący

Krzysztof Szydłowski

sprawozdawca

Patrycja Joanna Suwaj

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wejścia w życie aktów prawa miejscowego, vacatio legis, wsteczna moc obowiązująca, istotne naruszenie prawa w prawie samorządowym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji połączenia wstecznej mocy obowiązującej z zachowaniem pełnego vacatio legis. Konieczność analizy konkretnych przepisów i okoliczności sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu prawa miejscowego – sposobu określania wejścia w życie uchwał, co ma bezpośrednie przełożenie na ich stosowanie i zrozumiałość dla obywateli. Pokazuje, jak pozornie drobne kwestie formalne mogą prowadzić do istotnych naruszeń prawa.

Czy uchwała wchodzi w życie od razu, czy po 14 dniach? Sąd wyjaśnia pułapki prawne w programach osłonowych.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Sz 932/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska /przewodniczący/
Krzysztof Szydłowski /sprawozdawca/
Patrycja Joanna Suwaj
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
stwierdzono nieważność §
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1461
art. 4 ust. 1i 2,  art. 5, art. 13 ust. 2
Ustawa z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych - t.j.
Dz.U. 2016 poz 283
par. 45, par. 143
Rozporządzenie Prezesa Rady Ministów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 40
art. 91 ust. 1 i 4
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 147 par. 1,  art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 88 ust. 1, art. 94
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2024 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Szczecinku na uchwałę Rady Miejskiej w Białym Borze z dnia 16 stycznia 2023 r. nr LII/351/2023 w przedmiocie zmiany uchwały w sprawie ustanowienia w Gminie Biały Bór wieloletniego programu osłonowego w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023 I. stwierdza nieważność § 3 zaskarżonej uchwały w zakresie określenia "po upływie 14 dni", II. w pozostałym zakresie oddala skargę.
Uzasadnienie
Prokurator Rejonowy Prokuratury Rejonowej w Szczecinku złożył skargę na uchwałę Rady Miejskiej w Białym Borze nr LII/351/2023 z dnia 16 stycznia 2023 roku, zmieniającą uchwałę w sprawie ustanowienia w Gminie Biały Bór wieloletniego programu osłonowego w zakresie dożywienia "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019 – 2023" (Dz. Urz. Województwa Zachodniopomorskiego z 23 stycznia 2023 r. poz. 600). Prokurator zarzucił, że uchwała istotnie narusza prawo tj. art. 4 ust. 1 i art. 5 Ustawy z dnia 20 lipca 2000 roku o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1461, zwanej dalej jako "u.o.a.n.") poprzez zawarcie w § 3 uchwały postanowień, iż uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Zachodniopomorskiego z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2023 r., które to sformułowanie jest wewnętrznie sprzeczne.
Wobec powyższego skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej uchwały w całości.
W uzasadnieniu skargi zarzut wskazano, iż w treści przepisu art. 4 ust. 1 u.o.a.n. ustawodawca wyraźnie postanowił, że akty normatywne zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych, wchodzą w życie po upływie 14 dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że akt normatywny określa termin dłuższy.
Zgodnie z dyspozycją art. 4 ust. 2 u.o.a.n. w uzasadnionych przypadkach akty normatywne, mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż czternaście dni, a jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym. Zgodnie zaś z art. 5 u.o.a.n. przepisy art. 4 nie wyłączają możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie. Powyższe nie zmienia jednak faktu, iż data wejścia w życie aktu prawa miejscowego nie może budzić wątpliwości ani wprowadzać w błąd.
W ocenie Prokuratora analiza treści skarżonej uchwały prowadzi do wniosku, że jest ona sprzeczna z prawem, albowiem zawiera istotne rozbieżności pomiędzy postanowieniem, iż akt wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia oraz oznaczoną datą dzienną 1 stycznia 2023 roku. Takie określenie dat wejścia w życie jest w ocenie skarżącego wadliwe. Powyższe sformułowanie oznacza bowiem, iż można mieć wątpliwości czy uchwała weszła w życie po upływie 14 dni od dnia jej ogłoszenia, czyli z dniem 7 lutego 2023 roku, czy też z dniem 1 stycznia 2023 roku.
Jak wywiedziono w skardze organ administracyjny winien posługiwać się jedynie wyrażeniem "wchodzi w życie" a dodanie sformułowania "z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2023 r." spowodowało, iż przepis ten jest niezrozumiały, albowiem wyznacza dwie różne daty. Adresaci uchwały nie wiedzą czy przepisy będą ich obowiązywać od daty wejścia w życie czy od daty nabrania mocy obowiązującej, która to data jest w tym przypadku wcześniejsza niż data wejścia w życie.
Jak wywiódł nadto Prokurator, z §45 w zw. z § 143 Rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 roku w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" wyraźnie wynika jakie brzmienie można nadać przepisowi o wejściu w życie aktu prawnego i wyliczenie to ma charakter wyczerpujący.
W piśmie z 26 października 2023 roku stanowiącym odpowiedź na powyższą skargę, Burmistrz Białego Boru reprezentując Gminę wskazał, iż uchwała została podjęta zgodnie z art. 5 u.o.an. W powyższym przepisie ustawodawca zawarł wyjątek od zasady określonej w art. 4 ust. 1 ustawy, wskazując, że nie wyłącza możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją na przeszkodzie. Wobec powyższego Rada Miejska w Białym Borze podjęła uchwalę z korzyścią dla mieszkańców. Potrzeba podjęcia uchwały była podyktowana potrzebą zabezpieczenia posiłku osobom wymagającym takiego wsparcia, w szczególności dzieciom, uczniom i młodzieży oraz osobom chorym lub niepełnosprawnym i samotnym. Podjęta uchwała miała na celu ograniczenie zjawiska niedożywienia oraz poprawę stanu zdrowia w społeczeństwie. Z uwagi na ważny interes społeczny wskazane było obowiązywanie uchwały od dnia 1 stycznia 2023 r. Jednocześnie Organ poinformował, iż 7 listopada 2023 r. na sesji Rady Miejskiej zostanie podjęta uchwała zmieniająca uchwałę w sprawie ustanowienia w gminie Biały Bór wieloletniego programu osłonowego w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023, w której "§ 4 otrzyma brzmienie: "Uchwała wchodzi życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwu Zachodniopomorskiego"
Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Strony powiadomione zostały o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień na piśmie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:
Na wstępie należy wskazać, że Sądowi wiadomo jest z urzędu, że zaskarżona uchwała została uchylona z dniem 29 listopada 2023 roku na mocy § 3 Uchwały Nr LXII/409/2023 Rady Miejskiej w Białym Borze z dnia 7 listopada 2023 r. zmieniającej uchwałę w sprawie ustanowienia w gminie Biały Bór wieloletniego programu osłonowego w zakresie dożywiania "Posiłek w szkole i w domu" na lata 2019-2023. Powyższa uchwała została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Zachodniopomorskiego z 2023 r. pod pozycją 5965 r.
Opisane powyżej uchylenie uchwały objętej skargą nie powoduje jednak bezprzedmiotowości postępowania sądowego. Należy bowiem zauważyć, że skutki prawne uchylenia aktu i stwierdzenia jego nieważności są odmienne. Uchylenie uchwały przez radę gminy oznacza jej wyeliminowanie z obrotu prawnego ze skutkiem od daty uchylenia (ex nunc). Stwierdzenie nieważności uchwały wywołuje natomiast skutki od chwili jej podjęcia (ex tunc). W tej ostatniej sytuacji uchwałę należy potraktować tak jakby nigdy nie została podjęta. Ma to swoje znaczenie dla czynności prawnych podjętych na podstawie takiej uchwały. Warto też zwrócić uwagę na pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 14 września 1994 r. (5/94, OTK 1994, cz. II, poz. 44), zgodnie z którym zmiana lub uchylenie zaskarżonej do sądu uchwały nie czyni zbędnym wydania przez sąd wyroku, jeżeli zaskarżona uchwala może być zastosowana do sytuacji z okresu poprzedzającego jej podjęcie.
