II SA/Sz 78/22

II SA/Sz 78/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-07-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Grzegorczyk-Meder /sprawozdawca/
Krzysztof Szydłowski
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1, ust. 1b, ust. 5 pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7, art. 9, art. 77 par. 1, art. 79a, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c, art. 153, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 lipca 2022 r. sprawy ze skargi P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza T. z dnia [...] września 2021 r., nr [...] II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. na rzecz skarżącego P. O. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu [...] kwietnia 2021 r. P. O. (zwany dalej: "stroną"
lub "skarżącym"), zastępowany przez adwokata, wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w T. z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego
w związku ze sprawowaniem opieki nad S. O..
Decyzją z dnia [...] maja 2021 r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w T., działający z upoważnienia Burmistrza T. (zwany dalej: "organem I instancji"), nie przyznał stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że strona złożyła wniosek
o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (orzeczenie Powiatowego Zespołu do spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia [...] grudnia 2018 r.), niepełnosprawność istnieje od [...]. roku życia, natomiast ustalony stopień niepełnosprawności od [...] marca 2017 r. Organ dodał, że żona osoby podopiecznego– I. O. jest rencistką i do dnia [...] kwietnia 2020 r. legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Obecnie jest uprawniona do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego.
Według organu, niezaprzeczalnie strona sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, jednakże nie spełnia kryterium ustawowego uprawniającego do przyznania wnioskowanego świadczenia, gdyż niepełnosprawność ojca nie powstała w dzieciństwie lub wczesnej młodości (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.").
Strona wniosła odwołanie od wskazanej decyzji organu I instancji z dnia
[...] maja 2021 r.
Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (zwane dalej: "organem II instancji", "Kolegium"), uchyliło ww. decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Organ II instancji uzasadniając w swej decyzji motywy podjętego rozstrzygnięcia, wyjaśnił, że wynikającego z art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. ograniczenia nie można stosować w sposób rygorystyczny w sytuacji, gdy preferowany przez ustawodawcę opiekun (osoba zobowiązana w pierwszej kolejności) ze względów obiektywnych, m.in., z powodu stanu zdrowia, nie jest w stanie opieki tej sprawować. Nawiązując do powyższego organ II instancji zauważył, iż z materiału dowodowego wynika, że żona osoby niepełnosprawnej - I. O., legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Orzeczenie to było ważne do [...] kwietnia 2020 r. Organ I instancji nie wyjaśnił czy jej stan zdrowia uległ poprawie, czy występowała o ustalenie stopnia niepełnosprawności jednak orzeczenie nie zostało dołączone. W trakcie wywiadu środowiskowego organ ustalił, że żona osoby niepełnosprawnej jest chora na schizofrenię i nie można wykluczyć, że uzyska orzeczenie o niepełnosprawności. Organ I instancji nie rozważał tej okoliczności i nie dokonał ustaleń w tym zakresie.
Ponadto organ II instancji stwierdził, że w sprawie należy wziąć pod uwagę treść i skutki płynące z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13, który orzekł o niekonstytucyjności przepisu z art. 17 ust. 1b u.ś.r., w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Zaistniała zatem podstawa do uwzględnienia odwołania.
Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji, decyzją z dnia [...] września
2021 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 104 ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U z 2021 r., poz. 735 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a.") w związku z art. 17, art. 23 u.ś.r., nie przyznał stronie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad ojcem.
W uzasadnieniu wydanej decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu [...] sierpnia 2021 r. wpłynęła do organu informacja z Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w G., z której wynika, że I. O. nie złożyła wniosku o ponowne wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Organ I instancji ponownie przeanalizował materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, w tym treść protokołu sporządzonego podczas wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] kwietnia 2021 r. Ustalił, że strona opiekuje się niepełnosprawnym ojcem w związku, z tym strona nie jest zatrudniona, ani nie wykonuje innej pracy zarobkowej. Po weryfikacji,
w dniu [...] września 2021 r. w systemie elektronicznym i wywołaniu usługi ZUS, organ uzyskał informację, że strona jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia. W tym samym dniu podczas rozmowy telefonicznej strona potwierdziła, że pracuje ponieważ odmówiono jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i została bez środków do życia.
Jak zauważył organ, zgodnie z treścią orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2018 r., ojciec strony wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jednakże niepełnosprawność w stopniu znacznym ojca strony istnieje od [...]. roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2017 r. Żona osoby podopiecznego - I. O. jest rencistką i do dnia [...] kwietnia 2020 r. legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a obecnie jest ona uprawniona do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego.
Jak wskazał dalej organ I instancji, z relacji strony wynika, że wykonuje przy ojcu czynności higieniczne, robi zakupy, podaje posiłki, wychodzi na spacery, wykupuje i podaje leki. Rodzeństwo strony jest częściowo czynne zawodowo. Rodzice ojca strony nie żyją, ma on dwie siostry i brata, z którymi utrzymuje kontakt telefoniczny.
Kierując się powyższym organ I instancji potwierdził, że strona sprawuje stałą
i bezpośrednią opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Jednocześnie organ ten uznał, że fakt sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem nie może być rozpatrywany w częściowym oderwaniu od przepisów u.ś.r. Wskazując na art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., organ I instancji uznał, że strona nie spełnia kryteriów ustawowych uprawniających do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż strona podjęła pracę, nie zrezygnowała z zatrudnienia natomiast niepełnosprawność jej ojca nie powstała w okresie dzieciństwa lub wczesnej młodości.
Strona zastępowana przez adwokata, wniosła odwołanie od decyzji organu
I instancji z dnia [...] września 2021 r., której zarzuciła wydanie z naruszeniem:
- art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez nieuwzględnienie, że przepis ten został uznany za niekonstytucyjny w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP,
- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez stronę.
Decyzją z dnia [...] listopada 2021 r., nr [...], wydaną
na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., w związku z art. 17 oraz art. 27 ust. 5 u.ś.r., organ
II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] września 2021 r.
Organ II instancji w uzasadnieniu swej decyzji podniósł, że żona podopiecznego legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności do dnia [...] kwietnia 2020 r., ale po tej dacie nie występowała już z wnioskiem o ponowne wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. Z wywiadu środowiskowego wynika, że I. O. zajmuje się prowadzeniem domu i jest chora na schizofrenię, jednak okoliczność ta nie została potwierdzona żadnym stosownym dokumentem. Tak więc, nie można uznać, że żona osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie z przyczyn od niej niezależnych i nie wynikających z jej woli, sprostać obowiązkowi alimentacyjnemu jaki ciąży, na niej względem męża, co mogłoby być przyczyną przeniesienia tego obowiązku w następnej kolejności na ich dzieci, w tym na skarżącego (art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r.).
Dodatkowo Kolegium podniosło, iż z ustaleń organu I instancji wynika,
że strona pomimo, że sprawuje opiekę nad ojcem jest zatrudniona na podstawie umowy zlecenia. Stąd organ II instancji uznał, że zakres sprawowanej opieki nie miał wpływu na rezygnację z pracy czy rezygnację z podjęcia zatrudnienia.
Kolegium nie zgodziło się ze stanowiskiem organu I instancji że w sytuacji, gdy niepełnosprawność osoby niepełnosprawnej powstała po ukończeniu 25. roku życia, zostaje wykluczona w świetle art. 17 ust. 1b u.ś.r., możliwość przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ II instancji wskazał na skutki wynikające we wskazanej kwestii z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/21 i podniósł, że brak jest przeciwskazań do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji powstania niepełnosprawności (osoby poddanej opiece) w wieku dorosłym.
P. O., zastępowany przez adwokata, wystąpił do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję organu II instancji z dnia
[...] listopada 2021 r. oraz o uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji z dnia [...] września 2021 r. Ponadto skarżący wniósł o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym oraz wniósł o zwrot od organu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa, procesowego według norm przepisanych.
Wydanej decyzji skarżący zarzucił naruszenie:
1) prawa materialnego, mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego podczas, gdy przepis ten nie eliminuje takich osób,
2) prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji,
tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę,
3) art. 7, art. 77 oraz art. 80 k.p.a., poprzez błędną ocenę materiału dowodowego
i niezasadne uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.
W uzasadnieniu skargi, odnosząc się do istoty sporu w sprawie, skarżący powołał się na poglądy judykatury, z których wynika, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, nie eliminuje innych osób bliskich w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (por. WSA w Białymstoku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 649/19). Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek, sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Według skarżącego, dokładnie taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że żona osoby niepełnosprawnej nie jest w stanie opiekować się niepełnosprawnym mężem w sposób wystarczający. Organ odwoławczy nie tylko w żadnym zakresie nie uzupełnił postępowania wyjaśniającego, do czego uprawniał go przepis art. 136 k.p.a.,
ale i uzasadnił decyzję w sposób bardzo lakoniczny.
Skarżący podniósł nadto, że organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez samego skarżącego w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny oświadczenia odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej opieki. Zdaniem skarżącego, wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że ojciec skarżącego potrzebuje w opisanym w tych dokumentach zakresie codziennej, stałej opieki. Ojciec skarżącego nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, co zostało potwierdzone przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający ojca do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.
Skarżący wskazał, że rezygnacja z zatrudnienia obejmuje również
jej niepodejmowanie, tym bardziej, że przepis art. 17 ust. 5 u.ś.r., enumeratywnie wymieniający katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną,
nie obejmuje osób bezrobotnych. Zaś art. 17 ust. 6 tej ustawy wprost stanowi,
że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego.
Według skarżącego, spornej w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., należy dokonać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP
z uwzględnieniem celu tych unormowań.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie oraz wniósł
o przeprowadzenie postępowania w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej, która sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Wymaga wyjaśnienia, że w myśl art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022, poz. 329 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Sąd rozpoznał sprawę we wskazanym trybie na zgodny wniosek skarżącego i organu. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Kontrola sprawy, sprawowana według wskazanego na wstępie kryterium legalności działań organu administracji publicznej doprowadziła Sąd do uznania zasadności wniesionej skargi, albowiem powołane skargą zarzuty okazały się zasadne.
Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy odmowy przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia
9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl art. 17b ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
W kontrolowanej sprawie niesporne jest, że wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2021 r. skarżący wystąpił do Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o ustalenie prawa
do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem S. O.. Ojciec skarżącego legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu
do spraw Niepełnosprawności w G. z dnia [...] grudnia 2018 r. stwierdzającym znaczny stopnie niepełnosprawności, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2017 r.
W ocenie Sądu, trafne jest stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, co do wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r., wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, który skutkował tym, że w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności (o którym mowa we wskazanym przepisie), jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności i w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać
z pominięciem tego kryterium.
Sąd zauważa, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się odpis skrócony aktu zgonu ojca skarżącego, który zmarł [...] listopada 2021 r., co miało miejsce przed wydaniem zaskarżonej decyzji. Sąd podziela stanowiska orzecznictwa i judykatury o dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji zgonu osoby wymagającej opieki w trakcie postępowania o przyznanie rzeczonego świadczenia, od daty złożenia wniosku, oczywiście jeżeli opieka była efektywnie sprawowana i po spełnieniu pozostałych konstytutywnych przesłanek statuowanych analizowanym przepisie (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 23 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 344/22). W świetle obowiązujących przepisów, brak jest w wyżej wymieniowej sytuacji, przesłanek uniemożliwiających rozpoznanie wniosku za okres począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego do momentu śmierci osoby poddanej opiece przez wnioskującego o przedmiotowe świadczenie.
W badanej sprawie organy obu instancji orzekające w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z wniosku skarżącego uznały, że przeszkodą uniemożliwiającą przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia było niespełnienie wymogu określonego w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., tj. niepodejmowania
lub rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celem sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, bowiem skarżący pomimo, że sprawuje opiekę nad ojcem jest zatrudniony na umowę zlecenia.
W ocenie Sądu, organy nie zbadały wnikliwie wystąpienia ww. przesłanki. Podkreślić bowiem należy potrzebę ustalenia w oparciu o w pełni ustalony
i na podstawie konkretnych okoliczności danej sprawy rozważony przez organ stan faktyczny czy wystąpiła konieczność rezygnacji czy nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne celem sprawowania opieki na niepełnosprawnym członkiem rodziny oraz czy zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia zatrudnienia przez opiekuna osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym. Z okoliczności sprawy wynika, że skarżący nie był zarejestrowany jako osoba bezrobotna, czasami pracował dorywczo. W oparciu o ewidencję zawartą w systemie elektronicznym ZUS organ I instancji ustalił, że skarżący jest zatrudniony na umowę zlecenia. Sąd pragnie zauważyć, że w zaistniałej sytuacji nie był kwestionowany przez organy obu instancji fakt sprawowania przez skarżącego opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem oraz zakres tej opieki. W trakcie wywiadu środowiskowego z dnia [...] kwietnia 2021 r., ojciec skarżącego potwierdził fakt wykonywania przez skarżącego czynności higienicznych przy ojcu, podania posiłków, robienia zakupów, realizowanie recept, wychodzenie na spacery, które są zaliczane do czynności jakie wykonują opiekunowie osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym.
Sąd w pełni podziela stanowisko orzecznictwa sądowoadministracyjnego wskazującego, że nie można pozbawiać osób, które podejmują się opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, prawa do ułożenia swoich planów zawodowych, aby początkowo godzić częściowo pracę i opiekę, o ile jest to możliwe z pomocą innych osób, a następnie całkowicie oddać się sprawowaniu opieki (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 19 lutego 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 751/20). W badaniu spełnienia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy mieć przede wszystkim na uwadze cel uregulowany w art. 17 u.ś.r., a więc przyznanie rekompensaty pieniężnej tym spośród członków społeczeństwa, którzy podejmując się opieki nad osobami najbliższymi, niezdolnymi do samodzielnej egzystencji, rezygnują z własnej aktywności zawodowej. Stąd, skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko przedstawione w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 stycznia 2014 r., sygn. akt VIII SA/Wa 817/13, że zarówno pozostawanie przez opiekuna w okresie powstania niepełnosprawności podopiecznego, jak i przejściowe podejmowanie przez opiekuna zatrudnienia w okresie trwania niepełnosprawności, co do zasady nie stanowią przeszkody w uznaniu, że zachodzą przesłanki do przyznania zasiłku, określone w art. 16 u.ś.r. W ocenie Sądu pogląd wskazany pozostaje aktualny także na gruncie stosowania art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Uwzględniając powyższe, Sąd uznaje za nienależycie uzasadnione stanowisko organu, o niespełnieniu przez skarżącego przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., wobec braku ustalenia, czy zatrudnienie skarżącego na umowę zlecenia nie miało charakteru przejściowego. Jak podnosił bowiem sam skarżący zmuszony został do podjęcia zatrudnienia ze względu na decyzję odmowną organu w sprawie przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Od momentu złożenia wniosku przez skarżącego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego ([...] kwietnia 2021 r.) do rozpatrzenia sprawy przez organ zaskarżoną decyzją minęło ponad 15 miesięcy, w którym to okresie skarżący mógł być faktycznie pozostawiony bez środków utrzymania.
Według Sądu, zadaniem organu było też w ww. mierze ustalenie czy wykonywane zajęcia na podstawie umowy zlecenia mogły faktycznie uniemożliwiać skarżącemu sprawowanie stałej lub długotrwałej opieki nad ojcem. Do takich wniosków nie prowadzi zebrany dotychczas w sprawie materiał dowodowy, a nasuwają się wnioski przeciwne. Organ I instancji podnosił bowiem w uzasadnieniu swej decyzji z dnia [...] września 2021 r., że strona sprawuje stałą i bezpośrednią opiekę nad niepełnosprawnym ojcem.
Sąd stwierdził, że w postępowaniu administracyjnym, toczącym się po uchyleniu uprzednio wydanej w sprawie decyzji przez organ I instancji z dnia [...] maja 2021 r., nie została też wyjaśniona rzetelnie kwestia zdolności do podjęcia opieki nad ojcem skarżącego, przez I. O. – żonę podopiecznego. Choć po [...] kwietnia 2020 r. utraciło aktualność orzeczenie właściwego organu z dnia [...] kwietnia 2015 r. ustalające u wskazanej osoby znaczny stopień niepełnosprawności i nie występowała ona później z wnioskiem o ustalenie stopnia niepełnoprawności, to okoliczność ta nie może przesądzać o zdolności żony podopiecznego do sprawowania nad mężem opieki. Należy bowiem uwzględnić ustalenie organu, że żona podopiecznego choruje na s. . Nie jest zatem wystarczające twierdzenie, że I. O. może zajmować się chorym mężem albowiem nie występowała do powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności o wydanie stosownego orzeczenia. Możliwe jest bowiem uzyskanie orzeczenia w innym trybie, które ma charakter równorzędny do orzeczenia powiatowego zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności np. orzeczenie o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji czy też orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, które są wydawane przez lekarza orzecznika ZUS. Nadto, organ I instancji nie wyjaśnił z jakiego powodu żona podopiecznego otrzymuje zasiłek pielęgnacyjny i czy okoliczność ta związana jest z brakiem możliwości aktualizacji orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ze względu na stan zagrożenia epidemicznego (COVID-19).
Jeżeli zaś organ miał jakiekolwiek wątpliwości co do wystąpienia w sprawie przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r., to spoczywał na nim obowiązek wynikający z art. 9 k.p.a., tj. należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Nadto, zgodnie z art. 79a k.p.a., w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Taka informacja powinna być udzielona stronie wówczas, gdy postępowanie z wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wykaże, że zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest, np. wykazanie niezdolności małżonka jako w pierwszej kolejności zobowiązanego do sprawowania opieki na osobą niepełnosprawną. Wówczas strona, poprzez złożenie wyjaśnień lub przedstawienie dokumentów, miałby możliwość współuczestniczyć w ustaleniu okoliczności, bez których zdaniem organu nie jest możliwe pozytywne dla strony rozstrzygnięcie sprawy.
W ocenie Sądu, w realiach badanej sprawy, nawet w przypadku braku ww. orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym czy też braku innego równorzędnego orzeczenia, organ nie był zwolniony od ustalenia, czy pierwotnie zobowiązana alimentacyjnie względem ojca skarżącego ma rzeczywiste możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym, biorąc pod uwagę jej stan zdrowia oraz potrzeby niepełnosprawnego.
Na akceptację zasługuje bowiem stanowisko judykatury wskazujące,
że niezasadne jest przyjmowanie z góry, że zawsze, tj. niezależnie od rzeczywistych możliwości sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną przez osobę zobowiązaną względem niej do alimentacji w pierwszej kolejności, jeśli osoba taka nie posiada orzeczenia kwalifikującego ją do znacznego stopnia niepełnosprawności, to nie będzie ona mogła uzyskać świadczenia pielęgnacyjnego. Mogą bowiem zaistnieć takie stany faktyczne, w których ocena możliwości "opiekuńczych" danego podmiotu nie będziew istocie wymagała fachowej wiedzy, a będzie ona możliwa przy uwzględnieniu logicznego myślenia oraz zasad doświadczenia życiowego. Dlatego więc organy rozpoznając sprawę, w której wchodzi w grę kwestia pierwszeństwa w przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie powinny zakładać a priori, że brak legitymowania się przez osobę zobowiązaną alimentacyjnie w pierwszej kolejności orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i zwalniać będzie z obowiązku przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie zdolności do sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 17 maja 2022 r, sygn. akt II SA/Rz 68/22).
W świetle art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., organ administracji publicznej ma obowiązek wyczerpującego zbadania wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą, w co wpisuje się obowiązek organu wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego i na jego podstawie ocenienia czy dana okoliczność została udowodniona oraz konieczne jest należyte uzasadnienie przez organ wydanego rozstrzygnięcia. W przypadku wątpliwości co do rzeczywiście sprawowanej opieki przez skarżącego nad ojcem oraz możliwości sprawowania tej opieki przez matkę podopiecznego obowiązkiem organu było przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego. Wówczas skarżący miałby możliwość wskazania okoliczności i ewentualnych dowodów na poparcie wniosku, organ zaś sposobność uzyskania wszystkich koniecznych informacji z punktu widzenia trafnego zastosowania przepisu prawa.
Podsumowując, w ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie organy obu instancji nie podjęły się wyjaśnienia spornych w sprawie okoliczności w sposób przewidziany ww. przepisami procedury administracyjnej, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W konsekwencji powyższego Sąd uznał, że w kontrolowanej sprawie organ dokonał wadliwej wykładni prawa materialnego, w zakresie rozumienia przesłanki "nie podejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki", o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., a ponadto organ
nie podjął wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy w świetle wymogów stawianych w art. 7, art. 9, art. 77 § 1, art. 79a i art. 80 k.p.a. Czyni to wniesioną skargę zasadną. Uwzględniając przy tym zakres stwierdzonych wadliwości w prowadzonym postępowaniu administracyjnym już na etapie pierwszej instancji, za niezbędne do końcowego załatwienia sprawy, Sąd uznał nie tylko uchylenie w całości zaskarżonej decyzji, ale także uchylenie poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organ stosownie do art. 153 p.p.s.a., związany jest wykładnią sądową, przedstawioną w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a więc o dopuszczalności przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji śmierci osoby wymagającej opieki w trakcie postępowania o przyznanie tego świadczenia (od momentu złożenia wniosku o to świadczenie do dnia śmierci podopiecznego), po spełnieniu pozostałych konstytutywnych przesłanek materialnoprawnych. Ponadto organ winien podjąć kierunek wyjaśnień stanu faktycznego sprawy celem ustalenia czy wykonywanie przez skarżącego prac dorywczych miało charakter przejściowy i rzeczywiście kolidowało ze sprawowaniem opieki przez skarżącego nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem. Organ zobowiązany jest też do ustalenia, czy osoba pierwotnie zobowiązana alimentacyjnie legitymuje się orzeczeniem równorzędnym orzeczeniu zespołu ds. orzekania o niepełnosprawności w stopniu znacznym, a jeżeli okaże się, że takiego nie posiada, to organ ustali czy osoba ta miała rzeczywiste możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem skarżącego. Dopiero w taki sposób przeprowadzone postępowanie administracyjne, w którym strona będzie miała możliwość wypowiedzenia się i przedstawienia dowodów na potwierdzenie zasadności swego żądania, możliwe będzie podjęcie przez organ rozstrzygnięcia zgodnego z prawem.
Dlatego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza T. z dnia [...] września 2021 r., o czym orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego Sąd orzekł, jak w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ww. ustawy.
Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.