II SA/Sz 845/23

II SA/Sz 845/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-02-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska /sprawozdawca/
Joanna Wojciechowska
Patrycja Joanna Suwaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6194 Funkcjonariusze Służby Więziennej
Hasła tematyczne
Służba więzienna
Sygn. powiązane
III OSK 1336/24 - Wyrok NSA z 2024-10-23
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2470
art. 96 ust. 2 pkt 7, art. 94 ust. 3, art. 27, art. 38, art. 221 ust. 1 pkt 1,2 i 4
Ustawa z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151, art. 3 par. 1 i 2, art. 106 par. 3, art. 133 par. 1, art. 200, art. 201
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 42 ust. 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 1 lutego 2024 r. sprawy ze skargi G. C. na decyzję Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej [...] z dnia 19 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją nr 29/2023 z dnia 19 lipca 2023 r. znak: OI/K.024.33.2023.AM Dyrektor Okręgowy Służby Więziennej w Koszalinie (dalej: "organ II instancji", "organ odwoławczy") utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Zakładu Karnego w N. (dalej: "organ I instancji") z dnia 12 czerwca 2023 r. znak: S/K.111.455.2023.BZ zwalniającą G. C. (dalej: "strona", "skarżący") ze służby Więziennej z dniem 12 czerwca 2023 r. z powodu upływu 12-miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych.
Rozstrzygnięcie zapadło w poniższym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją Dyrektora Zakładu Karnego w N. z dnia 2 czerwca 2022 r., skarżący został zawieszony w czynnościach służbowych na okres od dnia 2 czerwca 2022 r. do dnia 1 września 2022 r. w związku z wszczęciem przeciwko niemu postępowania karnego w sprawie o przestępstwo z art. 231 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (t.j. Dz.U. z 2024, poz. 17, dalej: "k.k."). Okres zawieszenia w czynnościach służbowych był następnie przedłużany kolejnymi decyzjami: decyzją z dnia 24 sierpnia 2022 r. (na okres od dnia 2 września 2022 r. do dnia 2 grudnia 2022 r.) i decyzją z dnia 2 grudnia 2022 r. (na okres od dnia 3 grudnia 2022 r. do czasu zakończenia postępowania karnego). Powyższych decyzji strona nie skarżyła.
Z uwagi na upływ 12-miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych w dniu 5 czerwca 2023 r. zostało wszczęte z urzędu postępowanie administracyjne wobec skarżącego w przedmiocie zwolnienia ze służby w trybie art. 96 ust. 2 pkt 7 ustawy z dnia 9 kwietnia 2010 r. o Służbie Więziennej (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1683 ze zm., dalej: "u.s.w."), zakończone wydaniem w dniu 12 czerwca 2023 r. decyzji o zwolnieniu skarżącego ze służby z dniem 12 czerwca 2023 r.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że toczące się przeciwko skarżącemu postępowanie karne nie zostało zakończone, zaś charakter zarzucanych mu czynów rzutuje negatywnie na morale funkcjonariuszy Służby Więziennej, którzy pozostają w służbie wraz ze skarżącym. Pełnienie służby przez skarżącego na stanowisku wychowawcy działu penitencjarnego jest związane z pełnieniem funkcji publicznej ze stałym i bezpośrednim kontaktem z osobami pozbawionymi wolności, co w kontekście charakteru zarzucanych mu czynów, nie daje gwarancji nienagannej postawy, dającej wzorowy przykład osadzonym. Taki stan rzeczy osłabia zaufanie do Służby Więziennej zarówno ze strony osadzonych, jak i społeczeństwa.
Organ I instancji wskazał, że pomimo istnienia przesłanek przemawiających na korzyść skarżącego (ponad dziesięcioletni staż w służbie, bardzo dobre przygotowanie zawodowe a także odpowiedni zasób wiedzy fachowej przydatny na zajmowanym stanowisku, dobre opinie służbowe i wyróżnienia za realizację dodatkowych obowiązków służbowych), wobec przedstawionych mu zarzutów z k.k. o przestępstwo umyślne ścigane z oskarżenia publicznego oraz charakter i rodzaj zarzucanych czynów, skarżący nie daje rękojmi prawidłowego wykonywania powierzonych zadań.
Będąc funkcjonariuszem publicznym skarżący powinien cieszyć się nienaganną opinią, zachowywać się w sposób praworządny, a także dbać o pozytywny wizerunek formacji, w której służy. Ponadto jako funkcjonariusz pełniący niezwykle odpowiedzialną i ważną funkcję wychowawcy osób pozbawionych wolności, powinien posiadać nieposzlakowaną opinię i cieszyć się zaufaniem swoich przełożonych oraz powszechnym zaufaniem, a w związku z trwającym śledztwem zaufanie to zostało w znacznym stopniu utracone. Utrata zaufania z założenia stanowi możliwość stworzenia groźnych i niebezpiecznych w skutkach sytuacji, do czego w żadnej mierze nie można dopuścić.
