II SA/SZ 799/18

II SA/Sz 799/18 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2018-12-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-07-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Danuta Strzelecka-Kuligowska /sprawozdawca/
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący/
Patrycja Joanna Suwaj
Symbol z opisem
6249 Inne o symbolu podstawowym 624
Hasła tematyczne
Powszechny obowiązek obrony
Sygn. powiązane
III OSK 1402/21 - Wyrok NSA z 2022-09-28
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 2188
art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 134 par. 1, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 1430
art. 4 ust. 2 i 2a, art. 206a ust. 1, art. 200 ust. 1
Ustawa z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej - tekst jedn.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 53 ust. 1, art. 85
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia NSA Danuta Strzelecka-Kuligowska (spr.), Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi J. N. na decyzję Wojewody Z. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przeznaczenia do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wójt Gminy W. nałożył na J. N. obowiązek wykonywania świadczeń osobistych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, polegających na regulacji ruchu środków transportowych na rzecz [...] Wojskowego Oddziału Gospodarczego ul. [...], [...]. Organ wskazał, że w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny strona jest zobowiązana przystąpić do wykonania świadczenia natychmiast, po otrzymaniu wezwania do wykonania świadczenia.
Od powyższej decyzji J. N. wniósł odwołanie do Wojewody Z..
W odwołaniu strona wniosła o uchylenie decyzji oraz "usunięcie jej z listy osób przeznaczonych do świadczenia usług osobistych na rzecz obrony", wskazując na naruszenie art. 53 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 9 Konwencji
o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wartości oraz art. 18 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych, poprzez pominięcie kwestii związanych z wyznaniem strony, która jako [...] jest zobowiązana do powstrzymywania się od jakichkolwiek świadczeń na cele wojskowe. Strona stwierdziła, że nawet krótki okres realizacji świadczeń na rzecz obrony oraz konieczność współpracy z jednostką wojskową, której strona podlegałaby na czas wykonywania zadań, kłóci się z jej sumieniem i stylem życia.
Organ pierwszej instancji przekazał organowi II instancji odwołanie strony wraz z następującymi pismami:
1) wniosek Wojskowego Komendanta Uzupełnień w S. z dnia [...] r. o przeznaczenie osób do wykonywania świadczeń osobistych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, na rzecz Sił Zbrojnych RP - [...]. Wojskowego Oddziału Gospodarczego ul. [...], [...];
2) zawiadomienie Wójta Gminy W. z dnia [...] r. o wszczęciu postępowania administracyjnego wobec J. N. w sprawie przeznaczenia do wykonywania świadczeń osobistych na rzecz obrony, wykonywanych w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny na rzecz Sił Zbrojnych RP - [...] Wojskowego Oddziału Gospodarczego, a także o prawie strony do wypowiedzenia się co do zebranych dowodów oraz zgłoszonych żądań wraz z potwierdzeniem doręczenia pisma stronie w dniu 6 lutego 2018 r.;
3) pismo w sprawie zawiadomienia z dnia [...] r., zawierające stanowisko strony w związku z otrzymanym zawiadomieniem Wójta Gminy W. z dnia [...] r. o wszczęciu postępowania administracyjnego wobec J. N. wraz z kopią zaświadczenia [...], ul. [...], [...], potwierdzającego przynależność J. N. do związku wyznaniowego "[...]";
4) decyzja Wójta Gminy W. z dnia [...] r. w sprawie przeznaczenia do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony wraz
z dowodem doręczenia decyzji stronie w dniu 16 lutego 2018 r.;
5) potwierdzona za zgodność z oryginałem kserokopia Zarządzenia Wójta Gminy W. z dnia [...] r. w sprawie udzielenia upoważnienia T. S. – Sekretarzowi Gminy do wydawania decyzji administracyjnych i postanowień;
6) metryka sprawy.
Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Wojewoda Z. , działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 z późn. zm.) w związku z art. 203 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1430), utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji organ II instancji wskazał, że zgodnie z art. 85 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 i 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, obrona ojczyzny jest sprawą i obowiązkiem wszystkich obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, a ponadto umacnianie obronności, przygotowania ludności i mienia narodowego na wypadek wojny oraz wykonywanie innych zadań w ramach powszechnego obowiązku obrony, należy do wszystkich organów władzy i administracji rządowej oraz innych organów i instytucji państwowych, organów samorządu terytorialnego, przedsiębiorców i innych jednostek organizacyjnych, organizacji społecznych, a także do każdego obywatela w zakresie określonym w ustawach. Jednocześnie, zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 8 ww. ustawy realizacja powyższego obowiązku ma miejsce także poprzez wykonywanie przez obywateli świadczeń na rzecz obrony na zasadach i w zakresie określonym w ww. ustawie. Na podstawie art. 200 ust. 1 ww. ustawy na osoby posiadające obywatelstwo polskie, które ukończyły szesnaście, a nie ukończyły sześćdziesięciu lat życia może być nałożony obowiązek świadczeń osobistych, polegających na wykonywaniu różnego rodzaju prac doraźnych na rzecz przygotowania obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Zgodnie z art. 202 ust. 1 ww. ustawy wójt lub burmistrz (prezydent miasta) nakłada, w drodze decyzji administracyjnej, obowiązek świadczeń osobistych na wniosek wojskowego komendanta uzupełnień, kierownika jednostki organizacyjnej stanowiącej bazę formowania specjalnie tworzonej jednostki zmilitaryzowanej, kierownika jednostki organizacyjnej wykonującej zadania na potrzeby obrony państwa, o której mowa w art. 208 ust. 2 ww. ustawy, albo właściwego organu obrony cywilnej. Na podstawie art. 203 ust. 1 ww. ustawy wójt lub burmistrz (prezydent miasta) wydaje w czasie pokoju decyzję administracyjną o przeznaczeniu osoby do wykonania świadczeń osobistych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, na wniosek organów i jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1 ww. ustawy.
W ocenie Wojewody, zaskarżona decyzja nie narusza przepisów powyższej ustawy oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 października 2004 r. w sprawie świadczeń osobistych na rzecz obrony w czasie pokoju (Dz. U z 2004 r. Nr 229,
poz. 2307 z późn. zm.). Decyzja ta została wydana na podstawie wniosku uprawnionego organu, tj. Wojskowego Komendanta Uzupełnień w S.
Nr [...] z dnia [...] r. o przeznaczenie osób do wykonywania świadczeń osobistych, planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji
i w czasie wojny, który dotyczy J. N. (poz. 15), na rzecz Sił Zbrojnych RP - [...] Wojskowego Oddziału Gospodarczego ul. [...], [...]. Wojskowy Komendant Uzupełnień w S. uznał stronę za przydatną do realizacji zadań na potrzeby obronności kraju w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny w formie regulacji ruchu środków transportowych. Jednocześnie Wojskowy Komendant Uzupełnień w S. jest podmiotem uprawnionym do wyrażania swoich potrzeb w sposób zabezpieczający realizację celów nałożonych przepisami ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Wnioskodawca jako podmiot obciążony koniecznością odpowiedniego zabezpieczenia i przygotowania na cele obrony Państwa jest najlepiej zorientowany w zakresie potrzeb Sil Zbrojnych.
Odnosząc się do wskazanych w odwołaniu okoliczności i zarzutów, organ II instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 53 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii. Jednocześnie na podstawie art. 53 ust. 5 Konstytucji wolność uzewnętrzniania religii może być ograniczona jedynie
w drodze ustawy i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób. W ocenie Wojewody, w sprawie niniejszej nie doszło do naruszenia przepisów Konstytucji RP, gdyż przeznaczenie strony do wykonania świadczeń osobistych,
tj. regulacji ruchu środków transportowych na rzecz Sił Zbrojnych RP w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny oraz wynikające z tego obowiązki, nie ograniczają wolności sumienia i wyznania, z uwagi na charakter tych świadczeń i nie pozostaje w związku z pełnieniem czynnej służby wojskowej, a jedynie na wykonywaniu prac doraźnych przez okres nie przekraczający jednorazowo 7 dni na rzecz przygotowania obrony państwa, zgodnie z art. 216 ust. 1 i 2 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej. Organ II instancji podkreślił, że art. 85 ust. 1 Konstytucji statuuje obowiązek obrony Ojczyzny. Zakres tegoż obowiązku określa właśnie ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w art. 4 ust. 1 i 2, a obowiązek ten jest wykonywany w różnej formie, w tym poprzez wykonywanie świadczeń osobistych, które zostały nałożone na stronę mocą decyzji wydanej w niniejszej sprawie. Jednocześnie wobec strony nie ma zastosowania art. 206a ust. 1 ww. ustawy, zawierający zamknięty katalog osób podlegających wyłączeniu z obowiązku świadczeń osobistych na cele przygotowania obrony Państwa. Jednocześnie niedopuszczalne jest rozszerzenie kręgu tych osób, w tym o kryteria wyznania religijnego, a cytowany przepis jest jednoznaczny w swojej treści i nie pozostawia żadnych wątpliwości interpretacyjnych.
Zaskarżona decyzja, zdaniem Wojewody, nie narusza także art. 9 Konwencji
o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wartości oraz art. 18 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Wskazane przez stronę artykuły umów międzynarodowych dotyczą wolności sumienia i wyznania, podobnie jak art. 53 Konstytucji RP. Trzeba stwierdzić, że art. 18 ust. 3 Paktu i art. 9 ust. 2 Konwencji przewidują ograniczenia powyższych praw w sytuacjach w nich przewidzianych, które mogą nastąpić w drodze ustawy. Taką ustawą w polskim porządku prawnym jest właśnie ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP.
Wojewoda Z. stwierdził, że organ pierwszej instancji podjął wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes strony, zgodnie z art. 7 k.p.a. Strona została skutecznie powiadomiona o wszczęciu postępowania administracyjnego oraz o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, co umożliwiło jej czynny udział w postępowaniu, zgodnie z art. 10 § 1 k.p.a.
Pismem z dnia 11 czerwca 2018 r. J. N. złożył skargę na ww. decyzję Wojewody Z. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1) art. 53 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 206a ustawy
o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 178 ust. 1 oraz art. 7 i art. 8 ust. 2 Konstytucji poprzez jego nieprawidłową wykładnię
i w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie przez organy w trakcie wydawania decyzji w przedmiotowej sprawie i przyjęcie, że:
- nałożenie obowiązku świadczeń osobistych oraz wynikających z tego obowiązków faktycznych, nie ograniczają prawa skarżącego do wolności sumienia i wolności religii, z uwagi na domniemany cywilny charakter świadczeń osobistych, podczas gdy w trakcie postępowania wykazane zostało, że ewentualne wykonanie przez skarżącego ww. obowiązków będzie miało destrukcyjny i nieodwracalny wpływ na jego sumienie, wyznawane zasady moralne i życie duchowe.
- wykonanie świadczenia osobistego nie naruszyłoby prawa skarżącego do wolności sumienia oraz nie stworzyłoby możliwości naruszenia jego prawa do wolności religii. Organy powinny były zastosować wykładnię prokonstytucyjną dyspozycji normy prawnej wskazanej w art. 206a ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez rozszerzenie kręgu podmiotów, które nie podlegają obowiązkowi świadczeń osobistych również do osób, które powołują się na normę wynikającą z art. 53 ust. 1 Konstytucji. Zastosowanie art. 53 Konstytucji jest możliwe na podstawie art. 8 ust. 2 oraz
art. 7 Konstytucji, z którego to uprawnienia organy nie skorzystały. Natomiast, dzięki takiemu podejściu w sprawie niniejszej możliwe byłoby całkowite poszanowanie konstytucyjnego prawa do wolności sumienia oraz do wolności religii, które stanowią normę nadrzędną w stosunku do ww. art. 206a ustawy
o obowiązku obrony;
2) art. 9 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności (“Konwencja"), art. 18 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych (“Pakt") oraz art. 10 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej ("Karta") w zw. z art. 91 ust. 1 i 2, oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 206a ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej poprzez ich niewłaściwą wykładnię i w konsekwencji ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez organy, że:
- zastosowanie ww. artykułów Konwencji oraz Paktu w przedmiotowej sprawie przede wszystkim jest ograniczone do potwierdzenia domniemanej możliwości ograniczenia prawa wolności sumienia w wypadkach przewidzianych ustawą
(art. 9 ust. 2 Konwencji, art. 18 ust. 3 Paktu), podczas gdy przywołane artykuły
w pierwszej kolejności statuują prawo do wolności sumienia i wolności religii, zaś możliwość ograniczenia wynikających z nich praw odnoszą się wyłącznie do możliwości ograniczenia wolności uzewnętrzniania wyznania oraz uzewnętrzniania przekonań, natomiast nie przewidują one możliwości ograniczenia wolności sumienia. W sytuacji skarżącego ewentualne wykonanie nałożonego obowiązku wykonania świadczenia osobistego, skutkować będzie naruszeniem prawa do wolności sumienia i powstanie dalece prawdopodobna możliwość naruszenia jego prawa do wolności religii. Tym samym organy nie zauważyły, że takie naruszenie stanowiłyby nieuprawnioną ingerencję w prawo skarżącego do wolności sumienia i prawo do wolności religii, które to prawa bezpośrednio wynikają z art. 9 ust. 1 Konwencji, art. 18 ust. 1 Paktu, art. 10 Karty oraz, jak to zostało opisane w ust. 1 powyżej, art. 53 ust. 1 Konstytucji. Organy powinny były zastosować wykładnię prokonstytucyjną dyspozycji normy prawnej wskazanej w art. 206a ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez uznanie, że obok art. 53 ust. 1 Konstytucji, prawo do wolności sumienia i wolności religii wynika również z art. 9 ust. 1 Konwencji, z art. 18 ust. 1 Paktu oraz z art. 10 Karty, zaś przepisy te stanowią normę nadrzędną w stosunku do ww. art. 206a ustawy o obowiązku obrony, oraz mogłyby zostać zastosowane bezpośrednio na podstawie art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji w zw. z art. 7 oraz art. 8 ust. 2 Konstytucji. Dzięki takiemu podejściu, zostałoby poszanowane konstytucyjne prawo skarżącego do wolności sumienia
i prawo do wolności religii, które są również chronione na gruncie ratyfikowanego prawa międzynarodowego, oraz które stanowią normę nadrzędną w stosunku do ww. art. 206a ustawy o obowiązku obrony.
3) art. 85 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 206a ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 53 ust. 1, art. 7 i art. 8 ust. 2 Konstytucji, poprzez jego nieprawidłową wykładnię i w konsekwencji jego niewłaściwe zastosowanie oraz przyjęcie przez organy, że:
- nałożenie na mnie wskazanego w art. 85 ust. 1 Konstytucji obowiązku obrony Ojczyzny w postaci wykonywania świadczeń osobistych jest obowiązkiem nadrzędnym w stosunku do mojego prawa do wolności sumienia i wolności religii, zaś obowiązek obrony Ojczyzny, poza wyjątkiem wskazanym w art. 85 ust. 3 Konstytucji, nie może być ograniczony lub wyłączony między innymi, ale nie wyłącznie, również w oparciu o inne zasady konstytucyjne. To spowodowało przyjęcie przez organy niepełnego oraz jednostronnego poglądu, że katalog osób podlegających wyłączeniu z obowiązku świadczeń osobistych jest katalogiem zamkniętym. W ocenie skarżącego, organy powinny były zastosować wykładnię prokonstytucyjną dyspozycji normy prawnej wskazanej w art. 206a ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej poprzez uznanie, że prawo do wolności sumienia i wolności religii jest równie ważnym prawem jak obowiązek obrony Ojczyzny.
4) art. 206a ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej
w zw. z art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, art. 53 ust. 1 Konstytucji RP, art. 9 Konwencji art. 18 Paktu oraz art. 10 Paktu Praw Podstawowych Unii Europejskiej, poprzez jego błędną wykładnię oraz zastosowanie polegające na przyjęciu, że:
- katalog osób niepodlegających obowiązkowi świadczeń osobistych jest katalogiem zamkniętym, podczas gdy treść tego artykułu powinna być interpretowana poprzez ujęcie prokonstytucyjne oraz w zgodzie z ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi, tj. zgodnie z prawem do wolności sumienia i prawa do wolności religii, które to prawa wynikają z ww. przepisów Konstytucji, Paktu, Konwencji oraz Karty, jako nadrzędnych źródeł prawa w stosunku do ww. ustawy oraz stosowanych bezpośrednio na podstawie art. 178 ust. 1, art. 8 ust. 2 Konstytucji w zw. z art. 91 ust. 1 i 2 Konstytucji RP. Brak uwzględnienia przez organy prawa do wolności sumienia oraz wolności religii skutkować będzie kolizją pomiędzy normami wynikającymi z ww. art. 206a ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej a normami wynikającymi z ratyfikowanych umów międzynarodowych oraz bezpośrednio z Konstytucji.
5) art. 77 § 1 K.p.a. w zw. z art. 80 oraz art. 7 K.p.a. - poprzez pominięcie okoliczności poruszonych przez skarżącego w piśmie z dnia 12 lutego 2018 r. do Urzędu Gminy W. oraz w pismach z dnia 1 marca 2018 r. oraz 19 kwietnia 2018 r. do Wojewody Z., a mianowicie, że:
- wykonywanie przez skarżącego świadczeń osobistych na rzecz obrony stoi
w sprzeczności z zasadami, wyznawanymi przez skarżącego przez ostatnie
27 lat, a które są oparte na Piśmie Świętym, oraz pogwałciłoby sumienie skarżącego. Skarżący straciłby również możliwość swobodnego dzielenia się
z innymi swoimi przekonaniami dotyczącymi poglądu Boga na wojnę i działania wojenne z czystym sumieniem. Według skarżącego, jego ewentualny udział w świadczeniach osobistych na rzecz obrony planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny oznaczałby popieranie spraw militarnych, co nie podobałoby się Bogu, które to okoliczności mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdyż dowodzą, że nałożenie na skarżącego obowiązku wykonywania świadczeń osobistych na rzecz [...] Wojskowego Oddziału Gospodarczego stacjonującego w O. , stanowi naruszenie prawa skarżącego do wolności sumienia, zagwarantowanego art. 53 ust. 1 Konstytucji oraz art 9 Konwencji oraz Artykułem 10 Karty, przy czym – w świetle materiału dowodowego sprawy - brak jest podstaw, aby pismom skarżącego odmówić wiarygodności.
6) art. 75 K.p.a. w zw. z art. 78, art. 86 oraz art. 7 KPA poprzez nieuwzględnienie przez Wojewodę Z. wniosku skarżącego o:
- dopuszczenie dowodu z przesłuchania skarżącego w sprawie na okoliczność tego, w jaki sposób potencjalne wykonanie przez niego świadczeń osobistych na rzecz [...] Wojskowego Oddziału Gospodarczego stacjonującego w O. negatywnie wpłynie na jego życie osobiste, sumienie oraz wiarę;
- dopuszczenie dowodu z przesłuchania trzech wskazanych świadków na potwierdzenie stanowiska skarżącego dotyczącego wyszkolonego na podstawie Biblii sumienia w temacie dotyczącym jego neutralnego stanowiska.
7) art. 80 K.p.a. w zw. z art. 7 K.p.a. – poprzez niezgodne z materiałem dowodowym sprawy oraz doświadczeniem życiowym ustalenie, że wykonywanie świadczeń osobistych na rzecz obrony, tj. regulacja ruchu środków transportowych na rzecz [...] Wojskowego Oddziału Gospodarczego - skoro nie jest tożsame ze służbą wojskową - to nie może prowadzić do kolizji z wyznawanymi przez skarżącego (lub przez jakiegokolwiek innego człowieka w ogólności) przekonaniami religijnymi lub z sumieniem, podczas gdy – w świetle materiału dowodowego sprawy – ta kolizja jest oczywista, a ponadto doświadczenie życiowe pokazuje, że wykonywanie nie tylko samej służby wojskowej, ale także wykonywanie danego rodzaju świadczenia osobistego może – w konkretnych okolicznościach – stać w kolizji z sumieniem konkretnego człowieka lub z wyznawanymi przez niego przekonaniami
8) art. 138 § 1 K.p.a. w zw. z art. 138 § 2 K.p.a., poprzez niewskazanie przez Wojewodę Z. w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji okoliczności, które należało wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, a mianowicie czy zachodzi "silny i niemożliwy do przezwyciężenia konflikt" pomiędzy wykonywaniem przeze mnie świadczeń osobistych na rzecz
[...]. Wojskowego Oddziału Gospodarczego przeznaczonych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny a sumieniem skarżącego lub jego głębokimi wierzeniami religijnymi oraz czy wierzenia skarżącego korzystają z ochrony gwarantowanej przepisami art. 53 ust. 1 Konstytucji oraz art. 9 Konwencji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., zwanej dalej: "P.p.s.a.").
Przeprowadzona przez tutejszy Sąd kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem złożonej w niniejszej sprawie skargi jest decyzja Wojewody Z. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w sprawie przeznaczenia J. N. do wykonania świadczeń osobistych na rzecz obrony. Spór w sprawie dotyczy istnienia zależności/konfliktu pomiędzy wykonywaniem świadczeń osobistych w charakterze regulującego ruchem środków transportowych wojskowego oddziału gospodarczego a wyznawanymi przez skarżącego przekonaniami religijnymi i jego sumieniem, których gwarancję ochrony przewiduje przepis art. 53 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 9 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności i art. 18 Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych.
Zgodnie z art. 53 ust. 1 Konstytucji RP każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii. Stosownie do art. 9 Konwencji, każdy ma prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania; prawo to obejmuje wolność zmiany wyznania lub przekonań oraz wolność uzewnętrzniania indywidualnie lub wspólnie z innymi, publicznie lub prywatnie, swego wyznania lub przekonań przez uprawianie kultu, nauczanie, praktykowanie i czynności rytualne (ust. 1). Wolność uzewnętrzniania wyznania lub przekonań może podlegać jedynie takim ograniczeniom, które są przewidziane przez ustawę i konieczne w społeczeństwie demokratycznym z uwagi na interesy bezpieczeństwa publicznego, ochronę porządku publicznego, zdrowia i moralności lub ochronę praw i wolności innych osób (ust. 2). Natomiast art. 18 Paktu przewiduje, że każdy ma prawo do wolności myśli, sumienia i wyznania. Prawo to obejmuje wolność posiadania lub przyjmowania wyznania lub przekonań według własnego wyboru oraz do uzewnętrzniania indywidualnie czy wspólnie z innymi, publicznie lub prywatnie, swej religii lub przekonań przez uprawianie kultu, uczestniczenie w obrzędach, praktykowanie i nauczanie (ust. 1). Nikt nie może podlegać przymusowi, który stanowiłby zamach na jego wolność posiadania lub przyjmowania wyznania albo przekonań według własnego wyboru (ust. 2). Wolność uzewnętrzniania wyznania lub przekonań może podlegać jedynie takim ograniczeniom, które są przewidziane przez ustawę i są konieczne dla ochrony bezpieczeństwa publicznego, porządku, zdrowia lub moralności publicznej albo podstawowych praw i wolności innych osób (ust. 3).
Podstawę prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej, zwanej dalej ustawą. Świadczenia w tym zakresie zostały uregulowane w Dziale VII ustawy - "Świadczenia osobiste w czasie pokoju". Mają one charakter osobisty i są przewidziane do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, lecz na podstawie decyzji wydanej w czasie pokoju. Jak wynika z treści art. 203 ust. 1 ustawy, wójt lub burmistrz (prezydent miasta) wydaje w czasie pokoju decyzję administracyjną o przeznaczeniu osoby do wykonania świadczeń osobistych, w tym planowanych do wykonania w razie ogłoszenia mobilizacji i w czasie wojny, na wniosek organów i jednostek organizacyjnych, o których mowa w art. 202 ust. 1.
Zgodnie z art. 4 ust. 2 i 2a ustawy obywatelski obowiązek obrony ojczyzny,
o którym mowa w art. 85 Konstytucji obejmuje, poza wykonywaniem świadczeń na rzecz obrony, które określa ustawa, przede wszystkim pełnienie służby wojskowej, służbę w obronie cywilnej, wykonywanie obowiązków wynikających z nadanych przydziałów kryzysowych i przydziałów mobilizacyjnych, świadczenie pracy w ramach pracowniczych przydziałów mobilizacyjnych, odbywanie edukacji dla bezpieczeństwa, uczestniczenie w samoobronie ludności, odbywanie ćwiczeń w jednostkach przewidzianych dla militaryzacji i pełnienia służby w jednostkach zmilitaryzowanych, odbywanie przysposobienia obronnego, odbywanie służby zastępczej. Zakres wymienionych obowiązków zależy od formy, w jakiej obywatelski obowiązek obrony się spełnia. Jest odpowiednio szeroki (szerszy) w odniesieniu do osób podlegających obowiązkowi służby wojskowej w porównaniu z pozostałymi formami realizacji obowiązku obrony. Zakres tych obowiązków idzie w parze z ograniczeniami w korzystaniu z konstytucyjnych wolności i praw.
Zakres podmiotowy obywatelskiego obowiązku obrony rozciąga się na wszystkich obywateli RP. Jest obowiązkiem powszechnym. Obejmuje on wszystkich obywateli zdolnych do wykonywania tego obowiązku ze względu na wiek i stan zdrowia. Służba wojskowa jest więc kwalifikowaną formą obywatelskiego obowiązku obrony ojczyzny. Jednocześnie należy podkreślić, że wykonywanie świadczeń na rzecz obrony nie jest żadną z form odbywania służby wojskowej, co wprost wynika z art. 4 ust. 2 ustawy. Wykonywanie świadczeń na rzecz obrony nie stanowi służby wojskowej. Należy również zauważyć, że art. 206a ust. 1 ustawy stanowi, że obowiązkowi świadczeń osobistych nie podlegają, z zastrzeżeniem ust. 2:
1) osoby wybrane do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej lub organów samorządu terytorialnego na czas pełnienia mandatu;
2) żołnierze pełniący czynną służbę wojskową oraz osoby, którym doręczono kartę powołania do tej służby, jeżeli termin stawienia się do służby koliduje z terminem wykonania świadczenia;
3) osoby odbywające zasadniczą służbę w obronie cywilnej lub służbę zastępczą;
4) osoby, wobec których orzeczono stałą lub długotrwałą niezdolność do pracy
w gospodarstwie rolnym na podstawie ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.
o ubezpieczeniu społecznym rolników, osoby uznane za całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji albo całkowicie niezdolne do pracy na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jak również osoby zaliczone do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności albo umiarkowanym stopniu niepełnosprawności
w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych;
5) sędziowie, asesorzy sądowi, prokuratorzy, funkcjonariusze Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Służby Ochrony Państwa, Straży Granicznej, Służby Więziennej, Państwowej Straży Pożarnej, Straży Ochrony Kolei oraz pracownicy specjalistycznych uzbrojonych formacji ochronnych w jednostkach organizacyjnych podległych, podporządkowanych lub nadzorowanych przez ministrów, kierowników urzędów centralnych, wojewodów, Prezesa Narodowego Banku Polskiego oraz Krajową Radę Radiofonii i Telewizji;
6) kobiety w ciąży i w okresie sześciu miesięcy po odbyciu porodu oraz osoby sprawujące opiekę nad dziećmi do lat ośmiu;
7) osoby sprawujące opiekę nad wspólnie z nimi zamieszkałymi dziećmi od lat ośmiu do szesnastu, osobami, wobec których orzeczono stałą niezdolność do pracy w gospodarstwie rolnym lub uznanymi za całkowicie niezdolne do pracy oraz samodzielnej egzystencji albo zaliczonymi do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na podstawie ustaw, o których mowa w pkt 4, a także osobami obłożnie chorymi, jeżeli opieki tej nie można powierzyć innym osobom;
8) osoby zatrudnione na stanowiskach kierowników podmiotów leczniczych niebędących przedsiębiorcami w rozumieniu przepisów o działalności leczniczej oraz na stanowiskach w opiece społecznej i placówkach opiekuńczo-wychowawczych.
W świetle przedstawionego stanu prawnego, w ocenie Sądu, organy administracji prawidłowo ustaliły, że w stosunku do skarżącego, spełnione zostały warunki określone we wniosku wojskowego komendanta uzupełnień oraz przesłanki
z art. 200 ust. 1 ustawy, gdyż wyżej wymieniony posiada obywatelstwo polskie
i wskazany w przepisach wiek pomiędzy szesnastym a sześćdziesiątym rokiem życia. Nie zachodzi przy tym, żadna z przyczyn powodujących wyłączenie skarżącego z obowiązku świadczeń na podstawie art. 206a ustawy. Katalog osób podlegających wyłączeniu z obowiązku świadczeń osobistych na podstawie tego przepisu jest bowiem katalogiem zamkniętym. Niedopuszczalne jest rozszerzenie kręgu tych osób (por. WSA w Gliwicach w wyroku z dnia 4 grudnia 2017 r., sygn. akt IV SA/Gl 468/17).
Wbrew zarzutom skargi, przy czym nie jest kwestionowane, że skarżący jest [...], obowiązkowi świadczeń osobistych podlegają także takie osoby,
w przypadku których wykonywanie tegoż obowiązku stałoby w kolizji z ich sumieniem lub wyznawanymi przekonaniami. Za takim stanowiskiem przemawia analiza wzajemnych relacji pomiędzy gwarantowaną konstytucyjnie wolnością religii i sumienia a przepisami regulującymi zasady wykonywania osobistych świadczeń na rzecz obrony.
Według skarżącego, wolność sumienia nie może zostać ograniczona w drodze ustawy dla ochrony wartości, o których mowa w art. 53 ust. 5 Konstytucji. Zgodnie z tym przepisem wolność uzewnętrzniania religii może być ograniczona jedynie w drodze ustawy i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpieczeństwa państwa, porządku publicznego, zdrowia, moralności lub wolności i praw innych osób. Dla skarżącego, pełnienie jakiejkolwiek służby powiązanej w jakikolwiek sposób z wojskiem stanowiłoby niedopuszczalne pogwałcenie jego sumienia i przekonań religijnych. Skarżący wskazując na konieczność powstrzymania się od działań niezgodnych z własnym sumieniem, powołał się standardy międzynarodowe, zwłaszcza ukształtowane na tle art. 9 Konwencji.
Odnosząc się do treści art. 9 Konwencji, w ocenie Sądu, nie sformułowano
w nim wprost prawa podmiotowego do odmowy działania sprzecznego z własnymi przekonaniami. Wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze, potwierdzeniem wyrażonej w tym miejscu oceny jest wyrok z dnia 7 lipca 2011 r. wydany w sprawie [...] przeciwko [...]. W tym orzeczeniu ETPC odnosi się ściśle do zagadnienia odmowy służby wojskowej. Wyrok ten nie zawiera zatem twierdzeń ogólnych, które mogłyby być interpretowane jako "otwarcie" art. 9 Konwencji na wszelkie wypadki sprzeciwu zachowania wymaganego przez prawo, lecz sprzecznego z przekonaniami jednostki (tak W. Brzozowski, Prawo lekarza do sprzeciwu sumienia po wyroku Trybunału Konstytucyjnego, PiP, nr 7, rok 2017, s. 25 i nast.). W wyroku ETPC nie znalazło się ani jedno twierdzenie, które pozwoliłoby przyjąć, że na podstawie art. 9 Konwencji ochronie podlega sprzeciw sumienia w zakresie niedotyczącym odmowy służby wojskowej. ETPC stwierdził, że "w przypadku, gdy odmowa służby wojskowej jest motywowana silnym i niemożliwym do przezwyciężenia konfliktem między obowiązkiem służenia w wojsku a sumieniem danej osoby lub jej głębokimi i szczerymi wierzeniami religijnymi bądź innymi, odmowa ta stanowi przekonanie lub wierzenie o wystarczającej mocy przekonywania, powadze, spójności i istotności, by mogła wejść w zakres gwarancji".
W świetle uzasadnienia wyroku ETPC, kluczowe dla rozpatrzenia niniejszej sprawy wydają się dwie kwestie. Po pierwsze, do ewentualnego naruszenia wolności sumienia i religii nie dochodzi w każdej sytuacji konfliktu przekonań z obowiązkiem nałożonym przez prawo, bo prowadziłoby to do rozmycia zakresu przedmiotowego art. 9 Konwencji. Aby można było rozważać naruszenie tego przepisu, konieczny jest bezpośredni i silny związek danego zachowania z treścią przekonań jednostki. Innymi słowy, wolność sumienia i religii zakłada autonomię jednostki w sprawach światopoglądowych, ale nie obejmuje nieograniczonej swobody postępowania
w związku z nakazami sumienia w każdej sferze życia. Po drugie, ocena danego przypadku sprzeciwu sumienia nie jest dokonywana w próżni – należy przy niej brać pod uwagę inne wchodzące w grę wartości prawne, m.in. zasadę równości i zakaz dyskryminacji. Zatem, jeżeli nawet przyjmuje się, że sprzeciw taki mieści się w zakresie art. 9 Konwencji, to wciąż może on zostać przełamany, gdy jest to "niezbędne w społeczeństwie demokratycznym". W polskiej Konstytucji nie ma przepisu ogólnego, który odnosiłby się wprost do sprzeciwu sumienia. Prawo do postępowania w zgodzie z własnymi przekonaniami wynika z ogólnej zasady wolności człowieka (art. 31 ust. 1 Konstytucji), ta jednak doznaje ograniczeń wynikających z przepisów prawa (art. 31 ust. 2 zdanie. 2 Konstytucji). Z punktu widzenia przepisu art. 31 ust. 3 Konstytucji, ograniczenia te nie powinny wykraczać poza niezbędnie konieczne z punktu widzenia potrzeb obrony (bezpieczeństwa państwa). Zagadnienie konfliktu sumienia z obowiązkiem nałożonym przez prawo zostało natomiast uregulowane expressis verbis w odniesieniu do służby wojskowej. Obywatel, któremu przekonania religijne lub wyznawane zasady moralne nie pozwalają na odbywanie takiej służby, może być obowiązany do służby zastępczej na zasadach określonych w ustawie (art. 85 ust. 3 Konstytucji). Nie można zatem powiedzieć, że twórcy Konstytucji nie dostrzegali problemu sprzeciwu sumienia. Zdecydowali się uregulować go jedynie w wąskim zakresie przedmiotowym oraz we fragmencie Konstytucji poświęconym obowiązkom jednostki, słusznie postrzegając możliwość odmowy służby wojskowej jako wyjątek od obowiązku obrony ojczyzny.
Niniejsza sprawa nie dotyczy jednak służby wojskowej, ale obowiązku wykonywania świadczeń osobistych na rzecz obrony. Nie można pomiędzy tymi formami realizacji obywatelskiego obowiązku obrony stawiać znaku równości. Świadczenie osobiste na stanowisku regulującego ruchem środków transportowych nie jest "szkoleniem sztuki wojennej". Biorąc pod uwagę sposób odbywania czynnej służby wojskowej oraz obowiązki i uprawnienia żołnierzy nie można twierdzić, że pełnienie służby wojskowej jest tożsame z wykonywaniem świadczeń osobistych. Zauważyć należy, że zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy, czas trwania zasadniczej służby wojskowej wynosi dziewięć miesięcy. Tryb i zakres szkolenia wojskowego żołnierzy określa rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 14 września 2010 r. w sprawie sposobu odbywania zasadniczej służby wojskowej. Skarżący nie będzie przechodził szkolenia regulowanego tymi przepisami.
W ocenie Sądu, zarówno standard międzynarodowy, jak i wskazany kontekst konstytucyjny sprawia, że wywodzenie prawa do odmowy postępowania niezgodnie
z własnymi przekonaniami z art. 53 ust. 1 Konstytucji, jeżeli nie znajduje podstaw prawnych, jest co najmniej nieoczywiste. Nie zaprzeczając poglądowi na temat tego,
że związki obywatelskiego obowiązku obrony ojczyzny ze sferą ludzkiego sumienia są na tyle nieodparte, że wiązka uprawnień składających się na wolność sumienia i religii obejmuje także ogólne prawo do odmowy przestrzegania tego prawa, gdy nakazuje ono zachowanie niezgodne z sumieniem jednostki, niemiej jednak, takie założenie mieściłoby się w granicach racjonalnej argumentacji, o ile towarzyszyłby mu warunek, że odniesienie takiego prawa podmiotowego do danej sfery stosunków społecznych wymaga szczegółowej regulacji ustawowej, tak aby przeciwdziałać jego nadużywaniu. Istotą prawa do sprzeciwu sumienia nie jest bowiem pozostawienie jednostce całkowitej swobody co do wyboru norm prawnych, których zechce przestrzegać, lecz jedynie umożliwienie jej odmowy podporządkowania się tym, które odbiera ona jako rażąco niezgodne z wyznawanymi przekonaniami, godzące w jej integralność moralną. (W. Brzozowski, op. cit., s. 30-31).
W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę treść nałożonego na skarżącego obowiązku osobistego świadczenia takiej ingerencji nie można dostrzec. Zgodnie bowiem z art. 200 ust. 1 ustawy obowiązek świadczeń osobistych może być nałożony na osoby posiadające obywatelstwo polskie, które ukończyły szesnaście, a nie przekroczyły sześćdziesięciu lat życia. Polega on na wykonywaniu różnego rodzaju prac doraźnych na rzecz przygotowania obrony państwa albo zwalczania klęsk żywiołowych i likwidacji ich skutków. Obowiązek świadczeń osobistych może obejmować również obowiązek użycia posiadanych narzędzi prostych (ust. 2). Skarżący spełnia niewątpliwie te wymogi. Tak więc przeznaczenie skarżącego do wykonywania świadczeń osobistych na rzecz obrony nastąpiło zgodnie z przepisami prawa. O naruszeniu wolności konstytucyjnie chronionej (w tym wypadku wolności sumienia) można mówić wtedy, gdy usunięcie normatywnej przeszkody blokującej urzeczywistnienie tej wolności powinno nastąpić właśnie ze względu na cechy i wartości z tą wolnością związane. W sytuacji poddanej analizie w rozpatrywanej sprawie zapewnienie respektowania zasady równego traktowania wszystkich podmiotów znajdujących się w tej samej sytuacji ze względu na wyróżnione w art. 206a ustawy, wystarcza aby osiągnąć zamierzony cel. W tym znaczeniu powoływanie się na klauzule sumienia nie zwalnia skarżącego od obywatelskiego obowiązku świadczeń osobistych na rzecz obrony kraju. Biorąc bowiem pod uwagę charakter i treść nałożonego na skarżącego obowiązku i porównując go
z obowiązkami wynikającymi z powołania do pełnienia zasadniczej służby wojskowej, nie można twierdzić, że będzie on zmuszony do praktykowania czynności mających związek ze "szkoleniem sztuki wojskowej".
Podsumowując powyższe rozważania, wbrew zarzutom skargi w sprawie niniejszej nie doszło do naruszenia przepisów Konstytucji RP, w tym art. 53 ust. 1 Konstytucji, gdyż nałożenie obowiązku świadczeń osobistych na skarżącego,
tj. wykonywaniu pracy na stanowisku regulującego ruchem środków transportowych, nie ogranicza wolności sumienia i wyznania, z uwagi na charakter tych czynności. Podkreślić należy, że art. 85 ust. 1 Konstytucji statuuje obowiązek obrony Ojczyzny. Zakres tegoż obowiązku określa właśnie ustawa o powszechnym obowiązku Rzeczypospolitej Polskiej i obowiązek ten jest wykonywany w różnej formie, w tym poprzez świadczenia osobiste, które zostały nałożone mocą decyzji wydanej
w niniejszej sprawie.
Zaskarżona decyzja nie narusza także art. 9 Konwencji i art. 18 Paktu. Wskazane przez skarżącego artykuły umów międzynarodowych dotyczą wolności sumienia i wyznania, podobnie jak art. 53 Konstytucji RP. W sprawie nikt nie neguje tego, że wolność sumienia gwarantowana tymi przepisami to wartość nadrzędna. Trzeba jednak zauważyć, że wskazane regulacje przewidują ograniczenia powyższych praw w sytuacjach w nich przewidzianych, które mogą nastąpić w drodze ustawy. Taką ustawą w polskim porządku prawnym jest właśnie ustawa o powszechnym obowiązku obrony RP.
Przytoczone poglądy Komitetu Praw Człowieka ONZ i Rezolucje ONZ dotyczyły odmowy pełnienia służby wojskowej, a więc nie mogą być odnoszone do niniejszej sprawy. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że brak jest podstaw do zakwestionowania stanowiska organu wyrażonego w zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja ma podstawy w przepisach prawa materialnego, zaś jej wydanie poprzedziło postępowanie, w którym nie uchybiono regułom proceduralnym. Wbrew bowiem zarzutom skargi, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 80 w związku z art. 7 k.p.a., poprzez niezgodne z materiałem dowodowym sprawy oraz doświadczeniem życiowym ustalenie, że wykonywanie świadczeń osobistych nie może prowadzić do kolizji z wyznawanymi przez skarżącego (lub przez jakiegokolwiek innego człowieka w ogólności) przekonaniami religijnymi lub z sumieniem. Skarżący nie wskazał żadnych okoliczności, które potwierdzałby twierdzenie, że wykonywanie tego rodzaju świadczeń osobistych, na rzecz wskazanego podmiotu może stać w kolizji z jego sumieniem lub z wyznawanymi przez niego przekonaniami. Wbrew zarzutom skargi, przeciwne twierdzenie nie znajduje poparcia w materiale dowodowym oraz doświadczeniu życiowym. W tym miejscu nie można również nie dostrzec, że realizacji obowiązku obrony ojczyzny służy nie tylko świadczenie obowiązków osobistych, ale także płacenie podatków przez każdego pracującego w Polsce, z których finansowany jest przecież budżet MON (ponad 2% budżetu państwa przeznacz się na obronę). W ten sposób każdy obywatel Polski "popiera sprawy militarne". Ocena tego, czy podoba się to Bogu, wymyka się już jednak spod oceny Sądu, tak samo jak ocena, czy zmusza się skarżącego do postępowania wbrew własnemu sumieniu i przekonaniu. Wbrew pozostałym zarzutom skargi, w przypadku kontrolowanej decyzji nie doszło do pominięcia w jej uzasadnieniu okoliczności faktycznych mogących mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a także oceny ich skutków, co stwarzałoby przesłankę do uznania naruszenia przez organ przepisów o postępowaniu administracyjnym w stopniu wywierającym istotny wpływ na wynik sprawy. Na podstawie uzasadnienia decyzji da się ustalić motywy organu, które doprowadziły do niekorzystnego dla skarżącego rozstrzygnięcia. Organ wywiązał się z obowiązku wyjaśnienia stronie zasadności przesłanek rozstrzygnięcia. Wytłumaczył stronie powody zastosowania przepisów ustawy o powszechnym obowiązku obrony do poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych. Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia przez organ II instancji wniosku skarżącego o dopuszczenie dowodu z przesłuchania skarżącego oraz trzech wskazanych przez niego świadków na okoliczność potwierdzenia stanowiska skarżącego dotyczącego "wyszkolonego na podstawie Biblii sumienia w temacie dotyczącym jego neutralnego stanowiska", wskazać należy, że było to – jak słusznie stwierdził organ – niecelowe, bowiem dotyczyło okoliczności wykazanej przez skarżącego uprzednio i niekwestionowanej przez organ.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniesioną skargę na podstawie art. 151 P.p.s.a.