II SA/Sz 883/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2009-11-18
NSAbudowlaneWysokawsa
prawo budowlanesamowola budowlanalegalizacjapozwolenie na użytkowanieprawo własnościgranica działkisąsiedztwopostępowanie administracyjneorzecznictwo

WSA w Szczecinie oddalił skargę właścicielki sąsiedniej działki na pozwolenie na użytkowanie samowolnie rozbudowanego budynku, uznając, że prawo własności gruntu nie jest przesłanką do legalizacji obiektu wybudowanego przed 1995 r.

Właścicielka sąsiedniej działki zaskarżyła decyzję o pozwoleniu na użytkowanie budynku, który został samowolnie rozbudowany i częściowo posadowiony na jej gruncie. Skarżąca argumentowała, że legalizacja obiektu jest możliwa tylko wtedy, gdy inwestor posiada prawo do dysponowania nieruchomością. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że zgodnie z przepisami Prawa budowlanego z 1974 r., przy legalizacji obiektów wybudowanych przed 1995 r. nie jest wymagane legitymowanie się prawem do dysponowania nieruchomością, a kwestie własnościowe rozstrzygane są w postępowaniu cywilnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie rozpoznał skargę M. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego, która udzieliła pozwolenia na użytkowanie budynku mieszkalnego rozbudowanego przez C. P. bez wymaganego pozwolenia na budowę. Budynek ten, wzniesiony przed wejściem w życie obecnej ustawy Prawo budowlane, był częściowo posadowiony na działce skarżącej, która nigdy nie wyraziła na to zgody. Skarżąca podnosiła, że legalizacja samowoli budowlanej jest możliwa tylko wtedy, gdy inwestor uzyskałby pozwolenie na budowę, co wymaga prawa do dysponowania nieruchomością. Sąd oddalił skargę, podkreślając, że zgodnie z art. 103 ust. 2 Prawa budowlanego z 1994 r., do obiektów wybudowanych przed 1 stycznia 1995 r. stosuje się przepisy ustawy z 1974 r. W ramach tej ustawy, organ nadzoru budowlanego dysponuje dwoma instrumentami: nakazem rozbiórki (art. 37) lub legalizacją (art. 42). Sąd uznał, że nie zachodzą przesłanki do rozbiórki, a art. 42 Prawa budowlanego z 1974 r. nie wymaga badania prawa do dysponowania nieruchomością przy legalizacji obiektów wybudowanych przed 1995 r. Kwestie własnościowe powinny być rozstrzygane w postępowaniu cywilnym, co miało miejsce w tej sprawie. Sąd stwierdził, że zdatność obiektu do użytkowania jest wystarczającą przesłanką do wydania pozwolenia na jego użytkowanie w trybie legalizacji, a warunek posiadania prawa do dysponowania nieruchomością dotyczył jedynie postępowania o pozwolenie na budowę, a nie legalizacji samowoli budowlanej sprzed 1995 r.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, zgodnie z przepisami Prawa budowlanego z 1974 r. stosowanymi do obiektów wybudowanych przed 1995 r., prawo do dysponowania nieruchomością nie jest wymagane do legalizacji samowoli budowlanej.

Uzasadnienie

Sąd wskazał, że art. 42 Prawa budowlanego z 1974 r. nie odwołuje się do kwestii własnościowych przy legalizacji samowoli budowlanej. Organ nadzoru budowlanego nie ma obowiązku badania prawa do dysponowania nieruchomością, a jedynie przesłanek z art. 37 (nakaz rozbiórki). Jeśli te nie zachodzą, stosuje się art. 42, a podstawą jest zdatność obiektu do użytkowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (14)

Główne

Prawo budowlane art. 42 § ust. 3

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane

Podstawą do wydania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego jest stwierdzenie jego zdatności do użytku, z zastrzeżeniem art. 37.

Prawo budowlane art. 40

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane

Organ administracji państwowej wydaje decyzję nakazującą wykonanie zmian lub przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego do stanu zgodnego z przepisami.

Prawo budowlane art. 103 § ust. 2

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

Do obiektów budowlanych, których budowa została zakończona przed dniem 01.01.1995 r., stosuje się przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane.

Pomocnicze

Prawo budowlane art. 37 § ust. 1 pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane

Określa przesłanki nakazu przymusowej rozbiórki obiektu budowlanego.

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada legalizmu - organy administracji działają na podstawie przepisów prawa.

Konstytucja RP art. 64 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucyjna zasada ochrony własności.

k.p.c. art. 365 § § 1

Kodeks postępowania cywilnego

Prawomocne orzeczenie wiąże strony, sąd, inne sądy oraz inne organy państwowe i administracji publicznej.

Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

P.p.s.a. art. 3 § § 1 i § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Prawo budowlane art. 29 § ust. 5

Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane

Wykazanie prawa do dysponowania nieruchomością wymagane było w postępowaniu o wydanie pozwolenia na budowę.

Prawo budowlane art. 39

Ustawa z dnia 31 stycznia 1961 r. Prawo budowlane

Udzielenie pozwolenia na budowę obiektu budowlanego nie mogło naruszać praw osób trzecich.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prawo własności gruntu nie jest przesłanką do legalizacji samowoli budowlanej obiektów wybudowanych przed 1995 r. zgodnie z Prawem budowlanym z 1974 r. Kwestie własnościowe rozstrzygane są w postępowaniu cywilnym, a nie administracyjnym. Art. 42 Prawa budowlanego z 1974 r. wymaga jedynie stwierdzenia zdatności obiektu do użytkowania przy legalizacji samowoli budowlanej, jeśli nie zachodzą przesłanki do rozbiórki.

Odrzucone argumenty

Legalizacja samowoli budowlanej jest możliwa tylko wtedy, gdy inwestor uzyskałby pozwolenie na budowę, co wymaga prawa do dysponowania nieruchomością. Wydanie pozwolenia na użytkowanie obiektu narusza konstytucyjną zasadę ochrony własności i prawomocne orzeczenia sądów cywilnych.

Godne uwagi sformułowania

Organ nadzoru nie rozstrzyga prawa własności gruntu, a jedynie podejmuje decyzje odnośnie wykonanych samowolnie robót budowlanych. Przy legalizacji obiektów budowlanych, wybudowanych przed 1995 rokiem nie jest wymagane legitymowanie się przez inwestora prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Art. 42 cyt. ustawy nie odwołuje się do kwestii własnościowych, co oznacza, iż organ nadzoru budowlanego [...] nie ma podstaw, a zatem i obowiązku badania i dokonywania ustaleń, czy inwestorowi przysługiwało prawo do dysponowania na cele budowlane nieruchomością, na której taka samowola została popełniona.

Skład orzekający

Stefan Kłosowski

przewodniczący sprawozdawca

Henryk Dolecki

członek

Danuta Strzelecka-Kuligowska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Prawa budowlanego z 1974 r. w kontekście legalizacji samowoli budowlanych wybudowanych przed 1995 r., zwłaszcza w odniesieniu do braku wymogu posiadania prawa do dysponowania nieruchomością."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej obiektów wybudowanych przed 1995 r. i stosowania przepisów przejściowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy konfliktu sąsiedzkiego i złożonej kwestii legalizacji samowoli budowlanej, która wciąż budzi wątpliwości interpretacyjne, zwłaszcza w kontekście prawa własności.

Samowola budowlana sprzed lat: czy prawo własności gruntu blokuje legalizację?

Sektor

budownictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Sz 883/09 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2009-11-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2009-07-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Danuta Strzelecka-Kuligowska
Henryk Dolecki
Stefan Kłosowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6010 Pozwolenie na budowę, użytkowanie obiektu lub jego części,  wykonywanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu, prz
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OSK 528/10 - Wyrok NSA z 2011-03-30
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 6
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 1974 nr 38 poz 229
art. 37 ust. 1 pkt 1 i 2, art. 42 ust. 3, art. 29 ust. 5
Ustawa z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stefan Kłosowski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Henryk Dolecki, Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska, Protokolant Michał Iwanowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 listopada 2009 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozwolenia na użytkowanie oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją Nr [...] dnia [...] r. wydaną na podstawie art. 42 ustawy z 24 października 1974 r. - Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 ze zm.)
w związku z art. 103 ust. 2 i art. 83 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2006r. Nr 156, poz. 1118 ze zm.) oraz art. 104 kpa Inspektor Nadzoru Budowlanego, uwzględniając wniosek C. P., udzielił mu pozwolenia na użytkowanie budynku mieszkalnego, usytuowanego na granicy działek o numerach geodezyjnych [...] i [...] w miejscowości [...], gmina [...], wskazując podstawowe dane techniczne tego budynku według inwentaryzacji technicznej:
Powierzchnia zabudowy - [...] m2,
Powierzchnia użytkowa -[...]m2,
Kubatura - [...] m3.
W uzasadnieniu tejże decyzji organ I instancji wskazał, iż w toku prowadzonego postępowania w przedmiocie samowoli budowlanej Inspektor Nadzoru Budowlanego, postanowieniem z dnia [...]r., znak: [...], nałożył na inwestora - C. P., obowiązek przedłożenia w wyznaczonym terminie określonych dokumentów, niezbędnych do doprowadzenia wykonanych w latach [...] ub. wieku bez pozwolenia na budowę robót budowlanych, polegających na rozbudowie istniejącego budynku mieszkalno-gospodarczego o część mieszkalną, na terenie działki oznaczonej nr ewid. gruntów [...], wzdłuż granicy z działką nr [...], w obrębie miejscowości [...], gmina [...], do stanu zgodnego z prawem.
W dniu [...] r. inwestor przedłożył wymagane w/w postanowieniem:
- ocenę stanu technicznego sporządzoną przez B. C., legitymującego się uprawnieniami budowlanymi w specjalności konstrukcyjno-budowlanej nr [...], będącego członkiem Okręgowej Izby Inżynierów Budownictwa - [...],stwierdzającą, iż budynek mieszkalny został wykonany zgodnie z obowiązującymi normami, zasadami wiedzy technicznej oraz, iż nadaje się do użytkowania,
- opinię z zakresu ochrony przeciwpożarowej sporządzoną przez P. S. upr. nr [...], stwierdzającą, iż w zakresie bezpieczeństwa w przypadku pożaru, wzajemne usytuowanie budynków na działkach nr [...] i [...] jest dopuszczalne i spełnia wymagania; odległość od granic działek, przy obecnym sposobie ich zagospodarowania nie rzutuje na warunki bezpieczeństwa pożarowego,
- inwentaryzację geodezyjną budynku, sporządzoną przez uprawnionego geodetę J. P.
Decyzją z dnia [...]r., znak: [...], Inspektor Nadzoru Budowlanego nakazał C. P. wykonanie robót budowlanych, niezbędnych do doprowadzenia dokonanej bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę rozbudowy budynku mieszkalnego do stanu zgodnego z prawem, poprzez skierowanie rury spustowej odprowadzającej wody opadowe wylewem na teren swojej posesji oraz wykonanie tynku na elewacji od strony działki sąsiedniej.
W dniu [...]r. C. P. zawiadomił INB o wykonaniu obowiązku nałożonego powyższą decyzją, oraz dołączył orzeczenie techniczne sporządzone przez rzeczoznawcę B. C. stwierdzające, iż została wykonana rozbiórka pomieszczenia gospodarczego dobudowanego do istniejącego budynku mieszkalnego, wody opadowe zostały odprowadzone na teren posesji C. P. oraz wykonano tynk na elewacji budynku od strony działki nr ewid. gruntów [...]. Ponadto rzeczoznawca potwierdził prawidłowość wykonania robót budowlanych w zakresie zgodności z obowiązującymi przepisami, w tym techniczno - budowlanymi, zasadami wiedzy technicznej oraz wymaganiami określonymi w art. 5 ustawy Prawo budowlane. Wykonanie obowiązku nałożonego w/w decyzją potwierdzili też podczas oględzin przeprowadzonych w dniu [...]r., pracownicy Inspektoratu Nadzoru Budowlanego. Jednocześnie C. P. wystąpił z wnioskiem o wydanie pozwolenia na użytkowanie budynku mieszkalnego powstałego w wyniku wyżej opisanej rozbudowy.
Analizując powyższy wniosek i opisane wyżej ustalenia organ stwierdził, iż przedmiotowy budynek mieszkalny, został wykonany do [...] r., bez wymaganego prawem pozwolenia na budowę.
Zgodnie z art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r.- Prawo budowlane (tekst jednolity: Dz. U. z 2006 r., Nr 156, poz. 1118, ze zm.), dla samowoli budowlanych polegających na budowie obiektu budowlanego lub jego części, którego budowa została zakończona przed dniem 01.01.1995 r. należy stosować przepisy ustawy z dnia 24 października 1974 r.- Prawo budowlane (Dz. U. Nr 38, poz. 229 z późn. zm.).
Zgodnie z art. 40 tej ustawy, w wypadku wybudowania obiektu budowlanego niezgodnie z przepisami, jeżeli nie zachodzą okoliczności określone w art. 37, właściwy terenowy organ administracji państwowej wyda inwestorowi, właścicielowi bądź zarządcy decyzję nakazującą wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego, terenu nieruchomości lub strefy ochronnej do stanu zgodnego z przepisami.
Organ nadzoru budowlanego, rozpatrując sprawę w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, po wykluczeniu przesłanek z art. 37 ustawy z dnia 24 października 1974 r. - Prawo budowlane, w toku dalszego postępowania naprawczego, zastosował art. 56 ust. 1, art. 40 i art. 42 wyżej wymienionej ustawy. W świetle tych przepisów po wykonaniu przez inwestora obowiązku nałożonego wydanym w trybie art. 56 ust. 1 w/w ustawy postanowieniem z dnia [...]r., znak: [...] oraz wykonaniu zaleceń nakazanych decyzją z dnia [...]r., znak: [...], na wniosek inwestora należało zgodnie z art. 42 ust. 3 tej ustawy udzielić pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego obiektu.
Podstawą do wydania pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego obiektu budowlanego jest stwierdzenie zdatności do użytku wykonanego obiektu.
Ustosunkowując się do wyrażonego w toku postępowania żądania właściciela sąsiedniej działki nr [...] M. K. o niewydawanie decyzji o pozwoleniu na użytkowanie, gdyż przedmiotowy budynek jest częściowo usytuowany na jej działce (nr [...]) Inspektor Nadzoru Budowlanego, stwierdził, iż nie może przychylić się do jej wniosku.
Sprawa dotycząca zajęcia ułamkowej części gruntu pod budynkiem mieszkalnym, winna być rozstrzygana w postępowaniu cywilnym.
Postępowanie takie się toczyło. W aktach sprawy znajduje się wyrok Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] Sygn. akt [...] z dnia [...]r. nakazujący solidarnie pozwanym C. P. i Gminie [...], aby wydali część działki [...], graniczącą z działką nr [...] w postaci klina o wymiarach [...]m na [...]m, zabudowaną pokojem mieszkalnym i szopką drewnianą, Organ nadzoru nie rozstrzyga prawa własności gruntu, a jedynie podejmuje decyzje odnośnie wykonanych samowolnie robót budowlanych
Od powyższej decyzji Inspektora Nadzoru Budowlanego M. K. złożyła odwołanie, wnosząc o jej zmianę i nieudzielenie pozwolenia na użytkowanie przedmiotowego budynku mieszkalnego, wskazując, iż obligatoryjną przesłanką legalizacji jest zgodność obiektu budowlanego z obowiązującymi przepisami prawa, w tym z określonymi w odpowiednich aktach zasadami planowania i zagospodarowania przestrzennego, przepisami techniczno - budowlanymi, czy regulującymi stosunki własnościowe. Legalizować można tylko taki obiekt budowlany, na którego budowę inwestor uzyskałby pozwolenie na budowę. Objęte postępowaniem pomieszczenia, dobudowane pod koniec lat [...] dwudziestego wieku i zaadaptowane w [...] r. na pomieszczenie mieszkalne, znajdują się częściowo na działce [...], co do której wnioskodawcy postępowania legalizacyjnego C. P., ani jego poprzednikowi nie przysługiwało prawo dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Skarżąca, jako właścicielka tej działki, nigdy nie wyraziła zgody na częściowe posadowienie na niej przedmiotowego budynku. Wyrazem jej sprzeciwu jest stanowisko zajęte w procesie sądowym zakończonym wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...]r., sygn. akt [...], nakazującym solidarnie C. P. i Gminie [...] wydanie jej zajętej nieruchomości w stanie wolnym od osób i rzeczy oraz w procesie wytoczonym przez C. P. na podstawie art. 231 §1 kodeksu cywilnego o przeniesienie własności zajętej działki (sygn. akt [...]), oddalonym przez ten Sąd
Usunięcie nieprawidłowości wskazanych w decyzji z dnia [...]r. nie spowodowało jednak doprowadzenia budynku do stanu zgodnego z przepisami prawa w rozumieniu art. 40 ustawy z dnia 24 października 1974 r. Prawo budowlane, z uwagi na to, że jest on częściowo posadowiony na działce nr [...], na co inwestor nie uzyskał zgody jej właściciela. Istniejący stan niezgodności z przepisami dotyczącymi ochrony prawa własności będzie utrzymywał się do momentu wykonania prac budowlanych, które spowodują że obiekt ten będzie znajdował się w całości na tym gruncie, co do którego inwestor posiada prawo wyłącznego dysponowania.
Po rozpatrzeniu odwołania Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy powyższą decyzję organu I instancji.
Ustosunkowując się do argumentów skarżącej organ odwoławczy podkreślił, że przy legalizacji obiektów budowlanych, wybudowanych przed 1995 rokiem nie jest wymagane legitymowanie się przez inwestora prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane i zgoda współwłaścicieli na wykonanie robót budowlanych ma znaczenie jedynie przy udzielaniu pozwolenia na budowę, nie zaś w sytuacji, gdy roboty zostały już wykonane.
Nie zgadzając się nadal z powyższym rozstrzygnięciem M. K. zaskarżyła decyzję ostateczną skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, domagając się jej uchylenia, w tym też uchylenia decyzji pierwszoinstancyjnej oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu, wskazując, iż procedura legalizacyjna jest wyjątkowym sposobem uzyskania pozwolenia na użytkowanie obiektu budowlanego wzniesionego bez uzyskania decyzji o pozwolenie na budowę. Obligatoryjną przesłanką legalizacji jest zgodność obiektu budowlanego z obowiązującymi przepisami prawa, w tym z określonymi w odpowiednich aktach zasadami planowania i zagospodarowania przestrzennego (tj. miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego albo decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu), przepisami techniczno - budowlanymi, czy regulującymi stosunki własnościowe. Jednocześnie przepis musi być rozumiany w sposób, że daje on podstawę do legalizacji tylko takiego obiektu budowlanego, na którego inwestor uzyskałby pozwolenie na budowę. W przeciwnym wypadku korzystanie z procedury legalizacji stałoby się skutecznym oraz prostym sposobem na obchodzenie przepisów dotyczących wydawania decyzji o pozwoleniu na użytkowanie i uzyskiwanie pozwolenia na użytkowanie obiektów budowlanych bez spełniania obligatoryjnych przesłanek pozwolenia na budowę. Nie może więc dojść do legalizacji obiektu budowlanego, jeżeli na jego wybudowanie inwestor zgodnie
z obowiązującymi przepisami prawa nie uzyskałby pozwolenia na budowę.
Istotne znaczenie dla ustalenia możliwości legalizacji samowoli budowlanej polegającej na rozbudowie przedmiotowego budynku mieszkalnego mają obowiązujące w dacie jego budowy przepisy regulujące przesłanki uzyskania decyzji o pozwoleniu na budowę. Jedna z tych przesłanek jest określona w art. 29 ust. 5 ustawy z dnia 24 października 1974r. Prawo budowlane, wykazanie prawa do dysponowania nieruchomością, na której obiekt budowlany ma być wybudowany. Podobna przesłanka określona była w art.39 wcześniej obowiązującej ustawy z dnia 31 stycznia 1961r. Prawo budowlane (Dz. U. z 1961r.,Nr 7, poz. 46 ze zm.), stwierdzającym, że udzielenie pozwolenia na budowę obiektu budowlanego nie może naruszać praw osób trzecich. Przez zapis ten należy rozumieć jako zakaz wydania decyzji o pozwoleniu na budowę w sytuacji, gdy prawo do dysponowania nieruchomością, na której obiekt miał być wybudowany, przysługiwało osobom trzecim, nie wyrażającym zgody na budowę. Zatem wydanie pozwolenia na budowę pod rządami każdej z w/w ustaw mogło nastąpić wyłącznie na rzecz inwestora, który legitymował się przysługującym mu prawem do dysponowania nieruchomością przeznaczoną pod budowę.
Pomieszczenia dobudowane pod koniec lat [...] ubiegłego wieku do budynku mieszkalno - gospodarczego na działce nr [...] w miejscowości [...]
i zaadoptowane w [...]r. na pomieszczenie mieszkalne znajdują się częściowo na działce [...], co do której ani C. P., ani jego poprzednikowi nie przysługiwało prawo dysponowania. Skarżąca jako właścicielka działki (ani jej poprzednicy) nigdy nie wyraziła zgody na częściowe posadowienie na niej tych pomieszczeń, czego dowodzą wyroki Sądu Rejonowego w [...] w sprawach [...] oraz [...].
Ponadto przepis art.40 ustawy z dnia 24 października 1974r. Prawo budowlane stanowi wprost, iż decyzja nakazująca wykonanie w oznaczonym terminie zmian lub przeróbek niezbędnych do doprowadzenia obiektu budowlanego, terenu nieruchomości lub sfery ochronnej do stanu zgodnego z przepisami może zostać wydana inwestorowi, właścicielowi lub zarządcy. Nie powinno więc być wątpliwości, że chodzi tu o przedmioty, które posiadają tytuł prawny do nieruchomości, w tym dysponowania nią na cele budowlane. Wydanie takiej decyzji podmiotowi, który wzniósł obiekt budowlany częściowo na gruncie, którym nie miał prawa dysponować w taki sposób, pozostaje w sprzeczności z cytowanym prawem.
Zdaniem skarżącej wydanie zaskarżonej decyzji spowodowało również rażące naruszenie konstytucyjnej zasady ochrony własności wyrażonej w art. 64 ust. 2 Konstytucji RP oraz jednej z podstawowych zasad polskiego systemu prawa wyrażonej w art. 365§ 1 k.p.c . Zgodnie z tym przepisem orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Cytowany przepis obowiązuje sądy, inne organy państwowe i organy administracji publicznej bez potrzeby inkorporowania go na grunt dziedziny prawa, w której sądy te i organy orzekają. W świetle tej regulacji prawnej organ nadzoru budowlanego związany jest prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w [...] z dnia [...]r. sygn. akt [...] nakazującym solidarnie C. P. i Gminie [...] wydanie zajętej działki nr [...] w stanie wolnym od osób i rzeczy, i nie może abstrahować od tego wyroku wydając sprzeczną z nim decyzje i twierdząc w uzasadnieniu do niej, że kwestia prawa własności nie ma znaczenia przy wydawaniu decyzji administracyjnej, udzielającej pozwolenia na użytkowanie budynku mieszkalnego. Sąd ten zaś ustalił, że przedmiotowa działka stanowi własność skarżącej oraz że skarżący C. P. ani Gmina [...] nie posiadają tytułu prawnego do zajmowania części tej działki.
Konsekwencją wykonania zaskarżonej decyzji byłoby bowiem uznanie przez organ, że stan przedmiotowego budynku jest zgodny z przepisami prawa, pomimo tego, że nadal część budynku znajdowałby się na działce nr [...], a więc działka ta nadal znajdowałaby się w posiadaniu C. P., Gminy [...] i nie zostałaby wydana właścicielowi. Organ dąży zatem do nadania cechy legalności stanowi faktycznemu, który jest niezgodny ze stanem prawnym nieruchomości oraz prawomocnym wyrokiem sądu.
Decyzja Wojewódzkiego Inspektoratu Nadzoru Budowlanego została zatem wydana z naruszeniem prawa, dlatego skarżąca wnosi o jej uchylenie.
Odpowiadając na skargę Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz.1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 ustawy
z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. dalej P.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów obowiązującego prawa. Sąd uchyla zaskarżony akt w przypadku stwierdzenia naruszenia przez organ administracji przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu mających wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a).
Należy w tym miejscu zaznaczyć, iż zgodnie z zasadą legalizmu, zawartą
w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego (art. 6 kpa) jak i przepisach Konstytucji RP (art. 7)organy administracji działają na podstawie przepisów prawa.
Działanie na podstawie przepisów prawa w postępowaniu administracyjnym obejmuje dwa zasadnicze elementy, a mianowicie zdolność prawną organu (kompetencję) do prowadzenia postępowania w danej sprawie oraz zastosowanie przepisów prawa materialnego i przepisów prawa procesowego przy rozpoznaniu
i rozstrzygnięciu sprawy. Rozpatrując daną kwestię w ramach prowadzonego
w zakresie swej właściwości postępowania organ administracyjny rozstrzyga w oparciu o regulujące daną materię przepisy prawa materialnego, w tym wypadku – prawa budowlanego.
Dokonana przez Sąd analiza zaskarżonej decyzji wykazała, iż dopowiada ona prawu zaś zarzuty skargi są nietrafne.
Niesporne jest, iż postępowanie zakończone zaskarżoną decyzją dotyczyło samowolnie wybudowanego w okresie przed wejściem w życie obecnie obowiązującej ustawy Prawo budowlane z dnia 7 lipca 1994r. obiektu budowlanego, częściowo usytuowanego na działce nr [...], będącej własnością skarżącej. Zgodnie z art. 103 ust.2 tej ustawy do takich obiektów budowlanych nie stosuje się obecnie obowiązujących przepisów w zakresie rozbiórki, czego - jak można wnioskować z treści odwołania i skargi do WSA - domaga się skarżąca, lecz przepisy ustawy Prawo budowlane z dnia 24 października 1974 r. Wg regulacji zawartych w tej ustawie, prowadząc postępowanie wobec obiektów wybudowanych w warunkach samowoli budowlanej przed 1 stycznia 1995r. organ orzekający dysponuje wyłącznie dwoma instrumentami prawnymi, a mianowicie:
1/ wydaniem nakazu przymusowej rozbiórki obiektu na podstawie art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego albo
2/ legalizacją samowolnej budowy, przez wydanie zezwolenia na jej użytkowanie, na podstawie art. 42 Prawa budowlanego
Oczywiście zastosowanie każdego z tych przepisów nie jest dowolne lecz wynika ze ściśle określonych przesłanek zastosowania każdego z nich.
Skarga, podobnie jak wcześniejsze odwołanie skarżącej od decyzji pierwszoinstancyjnej opiera się w istocie na tezie, iż organ nadzoru budowlanego prowadzący postępowanie w sprawie samowolnie wybudowanego obiektu budowlanego nie może wydać na podstawie art. 42 ustawy prawo budowlane z1974r. decyzji zezwalającej na użytkowanie tego obiektu, to jest dokonać jego legalizacji, jeśli inwestor – sprawca samowoli budowlanej - nie legitymuje się prawem do gruntu, na którym wybudował taki obiekt.
Stanowisko skarżącej w tym zakresie nie jest trafne.
Zastosowanie pierwszego z tych instrumentów, tj. nakazu rozbiórki, stosuje się jedynie wówczas, gdy zachodzą przesłanki określone w art. 37 ust. 1 pkt 1 lub 2 Prawa budowlanego, tj. gdy obiekt został wzniesiony na terenie, który w świetle obowiązujących przepisów prawa nie jest przewidziany pod zabudowę lub jest przeznaczony pod zabudowę innego rodzaju, bądź gdy obiekt ten powoduje niebezpieczeństwo dla ludzi lub mienia albo niedopuszczalne pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia.
Jeżeli w sprawie nie zostanie stwierdzone, że zachodzą wymienione wyżej okoliczności uzasadniające wydanie nakazu rozbiórki takiego obiektu, to organ orzekający nie ma podstaw do wydania nakazu jego rozbiórki. Pozostaje wówczas do zastosowania druga możliwość tj. legalizacja takiego obiektu. Z materiału dowodowego rozpoznawanej sprawy nie wynika, aby zachodziła którakolwiek ze wskazanych przesłanek z art. 37 ust. 1 Prawa budowlanego. Nie budzi wątpliwości, że na terenie, na którym został wzniesiony sporny budynek, taka budowa była dopuszczalna. W istocie stanowiła ona rozbudowę istniejącego już na tym terenie obiektu. Brak jest także podstaw przyjęcia, iż budynek ten powoduje pogorszenie warunków zdrowotnych lub użytkowych dla otoczenia. Skarżąca tej kwestii zresztą nie podnosi.
Art. 42 cyt. ustawy nie odwołuje się do kwestii własnościowych, co oznacza, iż organ nadzoru budowlanego, prowadzący postępowanie w przedmiocie obiektu budowlanego wybudowanego przed 1 stycznia 1995r. bez wymaganego pozwolenia na budowę nie ma podstaw, a zatem i obowiązku badania i dokonywania ustaleń, czy inwestorowi przysługiwało prawo do dysponowania na cele budowlane nieruchomością, na której taka samowola została popełniona. Organ zobowiązany jest kierować się jedynie przesłankami wskazanymi w tej ustawie, a w szczególności w art. 37 ust.1 pkt 1 i 2, a jeżeli te nie zachodzą stosuje art. 42, przewidujący legalizację wzniesionego samowolnie obiektu poprzez udzielenie inwestorowi pozwolenia na jego użytkowanie. Zgodnie z ust.3 tego artykułu podstawą do wydania pozwolenia na użytkowanie takiego obiektu budowlanego jest – oczywiście z zastrzeżeniem art. 37 – wyłącznie stwierdzenie jego zdatności do użytkowania.
Stanowisko takie zostało wielokrotnie potwierdzone w orzecznictwie sądów administracyjnych dotyczącym obiektów budowlanych wybudowanych samowolnie przed wejściem w życie ustawy Prawo budowlane z 7 lipca 1994r. (vide wyrok NSA
z dnia [...]r. sygn. akt [...]).
Należy też wskazać, iż podobnie rozwiązanie istnieje na gruncie obecnie obowiązującego prawa budowlanego (art. 48 ust.2 i 3 oraz art. 49), nie wymagającego wykazania przez inwestora, ubiegającego się o legalizację popełnionej samowoli, budowlanej prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
Nietrafny jest zatem zasadniczy zarzut skargi oparty na założeniu, iż pozwolenie na użytkowanie obiektu wybudowanego w warunkach samowoli budowlanej przed dniem 1 stycznia 1995r. może być wydana tylko w sytuacji, gdy obiekt spełnia wszystkie warunki uzyskania pozwolenia na budowę, a więc również legitymowanie się przez inwestora prawem do dysponowania terenem na cele budowlane. Warunek taki z Prawa budowlanego z 24 października 1974r. nie wynika. Z art. 29 ust.5 cyt. ustawy wynika, iż wykazanie prawa do dysponowania nieruchomością wymagane było jedynie w postępowaniu o wydanie pozwolenia na budowę.
Kwestie własnościowe i spory wynikłe na tym tle w odniesieniu do obiektów budowlanych nie mogą być rozstrzygane przez organy administracji publicznej lecz przez sądy powszechne, co zresztą w sprawie miało miejsce. Zaskarżona decyzja stwierdza jedynie, że w świetle przepisów prawa budowlanego, w tym przepisów techniczno-budowlanych dany obiekt może być użytkowany co nie narusza praw właściciela gruntu, wynikających z przepisów odrębnych.
W tym stanie rzeczy skarga – jako pozbawiona podstaw zgodnie z art. 151 P.p.s.a. podlega oddaleniu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI