II SA/Sz 926/23

II SA/Sz 926/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-01-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Krzysztof Szydłowski
Patrycja Joanna Suwaj /przewodniczący sprawozdawca/
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1-4, art. 11 ust. 1 i 2, art. 36, art. 37 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 8 par. 1, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 13 września 2023 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę
Uzasadnienie
1. Decyzją z dnia 21 sierpnia 2023 r. Prezydent Miasta S. odmówił B. W. (dalej przywoływany jako: "Skarżący"), przyznania zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej.
Jako powód odmowy Organ wskazał brak współpracy z pracownikiem socjalnym, niepodejmowanie leczenia odwykowego oraz marnotrawienie środków finansowych MOPR w S..
2. Skarżący złożył odwołanie od powyższej decyzji i wskazał, że opisane w decyzji wydarzenia miały miejsce w przeszłości a należy patrzeć z perspektywy dnia dzisiejszego.
3. Decyzją nr [...] z dnia 13 września 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie utrzymało decyzję Organu I instancji w mocy.
W uzasadnieniu wskazano, że z ustaleń poczynionych przez Organ I instancji wynika, że Skarżący spełnia warunki formalne kwalifikujące go do przyznania wsparcia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego. Dalej Organ wskazał, ze Skarżący jako osoba samotnie gospodarująca, schorowana i nieporadna życiowo jest stałym odbiorcą pomocy społecznej – jego jedyny dochód stanowią świadczenia z pomocy społecznej. Organ podał, że z akt sprawy wynika, że kilkukrotne badanie alkomatem w schronisku wykazało w miesiącu grudniu 2022 r., że Skarżący jest pod wpływem alkoholu, zachowywał się agresywnie i konieczna była interwencja policji. W roku 2023 w dniach 26.04.2023 r., 29.04.2023 r. i 25.05.2023 r. przebywał w szpitalach przywieziony w stanie upojenia alkoholowego. Badanie w szpitalu przeprowadzone w dniu 25.05.2023 r. wykazało [...] promila alkoholu we krwi. W tych okolicznościach Organ I instancji był uprawniony na dzień wydania decyzji ocenić, że działania Skarżącego nie zmierzają do poprawienia swojej sytuacji życiowej a przyznanie mu pomocy spowodowałoby powstanie skutków, o jakich mowa w art. 11 ust. 1 ustawy, a więc marnotrawienie świadczeń lub korzystanie z nich w sposób niezgodny z przeznaczeniem.
4. Niezadowolony z decyzji Skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Wskazał, że od dłuższego czasu nie używa alkoholu i nie marnuje pieniędzy, chce godnie żyć, czego nie biorą pod uwagę Organy.
5. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.
Skarga okazała się bezzasadna.
6. Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1327 z późn. zm.).
7. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r., poz. 901 ze zm., dalej przywoływana jako: "u.p.s."). Zgodnie z jej art. 2 ust. 1, pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 2). Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy (art. 3 ust. 3). Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej (art. 3 ust. 4). W świetle powyższych przepisów, pomoc społeczna jest instytucją stosowaną wyjątkowo w sytuacjach, w których człowiek nie jest w stanie sam podołać okolicznościom życiowym. Pomoc ta przyznawana jest w różnej formie i zakresie, a przyznanie jej uzależnione jest od spełnienia określonych przez ustawodawcę warunków. Katalog świadczeń z pomocy społecznej został określony w art. 36 ustawy o pomocy społecznej. Wśród nich znajduje się zasiłek stały, zasiłek okresowy i zasiłek celowy.
W realiach rozpoznawanej sprawy Skarżący ubiega się o zasiłek stały.
W związku z tym należy wskazać, że zgodnie z art. 37 ust. 1 u.p.s. zasiłek stały przysługuje: (1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; (2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Zasiłek stały przyznawany jest w sytuacji, gdy wnioskodawca spełnił przesłanki konieczne do jego przyznania. Decyzja w przedmiocie zasiłku stałego nie jest decyzją wydawaną w ramach uznania administracyjnego i to zarówno co do faktu jego przyznania jak i co do wysokości. Nie oznacza to jednak, że w każdej sytuacji organ ma świadczenie przyznać. Odmowa przyznania zasiłku okresowego jest uzasadniona wówczas, gdy w okolicznościach danej sprawy organ ustali brak wystąpienia przesłanek pozytywnych oraz wystąpienie przesłanki negatywnej z art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 4, art. 4 i art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Sz 1089/21). Zgodnie z art. 11 ust. 1u.p.s. w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego.
Odmowa zatem po pierwsze jest możliwa także w stosunku do decyzji tzw. związanej, o drugie zaś powinna być poprzedzona szczegółową analizą i rzetelną oceną sytuacji osoby lub rodziny. Organ powinien zatem w sposób pełny i przekonujący przedstawić argumenty, którymi kierował się przy wydawaniu decyzji o odmowie przyznania świadczenia z pomocy społecznej.
Podkreślić należy, że tylko jednoznaczne ustalenia faktyczne poczynione w toku postępowania administracyjnego, wskazujące w sposób wyraźny i niebudzący wątpliwości, że występuje marnotrawienie przyznanych świadczeń, ich celowe niszczenia lub korzystanie w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienie własnych zasobów finansowych), mogą stanowić podstawę wydania decyzji odmownej.
8. Jak wynika z ustaleń poczynionych przez Organ I instancji Skarżący spełnia warunki formalne kwalifikujące do przyznania wsparcia z pomocy społecznej w postaci zasiłku stałego. Odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia spowodowana była przeszkodą wynikającą z art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym, w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego marnotrawienia przyznanych świadczeń, ich celowego niszczenia lub korzystania w sposób niezgodny z przeznaczeniem bądź marnotrawienia własnych zasobów finansowych może nastąpić ograniczenie świadczeń, odmowa ich przyznania albo przyznanie pomocy w formie świadczenia niepieniężnego.
Na podstawie powyższego przepisu przyjmuje się, że sytuacja beneficjenta pomocy jest badana i monitorowana przez wywiad środowiskowy, różnego rodzaju indywidualne programy, a także kontrakt socjalny. Na ich podstawie ocenia się zasadność przyznania i utrzymania pomocy, a także zmiany jej formy, wstrzymania czy zaprzestania udzielania, jak również obowiązku zwrotu nakładów poniesionych na świadczenia. Tym samym ustawodawca potępia naganne zachowanie świadczeniobiorcy, polegające między innymi na trwonieniu i niszczeniu otrzymanej pomocy czy braku aktywności w rozwiązywaniu problemów. (tak: I. Sierpowska, Pomoc społeczna jako administracja świadcząca. WKP 2012). Zastosowanie sankcji wynikającej z art. 11 ust. 1 ustaw, a polegającej na ograniczeniu świadczeń lub odmowie ich przyznania w przypadku marnotrawienia własnych zasobów, może nastąpić w przypadku stwierdzenia przez pracownika socjalnego ww. okoliczności. Wynika stąd, że nie jest wystarczające powzięcie wiadomości o okolicznościach uzasadniających przypuszczenie, że doszło do marnotrawienia zasobów własnych potencjonalnego beneficjenta pomocy społecznej, lecz konieczne jest ich stwierdzenie, a zatem ustalenie faktów, o tym mogących świadczyć oraz wskazanie na czym polega ujemny wpływ tych zdarzeń, zachowań na aktualną sytuację ubiegającego się oświadczenie.
9. Niewątpliwie Skarżący, jako osoba samotnie gospodarująca, schorowana, nieporadna życiowo jest stałym odbiorcą pomocy społecznej - jego jedyny dochód stanowi świadczenia z pomocy społecznej. Lektura akt administracyjnych pozwala na ustalenie, że w okresie podlegającym ocenie Skarżący, od dnia 25 maja 2023 r. przebywa w schronisku z usługami opiekuńczymi. Do schroniska został przewieziony ze szpitala, gdzie przebywał w okresie 01.05.2023 do 25.05.2023 r. z rozpoznaniem: [...]. Zgodnie z informacją z karty informacyjnej leczenia szpitalnego, Skarżący został przywieziony na SOR z powodu zaburzeń świadomości, w szpitalu przy przyjęciu stwierdzona [...], poziom etanolu [...] promila.
Z akt sprawy wynika, że Skarżący wielokrotnie był hospitalizowany z powodu upojenia alkoholowego, w aktach znajdują się także informacje o odmowie przyjęcia do szpitala, z zaświadczeń wydawanych przez kierownika schroniska wynika, że Skarżący na terenie schroniska przejawiał zachowania agresywne związane ze spożyciem alkoholu, na czego potwierdzenie w aktach sprawy znajdują się zaświadczenia o wydaleniu ze schroniska dla bezdomnych za złamanie regulaminu.
W tych okolicznościach faktycznych - na dzień wydania zaskarżonej decyzji - Organy administracji publicznej były uprawnione do dokonania oceny, że działania Skarżącego nie zmierzają do poprawienia swojej sytuacji życiowej, a przyznanie mu pomocy spowodowałoby powstanie skutków, o jakich mowa w art. 11 ust. 1 ustawy, a więc marnotrawienie przyznanych świadczeń lub korzystanie z nich w sposób niezgodny z przeznaczeniem, jak również marnotrawienie własnych zasobów finansowych.
Wskazać dodatkowo należy, że Skarżący nie został pozbawiony pomocy w ogóle, bowiem jak wynika z wywiadu środowiskowego jest on objęty inną formą pomocy – gorące posiłki w schronisku, zasiłki na leki.
10. W ocenie Sądu organy administracji publicznej prawidłowo zebrały niezbędny materiał dowodowy, a na jego podstawie skorzystały z przyznanych im uprawnień do odmowy przyznania świadczenia. Rozpatrując wniosek o przyznanie świadczenia z pomocy społecznej, organ winien mieć zawsze na uwadze, że pomoc ta ma charakter wspomagający osobę zainteresowaną w przezwyciężeniu jej trudnej sytuacji życiowej. Pomoc ta powinna być jednym z instrumentów polityki społecznej zmierzającym do ułatwienia i umożliwienia danej osobie powrót do prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie. Zaspakajanie niezbędnych potrzeb bytowych, których dana osoba nie jest w stanie zaspokoić własnym działaniem, stanowi formę wsparcia w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej. Celem pomocy społecznej nie jest proste rozdawnictwo świadczeń, ale wspieranie osoby w wysiłkach zmierzających do pokonania trudnej sytuacji życiowej, a wykazywanie kategorycznej niechęci do podjęcia takiego wysiłku stanowi podstawę odmowy udzielenia pomocy (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 8 maja 2019 r., II SA/Bd 1219/18). A sytuacja powyższa miała niewątpliwie miejsce w dacie orzekania przez organy administracji publicznej.
Zdaniem Sądu zebrany materiał dowodowy nie dawał żadnych podstaw do stwierdzenia, że Organy uchybiły swym powinnościom w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wynikającym z art. 7, 8 § 1, 77 § 1 i art. 80 K.p.a. Wyciągniętych przez organy wniosków nie można uznać za dowolne, a uzasadnień wydanych decyzji za niespełniających wymogów określonych w art. 107 § 3 K.p.a. Natomiast odmowa przyznania świadczenia znajdowała uzasadnienie w przywołanych powyżej art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i 3, art. 4, art. 11 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
Nie oznacza to jednak, że Skarżący nie może ponownie wnioskować o świadczenie. Powinno jednak w niebudzący sposób z jego zachowania, potwierdzonego wywiadem wynikać, że nie marnotrawi na alkohol ani swoich ani przyznawanych środków publicznych.
11. W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oddalił skargę uznając, że Organy trafnie przyjęły, iż nie zachodziły przesłanki przyznania wnioskowanej pomocy.