Ponadto organ I instancji wskazał, że nieobecność skarżącego w związku z zawieszeniem go w czynnościach służbowych, powoduje, że czynności wchodzące w zakres jego obowiązków, musiały zostać przejęte przez innych funkcjonariuszy. Z uwagi na długotrwałość tego stanu (12 miesięcy) niewątpliwie wpłynęło to niekorzystnie na organizację, jak i efektywność działania jednostki, w której skarżący pełnił służbę. Zawieszenie skarżącego w czynnościach skutkuje zablokowaniem etatu i brakiem możliwości zatrudnienia na jego miejsce innego funkcjonariusza. Interes społeczny przejawia się zatem w konieczności zapewnienia prawidłowej realizacji zadań rzeczonej jednostki.
Nie zgadzając się z decyzją organu I instancji skarżący wniósł odwołanie, w którym podniósł, że organ I instancji nie czekając na zakończenie postępowania karnego zwolnił go ze służby w związku z upływem 12-miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach. Tym samym naruszył art. 7 i 77 k.p.a., bowiem zaniechał dokładnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, zebrania dowodów i braku wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego, opierając się jedynie na pisemnej informacji z Zachodniopomorskiego Wydziału Zamiejscowego Departamentu do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji Prokuratury Krajowej w Szczecinie, podczas gdy organ I instancji powinien zapoznać się z materiałem zgromadzonym w aktach sprawy karnej, bowiem w ocenie skarżącego brak jest szkodliwości społecznej zarzucanych mu czynów. Organ I instancji powinien szczególnie wnikliwie ustalić stan faktyczny sprawy, dokonać rozważenia interesu publicznego i indywidualnego funkcjonariusza. Zdaniem skarżącego błędnie zastała podjęta decyzja o zwolnieniu go ze służby w oparciu o art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w., co zdaniem skarżącego powinno być rozpatrywane indywidualnie, a nie obligatoryjnie, zaś w związku z planowanym terminem zakończenia postępowania przygotowawczego przypadającym na II półrocze 2023 r. dawało możliwość szerszego zapoznania się z prowadzoną sprawą w bliskim okresie czasu. Skarżący podniósł również, że decyzja jest dla niego krzywdząca i nieadekwatna, z uwagi na pozytywny i wyróżniający przebieg służby.
Organ odwoławczy uznał, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie i zaskarżoną decyzją utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania, podstawę i okoliczności związane z zawieszeniem skarżącego w czynnościach służbowych oraz postępowaniem dyscyplinarnym (w tym opisał postawione mu zarzuty) a także motywy rozstrzygnięcia organu I instancji.
W ocenie organu odwoławczego w stosunku do skarżącego spełnione zostały wszystkie przesłanki określone w art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w. Skarżący został zawieszony z uwagi na wszczęcie przeciwko niemu postępowania karnego w sprawie o popełnienie przestępstwa umyślnego ściganego z oskarżenia publicznego. Pozostawał zawieszony w czynnościach służbowych przez okres ponad 12 miesięcy (co nastąpiło z dniem 2 czerwca 2023 r.) i związane było to z prowadzonym wobec skarżącego postępowaniem karnym, które nie zostało zakończone. Nie ustąpiły przyczyny będące podstawą zawieszenia.
Organ II instancji podkreślił, że pełnienie służby publicznej w charakterze funkcjonariusza Służby Więziennej, wymaga by każdy funkcjonariusz cechował się wysokim poziomem moralnym i nieposzlakowaną opinią, o której mowa w art. 38 u.s.w. Ponadto z treści art. 27 u.s.w. wynika, iż funkcjonariusze powinni wykazywać się nie tylko odpowiednim przygotowaniem ogólnym i zawodowym, ale też wysokim poziomem moralnym.
Na podstawie zarzutów postawionych funkcjonariuszowi i okoliczności popełnionego czynu organ II instancji stwierdził, że stoją one w sprzeczności z rotą złożonego przez funkcjonariusza ślubowania zawartą w art. 41 ust. 1 u.s.w. oraz zasadami etyki zawodowej, o których stanowi Regulamin nr 1/2010 z dnia 18 października 2010 r. Dyrektora Generalnego Służby Więziennej. Organ odwoławczy wskazał, że generalnie funkcjonariuszy Służby Więziennej obowiązują szczególnie rygorystyczne wymagania w zakresie przestrzegania prawa. Już sam fakt podejrzenia naruszenia obowiązującego porządku prawnego, bez względu na to jaki ma charakter owo naruszenie, może być uznany za sprzeniewierzenie się obowiązkom funkcjonariusza, które polegają m.in. na działaniach penitencjarnych i resocjalizacyjnych wobec osób pozbawionych wolności. Funkcjonariusze muszą więc mieć nieposzlakowaną opinię, którą notabene powinni się wyróżniać. Nałożenie tych szczególnych obowiązków na funkcjonariuszy ma służyć przeciwdziałaniu takim zachowaniom, które mogłyby pozbawić Służby Więziennej wiarygodności w oczach opinii publicznej. Pełnienie służby przez skarżącego, uprzednio związane ze stałym i bezpośrednim kontaktem z osobami pozbawionymi wolności, w kontekście charakteru zarzucanych czynów, rzutuje negatywnie na morale funkcjonariuszy Służby Więziennej, którzy pozostają w służbie wraz ze skarżącym a także nie daje gwarancji nienagannej postawy skarżącego, w szczególności w realizacji czynności z osobami pozbawionymi wolności. Zadania realizowane przez służbę wymagają, aby służbę w tej formacji pełniły wyłącznie osoby o nienagannej opinii, bezwzględnie przestrzegające prawa i zasad współżycia społecznego. Podejrzenie funkcjonariusza o zachowania zaprzeczające podjętym zobowiązaniom naraża dobre imię służby. W interesie społecznym, tożsamym z interesem służby jest to, aby postawione zadania, były realizowane wyłącznie przez osoby pozostające poza jakimikolwiek podejrzeniami o działalność sprzeczną z prawem. W ocenie organu odwoławczego zachowanie skarżącego, uprzednio pełniącego funkcję kierowniczą, mogłoby mieć deprawujący wpływ na innych funkcjonariuszy, szczególnie personel działu penitencjarnego, powodując destabilizację jednostki podlegającej zhierarchizowanej strukturze.
Ponadto długotrwała nieobecność skarżącego w służbie wiązała się z koniecznością obciążania innych funkcjonariuszy pracą, a braki w obsadzie spowodowane długą absencją skarżącego utrudniały właściwy proces organizacji służby, jak i efektywność działania jednostki. Zawieszenie funkcjonariusza w czynnościach skutkuje zablokowaniem etatu i brakiem możliwości zatrudnienia na jego miejsce innego funkcjonariusza. W ocenie organu odwoławczego okoliczność ta w powiązaniu z trudnościami kadrowymi Służby Więziennej i związana z nimi konieczność jak najbardziej efektywnego wykorzystania każdego posiadanego przez tę formację etatu, brak możliwości określenia terminu powrotu do służby, a tym samym właściwego zabezpieczenia realizacji zadań dotychczas wykonywanych przez nieobecnego w służbie funkcjonariusza, musi być oceniana jako sprzeczna z interesem służby.
Jednocześnie organ odwoławczy wskazał, że dopuszczalność zwolnienia funkcjonariusza ze służby z powodu upływu 12 miesięcy zawieszenia w czynnościach służbowych nie została uzależniona przez ustawodawcę od tego czy wobec funkcjonariusza zostało przeprowadzone postępowanie karne czy też dyscyplinarne, co do zarzucanych czynów, ani też od oceny zgromadzonego w postępowaniu karnym czy dyscyplinarnym materiału dowodowego w tym właśnie zakresie, ale została uzależniona od samego upływu 12 miesięcy zawieszenia. Zawieszenie w czynnościach służbowych jest instytucją służącą szybkiemu odsunięciu funkcjonariusza od bieżącego wykonywania zadań służbowych, na wypadek, gdyby okazało się, że przestał on spełniać wymogi stawiane funkcjonariuszowi Służby Więziennej i przyjął naganną postawę względem obowiązującego prawa, uzasadniającą wykluczenie go z ram organizacyjnych służby publicznej. Natomiast kwestia dokonania ustaleń faktycznych dotyczących przebiegu zdarzenia jest przedmiotem odrębnego postępowania prowadzonego przez inne organy.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, pełnomocnik skarżącego zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w. w zw. z art. 94 ust. 3 u.s.w. w zw. z art. 56 ust. 5 ustawy z dnia 22 lipca 2022 r. o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustawy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1933) poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w niniejszej sprawie upłynął dwunastomiesięczny okres zawieszenia skarżącego, co uprawniało organ I instancji do wydania decyzji o zwolnieniu skarżącego ze Służby Więziennej, podczas gdy w rzeczywistości okres zawieszenia skarżącego ex lege ustał z dniem 3 marca 2023 r., a zatem nie jest możliwe zwolnienie skarżącego ze Służby Więziennej z uwagi na upływ czasu zawieszenia;
2. obrazę przepisów postępowania, mającej istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przeprowadzeniu wybiórczej, a nie wszechstronnej i przez to błędnej oceny materiału dowodowego sprawy i oparcie zaskarżonej decyzji wyłącznie o zawiadomienie z dnia 1 czerwca 2022 r. z Zachodniopomorskiego Wydziału Zamiejscowego Departamentu do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji Prokuratury Krajowej w Szczecinie o przedstawieniu skarżącemu zarzutów, z jednoczesnym zaniechaniem dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów z akt postępowania przygotowawczego prowadzonego przeciwko skarżącemu, co skutkowało uznaniem, iż:
a) skarżący nie daje prawidłowej gwarancji nienagannej postawy, w szczególności realizacji czynności z osobami pozbawionymi wolności, podczas gdy prawidłowa i wszechstronna ocena materiału dowodowego pozwala przyjąć, że zarzuty stawiane skarżącemu dotyczą czynów co najmniej o znikomej społecznej szkodliwości względnie nie noszących znamion przestępstwa oraz że był on osobą wielokrotnie nagradzaną, wcześniej nie karaną i zaangażowaną w obowiązki wykonywane podczas służby, co winno skutkować uznaniem, że skarżący daje prawidłową gwarancję nienagannej postawy, w szczególności realizacji czynności z osobami pozbawionymi wolności;
b) skarżący naruszył obowiązki funkcjonariusza Służby Więziennej kontaktując się z osobami pozbawionymi wolności poza służbą, podczas gdy objęte zarzutami rozmowy telefoniczne odbywały się w ramach wykonywania przez skarżącego czynności służbowych i miały na celu realizację zadań związanych prowadzeniem oddziaływania penitencjarnego i resocjalizacyjnego wobec osadzonych;
3. obrazę przepisów postępowania, mającej istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 15 k.p.a. w zw. z art. 127 § 1 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przeprowadzeniu niewłaściwej kontroli instancyjnej decyzji organu I instancji z uwagi na zignorowanie faktu, że już w dniu 5 czerwca 2023 r. wobec skarżącego podejmowane były czynności związane z jego zwolnieniem, zaś sama decyzja o zezwoleniu została wydana siedem dni później, co nakazywało przyjąć, że miała ona charakter fasadowy, a prowadzone postępowanie z góry zmierzało do zwolnienia skarżącego ze Służby Więziennej;
4. obrazę przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w. w zw. z art. 42 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (Dz. U. z 1997 r. Nr 78 poz. 483 ze zm., dalej: "Konstytucja RP") poprzez ich błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że w ramach uznania administracyjnego możliwe było zwolnienie skarżącego ze Służby Więziennej z uwagi na sam fakt postawienia mu zarzutów karnych, ponieważ już ta okoliczność może świadczyć o sprzeniewierzeniu się przez niego obowiązkom służbowym, podczas gdy w rzeczywistości do czasu prawomocnego skazania funkcjonariusza należy uznawać go za osobę niewinną, co nakazuje przyjąć, że sam fakt postawienia zarzutów nie dawał podstaw do zwolnienia skarżącego ze Służby Więziennej.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty pełnomocnik wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji;
2. dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentu w postaci uwierzytelnionej kopii Karty Zwolnienia skarżącego - na okoliczność: podejmowania czynności związanych ze zwolnieniem skarżącego już z dniem 5 czerwca 2023 r. a więc jeszcze przed wydaniem decyzji przez organ I instancji, fasadowości postępowania prowadzonego przez organ I instancji w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze Służby Więziennej, konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji;
3. zasądzenie od organu odwoławczego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego przedstawił argumentację mającą wykazać zasadność podniesionych w niej zarzutów.
W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi oraz o zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Sąd na rozprawie w dniu 1 lutego 2024 r., na podstawie art. art. 106 § 3 p.p.s.a., oddalił wniosek dowodowy złożony w skardze.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 3 § 1 i 2 pkt. 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, powinno skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Przeprowadzone w zakreślonych ramach badanie sprawy wykazało, że organy nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego, ani też przepisów prawa procesowego.
W niniejszej sprawie materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowi przepis art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w., zgodnie z którym funkcjonariusza można zwolnić ze służby w przypadku upływu 12 - miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych.
Jak wynika z ustaleń faktycznych, skarżący został zawieszony w czynnościach służbowych decyzją Dyrektora Zakładu Karnego w N. z dnia 2 czerwca 2022 r., na okres od dnia 2 czerwca 2022 r. do dnia 1 września 2022 r. w związku z wszczęciem wobec niego postępowania karnego w sprawie o przestępstwo z art. 231 § 1 k.k. Okres zawieszenia był dwukrotnie przedłużany kolejnymi decyzjami, których strona nie skarżyła. W dacie wydania decyzji przez organ I instancji o zwolnieniu skarżącego ze służby, czyli w dniu 12 czerwca 2023 r., upłynęło 12 miesięcy od momentu zawieszenia go w czynnościach służbowych. Upływ tego terminu nastąpił z dniem 2 czerwca 2023 r. Nie ustały również przyczyny zawieszenia funkcjonariusza w czynnościach służbowych bowiem postępowanie karne wszczęte przeciwko skarżącemu było nadal w toku. Wobec ziszczenia się przesłanki określonej w art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w., tj. upływu 12-miesięcznego okresu zawieszenia Dyrektor Zakładu Karnego w N. zwolnił skarżącego ze służby. Decyzja ta została następnie utrzymana w mocy przez Dyrektora Okręgowego Służby Więziennej w Koszalinie.
W tym miejscu podkreślić należy, że przedmiotem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest kwestia zwolnienia funkcjonariusza ze służby, a nie jego zawieszenie w czynnościach służbowych. Jakkolwiek okres zawieszenia w czynnościach służbowych jest przesłanką do zwolnienia funkcjonariusza ze służby na podstawie art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w., to jednak samo zawieszenie w czynnościach służbowych następuje w odrębnym postępowaniu. Jest to odrębność zarówno przedmiotu i trybu rozstrzygnięcia, jak i przesłanek tego zawieszenia. W toku postępowania w przedmiocie zwolnienia ze służby funkcjonariusza na podstawie art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w. organ ma więc tylko obowiązek ustalenia czy miało miejsce zawieszenie funkcjonariusza przez okres 12 miesięcy. Brak jest podstaw aby w toku postępowania w przedmiocie zwolnienia ze służby poddawać weryfikacji ostateczne decyzje o zawieszeniu funkcjonariusza w czynnościach służbowych, do czego w istocie zmierzają zarzuty skargi. Dwunastomiesięczny okres zawieszenia skarżącego w czynnościach służbowych wynika z decyzji organu I instancji z dnia 2 czerwca 2022 r., 24 sierpnia 2022 r. i 2 grudnia 2022 r. Decyzje te mają przymiot ostatecznych, bowiem strona nie skorzystała z prawa do odwołania.
Niemniej jednak Sąd wskazuje, iż nie znajduje poparcia w przepisach u.s.w. stanowisko skarżącego jakoby decyzją z dnia 2 grudnia 2022 r. skarżącego można było zawiesić w czynnościach maksymalnie na trzy miesiące, co oznacza, że stan zawieszenia ustał ex lege z dniem 3 marca 2023 r. Przepis art. 94 ust. 3 u.s.w. w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej ustawą z dnia 22 lipca 2022 r. o zmianie ustawy o Służbie Więziennej oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022 r. poz. 1933) w związku z art. 56 ust. 5 ustawy nowelizującej, który według skarżącego, powinien stanowić podstawę decyzji z dnia 2 grudnia 2022 r., stanowił: "zawieszenie może nastąpić na czas nie dłuższy niż 3 miesiące. W szczególnie uzasadnionych przypadkach okres zawieszenia w czynnościach służbowych można przedłużyć na czas nie dłuższy niż 12 miesięcy". Wykładnia tego przepisu, wbrew twierdzeniom skarżącego, prowadzi do wniosku, że okres zawieszenia na trzy miesiące dotyczy pierwszej, pierwotnej decyzji o zawieszeniu, zaś przedłużenie zawieszenia może nastąpić na dłuższy okres, jednak nie przekraczający 12 miesięcy.
Redakcja przytoczonego powyżej art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w. jednoznacznie wskazuje, że decyzja w przedmiocie zwolnienia funkcjonariusza ze służby ma charakter fakultatywny i podejmowana jest w ramach uznania administracyjnego. Zatem po ustaleniu przesłanki formalnoprawnej jaką jest upływ 12 miesięcy zawieszenia w czynnościach służbowych organ powinien ustalić czy istnieją przesłanki przemawiające za zwolnieniem funkcjonariusza ze służby.
Przyjęta w art. 96 ust. 2 u.s.w. konstrukcja uznania administracyjnego pozwala organowi na wybór takiego rozstrzygnięcia, które uważa za najwłaściwsze dla osiągnięcia celów funkcjonowania służby więziennej, zarówno co do dalszego pozostawienia funkcjonariusza w służbie, mimo zaistnienia przesłanek wymienionych w tym przepisie, jak i jego zwolnienia ze służby.
Jednocześnie wskazać należy, że sądowy zakres kontroli decyzji o charakterze uznaniowym jest ograniczony, albowiem Sąd nie bada celowości jej podjęcia, a jedynie kontroluje, czy wydanie decyzji na podstawie obowiązujących przepisów prawa było dopuszczalne, czy organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego oraz, czy uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, aby nie można mu było zarzucić dowolności. Badaniu podlega, czy przy podjęciu decyzji została spełniona, powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony, przy czym zaakceptowanie zakresu, w jakim organ uczynił użytek z przyznanego mu uprawnienia, zależy od ustalenia, czy stan faktyczny sprawy został ustalony i wszechstronnie wyjaśniony w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie (por. np. wyrok NSA z dnia 1 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 464/15).
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie organy obu instancji nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, a ich rozstrzygnięcie nie posiada znamion dowolności. W decyzjach obu instancji została omówiona podstawa prawna, przytoczono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, a także w sposób wyczerpujący umotywowano przyczyny, które legły u podstaw wydanego rozstrzygnięcia w oparciu o art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w.
Organy w swoich decyzjach o zwolnieniu ze służby w sposób przekonujący uzasadniły, że dalsze wykonywanie obowiązków przez skarżącego, z uwagi na rodzaj stawianych mu zarzutów stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa i porządku zakładu karnego oraz podważa autorytet funkcjonariusza Służby Więziennej zarówno wśród współpracowników jak i osadzonych, zaufanie przełożonych, jak również godzi w dobre imię formacji. Organy zwróciły także uwagę na szczególne wymagania stawiane funkcjonariuszom Służby Więziennej zwłaszcza w zakresie legitymowania się nieposzlakowaną opinią, wskazując że uzasadnione wątpliwości co do braku tego przymiotu dyskwalifikują skarżącego jako osobę zdolną do prawidłowego wykonywania obowiązków służbowych.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowane jest stanowisko, że ze statusem funkcjonariusza Służby Więziennej wiąże się szczególny stopień społecznego zaufania, który odnosi się zarówno do sfery służby, jak i postawy osobistej. W szeregach Służby Więziennej winni zatem pozostawać jedynie funkcjonariusze obdarzeni wyjątkowym zaufaniem społecznym, jak również zaufaniem przełożonych, co wynika bezpośrednio z art. 27 u.s.w., który stanowi, że funkcjonariusze powinni wykazywać się wysokim poziomem moralnym, a w kontaktach z osadzonymi oddziaływać swoim własnym przykładem. Wedle natomiast art. 38 u.s.w. służbę w Służbie Więziennej może pełnić osoba, która daje rękojmię prawidłowego wykonywania powierzonych zadań. Ponadto stosownie do treści § 5 regulaminu Nr 1/2010 Dyrektora Generalnego Służby Więziennej z dnia 18 października 2010 r. w sprawie zasad etyki zawodowej funkcjonariuszy i pracowników Służby Więziennej, funkcjonariusz, zarówno w służbie, jak i poza służbą powinien zachowywać się w sposób praworządny, odpowiadający godności funkcjonariusza publicznego. Dlatego też postawienie skarżącemu zarzutów karnych może nasuwać uzasadnione wątpliwości, co do zachowania przez niego przymiotu osoby o nieposzlakowanej opinii. "Poszlaka" w języku polskim oznacza bowiem podejrzenie, natomiast "nieposzlakowany" - to ten, któremu nie można nic zarzucić, przypisać, nieskazitelny. Powyższe pojęcie odnosi się zarówno do sfery życia prywatnego, jak i zawodowego. Utratę przymiotu "nieposzlakowanej opinii" nie powoduje tylko karalność danej osoby. Taki skutek może wywoływać także znalezienie się w kręgu podejrzeń bądź insynuacji (por. np. wyrok NSA z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt III OSK 4269/21). Taka sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie. W ocenie Sądu samo już podejrzenie o możliwości popełnienia przez skarżącego przestępstwa, świadczy o niespełnieniu wymogu nieskazitelnej postawy moralnej, która determinuje możliwość pełnienia służby publicznej. W interesie społecznym, tożsamym z interesem służby, jest aby zadania Służby Więziennej były realizowane wyłącznie przez osoby pozostające poza jakimikolwiek podejrzeniami o działalność sprzeczną z prawem (por. wyrok NSA z dnia 9 stycznia 2015 r., sygn. akt I OSK 2149/13). Jednocześnie z orzecznictwa jasno wynika, że funkcjonariusz, który jest podejrzany o popełnienie przestępstwa, powinien oczyścić się z zarzutów w ciągu 12 miesięcy. Inaczej może być zwolniony (por. wyrok NSA z dnia 21 listopada 2014 r., sygn. akt I OSK 1889/13).
W tym miejscu podkreślić należy, że nie jest rolą organu ustalanie w postępowaniu w przedmiocie zwolnienia ze służby okoliczności będących przedmiotem innych postępowań, w tym postępowania karnego czy dyscyplinarnego. Przepis art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w. nie uzależnia postępowania w przedmiocie zwolnienia ze służby od uprzedniego przeprowadzenia przeciwko funkcjonariuszowi postępowania karnego czy dyscyplinarnego (por. wyrok NSA z dnia 19 października 2022 r., sygn. akt III OSK 3607/21). W oparciu o zastosowaną w sprawie podstawę zwolnienia skarżącego ze służby art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w. organ zobowiązany był zgromadzić taki materiał dowodowy, który pozwalałby na ocenę zaistnienia tej przesłanki jak i pozwalałby na wyważenie interesu społecznego i słusznego interesu skarżącego, co pozostaje w związku z uznaniowym charakterem decyzji o zwolnieniu ze służby w oparciu o wskazaną podstawę prawną. Taki materiał dowodowy został w sprawie zgromadzony. W tym miejscu wskazać należy, że to upływ 12-miesięcznego okresu zawieszenia w czynnościach służbowych stanowił podstawę do zwolnienia skarżącego ze służby, a nie jak wywodzi skarżący samo zawiadomienie organów ścigania o przedstawieniu mu zarzutów karnych. Wbrew stanowisku skarżącego zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu instancji nie została oparta o zawiadomienie z dnia 1 czerwca 2022 r. z Zachodniopomorskiego Wydziału Zamiejscowego Departamentu do Spraw Przestępczości Zorganizowanej i Korupcji Prokuratury Krajowej w Szczecinie o przedstawieniu skarżącemu zarzutów karnych. Zresztą samego faktu przedstawienia zarzutów karnych jak i ich treści skarżący nie kwestionuje.
Przekonanie skarżącego o braku jego winy w związku z zarzucanymi mu czynami nie ma znaczenia i nie podlega ocenie w postępowaniu o zwolnienie ze służby. W konsekwencji nie zasługuje na uwzględnienie zarzut dotyczący braku oparcia się przez organy obu instancji na materiale dowodowym zgromadzonym w postępowaniu karnym.
Postępowanie w przedmiocie zwolnienia funkcjonariusza ze służby organ może prowadzić niezależnie od tego, czy postępowanie dyscyplinarne lub karne się zakończyło czy też nie, albowiem przesłanką do jego prowadzenia jest upływ maksymalnego okresu zawieszenia w czynnościach.
Materiał dowodowy w sprawie dowodzi, że w dacie wydania decyzji przez organ I instancji o zwolnieniu skarżącego ze służby upłynęło 12 miesięcy od momentu jego zawieszenia w czynnościach służbowych. Nie ustały również przyczyny zawieszenia skarżącego w czynnościach służbowych, bowiem postępowanie karne wszczęte przeciwko skarżącemu było nadal w toku. Te okoliczności faktyczne, potwierdzone zebranym materiałem dowodowym, determinowały ocenę, czy zaistniały podstawy do wydania decyzji na podstawie art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w.
Nie znajduje uzasadnienia zarzut, że zwolnienie skarżącego na podstawie art. 96 ust. 2 pkt 7 u.s.w. narusza konstytucyjną zasadę domniemania niewinności, przewidzianą w art. 42 ust. 3 Konstytucji RP, bowiem jak to już powyżej wskazano podstawą zwolnienia skarżącego ze służby nie był sam fakt postawienia mu zarzutów karnych. Wskazać w tym miejscu należy, iż przepisy u.s.w. przewidują procedurę ponownego nawiązania stosunku służbowego m.in. w przypadku umorzenia postępowania karnego lub wyroku uniewinniającego. Zgodnie z art. 221 ust. 1 pkt 1, pkt 2 i pkt 4 u.s.w. prawomocne umorzenie postępowania karnego, zakończenie postępowania karnego wyrokiem uniewinniającym, uchylenie wyroku skazującego i wydanie w nowym postępowaniu karnym prawomocnego wyroku uniewinniającego stanowi podstawę do wszczęcia postępowania w sprawie ponownego nawiązania stosunku służbowego.
Wbrew stanowisku skarżącego organy obu instancji rozważyły dotychczasowy przebieg służby i jego zaangażowanie w wykonywane obowiązki. Wywiodły jednak, że zachowanie skarżącego podważyło jego dotychczasową nieposzlakowaną opinię, autorytet i wiarygodność oraz zaufanie przełożonych i podwładnych.
Ponadto organy wskazały, że długotrwała absencja skarżącego w służbie ma wpływ zarówno na organizację, jak i efektywność działania jednostki, w której skarżący pełnił służbę. Z jednej strony skutkuje ona zablokowaniem etatu i brakiem możliwości zatrudnienia na jego miejsce innego funkcjonariusza, z drugiej strony powoduje konieczność zapewnienia przez jednostkę tej formacji prawidłowej realizacji zadań, poprzez zobowiązanie innych funkcjonariuszy do wykonywania przez długi czas czynności za nieobecnego (zawieszonego) funkcjonariusza, co z pewnością dezorganizuje pracę i harmonogram służby pozostałych funkcjonariuszy. Ciągłe trwanie zawieszenia w pełnieniu obowiązków służbowych bez wątpienia dezorganizuje służbę oraz uniemożliwia efektywne wykorzystanie przydzielonych etatów. W ocenie Sądu nie wymaga specjalnego dowodzenia, że dalsze niepełnienie służby przez skarżącego nie pozostaje bez wpływu na funkcjonowanie jednostki, w tym powoduje zablokowanie etatu i obciążenie innych funkcjonariuszy dodatkowymi obowiązkami, które byłyby wykonywane przez skarżącego.
W świetle powyższych ustaleń za bezpodstawne należało uznać także zarzuty naruszenia prawa procesowego. W ocenie Sądu organy poczyniły niezbędne czynności i w sposób wystarczający zebrały materiał dowodowy, wszechstronnie go rozpatrując i dając temu wyraz w uzasadnieniach decyzji.
Reasumując Sąd stwierdził, że zasadnie organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji w zakresie zwolnienia skarżącego ze służby, upłynął bowiem już dwunastomiesięczny okres zawieszenia go w czynnościach służbowych. W ocenie Sądu, organ w zaskarżonym rozstrzygnięciu nie przekroczył granic dopuszczalnego uznania administracyjnego w sposób wystarczający rozważając wszelkie okoliczności sprawy oraz prawidłowo stosując przepisy prawa materialnego oraz procedury administracyjnej, w tym zasad ogólnych k.p.a. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał na okoliczności, które powodują, że dalsze pozostawanie skarżącego w służbie jest ze względu na ważny interes Służby Więziennej niemożliwe. Argumenty przedstawione przez organ są przekonujące i znajdują oparcie w ustalonym stanie faktycznym sprawy. Odmienna ocena skarżącego nie powoduje niezgodności z prawem zaskarżonej decyzji.
Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego i dopuszczenia w postępowaniu sądowym dowodu z dokumentu załączonego do skargi, tj. kopii karty zwolnienia skarżącego. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepis ten reguluje wyjątkową sytuację, w której sąd administracyjny prowadzi dodatkowe postępowanie dowodowe z dokumentu, bowiem - co do zasady i co jest zgodne z istotą sądowej kontroli administracji - sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy. Celem postępowania dowodowego prowadzonego ewentualnie przez sąd na tej podstawie nie jest ponowne, czy też uzupełniające ustalenie stanu faktycznego sprawy administracyjnej, lecz ocena czy organy ustaliły ten stan zgodnie z regułami obowiązującymi w procedurze administracyjnej. Mając na uwadze kryteria ustawowe oraz fakultatywny charakter omawianej instytucji procesowej, będącej odstępstwem od wyrażonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy, Sąd nie dostrzegł podstaw do dopuszczenia dowodu w postaci dołączonego do skargi dokumentu przedstawionego przez stronę. Zdaniem Sądu, nie było to niezbędne dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy, skoro materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy stwarzał możliwość dokonania oceny legalności zaskarżonej decyzji.
Odnosząc się natomiast do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku pełnomocnika organu o zasądzenie kosztów, w tym kosztów zastępstwa procesowego od skarżącego, Sąd stwierdza, że brak jest podstaw prawnych do wydania takiego rozstrzygnięcia. Wyjaśnić należy, że w postępowaniu przed wojewódzkimi sądami administracyjnymi, tj. w pierwszej instancji, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. zasadą jest, że zwrot kosztów postępowania może nastąpić jedynie na rzecz skarżącego i tylko w sytuacji, gdy skarga została uwzględniona lub umorzono postępowania w wypadkach wymienionych w art. 201 p.p.s.a.
W tym stanie sprawy Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., postanowił oddalić skargę.
Orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego przywołane w uzasadnieniu wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.