Przechodząc natomiast do oceny zasadności skargi Prokuratora wniesionej w niniejszej sprawie należy w pierwszej kolejności dostrzec, że zgodnie z art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne są między innymi właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów organów jednostek samorządu terytorialnego. Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uchwała organu jednostki samorządu terytorialnego jest zgodna z prawem, jeżeli jest zgodna z przepisami prawa.
Stwierdzenie nieważności uchwały przez sąd może nastąpić tylko w przypadku istotnego naruszenia prawa zgodnie z art. 147 § 1 ustawy z dnia ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a").
W literaturze przyjmuje się, że podstawą do wyeliminowania z obrotu prawnego takiego aktu powinno być każde istotne naruszenie prawa, bez względu na jego ustrojowoprawny, materialnoprawny lub procesowoprawny charakter. Akt organu jednostki samorządu terytorialnego jest natomiast zgodny z prawem, jeżeli jest zgodny z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej oraz z ustawami.
Podstawy nieważności aktu organu gminy określa art. 91 ust. 1 ustawy z 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 40 z późn. zm.; dalej "u.s.g."). Według powyższego przepisu uchwała lub zarządzenie organu gminy sprzeczne z prawem są nieważne. Stosownie do art. 91 ust. 4 u.s.g., w przypadku nieistotnego naruszenia prawa organ nadzoru nie stwierdza nieważności uchwały, ograniczając się do wskazania, że uchwałę lub zarządzenie wydano z naruszeniem prawa.
Przepisy art. 91 ust. 1 oraz ust. 4 u.s.g. wyróżniają zatem dwie kategorie wad uchwał lub zarządzeń organów gminy: istotne naruszenie prawa i nieistotne naruszenie prawa. Zgodnie ze stanowiskiem doktryny oraz z ustalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, do istotnego naruszenia prawa należy zaliczyć naruszenie przez organ gminy podejmujący uchwałę lub zarządzenie przepisów o właściwości, podjęcie takiego aktu bez podstawy prawnej, wadliwe zastosowanie normy prawnej będącej podstawą prawną podjęcia aktu, jak również naruszenie przepisów regulujących procedurę podejmowania uchwały. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtował się pogląd, że nie każde naruszenie prawa stanowi przesłankę stwierdzenia nieważności uchwały organu gminy. Sankcję nieważności można zastosować jedynie wówczas, gdy stwierdzone naruszenia mają charakter istotny. Ustawa nie zawiera wskazania, jakiego rodzaju uchybienia należy kwalifikować jako istotne, jednak w świetle jednolitych poglądów judykatury i doktryny, za istotne naruszenie prawa uznaje się uchybienia prowadzące do takich skutków, które nie mogą zostać zaakceptowane w demokratycznym państwie prawnym (por. wyrok NSA z dnia 11 lutego 1998 r. o sygn. akt II SA/Wr 1459/97; wyrok NSA z dnia 8 lutego 1996 r. o sygn. akt SA/Gd 327/95; wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 13 kwietnia 2012 r. o sygn. akt IV SA/Wr 625/11).
Zgodnie z art. 94 Konstytucji RP, organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego określa ustawa.
Stosownie do art. 13 pkt 2 u.o.a.n., akt prawa miejscowego ogłasza się
w wojewódzkim dzienniku urzędowym.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 u.o.a.n., akty normatywne, zawierające przepisy powszechnie obowiązujące, ogłaszane w dziennikach urzędowych wchodzą w życie po upływie czternastu dni od dnia ich ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy. W uzasadnionych przypadkach akty normatywne,
z zastrzeżeniem ust. 3, mogą wchodzić w życie w terminie krótszym niż czternaście dni, a jeżeli ważny interes państwa wymaga natychmiastowego wejścia w życie aktu normatywnego i zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie, dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym (art. 4 ust. 2 u.o.a.n.). Jednocześnie art. 4 u.o.a.n nie wyłącza możliwości nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej, jeżeli zasady demokratycznego państwa prawnego nie stoją temu na przeszkodzie (art. 5 u.o.a.n.).
Powyższe oznacza, że zasadą jest wejście w życie uchwały rady gminy po upływie 14 dni od jej ogłoszenia w dzienniku urzędowym danego województwa. Organ wykazał jednak, że w sprawie wystąpił uzasadniony przypadek w rozumieniu art. 5 u.o.a.n, zezwalający na nadanie uchwale wstecznej mocy obowiązującej. W ocenie Sądu Organ przekonująco wyjaśnił, że zastosowanie wstecznej mocy obowiązującej było dopuszczalne i uzasadnione a zmiana dotychczas obowiązującej regulacji następowała z korzyścią dla adresatów powyższego aktu prawnego umożliwiając udzielenia wsparcia w szczególności dzieciom, uczniom i młodzieży oraz osobom chorym lub niepełnosprawnym i samotnym i ograniczając oczywiście niepożądanego zjawiska niedożywienia. Podkreślić należy, że wsteczna moc prawa może dotyczyć tylko przyznania praw co miało miejsce w badanej sprawie, natomiast należy wykluczyć możliwość jej zastosowania do nakładania obowiązków.
Istota sprawy sprowadza się do oceny czy wskazywany przez prokuratora §3 uchwały narusza prawo w sposób istotny z uwagi na jego brzmienie: "Uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Zachodniopomorskiego z mocą obowiązującą od 1 stycznia 2023 r.". Przy czym nie jest spornym, że skarżona uchwała została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Województwa Zachodniopomorskiego w dniu 23 stycznia 2023 r.
Wskazywany przez Prokuratora § 3 skarżonej uchwały wskazuje na dualizm pojęć użytych w celu określenia początku obowiązywania norm prawnych zawartych w uchwale. Z jednej bowiem strony organ wskazuje, że uchwała wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Województwa Zachodniopomorskiego a z drugiej strony określa moc obowiązującą uchwały z datą wsteczną ("od 1 stycznia 2023 r.").
Analizując powyższe rozwiązanie przyjęte przez Redę Miejską warto zauważyć, iż pojęcie "wejścia aktu normatywnego w życie" jest uregulowane w art. 4 u.o.a.n., przy czym zasadą jest wejście tego rodzaju aktu w życie po upływie czternastu dni od dnia jego ogłoszenia, chyba że dany akt normatywny określi termin dłuższy (ust 1). W wyjątkowej sytuacji, gdy konieczne jest natychmiastowe wejście w życie aktu normatywnego, powyższy termin może być skracany a w takim przypadku dniem wejścia w życie może być dzień ogłoszenia tego aktu w dzienniku urzędowym (ust. 2). Powyższe koresponduje z art. 88 ust. 1 Konstytucji RP stanowiącym, iż warunkiem wejścia w życie ustaw, rozporządzeń oraz aktów prawa miejscowego jest ich ogłoszenie.
Z powołanych wyżej przepisów wynika w szczególności, że data ogłoszenia przepisu prawnego, w tym m.in. uchwały stanowiącej akt prawa miejscowego, jest datą początkową, od której może on wejść w życie (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 maja 2022 r. o sygn. akt I SA/Wr 621/21; wyrok WSA w Kielcach z dnia 22 września 2022 r. o sygn. akt I SA/Ke 303/22).
Mając na względzie argumentację skargi nie sposób też nie dostrzegać, iż w art. 5 u.o.a.n. ustawodawca posłużył się innym od "wejścia w życie aktu normatywnego" a mianowicie pojęciem "nadania aktowi normatywnemu wstecznej mocy obowiązującej". Stąd rozdzielenie i rozróżnienie w skarżonej uchwale pojęcia "wejścia w życie" oraz nadania uchwale "mocy obowiązującej od 1 stycznia 2023 r." nie sposób uznać za istotne naruszenie prawa, uzasadniające eliminację uchwały z obrotu prawnego.
Rozstrzygając w badanej sprawie Sąd nie mógł jednak nie dostrzegać, iż Organ uzasadniając nadanie badanej regulacji wstecznej mocy obowiązującej przywoływał okoliczności wskazujące na potrzebę natychmiastowego wejścia w życie powyższego aktu normatywnego. Niewątpliwie w demokratycznym państwie prawa przewidzenie odpowiedniego vacatio legis ma bardzo istotne znacznie bowiem umożliwia zarówno adresatom przepisów jaki organom stosującym prawo odpowiednie przygotowanie się do ich wejścia w życie. Jednakże stwierdzenie przez Organ, jak to miało miejsce w badanej uchwale, konieczności określenia jej retroaktywnego wejścia w życie i jednoczesny brak skrócenia okresu vacatio legis, spowodowało jedynie dodatkowe opóźnienie możliwości stosowania aktu normatywnego. Powyższe po części niweczyło możliwość jak najszybszego stosowania powyższego aktu celem ograniczenia nieporządnego zjawiska niedożywienia. Stąd Sąd uznał opisane wyżej rozwiązanie za istotnie naruszające prawo (tj. art. 4 ust. 2 u.o.a.n. w zw. z art. 5 u.o.a.n.). Powyższe skutkowało koniecznością stwierdzenia nieważności § 3 zaskarżonej uchwały w zakresie określenia "po upływie 14 dni".
Natomiast odnosząc się do opisywanych przez Prokuratora zasad określania daty wejścia przepisów w świetle § 143 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 czerwca 2002 r. w sprawie "Zasad techniki prawodawczej" (t.j. Dz. U. z 2016 r. poz. 283) nie można nie dostrzegać rozwiązań stosowanych w tym zakresie przez samego ustawodawcę. I tak, przykładem wejścia w życie przepisów rangi ustawowej z mocą wsteczną jest ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 12 marca 2022 r. poz. 583). Powyższa ustawa w art. 116 stanowi, że "ustawa wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, z mocą od dnia 24 lutego 2022 r.". Utwierdza to w przekonaniu, iż ustawodawca rozróżnia i ujmuje odpowiednio także w aktach rangi ustawowej pojęcia: wejścia w życie aktu normatywnego oraz jego mocy obowiązującej.
Końcowo należy dostrzec, że uwzględnienie wniosku Prokuratora w całości, a w konsekwencji stwierdzenie nieważności uchwały w całości z uwagi na wywodzone problemy adresatów w ustaleniu istotnych dat, w nieuzasadniony sposób godziłoby w interesy owych adresatów. W takim bowiem przypadku, poprzez eliminację podstawy prawnej osoby, które skorzystały z prawa do pomocy na mocy skarżonej uchwały mogłyby utracić prawo do uzyskania wsparcia co mogłoby doprowadzić do sytuacji, w której część przyznanych na podstawie uchwały świadczeń okazałoby się niezalenie pobranymi. Taka sytuacja nie dawałaby się w żadnej mierze pogodzić z określoną w art. 2 Konstytucji RP zasadą demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej oraz zasadą ochrony zaufania obywateli do państwa i prawa. Sąd miał w tym zakresie na względzie stanowisko zawarte w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 27 kwietnia 1997r., sygn. akt U 11/97 (publ. OTK-A 1997 r. Nr 5-6, poz. 67), w którym wskazano, że określając treść zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i prawa nie można lekceważyć faktu, że dla obywateli treść prawa przejawia się przede wszystkim w sposobie jego stosowania przez organy państwowe. Zdaniem Trybunału, sądowe stosowanie prawa polega na stosowaniu norm ogólnych i abstrakcyjnych do konkretnych indywidualnych przypadków. W demokratycznym państwie prawnym stanowienie i stosowanie prawa nie może być pułapką dla obywatela, a obywatel powinien mieć możliwość układania swoich spraw w zaufaniu, iż nie naraża się na niekorzystne skutki prawne swoich decyzji i działań niemożliwe do przewidzenia w chwili podejmowania tych decyzji i działań (por. orzeczenie TK z 3 grudnia 1996 r., sygn. akt K 25/95, publ. OTK ZU Nr 6/1996, s. 301; wyrok TK z 25 listopada 1997 r., sygn. akt K 26/97; publ. OTK ZU Nr 5 i 6/1997, poz. 64).
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 147 § 1 p.p.s.a. Sąd stwierdził nieważność uchwały w części dotyczącej § 3 uchwały w zakresie określenia:
"po upływie 14 dni". Sąd nie znalazł natomiast powodów do uchylenia całej zaskarżonej uchwały i w pozostałym zakresie oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI