II SA/Sz 93/24

II SA/Sz 93/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-07-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-02-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Sokołowska /przewodniczący zdanie odrebne/
Patrycja Joanna Suwaj /sprawozdawca/
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2206/24 - Wyrok NSA z 2025-09-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 3e, ust. 5 pkt. 1 lit. b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 8 par. 1 i 2,  art. 15
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 135,  art. 145 par. 1 pkt 1  lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 2, art. 18,  art. 32 ust. 1 i 2,  art. 69,  art. 71 ust. 1,  art. 175,  art. 184
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Alicja Poznańska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 lipca 2024 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 21 grudnia 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia 28 sierpnia 2023 r., nr [...]
Uzasadnienie
1. Burmistrz Miasta S. ("Organ I instancji") decyzją z dnia 28 sierpnia 2023 r. nr DOMA.6211.61.2023.PT, działając na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b pkt 1, 2, ust. 5 pkt 1 lit. b, ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze. zm. – dalej przywoływana jako: "u.ś.r." lub "ustawa"), po rozpatrzeniu wniosku, odmówił M. F. (dalej przywoływany jako: "Wnioskodawca, "Skarżący") przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad ojcem W. F..
W uzasadnieniu decyzji Organ I instancji wskazał, że w dniu 29 czerwca 2023r. Skarżący złożył w wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym ojcem. Skarżący w oświadczeniu z dnia 29 czerwca 2023 r. wskazał, że w dalszym ciągu sprawuje opiekę nad matką i jednocześnie ubiega się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, który wymaga wsparcia w każdej czynności dna codziennego. Jednocześnie wskazał, że córka W. F. ubiegała się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad W. F., nie nabyła prawa do tego świadczenia.
W ramach wywiadu środowiskowego ustalono, że ojciec Skarżącego choruje przewlekle na chorobę Alzheimera oraz przeszedł udar mózgu. Nie ma z nim logicznego kontaktu. Samodzielnie jest w stanie jedynie spożyć posiłek, a w pozostałych czynnościach dnia codziennego wymaga pomocy. Skarżący zamieszkuje wspólnie z rodzicami, żoną, pełnoletnią córką W. oraz 11-letnią córką E. Sprawuje całodobową, samodzielną opiekę nad niepełnosprawnymi rodzicami. Zakres opieki obejmuje dbanie o higienę osobistą, przygotowywanie posiłków, dbanie o proces leczenia, zmianę pieluchomajtek, podawanie płynów jak i pomoc w ubieraniu. Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że Wnioskodawca nie otrzymuje wsparcia w sprawowanej opiece od pozostałych członków rodziny. Córka W. F. przez okres dwóch miesięcy sprawowała opiekę na dziadkiem, odciążając tym samym ojca. Ponadto rodzina nie korzysta z usług opiekuńczych.
W ocenie pracownika socjalnego Państwo M. i W. F. są całkowicie zależni od Skarżącego, który wykonuje wszystkie czynności dnia codziennego niezbędne by zapewnić rodzicom odpowiednie i godne warunku bytowe. Bez wsparcia i pomocy syna, wymagaliby umieszczenia w placówce opieki całodobowej.
Organ I instancji uznał, że wykonywane przez Skarżącego czynności opiekuńcze oraz związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego są konieczne, aby zapewnić ojcu właściwe warunki życia adekwatnie do wieku i orzeczonej niepełnosprawności.
Organ I instancji wyjaśnił, że M. F. - żona W. F. (matka Skarżącego) jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym i legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności z dnia 23 października 2018 r., wydanym na stałe. Powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, Organ I instancji wskazał, że Wnioskodawca w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką nabył prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przyznane decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie nr SKO.4111.3367.2018 z dnia 21 stycznia 2019 r. na okres od dnia 1 września 2018 r. do dnia ustania potrzeby.
Organ I instancji stwierdził, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ww. ustawy, ponieważ W. F. orzeczeniem wydanym przez Powiatowy Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 21 stycznia 2019r. został zaliczony na stałe do znacznego stopnia niepełnosprawności, jednakże nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 77. roku życia. Zdaniem Organu, art. 17 ust. 1b ustawy, w świetle jednoznacznie wskazanych przez Trybunał Konstytucyjny skutków wyroku K 38/13, pozostaje obowiązującym przepisem prawa.
Organ I instancji odmówił wnioskowanego świadczenia z uwagi na niespełnienie przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1b pkt 1 i 2, ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r.
2. Od powyższej decyzji odwołanie złożył Skarżący. Zarzucił Organowi wydanie decyzji niezgodnie z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego
sygn. akt K 38/13 oraz w oparciu o art. 17 st. 5 pkt 1 lit. b ustawy, który również jest przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w zakresie jego konstytucyjności (sygn. akt SK 99/22).
3. Decyzją z dnia 21 grudnia 2023 r. nr SKO.4111.2464.2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie (dalej przywoływane jako: "Organ II instancji, "Kolegium"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej przywoływana jako: "k.p.a."), art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r., po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść art. 17 ust. 1 ustawy oraz art. 17 ust. 1b ustawy, podkreślając, iż ostatni przepis z dniem 23 października 2014r., w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Od dnia wejścia w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 art. 17 ust. 1b ustawy nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie, bez względu na uzasadnienie do tego wyroku. Dlatego też należało rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.
W ocenie Organu II instancji, w sprawie zachodzi inna przesłanka do odmowy przyznania świadczenia. Organ I instancji ustalił bowiem, że Wnioskodawca ma już przyznane świadczenie pielęgnacyjne w związku ze sprawowaniem opieki nad matką i decyzja ta jest w dalszym ciągu aktywna. Tymczasem obowiązujące regulacje ustawy o świadczeniach rodzinnych nie pozostawiają wątpliwości co do tego, że osoba sprawująca opiekę, która ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy.).
Kolegium zaznaczyło, że przywołana przez Skarżącego skarga konstytucyjna z dnia 2 grudnia 2021 r. sygn. akt SK 99/22 do dnia dzisiejszego nie została rozpatrzona. Wobec powyższego, kwestionowany przepis pozostaje w mocy i organy administracji publicznej obowiązane są go stosować.
4. Na powyższą decyzję Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę, uważając, że decyzja ta obarczona została szeregiem naruszeń prawa, z czego jako najistotniejsza jawi się nieważność postępowania, a w rezultacie decyzja jako taka nie może się ostać.
Skarżący wskazał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, na którym w swoim rozstrzygnięciu oparł się Organ jest przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego w zakresie jego konstytucyjności w sprawie SK 99/22.
5. W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o oddalenie skargi.
6. W piśmie z dnia 9 lipca 2024 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik Skarżącego, uzupełnił skargę, i wskazał, że zdaniem Skarżącego zaskarżona decyzja narusza art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Zdaniem Skarżącego, powyższy przepis nosi cechy niekonstytucyjności i nie powinien mieć w sprawie zastosowania. Skarżący powołał się ponownie na sprawę o sygn. SK 99/22, Jego zdaniem, kwestionowany przepis powinien podlegać kontroli konstytucyjnej także w oparciu o art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji, albowiem nosi on znamiona przepisu dyskryminującego. Ustawowy zakaz przyznawania drugiego świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekuna, który sprawuje opiekę nad więcej niż jedną osobą niepełnosprawną i pobiera już jedno świadczenie, może stanowić też wyraz systemowej nierówności osób niepełnosprawnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
7. Na wstępie Sąd uznał za konieczne wyjaśnienie, że podstawy prawne i zakres kognicji sądu administracyjnego wyznacza Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., która w art. 175 sytuuje sądy administracyjne w systemie wymiaru sprawiedliwości, a poprzez art. 184 nakazuje sądom administracyjnym, w zakresie określonym w ustawie, sprawować kontrolę działalności administracji publicznej.
Ustawą, o której mowa w Konstytucji, jest przede wszystkim ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2429), oraz ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej także jako: "p.p.s.a."). Jak stanowi art. 1 § 1 i 2 ustawy - Prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Konstytucyjnie gwarantowana sądowa kontrola decyzji organów administracji publicznej sprowadza się do oceny Sądu, czy w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź do naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie czy wystąpiło inne naruszenie przepisów postępowania, które mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 p.p.s.a. Wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję w całości lub w części, albo stwierdza jej nieważność bądź niezgodność z prawem.
Tak więc sądy administracyjne badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego, określającymi prawa i obowiązki strony oraz z przepisami normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej, które mają swoje źródło w obowiązujących erga omnes postanowieniach Konstytucji RP.
Należy tu podkreślić, że w ramach powyższych kompetencji, z uwagi na podległość Konstytucji, w wymiarze praktycznym, sądy administracyjne zobowiązane są - w uproszczonym schemacie – do stosowania przepisów Konstytucji wprost, bądź ich współstosowania z przepisami aktów niższej rangi w ramach tzw. prokonstytucyjnej wykładni prawa. W istocie więc stosując każdy przepis prawa, sąd ma obowiązek skontrolować, czy wydobyta z niego norma prawna jest zgodna z Konstytucją. Jeżeli weryfikacja ta wypada pozytywnie, sądowa kontrola konstytucyjności przepisu się kończy, jeżeli wypada negatywnie, sąd albo stosuje inne metody wykładni celem wyinterpretowania z przepisu normy skorelowanej z postanowieniami Konstytucji, albo ma obowiązek zwrócić się do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem prawnym w trybie art. 193 Konstytucji RP (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2024 r., sygn. akt III OSK 130/22).
Inaczej mówiąc, w każdej sprawie Sąd ma prawo dostrzec niekonstytucyjność zastosowanego przez Organy przepisu, nie wchodząc w kompetencję Trybunału Konstytucyjnego i w rezultacie dokonać prokonstytucyjnej wykładni stosowanej w danych okolicznościach sprawy normy prawa tak, aby wynik (rozstrzygnięcie) było sprawiedliwe dla strony i respektowało wartości konstytucyjne, stanowiące gwarancję ochrony jej praw.
8. Powyższe uwagi wprowadzające są istotne, Sąd bowiem doszedł do przekonania, że w okolicznościach tej konkretnej sprawy zastosowanie powinna mieć prokonstytucyjna wykładnia art. 17 ust. 5 pkt b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 390 ze zm. – dalej , jak wyżej zwana "ustawą"), uwzględniająca indywidualną sytuację Skarżącego, ocenioną w kontekście zasad równości wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP), sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 zdanie drugie Konstytucji RP).
Zdaniem Sądu, Organ II instancji, jak i Organ I instancji stosując w sprawie
powyższy przepis wprost, bez zbadania dokładnie okoliczności sprawy i bez ich wszechstronnej oceny, naruszyły regułę proceduralną prowadzenia postępowania sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 ust. 1 k.p.a.), co w przypadku organu odwoławczego koresponduje z zasadą dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.), z której wynika obowiązek tego organu ponownego merytorycznego rozpatrzenia sprawy.
9. W tym miejscu wyjaśnić trzeba, że z dniem 1 stycznia 2024 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 lipca 2024 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429, dalej przywoływana jako: "u.ś.w."), która zmieniła w art. 43 u.ś.w. brzmienie m.in. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Od dnia 1 stycznia 2024 r. nastąpiła zmiana przepisów u.ś.r., dokonana na mocy W wyniku nowelizacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. otrzymał brzmienie, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809) ciąży obowiązek alimentacyjny, a także małżonkom,
3) opiekunowi faktycznemu dziecka,
4) rodzinie zastępczej, osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektorowi placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorowi regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektorowi interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego
- jeżeli sprawują opiekę nad osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem
o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Do kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 stycznia 2024 r. nie zaliczają się zatem opiekunowie osób niepełnosprawnych, które ukończyły 18 lat, do jakich należy Skarżący, sprawujący opiekę nad niepełnosprawnym ojcem.
W rozpatrywanej sprawie Skarżący złożył wniosek w dniu 29 czerwca 2023 r., zaś decyzję Organ I instancji wydał w dniu 28 sierpnia 2023 r., a Kolegium w dniu 21 grudnia 2024 r.. Należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 u.ś.w. w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 (tj. u.ś.r.) w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Zgodnie z przywołaną regulacją przepisy dotychczasowe nie mogą mieć zatem zastosowania w sprawie, w której na dzień 31 grudnia 2023 r. prawo strony do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało, gdyż nie zostały spełnione warunki do jego przyznania. Warunkiem stosowania przepisów u.ś.r. w brzmieniu sprzed nowelizacji jest zatem ustalenie, że prawo do świadczenia powstało do dnia 31 grudnia 2023 r.
Regulacja ta nie będzie natomiast mogła mieć zastosowania w takich sprawach, w których przyznanie świadczenia przed dniem 31 grudnia 2023 r. było niemożliwe z uwagi na niespełnienie przez wnioskodawcę wszystkich warunków (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 1803/23; wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z dnia 20 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Go 629/23).
Aby ustalić, czy wszystkie warunki nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego zostały w tej sprawie spełnione do dnia 31 grudnia 2023 r. należy dokonać oceny stanu faktycznego na podstawie przepisów u.ś.r. w brzmieniu obowiązującym do tej daty.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. (w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2023 r.) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia
9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Według art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
10. Poza sporem w sprawie pozostają okoliczności stanu faktycznego dotyczące stanu zdrowia ojca Skarżącego i stopnia jego niepełnosprawności oraz rozmiaru i zakresu sprawowanej przez Skarżącego opieki nad ojcem i konieczność rezygnacji z zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej z tego tytułu, co świadczy o spełnieniu przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy.
Niekwestionowane są także ustalenia, że taką samą opiekę, w całodobowym rozmiarze Skarżący sprawuje również nad niepełnosprawną i niesamodzielną matką M. F..
Natomiast, w ocenie Organu II instancji, wyłączną przeszkodą w przyznaniu Skarżącemu wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest fakt otrzymywania przez niego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy).
11. Impuls do negatywnej oceny kwestionowanych decyzji stanowiły wyjątkowe, w ocenie Sądu, okoliczności sprawy, treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2014 r. (sygn. akt SK 7/11) oraz fakt wniesienia skargi konstytucyjnej o stwierdzenie niezgodności art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 69 Konstytucji RP w zakresie w jakim przepis ten uniemożliwia przyznanie prawa do drugiego świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi, który zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad więcej niż jednym niepełnosprawnym dzieckiem (sygn. akt SK 99/22).
12. W powyższym kontekście Sąd zważył, że Skarżący samodzielnie sprawuje pełną, kompleksową, całodobową opiekę nad dwoma niepełnosprawnymi członkami rodziny. Stan zdrowia rodziców i ich całkowita niezdolność do samodzielnej egzystencji, jak ustalił Organ I instancji, wymaga od opiekuna wykonywania wszystkich czynności dnia codziennego, czynności opiekuńczo - leczniczych, higienicznych, prowadzenia gospodarstwa domowego oraz stałego nadzoru nad podopiecznymi. Przy czym Skarżący nie ma żadnej pomocy ze strony pozostałych członków rodziny, a więc żony i pełnoletniej córki W. F., co zostało ujęte w wywiadzie środowiskowym.
Nie można więc pominąć w tej sprawie okoliczności, że opieka nad dwiema osobami niepełnosprawnymi, zwłaszcza o tak wysokim stopniu niesamodzielności, którą Skarżący wykonuje samodzielnie, wymaga podwójnego z jego strony nakładu pracy i zwiększonego zaangażowania czasowego, niewątpliwie kosztem własnych potrzeb, adekwatnie jak wymagałoby tego zatrudnienie na dwa etaty pracownicze. Jak słusznie podniósł Skarżący, tego rodzaju opieka wymaga też większych nakładów finansowych i większego wysiłku, w porównaniu do opieki nad jedną osobą niepełnosprawną.
Zdaniem Sądu, oceniając całokształt tej sprawy, trzeba mieć też na względzie okoliczność, że związku z tym, iż istnienie obowiązku alimentacyjnego skorelowanego z istnieniem pokrewieństwa było podstawą żądania przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, to w tej rodzinie nie była możliwa zamiana ról pomiędzy małżonkami, tak aby Skarżący podjął pracę zarobkową, a żona opiekę, bez konsekwencji utraty dla rodziny rekompensaty finansowej od Państwa związanej z opieką. Z tej samej przyczyny nie była też możliwa wspólna opieka małżonków nad niepełnosprawnymi członkami rodziny, wspierana dwoma niezależnymi świadczeniami pielęgnacyjnymi.
Nadto, jak wynika z akt stanowiących materiał do sądowej kontroli w sprawie, starsza córka Skarżącego W. F. faktycznie sprawowała przez pewien czas opiekę nad niepełnosprawnym dziadkiem W. F., odciążając ojca w takim zakresie opieki jak obecnie sprawuje Skarżący. W związku z niepodejmowaniem zatrudnienia na rzecz opieki nad dziadkiem wnuczka wystąpiła do Organu o przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa została rozstrzygnięta negatywnie przez Kolegium decyzją z dnia 26 października 2022 r., a później przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyrokiem z dnia 18 maja 2023 r. oddalającym skargę Strony.
W motywach powyższej decyzji Kolegium wyjaśniło, iż w świetle przepisów prawa świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami prawa rodzinnego ciąży obowiązek alimentacyjny, przy czym istotna jest kolejność zobowiązanych do alimentacji według stopnia pokrewieństwa. Skoro
w rodzinie niepełnosprawnego jest syn to w pierwszej kolejności na nim ciąży obowiązek alimentacyjny wobec ojca, a w konsekwencji obowiązek opieki, z którą to wiąże się prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
W konsekwencji Organ II instancji uznał, że nie ma możliwości prawnych przyznania wnuczce prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad dziadkiem w sytuacji gdy jest zobowiązany w pierwszej kolejności do alimentacji syn.
Nie ulega wątpliwości, że powyższa decyzja Organu, jak i wskazany wyrok Sądu, ukierunkowały Skarżącego, że na gruncie ustawy o świadczeniach rodzinnych, z racji pierwszeństwa alimentacyjnego wobec ojca co do zasady jest jedynym uprawnionym do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu rodzicem.
Skarżący, działając w zaufaniu do Państwa i organów władzy publicznej, mógł więc oczekiwać, iż w związku z tak ukształtowaną sytuacją, podejmując się kolejnego obowiązku opieki nad drugim niepełnosprawnym rodzicem, również otrzyma ochronę i pomoc ze strony Państwa w postaci prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Podkreślić jeszcze trzeba, że jak też wskazał Organ I instancji, w przypadku braku opieki nad niepełnosprawnymi rodzicami w środowisku rodzinnym, rodzice wymagaliby umieszczenia w placówce opieki całodobowej.
Zdaniem Sądu, należało zatem także wziąć pod uwagę, że syn sprawujący osobiście opiekę nad dwoma niepełnosprawnymi rodzicami w całości wziął na siebie ten podwójny trud zapewnienia całodobowej opieki rodzicom, nie korzystając z możliwości przeniesienia tego obowiązku na instytucje publiczne.
W ocenie Sądu, indywidualna sytuacja Skarżącego, którą Sąd opisał i ocenił powyżej, ukształtowana na skutek wcześniejszej decyzji co do wnuczki i wspomnianego wyroku Sądu, przekonuje, że zastosowanie w sprawie formalistycznie literalnej wykładni spornej regulacji godzi w konstytucyjne zasady: równości wobec prawa, sprawiedliwości społecznej, czy udzielania szczególnej pomocy rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej.
13. W tym miejscu Sąd uznał za właściwe odwołanie się do treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 listopada 2014 r. (sygn. akt SK 7/11), który wprawdzie odnosi się do modelu rodziny: dwoje dzieci niepełnosprawnych i dwóch opiekunów - rodziców starających się o świadczenie pielęgnacyjne, jednakże, w ocenie Sądu, pod wieloma względami, jest to sytuacja zbieżna z sytuacją rodziny, w których jest dwoje dorosłych niepełnosprawnych członków rodziny i jeden opiekun.
Trybunał Konstytucyjny podkreślił w swoim orzeczeniu, co jest także istotne dla tej konkretnej sprawy ze względu na podstawę prawną jej rozstrzygnięcia, że ograniczając możliwość kumulowania świadczeń pielęgnacyjnych w rodzinie, ustawodawca niewłaściwie zinterpretował konstytucyjny obowiązek konieczności wsparcia osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienia im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Przyjęcie zasady, że do rodziny, w której wychowuje się więcej niż jedno niepełnosprawne dziecko może trafić tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne narusza zasadę sprawiedliwości społecznej, z czym Sąd orzekający w sprawie w pełni się zgadza.
Ponadto, Trybunał wyraził pogląd, który Sąd w pełni podziela, że pomoc Państwa powinna być ukształtowana tak aby znajdujące się w rzeczywiście trudnej sytuacji rodziny, a do takich zaliczyć należy rodziny mające więcej niż jedno dziecko niepełnosprawne, bądź analogicznie: dwoje niepełnosprawnych rodziców, otrzymały efektywną pomoc. Zważywszy z jednej strony wielkość wydatków związanych z utrzymywaniem, leczeniem i rehabilitacją osób niepełnosprawnych, a z drugiej wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, nie tylko jedno świadczenie pielęgnacyjne, ale i dwa takie świadczenia nie wystarczą na ich pokrycie.
Nie ulega wątpliwości, że powyższe rozważania dotykają problemu, który wystąpił w sprawie Skarżącego, sprawującego przecież opiekę nad dwoma osobami niepełnosprawnymi o znacznym stopniu niesamodzielności, z utrudnionym kontaktem, co znacznie podwyższa standardy wymaganych czynności opiekuńczych i nakładów sił, a pewnie i finansów. Należy tu dodać, jeśli mowa o nakładach czasowym i finansowym w związku z opieką nad osobami niepełnosprawnymi, to w kontekście konstytucyjnej zasady zapewnienia rodzinie ochrony (art. 18 Konstytucji), na uwagę zasługuje też fakt, iż w rodzinie jest jeszcze małoletnia córka, logiczne więc, że z racji wieku wymaga nadal procesu wychowawczego, w tym ochrony rodzicielskiej, właściwej opieki oraz finasowania potrzeb, do czego również zobowiązany jest Skarżący.
14. Sąd uznał także za właściwe powołanie się na skargę konstytucyjną w sprawie o sygn. akt SK 99/22, która dotyczy kwestii niesprawiedliwości prawa w zakresie w jakim uniemożliwia się przyznanie prawa do drugiego świadczenia pielęgnacyjnego rodzicowi, który zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad więcej niż jednym niepełnosprawnym dzieckiem w jednej rodzinie.
Sytuacja Skarżącego co do wzorca jeden opiekun i dwóch niepełnosprawnych członków rodziny jest identyczna, a więc analogicznie zarzuty przytoczone
w omawianej skardze można odnieść do rozpoznawanej sprawy.
W tym zakresie Sąd chciałby natomiast zwrócić uwagę na podkreślony
w skardze aspekt, że rodzina znajdująca się w trudnej sytuacji społecznej powinna mieć poczucie, że posiada nad sobą parasol ochronny Państwa, a świadczenie pielęgnacyjne stanowi jeden z instrumentów do realizacji tego celu. Przy czym art. 69 Konstytucji RP zobowiązuje władze publiczne do zapewnienia osobom niepełnosprawnym, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, a do takiej pomocy należy też świadczenie pielęgnacyjne, pośrednio przecież skierowane do osoby niepełnosprawnej wymagającej stałej opieki.
15. Sąd uznał też za konieczne zwrócenie uwagi na zmiany w prawie, które zostały dokonane ustawą z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym.
Po pierwsze, w wyniku tych zmian do art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych dodano ust. 3e, zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 1-3, rodzinie zastępczej i osobie prowadzącej rodzinny dom dziecka sprawującym opiekę nad więcej niż jedną osobą w wieku do ukończenia 18. roku życia legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w ust. 3, podwyższa się o 100% na drugą i każdą kolejną osobę, nad którą sprawowana jest opieka.
Po drugie, wprowadzono świadczenie wspierające dla dorosłych osób niepełnosprawnych, którego celem jest udzielenie pomocy służącej częściowemu pokryciu wydatków związanych z zaspokojeniem szczególnych potrzeb życiowych, za wyjątkiem osób m.in. korzystających z opieki w domu pomocy społecznej, w rodzinnym domu pomocy, czy zakładzie opiekuńczo-leczniczym, zakładzie pielęgnacyjno-opiekuńczym, placówce zapewniającej całodobową opiekę osobom niepełnosprawnym.
Ustawodawca dostrzegł zatem problem rodzin, w których jest więcej niż jedna osoba niepełnosprawna, przyznając prawo do podwyższenia o 100 % wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku opieki więcej niż nad jedną osobą niepełnoletnią niepełnosprawną i wprowadzając świadczenie wspierające o określonym poziomie dla każdej osoby niepełnosprawnej dorosłej oraz przywilej opłacenia składek z ubezpieczenia społecznego dla ich opiekuna, który nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej ze względu na potrzebę udzielania wsparcia osobie niepełnosprawnej (art. 6 ww. ustawy).
Nie ulega wątpliwości, że wprowadzone zmiany realnie zmieniają sytuację finansową rodzin, w ramach których funkcjonują dwie osoby niepełnosprawne każda wspierana finansowo przez Państwo - w stosunku do sytuacji jaka ma miejsce w niniejszej sprawie, iż opiekun dwóch osób niepełnosprawnych otrzymuje wyłącznie jedną pomoc w postaci świadczenia pielęgnacyjnego.
Powyższe stanowi zatem kolejny solidny argument przemawiający za tym, iż zastosowanie prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy w odniesieniu do indywidulanych aspektów tej sprawy jest sprawiedliwe społecznie i zgodne z założeniami Konstytucji RP, o których mowa w rozważaniach Sądu.
16. Sąd stwierdził, że okoliczności tej sprawy, przeanalizowane w świetle konstytucyjnych wartości mogą stanowić uzasadnienie dla odstępstwa od ustawowej zasady jedna rodzina - jedno świadczenie pielęgnacyjne. Dlatego też Sąd uchylił decyzje Organów obu instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Organowi I instancji, który powinien przeprowadzić ponownie postępowanie z uwzględnieniem sądowych rozważań i zasad procesowych, w szczególności art. 8 k.p.a., z którego przede wszystkim wynika wymóg sprawiedliwego prowadzenia postępowania. W ocenie Sądu zatem, na dzień 31 grudnia 2023 r. Skarżący spełniał wszystkie przesłanki niezbędne do uznania, że wnioskowane świadczenie należy mu przyznać.
Przypomnieć tu należy, że art. 8 § 2 k.p.a. stanowi, iż organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym.
A contrario, ustawodawca dopuszcza więc odstępstwa od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym z powodu uzasadnionych przyczyn, co w tej sprawie powinien Organ I instancji właśnie rozważyć.
17. Wyjaśnić końcowo trzeba, że Sąd nie zadał pytania prawnego o zgodność art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z Konstytucją RP w zakresie w jakim przepis ten uniemożliwia przyznanie prawa do drugiego świadczenia pielęgnacyjnego opiekunowi, który zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu opieki nad więcej niż jednym niepełnosprawnym członkiem rodziny, ze względu na czas, który jest ważnym czynnikiem dla Skarżącego, oczekującego na rozpoznanie jego wniosku. Poza tym, Sąd uznał, że opisana sytuacja faktyczna i prawna tej sprawy pozwala na jej rozstrzygnięcie, bez stanowiska Trybunału Konstytucyjnego w zakresie zgodności spornej normy z Konstytucją RP.
18. Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i a p.p.s.a. Stosując zaś dyspozycję normy wynikającej z art. 135 p.p.s.a. Sąd doszedł do przekonania o konieczności eliminacji z obrotu prawnego także decyzji Organu I instancji.
Przywołane przeczenia sądów administracyjnych dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.
Zdanie odrębne
V O T U M S E P A R A T U M
Zdanie odrębne Sędziego WSA w Szczecinie Katarzyny Sokołowskiej
od wyroku WSA w Szczecinie z dnia 25 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 93/24
Na podstawie art. 137 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259) zgłaszam zdanie odrębne do całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 93/24, w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Nie podzielam wyrażonego w uzasadnieniu wyroku, w zakresie przyjęcia, iż
w sytuacji, gdy osoba najbliższa opiekuje się dwojgiem niepełnosprawnych w stopniu znacznym dorosłych członków rodziny, możliwe jest przyznanie jej dwóch świadczeń pielęgnacyjnych.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia
9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego
1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny,
z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie do art. 17 ust. 5 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli:
1) osoba sprawująca opiekę:
a) ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym,
b) ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
2) osoba wymagająca opieki:
a) pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) została umieszczona w rodzinie zastępczej, z wyjątkiem rodziny zastępczej spokrewnionej, rodzinnym domu dziecka albo, w związku z koniecznością kształcenia, rewalidacji lub rehabilitacji, w placówce zapewniającej całodobową opiekę, w tym w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym, z wyjątkiem podmiotu wykonującego działalność leczniczą, i korzysta w niej z całodobowej opieki przez więcej niż 5 dni w tygodniu;
3) na osobę wymagającą opieki inna osoba ma ustalone prawo do wcześniejszej emerytury;
4) (uchylony);
5) na osobę wymagającą opieki jest ustalone prawo do dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego lub prawo do zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu
i wypłacie zasiłków dla opiekunów;
6) na osobę wymagającą opieki inna osoba jest uprawniona za granicą do świadczenia na pokrycie wydatków związanych z opieką, chyba że przepisy
o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy
o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Powyższy przepis, moim zdaniem, nie może być interpretowany w oderwaniu od treści art. 27 ust. 5 u.ś.r., zgodnie z którym w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia rodzicielskiego, pielęgnacyjnego, specjalnego zasiłku opiekuńczego, dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10 lub zasiłku dla opiekuna,
o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustalaniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną – także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
Zestawienie regulacji zawartych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) i art. 27 ust. 5 u.ś.r. prowadzi, w mojej ocenie, do wniosku, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane, jeżeli osobie uprawnionej zostało już ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 27 ust. 5 ustawy, ale jeśli te świadczenia mogą być przyznane osobie uprawnionej w związku z opieką nad różnymi osobami, to przysługuje jedno
z nich, wybrane przez osobę uprawnioną.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2738/20 "Z analizy powyższych regulacji wynika wyraźny wniosek: Lege non distinguente nec nostrum est distinguere. Z tego punktu widzenia nie ma znaczenia, czy odnosząca się do opiekuna przesłanka negatywna świadczenia pielęgnacyjnego, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1b u.ś.r., albo też regulacja kolizyjna z art. 27 ust. 5 u.ś.r., znajdą zastosowanie w sytuacji ubiegania się przez opiekuna o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad osobą niepełnosprawną, nad którą inna osoba sprawuje opiekę, otrzymując z tego tytułu świadczenie pielęgnacyjne, czy też z uwagi na ubieganie się o to świadczenie
w związku z opieką nad kolejną osobą niepełnosprawną. Z powyższych regulacji wynika wyraźny wniosek o uprawnieniu opiekuna do jednego świadczenia pielęgnacyjnego, a w razie zbiegu uprawnień do określonych świadczeń, uprawnienie do wyboru jednego z nich" (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia 20 sierpnia 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 76/20 oraz wyrok NSA z dnia 19 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2738/20, dostępne w CBOSA, na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W realiach badanej sprawy, ustalenie na rzecz skarżącego prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej
w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką, wyklucza przyznanie mu kolejnego świadczenia pielęgnacyjnego, w związku z rezygnacją z pracy w celu sprawowania opieki, w tym samym czasie, nad kolejną osobą w rodzinie – ojcem.
Literalną wykładnię wskazanych przepisów należy uzupełnić o wykładnię celowościową, która – moim zdaniem, również sprzeciwia się przyznaniu skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego w niniejszej sprawie. Wskazać bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne, w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych, stanowi przynajmniej częściową rekompensatę dla osób, które rezygnują, bądź nie podejmują zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem najbliższej rodziny.
Świadczenie pielęgnacyjne nie jest więc świadczeniem, które jest swego rodzaju wynagrodzeniem za sprawowanie opieki, przeciwnie - stanowi ono formę materialnego wsparcia dla osób, które z powodu sprawowania opieki nie mogą uzyskiwać własnych dochodów. Jest bowiem ściśle powiązane z rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, co oznacza, że opiekun osoby niepełnosprawnej, podejmując się opieki traci źródło utrzymania, a świadczenie, o którym mowa ma tę utratę źródła utrzymania przynajmniej częściowo zrekompensować.
Podkreślenia w tym miejscu wymaga, iż rezygnacja z zatrudnienia bądź jego niepodejmowanie jest aktem jednokrotnym, podobnie jak utrata dochodu z tym związana. Zatem jeżeli osoba uprawniona już raz zrezygnowała z pracy lub podjęcia zatrudnienia, nie może tego uczynić ponownie, w związku z opieką nad kolejnym członkiem rodziny.
Jakkolwiek należy się zgodzić z argumentacją, iż opieka nad dwiema niepełnosprawnymi osobami jest bardziej absorbująca i czasochłonna, to jednak nie można tracić z pola widzenia tego, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest wynagrodzeniem za sprawowanie opieki, o czym świadczy (poza argumentacją przytoczoną wyżej) również i to, że ma ono stałą wysokość, która nie jest uzależniona od stanu podopiecznego i nakładu pracy związanej z opieką, a kryteria, których spełnienie jest wymagane są jednakowe dla wszystkich ubiegających się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma przy tym znaczenia, jaki jest stan podopiecznego i związany z tym zakres sprawowanej opieki.
Ustawodawca, określając zasady przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie wprowadził żadnego kryterium różnicującego jego wysokość w zależności od nakładu pracy związanej ze sprawowaniem opieki właśnie dlatego, że nie jest to wynagrodzenie osoby sprawującej opiekę, ale ekwiwalent za utracone zarobki.
Oceny tej nie zmienia okoliczność, iż po zmianie przepisów dopuszczono – w art. 17 ust. 3e u.ś.r., możliwość zwiększenia o 100% świadczenia pielęgnacyjnego
w wypadku, gdy opiekun sprawuje opiekę nad więcej niż jedną osobą niepełnosprawną, legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zauważyć bowiem należy, że zmiana ta dotyczy opieki nad niepełnosprawnymi osobami, które nie ukończyły 18. roku życia, a więc nie ma przełożenia na realia niniejszej sprawy.
Z opisanych wyżej względów uważam, że nie można zarzucić organom wadliwej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b) ustawy o świadczeniach rodzinnych,
a w konsekwencji Sąd, wydając wyrok z dnia 25 lipca 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 93/24, niezasadnie orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej.