II SA/Sz 777/24

II SA/Sz 777/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-12-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska /sprawozdawca/
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6165 Nasiennictwo i ochrona roślin uprawnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OZ 387/25 - Postanowienie NSA z 2025-07-03
Skarżony organ
Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 2 pkt 4, art. 146 par. 1, art. 200, art. 205 par. 2, art. 52 par.1-3, art. 53 par. 2;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2021 poz 129
art. 73 ust. 1 pkt 5, art. 74, art. 3 ust. 2 pkt 1 i ust. 3, art. 34 ust. 1, art. 42, art. 43 ust. 1-2, art. 81 ust. 1, ust. 3, ust. 7 ust. 8, art. 49 ust. 1, ust. 5, ust. 6, art. 40
Ustawa z dnia 9 listopada 2012 r. o nasiennictwie (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik,, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.), Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. sprawy ze skargi Spółki P. na akt Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie dyskwalifikacji materiału siewnego po ocenie polowej I. uchyla zaskarżony akt, II. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Roślin i Nasiennictwa na rzecz strony skarżącej Spółki P. kwotę [...] ([...] ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Informacją z dnia 17 lipca 2024 r. nr 32/02/063/24. Wojewódzki Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa w K. Oddział w C. (dalej także jako: "WIORiN") poinformował P. sp. z o.o. sp. k. z siedzibą w D. [...]dalej jako: "skarżąca", "Spółka") o dyskwalifikacji materiału siewnego po ocenie polowej. Przedmiotowa ocena polowa dotyczyła plantacji nasiennej wyki siewnej odmiany "Greta" na polu producenta T. B., na polu nr [...] - nr partii [...] W treści informacji wskazano, że nie zostały spełnione wymagania określone dla materiału siewnego na powierzchni 1,25 ha z powodu: "gorczyca biała odmiana Litember jako roślina podporowa, niezgodna z Rozp. MRiRW Dz.U. 2013, poz. 517."
Powyższa informacja została przesłana Spółce wraz z pismem z dnia 22 lipca 2024 r. w którym wskazano, iż stosownie do przeprowadzonej w dniach 14 czerwca 2024 r. i 16-17 lipca 2024 r. kontroli pracy akredytowanego kwalifikatora L. K., na plantacjach nasiennych wyki siewnej, podlegających ocenie na wniosek Spółki, podczas kontroli wizualnej ww. plantacji stwierdzono zastosowanie niewłaściwej rośliny podporowej w postaci gorczycy białej odmiany Litember (protokół kontroli znak: OCH.7110.7.5.2024.AŻ z dnia 17 lipca 2024 r.). W związku z powyższym wystawiono urzędowo informację o dyskwalifikacji materiału siewnego. W piśmie powyższym zobowiązano ponadto kwalifikatora akredytowanego L. K. do zwrotu oryginału świadectwa oceny polowej z dnia 6 lipca 2024 r. do Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa w K. w terminie 7 dni od otrzymania pisma w celu jego anulowania.
Pismem z dnia 18 sierpnia 2024 r. Spółka złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na Informację nr 32/02/063/24 z dnia 17 lipca 2024 r. zarzucając kwestionowanemu aktowi naruszenie przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy:
1) § 5 ust. 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 kwietnia 2013 r. w sprawie terminów składania wniosków o dokonanie oceny polowej materiału siewnego poszczególnych grup roślin lub gatunków roślin rolniczych i warzywnych oraz szczegółowych wymagań w zakresie wytwarzania i jakości materiału siewnego tych roślin (dalej jako: "rozporządzenie") poprzez jego niewłaściwą wykładnię i przyjęcie, że gorczyca biała nie może zostać zastosowana jako roślina podporowa dla wyki siewnej, podczas gdy gorczyca biała odmiana Litember spełnia wszystkie przesłanki do uznania możliwości jej stosowania jako rośliny podporowej dla wyki siewnej;
2) art. 73 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o nasiennictwie (t.j. Dz. U. 2021 poz. 129, dalej jako: "u.o.n.") poprzez jego zastosowanie, w sytuacji gdy oceniany materiał siewny spełniał wymagania określone dla stopnia C/1 i dawał podstawy do wydania świadectwa oceny polowej.
Skarżąca wniosła:
1) na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. o uwzględnienie skargi i uchylenie w całości Informacji nr 32/02/063/24 z dnia 17 lipca 2024 r. wydanej przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w K., Oddział w C., o dyskwalifikacji materiału siewnego po ocenie polowej;
2) na podstawie art. 146 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. o rozważenie przez Sąd uznania w wyroku, że plantacja obsiana materiałem siewnym w stopniu PB/II z partii nr [...] na polu: [...] u producenta T. B. spełnia wymagania określone dla stopnia C/1;
3) o załączenie akt postępowania prowadzonego przez Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w K., w ramach którego dokonano oceny polowej materiału siewnego w stopniu PB/II z partii nr [...] na polu: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] u producenta A. G., w którym stwierdzono, że spełnia on wymagania określone dla stopnia C/1, a w konsekwencji wydano następujące świadectwa oceny polowej materiału siewnego: nr 32/09/204/24, nr 32/09/205/24, nr 32/09/206/24, nr 32/09/207/24, nr 32/09/208/24, nr 32/09/209/24 celem wykazania następujących faktów: zastosowania na polu: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] gorczycy białej odmiana Litember jako rośliny podporowej dla wyki siewnej; dokonania przez organ administracji publicznej oceny polowej materiału siewnego w stopniu PB/II z partii nr PL33O/11/12398/101/A na polu: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], w którym stwierdzono spełnienie wymagań określonych dla stopnia C/1; zmienności poglądów organu administracji publicznej w odniesieniu do tego samego adresata, pomimo że stan faktyczny i stan prawny nie uległ zmianie;
4) na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. art. 205 § 2 p.p.s.a. o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
W ocenie skarżącej, organ dokonał niewłaściwej wykładni § 5 ust. 6 rozporządzenia przyjmując, że gorczyca biała odmiana Litember nie może zostać zastosowana jako roślina podporowa dla wyki siewnej. Tymczasem, jak wskazuje skarżąca, prawidłowa wykładania wskazanego wyżej przepisu prawa prowadzi do wniosku, że gorczyca biała odmiana Litember spełnia wszystkie przesłanki do uznania możliwości jej stosowania jako rośliny podporowej dla wyki siewnej.
Po pierwsze, w ocenie skarżącej, dokonana przez organ wykładnia przepisu § 5 ust. 6 rozporządzenia jest sprzeczna z wykładnią językową. Wymienione w przepisie rośliny w postaci roślin zbożowych (z wyłączeniem kukurydzy) oraz gorczycy sarepskiej nie stanowią katalogu zamkniętego roślin mogących stać się roślinami podporowymi. Posłużenie się przez ustawodawcę określeniem "mogą stanowić", zdaniem skarżącej prowadzi do wniosku, że wymienione w § 5 ust. 6 rozporządzenia rośliny stanowią jedynie przykład roślin mogących pełnić taką funkcję. Zdaniem skarżącej, sam brak wymienienia gorczycy białej w § 5 ust. 6 rozporządzenia nie wyklucza jej zastosowania jako rośliny podporowej dla wyki siewnej.
Po drugie, w ocenie skarżącej, dokonana przez organ wykładnia przepisu § 5 ust. 6 rozporządzenia jest sprzeczna z wykładnią funkcjonalną. Skarżąca zwróciła uwagę, że brak jest jakichkolwiek sformułowań wskazujących na to, że gorczyca biała nie może być stosowana jako roślina podporowa. W ocenie skarżącej, gdyby ustawodawca miał faktyczny zamiar wyłączenia stosowania innych roślin (w tym gorczycy białej) jako roślin podporowych dla wyki siewnej to dokonałby tego wprost, tak jak to uczynił w przypadku kukurydzy. Co więcej, przesłanki negatywne dla kwalifikacji roślin jako roślin podporowych, zawiera zdanie drugie rzeczonego przepisu. Należy zatem przyjąć, że rośliny są dyskwalifikowane jako rośliny podporowe, gdy uniemożliwiają dokonanie oceny polowej zgodnie z metodą, o której mowa w § 5 ust. 5 rozporządzenia, oraz sprawdzenie spełnienia szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości. Stąd w ocenie skarżącej, przepis § 5 ust. 6 rozporządzenia nie wyklucza zastosowania gorczycy białej jako rośliny podporowej dla wyki siewnej.
Po trzecie, w ocenie skarżącej, dokonana przez organ wykładnia przepisu § 5 ust. 6 rozporządzenia jest sprzeczna z wykładnią systemową. Skarżąca podkreśliła, że ustawodawca w zdaniu drugim § 5 ust. 6 rozporządzenia, w którym określa przesłanki negatywne dla kwalifikacji roślin stosowanych jako rośliny podporowe, odnosi się do innego przepisu prawa, mianowicie § 5 ust. 5 rozporządzenia. Tymczasem, w § 5 ust. 5 rozporządzenia legislator nie odnosi się do roślin zbożowych czy gorczycy sarepskiej, ale wskazuje na:
- rośliny oleiste i włókniste, takie jak: rzepak, gorczyca biała, konopia,
- rośliny pastewne, takie jak: facelia błękitna i groch siewny,
- buraki.
Mając na uwadze powyższe, gdyby celem ustawodawcy było zawężenie katalogu roślin podporowych do roślin zbożowych (z wyłączeniem kukurydzy) i gorczycy sarepskiej, to w przepisie § 5 ust. 5 rozporządzenia byłaby mowa o metodzie oceny polowej dla wskazanych wyżej roślin. Tymczasem, wskazuje się w nim inne rośliny.
Po czwarte, w ocenie skarżącej, dokonana przez organ wykładnia przepisu § 5 ust. 6 rozporządzenia jest sprzeczna z wykładnią celowościową. Zdanie drugie § 5 ust. 6 rozporządzenia zawiera warunek jaki musi spełniać roślina podporowa, mianowicie nie może ona uniemożliwiać dokonania oceny polowej zgodnie z metodą, o której mowa w § 5 ust. 5 rozporządzenia, oraz sprawdzenia spełnienia szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości. Gorczyca biała należy do rodziny krzyżowych, jest gatunkiem jednorocznym, o korzeniu palowym. W praktyce rolniczej, z uwagi na posiadane właściwości, jest cenioną rośliną podporową przy zasiewie grochu lub wyki. W ocenie skarżącej, skoro organ nie wykazał, by gorczyca biała odmiana Litember miała uniemożliwiać dokonanie oceny polowej zgodnie z metodą, o której mowa w § 5 ust. 5 rozporządzenia czy sprawdzenia spełnienia szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości, to brak jest podstaw do dyskwalifikacji materiału siewnego.
W ocenie skarżącej, organ naruszył przepis art. 73 ust. 1 pkt 5 u.o.n. poprzez jego zastosowanie. Gorczyca biała może być stosowana jako roślina podporowa dla wyki siewnej a oceniany materiał siewny spełniał wymagania określone dla stopnia C/1 oraz dawał podstawy do wydania świadectwa oceny polowej.
Zdaniem skarżącej powyższe potwierdza stanowisko Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa w K., które zajął w innej sprawie. Organ dokonując oceny polowej materiału siewnego w stopniu PB/II z partii nr [...] na polu: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] u producenta A. G. przyjął, że gorczyca biała może być zastosowana jako roślina podporowa dla wyki siewnej i wydał świadectwa oceny polowej materiału siewnego: nr 32/09/204/24, nr 32/09/205/24, nr 32/09/206/24, nr 32/09/207/24, nr 32/09/208/24, nr 32/09/209/24. Skarżąca zaznaczyła, że zaskarżona Informacja została wydana ze wskazaniem tej samej podstawy prawnej oraz na tle takiego samego stanu faktycznego sprawy jak ocena polowa materiału siewnego. Skarżący uwypuklił, że w sprawie nie zachodziły żadne uzasadnione podstawy prawne lub faktyczne, by organ mógł w jednym przypadku uznać gorczycę białą odmianę Litember jako roślinę podporową a w innym już nie. Tego rodzaju zmienność poglądów organu w odniesieniu do tego samego adresata nie budzi zaufania do władzy publicznej.
W odpowiedzi na skargę Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa wniósł o jej odrzucenie, w oparciu o art. 52 § 1 i 2 w zw. z art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a z uwagi na niewyczerpanie przysługujących skarżącej środków zaskarżenia ewentualnie, o oddalenie skargi w całości w oparciu o art. 151 p.p.s.a.
Wskazano, że skarżąca w dniu 20 maja 2024 r. złożyła do WIORiN, wniosek o ocenę polową plantacji nasiennej wyki siewnej odmiany "Greta". Wniosek został zarejestrowany przez organ pod numerem ewidencyjnym [...] Zgodnie z wnioskiem plantację miał oceniać kwalifikator akredytowany L. K., który odebrał arkusz oceny polowej w dniu 19 czerwca 2024 r.
W trakcie działań urzędowych związanych z nadzorem nad pracą kwalifikatora akredytowanego w gospodarstwie rolnym u producenta T. B., podczas oględzin w dniu 14 czerwca 2024 r. stwierdzono w obecności producenta T. B., że plantacja nasienna wyki siewnej odmiany "Greta" została założona z zastosowaniem rośliny podporowej w postaci gorczycy. Obecny podczas lustracji plantacji producent przyznał, iż jako roślinę podporową zastosował gorczycę białą odmiany "Litember", którą uzyskał od skarżącej, dla której w ramach umowy kontraktacyjnej produkuje materiał siewny wyki siewnej odmiany "Greta" oraz gorczycy białej odmiany "Litember".
O fakcie, że plantacja nasienna nie spełnia wymagań powiadomiono skarżącą oraz kwalifikatora akredytowanego L. K., którego zgłoszono jako dokonującego oceny polowej plantacji.
Organ nie zgodził się z zaprezentowanym w skardze poglądem, jakoby katalog roślin podporowych wskazany w § 5 ust. 6 rozporządzenia nie był katalogiem zamkniętym, gdyż stoi to w jasnej sprzeczności z literalną treścią przepisu, który stanowi, że roślinami podporowymi dla plantacji nasiennych wyki siewnej i wyki kosmatej mogą być tylko (1) rośliny zbożowe (z wyłączeniem kukurydzy) lub (2) gorczyca sarepska. Gorczyca biała odmiany "Litember", nie należy do żadnej z ww. kategorii roślin.
Odnosząc się do zarzutu wadliwego zastosowania przez organ § 5 ust. 6 rozporządzenia z powołaniem się na treść rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 czerwca 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie terminów składania wniosków o dokonanie oceny polowej materiału siewnego poszczególnych grup roślin lub gatunków roślin rolniczych i warzywnych oraz szczegółowych wymagań w zakresie wytwarzania i jakości materiału siewnego tych roślin (Dz. U. z 2022 r. poz. 1445) organ wyjaśnił, iż zmiana rozporządzenia polegała na zastąpieniu dotychczasowego warunku zawartego w § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, zgodnie z którym, "plantacje nasienne powinny być wolne od gatunków roślin uprawnych innych niż gatunek uprawiany" na "plantacje nasienne powinny być wolne od innych gatunków roślin uprawnych niż gatunek uprawiany, z wyjątkiem roślin podporowych, które pozwalają na właściwy wzrost i rozwój odmiany gatunku uprawianego".
W ocenie organu powyższa zmiana rozporządzenia, na gruncie ustalonego stanu faktycznego, nie zmienia okoliczności, iż gorczyca biała odmiany "Litember" nie może zostać wykorzystana podczas produkcji nasiennej jako wsiewka podporowa. Wymogi dla plantacji nasiennych wyki siewnej i wyki kosmatej określone w § 5 ust. 6 rozporządzenia stanowią lex specialis w stosunku do ogólnych warunków dla plantacji nasiennych opisanych w § 4 ust. 2 rozporządzenia.
Organ wskazał ponadto, iż skarżąca nie zgadzając się z wynikiem oceny dokonanej przez wojewódzkiego inspektora, mogła złożyć wniosek o ponowne dokonanie oceny do Głównego Inspektora, czego jednak nie uczyniła (art. 49 ust. 1, 5 i 6 u.o.n.).
Odnośnie twierdzeń skarżącej o rzekomej niekonsekwencji organu w odniesieniu do oceny polowej materiału siewnego i wydawania świadectw oceny polowej z gorczycą białą, jako rośliną podporową dla wyki siewnej wyjaśniono, iż przywołane w skardze postępowania, dotyczyły innej materii (obniżenie plonów w rezultacie przeprowadzonej kontroli pracy kwalifikatora akredytowanego) i z załączonej do nich dokumentacji nie wynikało, aby oceniane w nich plantacje wyki siewnej odmiany "Greta" założone zostały z rośliną podporową. Na arkuszach oceny sporządzonych przez akredytowanego kwalifikatora nie było żadnej informacji na ten temat. Przeprowadzone przez organ kontrole stanu ocenianych plantacji również nie wykazały występowania rośliny podporowej, ale stwierdzono, że plantacje są zachwaszczone w stopniu wyraźnie wpływającym na rozwój ocenianego gatunku, a co za tym idzie uznano, że plon oszacowany przez kwalifikatora akredytowanego nie jest możliwy do uzyskania.
W piśmie z dnia 28 listopada 2024 r. skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów:
- faktury VAT nr [...] z dnia 26 marca 2024 r.; Seed lot certificate nr [...]; oświadczenia A. G. z dnia 20 listopada 2024 r. - celem wykazania nabycia przez A. G. do zasiewu gorczycy białej i wyki siewnej; zastosowania przez A. G. gorczycy białej jako rośliny podporowej dla wyki siewnej;
- wniosku o przyznanie płatności na rok [...] złożonego przez A. G. - celem wykazania zastosowania przez A. G. gorczycy białej jako rośliny podporowej dla wyki siewnej na działkach o numerach ewidencyjnych [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...];
- świadectw oceny polowej materiału siewnego z dnia 18 lipca 2024 r. od nr 32/09/204/24 do nr 32/09/209/24 - celem wykazania uzyskania przez skarżącą świadectw oceny polowej materiału siewnego na plantacjach prowadzonych na działkach o numerach ewidencyjnych [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].
Skarżąca podniosła przy tym, że producent A. G. na działkach o numerach ewidencyjnych [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] położonych w gminie B., powiat koszaliński, województwo zachodniopomorskie, także zastosował gorczycę białą jako roślinę podporową dla wyki siewnej. Wszystkie plantacje prowadzone na ww działkach uzyskały świadectwa oceny polowej materiału siewnego. Zatem Wojewódzki Inspektorat Ochrony Roślin i Nasiennictwa w K. w innych analogicznych sprawach dokonywał wykładni przepisu § 5 ust. 6 rozporządzenia w taki sam sposób jak skarżąca, tj. uznając, że gorczyca biała może być stosowana jako roślina podporowa dla wyki siewnej.
Ponadto skarżąca wskazała, że nie posiada arkuszy oceny polowej, gdyż znajdują się one wyłącznie w posiadaniu Wojewódzkich Inspektoratów Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Zaznaczyła przy tym, że na formularzu owego arkusza nie ma rubryki do oznaczenia zastosowanej rośliny podporowej. Dlatego też, w praktyce nie wskazuje się na arkuszach oceny polowej zastosowanego gatunku rośliny podporowej. Nie ma zarówno takiego obowiązku przewidzianego przez ustawodawcę, jak i zalecenia Wojewódzkich Inspektoratów Ochrony Roślin i Nasiennictwa. Oczywiście, teoretycznie kwalifikator mógłby to uczynić w rubryce "Notatki". Jednakże, ze względu na fakt, że organ dotychczas nie kwestionował stosowania gorczycy białej jako rośliny podporowej dla wyki siewnej to w owej rubryce "Notatki" ograniczano się jedynie do informacji, że plantacja spełnia wymogi i można przystąpić do oceny polowej.
W piśmie z dnia 2 grudnia 2024 r. skarżąca wniosła o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu - wniosku o przyznanie płatności na rok [...] złożonego przez A. G. wraz z numerem kontrolnym przyjęcia dokumentu - celem wykazania zastosowania przez A. G. gorczycy białej jako rośliny podporowej dla wyki siewnej na działkach o numerach ewidencyjnych [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...].
Na rozprawie w dniu 5 grudnia 2024 r. Sąd przeprowadził dowód z dokumentów dołączonych do pism skarżącej z dnia 28 listopada 2024 r. i 2 grudnia 2024 r. oraz oddalił wniosek organu o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu Technologii Rolnictwa na okoliczność możliwości zastosowania gorczycy białej jako rośliny podporowej dla plantacji wyki siewnej, ewentualnych różnic zastosowania gorczycy sarepskiej i gorczycy białej i przyczyn, które uzasadniałyby ograniczenia zawarte w przepisie § 5 ust. 6 rozporządzenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), w związku z art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.).
W ocenie Sądu zaskarżona informacja podlega kontroli sądowej, przysługuje bowiem na nią skarga do sądu administracyjnego na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Wskazać trzeba, że stanowiąca przedmiot rozpoznawanej w sprawie skargi - informacja Inspektor Ochrony Roślin i Nasiennictwa o dyskwalifikacji materiału siewnego po ocenie polowej z 17 lipca 2024 r. nr [...]/063/24 - nie stanowi decyzji administracyjnej. Wspomniana informacja o dyskwalifikacji materiału siewnego zgłoszonego do oceny polowej przez skarżącą, posiadającą świadectwo oceny polowej z dnia 6 lipca 2024 r. o nr [...] wydana została na podstawie art. 73 ust. 1 pkt 5 u.o.n. Z powołanego przepisu, ani innych przepisów ustawy nie wynika, aby informacja o dyskwalifikacji materiału siewnego miała być wydawana w formie decyzji administracyjnej czy też zaskarżalnego postanowienia. Co więcej, z treści art. 74 cytowanej ustawy wprost wynika, że do wydawania świadectw i informacji, o których mowa w art. 73 ust. 1, i świadectw ISTA, o których mowa w art. 73 ust. 3, nie stosuje się przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego.
Podzielając stanowisko zawarte w uzasadnieniu wyroku WSA w Warszawie z dnia 23 listopada 2022 r., sygn. akt IV SA/Wa 1087/22 oraz wyroku WSA w Szczecinie z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 597/22, wskazać należy, że jest to akt (czynność) podjęty w sprawie indywidualnej, skierowany do oznaczonego podmiotu administrowanego, dotyczy uprawnienia lub obowiązku tego podmiotu, samo zaś uprawnienie lub obowiązek, którego ten akt (czynność) dotyczy, są określone w przepisie prawa powszechnie obowiązującego. Informacja kontrolowana przez wspomniany Sąd dotyczyła co prawda odmowy dokonania ponownej oceny materiału siewnego, jednakże podobnie jak informacja poddana kontroli w niniejszej sprawie stanowiła część procedury kontrolnej w ramach sprawowanego przez służby Państwowej Inspekcji Ochrony Roślin i Nasiennictwa nadzoru nad wytwarzaniem i obrotem materiałem siewnym.
Jak bowiem wynika z treści art. 3 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 u.o.n. działania wykonywane przez Państwową Inspekcję Ochrony Roślin i Nasiennictwa, obejmują w szczególności badania odrębności, wyrównania i trwałości lub badania wartości gospodarczej odmiany, sporządzanie opisu odmian, ocenę materiału siewnego, pobieranie prób materiału siewnego oraz kontrolę materiału siewnego.
Z uwagi na powyższe, zaskarżona informacja o dyskwalifikacji materiału siewnego, zdaniem Sądu, stanowi akt władczy wydany przez ww. organ związany ze sprawowaniem nadzoru i kontroli nad wytwarzaniem i oceną materiału siewnego oraz obrotem tym materiałem.
Zgodnie z art. 34 ust. 1 u.o.n. materiał siewny podlega ocenie polegającej na sprawdzeniu, czy spełnia on wymagania w zakresie jego wytwarzania, lub czy materiał ten odpowiada określonym wymaganiom w zakresie jakości. Ocena materiału siewnego, w zależności od gatunku roślin i kategorii wytwarzanego materiału siewnego, obejmuje: ocenę polową polegającą na sprawdzeniu, w wyniku dokonania oceny plantacji nasiennej, czy plantacja nasienna spełnia wymagania w zakresie wytwarzania materiału siewnego; ocenę laboratoryjną polegającą na sprawdzeniu jakości lub zdrowotności materiału siewnego; ocenę tożsamości i czystości odmianowej polegającą na sprawdzeniu, na każdym etapie wegetacji roślin, czy cechy odmian pozostały niezmienione w procesie rozmnażania, w celu potwierdzenia tożsamości i czystości odmianowej poszczególnych partii materiału siewnego; ocenę cech zewnętrznych polegającą na sprawdzeniu, czy cechy zewnętrzne materiału siewnego spełniają wymagania w zakresie jakości (art. 34 ust. 2 u.o.n.).
Zgodnie z art. 42 u.o.n. oceny materiału siewnego roślin rolniczych i warzywnych dokonuje, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, wojewódzki inspektor właściwy ze względu na położenie plantacji. Zgodnie z art. 43 ust. 1 i ust. 2 u.o.n. oceny polowej materiału siewnego roślin rolniczych i warzywnych dokonują upoważnieni przez wojewódzkiego inspektora pracownicy wojewódzkiego inspektoratu ochrony roślin i nasiennictwa ("urzędowi kwalifikatorzy") lub osoby fizyczne, które uzyskały akredytację wojewódzkiego inspektora ("akredytowani kwalifikatorzy").
Z kolei w myśl art. 73 ust. 1 u.o.n. na podstawie wyników poszczególnych ocen materiału siewnego, z wyłączeniem oceny, o której mowa w art. 53 ust. 1 i art. 54 ust. 1, oraz oceny, o której mowa w art. 70 ust. 5-9, podmiot dokonujący oceny wydaje:
1) świadectwo oceny polowej - w przypadku uznania, że plantacja spełnia wymagania w zakresie wytwarzania, jakości lub zdrowotności;
2) świadectwo oceny laboratoryjnej - w przypadku uznania, że oceniana partia materiału siewnego spełnia wymagania w zakresie jakości lub zdrowotności;
3) świadectwo oceny weryfikacyjnej - w przypadku uznania, że oceniana plantacja sadzeniaków ziemniaka spełnia wymagania w zakresie zdrowotności;
4) świadectwo oceny cech zewnętrznych - w przypadku uznania, że oceniana partia sadzeniaków ziemniaka spełnia wymagania w zakresie jakości;
5) informację o dyskwalifikacji - w przypadku dyskwalifikacji materiału siewnego w poszczególnych ocenach, gdy oceniany materiał nie spełnia wymagań w zakresie wytwarzania, jakości lub zdrowotności;
6) informację o wynikach badania - w przypadku dokonania okresowej oceny laboratoryjnej, o której mowa w art. 48.
Na podstawie art. 81 ust. 1 u.o.n. wojewódzki inspektor sprawuje nadzór nad pracą urzędowych i akredytowanych kwalifikatorów w zakresie przestrzegania przepisów, w szczególności dotyczących obowiązujących metodyk oceny materiału siewnego oraz wymagań w zakresie wytwarzania i oceny materiału siewnego. W oparciu o art. 81 ust. 3 u.o.n. upoważniony jest do:
- uczestniczenia w ocenie polowej, dokonywanej przez te podmioty lub sprawdzania prawidłowości wykonywania tych czynności;
- sprawdzania dokumentacji dotyczącej dokonanej oceny;
- żądania od kontrolowanego podmiotu udzielania, w wyznaczonym terminie, pisemnych lub ustnych wyjaśnień w sprawach objętych przedmiotem kontroli.
Zgodnie z art. 81 ust. 7 i ust. 8 u.o.n. jeżeli w trakcie przeprowadzania kontroli wojewódzki inspektor stwierdzi, że plantacje nasienne, zostały ocenione nieprawidłowo przez akredytowanych kwalifikatorów, unieważnia wynik oceny polowej, przekreślając świadectwo oceny polowej i umieszczając na nim wyraz "anulowano" oraz opatrując je podpisem osoby kontrolującej i datą oraz wydaje nowe świadectwo lub informację.
Nie ulega też wątpliwości, że wyniki oceny polowej mają daleko idące konsekwencje dla skarżącej, dotyczą jej uprawnień i obowiązków. Z uwagi na dyskwalifikację materiału siewnego została ona pozbawiona możliwości wprowadzenia go do dalszego obrotu, a w konsekwencji wywiązania się ze swoich obowiązków.
Jeżeli składający wniosek o dokonanie oceny polowej lub oceny cech zewnętrznych materiału siewnego roślin rolniczych lub warzywnych nie zgadza się z wynikiem oceny dokonanej przez wojewódzkiego inspektora, może złożyć wniosek o ponowne dokonanie oceny do Głównego Inspektora za pośrednictwem tego wojewódzkiego inspektora w terminie 3 dni od otrzymania informacji o dyskwalifikacji (art. 49 ust. 1, ust. 5 i ust. 6 u.o.n.). Powyższe nie oznacza jednak, jak oczekuje tego organ, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie podlega odrzuceniu.
W myśl art. 52 § 1 p.p.s.a. skargę można wnieść po wyczerpaniu środków zaskarżenia, jeżeli służyły one skarżącemu w postępowaniu przed organem właściwym w sprawie (...), zaś przez wyczerpanie środków zaskarżenia należy rozumieć sytuację, w której stronie nie przysługuje żaden środek zaskarżenia, taki jak zażalenie, odwołanie lub ponaglenie, przewidziany w ustawie (§ 2). Jeżeli natomiast stronie przysługuje prawo zwrócenia się do organu, który wydał decyzję z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, strona może wnieść skargę na tę decyzję bez skorzystania z tego prawa (§ 3). Literalne brzmienie przepisu art. 52 § 3 p.p.s.a. odnoszące się wyłącznie do decyzji, a nie do innych aktów nie ma żadnego wpływu na wynikający z treści art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. wniosek, że w obecnym stanie prawnym wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy nie jest już środkiem zaskarżenia, którego wyczerpanie jest koniecznym warunkiem dopuszczalności wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego.
Ocena polowa dokonana przez inny organ pozostaje dalej oceną materiału na polu, stąd nie może być utożsamiana ze środkiem zaskarżenia, o jakim mowa w art. 52 § 1 i § 2 p.p.s.a. Wniosek o ponowną ocenę kierowany jest także nie do tego samego organu, który wydał informację o dyskwalifikacji, stąd instrument ten nie może być także uznany za wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Wniosek o ponowne dokonanie oceny, o którym mowa w art. 49 ust. 1 u.o.n. nie stanowi zdaniem Sądu takiego środka zaskarżenia, o jakim mowa w art. 52 p.p.s.a.
W ocenie Sądu, biorąc pod uwagę powyższe, w tej sprawie znajduje zastosowanie art. 53 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym - jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności.
Przechodząc do oceny prawidłowości wykładni przepisów prawa dokonanej przez organ wskazać trzeba, że podstawą wydania informacji o dyskwalifikacji materiału siewnego, było ustalenie przez organ, że materiał siewny nie spełnia wymagań z powodu zastosowania gorczycy białej odmiany "Litember" jako rośliny podporowej niezgodnie z rozporządzeniem.
Należy zaznaczyć, że powyższe ustalenia znajdują swoje odzwierciedlenie w treści protokołu kontroli przeprowadzonej przez inspektorów Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Roślin i Nasiennictwa w K. Oddziału w C. – w sprawie nie jest sporne, że na plantacji jako roślinę podporową dla wyki siewnej odmiany "Greta" zastosowano gorczycę białą w odmianie "Litember".
Skarżąca zakwestionowała zastosowanie przez organ § 5 ust. 6 rozporządzenia, powołując się na treść rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 czerwca 2022 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie terminów składania wniosków o dokonanie oceny polowej materiału siewnego poszczególnych grup roślin lub gatunków roślin rolniczych i warzywnych oraz szczegółowych wymagań w zakresie wytwarzania i jakości materiału siewnego tych roślin (Dz. U. z 2022 r. poz. 1445).
Delegację ustawową do wydania rozporządzenia stanowi art. 40 u.o.n. zgodnie z którym minister właściwy do spraw rolnictwa określi, w drodze rozporządzenia m.in:
3) szczegółowe wymagania w zakresie wytwarzania materiału siewnego roślin rolniczych i warzywnych, z uwzględnieniem w szczególności:
a) terminów dokonywania i liczby ocen stanu plantacji nasiennej w odniesieniu do poszczególnych grup roślin i gatunków,
b) izolacji przestrzennej od innych upraw, czystości gatunkowej i odmianowej, zdrowotności, określenia przedplonu oraz zmianowania roślin na plantacjach nasiennych,
c) czasu prowadzenia plantacji wieloletnich roślin rolniczych,
d) sposobu oznaczania plantacji nasiennych,
4) szczegółowe wymagania w zakresie jakości materiału siewnego roślin rolniczych i warzywnych, z zastrzeżeniem pkt 8.
Zgodnie z § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia (przepis został zmieniony rozporządzeniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 czerwca 2022 r.), plantacje nasienne powinny być wolne od gatunków roślin uprawnych innych niż gatunek uprawiany, z wyjątkiem roślin podporowych, które pozwalają na właściwy wzrost i rozwój odmiany gatunku uprawianego. Zgodnie natomiast z § 5 ust. 6 rozporządzenia (który pozostał niezmieniony) plantacje nasienne wyki siewnej i wyki kosmatej mogą być zakładane z wsiewką innej rośliny (rośliną podporową), którą mogą stanowić rośliny zbożowe, z wyłączeniem kukurydzy, lub gorczyca sarepska. Rośliny podporowe nie mogą uniemożliwiać dokonania oceny polowej zgodnie z metodą, o której mowa w ust. 5, oraz sprawdzenia spełnienia szczegółowych wymagań dotyczących wytwarzania i jakości.
W ocenie Sądu regulacja kwestionowanego przez skarżącą § 5 ust. 6 rozporządzenia wprowadza w istocie zakaz stosowania jako rośliny podporowej innych, niż wskazane w tym przepisie, co wykracza poza ramy ustawowego upoważnienia oraz narusza postanowienia dyrektyw, które rozporządzenie wdraża: dyrektywę Rady z dnia 14 czerwca 1966 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin pastewnych (66/401/EWG, dalej przywoływana jako: "dyrektywa ws. roślin pastewnych"), dyrektywę Rady z dnia 14 czerwca 1966 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin zbożowych (66/402/EWG, dalej przywoływana jako: "dyrektywa ws. roślin zbożowych") a ponadto dyrektywę Rady z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin oleistych i włóknistych (2002/57/WE dalej przywoływana jako: "dyrektywa ws. roślin oleistych"). Zmiana § 4 ust. 2 pkt 1 w rozporządzeniu, polegająca na tym, że dotychczasowy zakaz zgodnie z którym, "plantacje nasienne powinny być wolne od gatunków roślin uprawnych innych niż gatunek uprawiany", zastąpiła możliwość stosowania roślin podporowych, powinna być interpretowana jako odnosząca się do całości tekstu rozporządzenia wespół z dyrektywą ws. roślin pastewnych, która odnosi się w Załączniku II do warunków, jakie ma spełniać materiał siewny, zapewniając tym samym spójność systemu, logikę samego aktu ale co najważniejsze – możliwość zastosowania jego postanowień.
Zgodnie bowiem z Tabelą A zawartą w pkt 2 wskazanego Załącznika II do dyrektywy: "Materiał siewny spełnia następujące normy lub inne warunki w odniesieniu do kiełkowania, czystości laboratoryjnej i zawartości materiału siewnego innych gatunków roślin, włącznie z obecnością gorzkich nasion w słodkich odmianach Lupinus spp. określono maksymalną zawartość nasion innych gatunków roślin (% wagowo), w tym spośród gorczyc ujęto jedynie Sinapis arvensis (gorczyca polna) dla Vicia sativa (wyka siewna)". Skutkować musi to uznaniem, że prawodawca europejski dostrzega ograniczenie dla obecności w uprawie wyki siewnej jedynie gorczycy polnej, nie odnosi się natomiast wcale do gorczycy sarepskiej ani białej. Zatem ograniczenie wprowadzone, jak tego oczekuje organ, przez polski akt wykonawczy wykracza poza ramy dyrektywy i nie znajduje w niej uzasadnienia, co skutkować powinno odmową zastosowania § 5 ust. 6 rozporządzenia, jako ustanawiającego nadmiarowy zakaz oraz sprzecznego z postanowieniami dyrektywy europejskiej, którą polski prawodawca miał obowiązek transponować do porządku prawnego polskiego.
Podsumowując, przepisy prawa europejskiego, które zostały wdrożone przez ustawę o nasiennictwie oraz rozporządzenie nie przewidują zakazu uprawy gorczycy białej (jasnej) jako rośliny podporowej.
Zastosowanie w sprawie zatem winien mieć jedynie § 4 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia, zaś organ dokonując oceny polowej uprawy wyki siewnej, powinien się skoncentrować na spełnieniu przez plantację warunków, o których mowa w tym przepisie.
Zagadnienie spójności systemu, na którą wskazuje Sąd powyżej ma znaczenie także w aspekcie dopłat bezpośrednich, w tym rolnośrodowiskowej, w ramach programu "Rolnictwo ekologiczne", które przysługują rolnikowi w ramach systemu wspólnej polityki rolnej UE.
Jak Sądowi wiadomo z urzędu - wobec wyjaśnień skarżącej złożonych na rozprawach w tożsamym przedmiocie (sygn. akt II SA/Sz 775/24, 776/24 i 780/24), a także dokumentów przedłożonych przez skarżącą w niniejszej sprawie, uprawa wyki siewnej wraz z rośliną podporową podlega systemowi unijnych dopłat bezpośrednich.
Znajduje to także odzwierciedlenie w poszczególnych aktach prawnych dedykowanych dopłatom. I tak, przykładowo w wykazie roślin objętych płatnością ekologiczną zawartym w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 kwietnia 2017 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, znajdują się: gorczyca biała, gorczyca czarna, gorczyca sarepska (poz. 8-10), a także wyka siewna na materiał siewny (w tym z rośliną podporową). W rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 kwietnia 2017 r. zmieniającym rozporządzenie w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013, w załączniku Nr 1. 1. Pakiet 1. Rolnictwo zrównoważone także znajdują się gorczyca biała, czarna i sarepska oraz wyka siewna (w tym z rośliną podporową); w pkt 1a Pakiet 2. wskazano, że Rolnictwo ekologiczne obejmuje następujące uprawy: gorczyca biała, czarna i sarepska oraz wyka siewna (w tym z rośliną podporową). Z kolei w § 8 ust. 3 Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 12 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego przewiduje się, że płatność związana do powierzchni upraw roślin pastewnych przysługuje również w przypadku uprawy roślin gatunków określonych w załączniku nr 2 do rozporządzenia w formie mieszanek, (...) z tym że w przypadku wyki siewnej (Vicia sativa L.) i wyki kosmatej (Vicia villosa Roth.) płatność ta przysługuje także w przypadku ich uprawy z rośliną podporową.
Z przywołanych przepisów wynika, że pomoc finansowa przyznawana w ramach poszczególnych programów wsparcia UE dla rolnictwa przysługuje na wskazane w wykazach rośliny, zaś wykazy te obejmują zarówno gorczycę sarepską jak i gorczycę białą.
System zgłaszania upraw do dopłat jest systemem elektronicznym prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Z oświadczenia skarżącej (w sprawie sygn. akt II SA/Sz 775/24) wynika, że uzyskuje ona dopłaty na uprawę wyki siewnej wraz z gorczycą białą jako rośliną podporową. Biorąc zatem pod uwagę powyżej przytoczone przepisy prawa uprawniające na pozyskanie dopłat do produkcji rolnej w związku z uprawą wyki (wraz z rośliną podporową) oraz gorczycy m.in. białej, można wyprowadzić wniosek, że system unijnych dopłat nie wyklucza a wręcz dopuszcza kwestionowaną przez organ roślinę, jako podporową (co oprócz tego, że wynika z przepisów dotyczących dopłat wynika także z możliwości zaznaczenia odpowiedniego boxu w kwestionariuszu elektronicznym).
Ponadto na stronie internetowej rządowej agencji - ARiMR oraz na stronach Ośrodków Doradztwa Rolniczego (ODR – np. P. ODR) widnieją informacje, że uprawa wyki z rośliną podporową jest zaliczana do płatności wysokobiałkowych, zatem z tego tytułu oprócz tego, że wzrasta bilans białka w produkowanej paszy w gospodarstwie, przysługuje dodatkowa płatność. Jednocześnie jako roślina podporowa o dobrych właściwościach fitosanitarnych i innych dla wyki rekomendowana jest właśnie gorczyca biała (nie sarepska).
Stąd zdaniem Sądu – unijny system w ramach wspólnej polityki rolnej jest i powinien być spójny: zakłada uprawę wyki siewnej i z tego tytułu przewiduje rozmaite dopłaty bezpośrednie; jeśli zaś uprawa wyki występuje wraz z rośliną podporową w postaci gorczycy białej, to dopłata jest odpowiednio wyższa, co oznacza, że prawodawca unijny nie tylko dopuszcza uprawę gorczycy białej jako rośliny podporowej ale także taką uprawę premiuje (np. w ramach płatności dodatkowej za rośliny miododajne, gdzie nie występuje już gorczyca sarepska). Nielogiczne byłoby zatem z perspektywy prawodawcy unijnego dotowanie uprawy roślin, które są w systemie dopłat dozwolone i z punktu widzenia ich właściwości wręcz pożądane, a następnie odbieranie dopłaty z tego powodu, że organ dyskwalifikuje materiał siewny tylko dlatego, że polski prawodawca nieprawidłowo transponował dyrektywę do porządku prawnego polskiego ograniczając katalog roślin podporowych do uprawy konkretnego gatunku i odmiany, której nie przewidują przepisy unijne.
Argumenty wskazujące na brak spójności kwestionowanego przepisu § 5 ust. 6 rozporządzenia z przepisami UE idą w parze z niedostosowaniem tego przepisu do warunków i wymogów w zakresie obrotu materiałem siewnym oraz kwestiami tzw. "technicznymi".
Rolnik, chcąc działać zgodnie z przepisami prawa musi wysiewać tylko materiał siewny kwalifikowany. Wskazują na to postanowienia przywoływanych już dyrektyw: ws roślin pastewnych, zbożowych i oleistych. I tak, zgodnie z art. 2 ust. 1 Ca dyrektywy ws. roślin pastewnych (dodany przez art. 2 pkt 4 dyrektywy nr 98/95/WE z dnia 14 grudnia 1998 r. (Dz.U.UE.L.99.25.1) zmieniającej nin. dyrektywę z dniem 21 lutego 1999 r., definiujący kwalifikowany materiał siewny, materiał siewny pierwszego pokolenia (Lupinuspp., Pisum sativum, Vicia spp. i Medicago sativa) jako taki:
a) który został wyprodukowany bezpośrednio z elitarnego materiału siewnego lub, na wniosek hodowcy, z nasion wyhodowanych z elitarnego materiału siewnego, które określono w drodze urzędowej inspekcji jako zgodne z warunkami ustanowionymi w załącznikach I i II dla elitarnego materiału siewnego;
b) które są przeznaczone są do produkcji materiału siewnego kategorii "kwalifikowany materiał siewny, drugie pokolenie" lub do celów innych niż produkcja materiału siewnego roślin pastewnych;
c) który, zgodnie z art. 4 lit. b), spełnia warunki wymienione w załącznikach I i II dla kwalifikowanego materiału siewnego; i
d) który w trakcie urzędowego badania lub w trakcie badania przeprowadzonego pod nadzorem urzędowym został uznany za spełniający warunki określone w pkt. a)-c).
Z kolei, zgodnie z art. 2 ust. 1 Cb (dodany przez art. 2 pkt 4 dyrektywy nr 98/95/WE z dnia 14 grudnia 1998 r. (Dz.U.UE.L.99.25.1) zmieniającej nin. dyrektywę z dniem 21 lutego 1999 r., definiujący kwalifikowany materiał siewny, materiał siewny drugiej generacji (Lupinus spp., Pisum sativum, Vicia spp. i Medicago sativa) jako taki:
a) który został wyprodukowany bezpośrednio z elitarnego materiału siewnego, z kwalifikowanego materiału siewnego pierwszego pokolenia, lub, na wniosek hodowcy, z rozmnożeń przed elitarnym materiałem siewnym, które określono w drodze urzędowej inspekcji jako zgodne z warunkami ustanowionymi w załącznikach I i II dla elitarnego materiału siewnego;
b) który został przeznaczony do celów innych niż produkcja materiału siewnego roślin pastewnych;
c) który, zgodnie z art. 4 lit. b), spełnia warunki ustanowione w załącznikach I i II dla kwalifikowanego materiału siewnego; oraz
d) który w trakcie urzędowego badania lub w trakcie badania przeprowadzonego pod nadzorem urzędowym został uznany za spełniający warunki określone w pkt. a)-c).
Do uprawy wyki w postaci kwalifikowanego materiału siewnego odnosi się także art. 5a dyrektywy (dodany przez art. 2 pkt 13 dyrektywy nr 98/95/WE z dnia 14 grudnia 1998 r. (Dz.U.UE.L.99.25.1) zmieniającej nin. dyrektywę z dniem 21 lutego 1999 r., stanowiąc, że Państwa Członkowskie mogą ograniczyć kwalifikację nasion Lupinus spp., Pisum sativum, Vicia spp. i Medicago sativa do "kwalifikowanego materiału siewnego" pierwszego pokolenia.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy ws. roślin pastewnych, Państwa Członkowskie zapewniają, że materiał siewny wymienionych w tym przepisie roślin pastewnych nie może być wprowadzany do obrotu, jeśli nie został urzędowo zakwalifikowany jako: "elitarny materiał siewny" lub "kwalifikowany materiał siewny'" natomiast zgodnie z ust. 2 - Państwa Członkowskie zapewniają, że materiał siewny roślin pastewnych z rodzajów i gatunków innych niż te wymienione w ust. 1 nie może być dopuszczony do obrotu, jeżeli nie został urzędowo zakwalifikowany jako "elitarny materiał siewny" lub "kwalifikowany materiał siewny" lub jeżeli nie jest handlowym materiałem siewnym.
Ponadto, zgodnie z dyrektywą Rady 2002/57/WE z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin oleistych i włóknistych z reguły materiał siewny roślin oleistych i włóknistych powinien zostać dopuszczony do sprzedaży jedynie, jeśli został urzędowo przebadany i zakwalifikowany jako elitarny materiał siewny lub kwalifikowany materiał siewny zgodnie z zasadami kwalifikacji. Wybór terminów "elitarny materiał siewny" oraz "kwalifikowany materiał siewny" jest oparty na już istniejącej terminologii międzynarodowej. Powinno się umożliwić, z zastosowaniem szczególnych warunków, wprowadzenie na rynek wyhodowanego materiału siewnego z pokoleń wcześniejszych niż elitarny materiał siewny oraz materiał siewny o parametrach wymaganych.
Zgodnie z art. 1 dyrektywy ws. roślin oleistych niniejsza dyrektywa stosuje się do produkcji w celu wprowadzania do obrotu oraz w celu obrotu we Wspólnocie materiałem siewnym roślin oleistych i włóknistych, przeznaczonym do produkcji rolnej, a nie do celów ozdobnych.
Na podstawie art. 2 ust. 1 do celów niniejszej dyrektywy:
b) "rośliny oleiste i włókniste" oznaczają rośliny następujących rodzajów i gatunków:
Brassica juncea (L.) Czern Gorczyca sarepska
Brassica nigra (L.) W.D.J. Koch Gorczyca czarna
Sinapis alba L. Gorczyca biała;
e) "kwalifikowany materiał siewny" (rzepa, gorczyca sarepska, rzepak, konopie dwupienne, szafran, gorczyca czarna, kminek zwyczajny, słonecznik zwyczajny, mak, gorczyca biała) oznacza materiał siewny
i) wyprodukowany bezpośrednio ze elitarnego materiału siewnego lub, na wniosek hodowcy, z pokoleń wcześniejszych niż elitarny materiał siewny, który spełnia, co zostało stwierdzone w wyniku urzędowego badania, warunki ustanowione w załącznikach I i II dla elitarnego materiału siewnego;
ii) przeznaczony głównie do produkcji roślin oleistych i włóknistych;
iii) który, z zastrzeżeniem przepisów art. 5 lit. b), spełnia warunki ustanowione w załącznikach I i II dla kwalifikowanego materiału siewnego;
iv) który w trakcie urzędowego badania lub w trakcie badania przeprowadzonego pod nadzorem urzędowym został uznany za spełniający warunki określone w pkt. i), ii) i iii);
Zgodnie z art. 3 ust. 1 dyrektywy ws. roślin oleistych, Państwa Członkowskie zapewniają, że materiał siewny wymienionych w tym przepisie roślin oleistych nie może być wprowadzony na rynek, jeśli nie został zakwalifikowany urzędowo jako "elitarny materiał siewny" lub "kwalifikowany materiał siewny", natomiast zgodnie z ust. 2 - Państwa Członkowskie zapewniają, że materiał siewny roślin oleistych i włóknistych innych niż wymienione w ust. 1 nie może być wprowadzony na rynek, jeśli nie został zakwalifikowany urzędowo jako "elitarny materiał siewny" lub "kwalifikowany materiał siewny", lub jeśli nie jest handlowym materiałem siewnym.
Centralny Ośrodek Badań Odmian Roślin Uprawnych – rządowa agenda mająca w kompetencji prowadzenie Krajowego Rejestru Odmian, nie odnotowuje gorczycy sarepskiej a jedynie gorczycę białą. Oznacza to, że w polskim obrocie gorczyca sarepska nie występuje jako materiał siewny kwalifikowany, co z kolei powoduje, że jej zastosowanie byłoby sprzeczne z normami z rozdz. 3 u.o.n., które wprost odwołują się do uprawnień Dyrektora Centralnego Ośrodka w zakresie czystości i tożsamości odmianowej a także z normami przywoływanych dyrektyw ws. roślin pastewnych oraz ws. roślin oleistych.
Ostatnim argumentem, choć bardziej jako wspomniana kwestia "techniczna" jest fakt trudności uprawy wyki siewnej z gorczycą sarepską. Jak wskazywała skarżąca na rozprawach w sprawach sygn. akt II SA/Sz 775/24, 776/24 i 780/24, okres wegetacji wyki siewnej i gorczycy białej wynosi 110-120 dni, czyli dla obu roślin jest podobny, co sprzyja łącznemu zebraniu nasion i jednocześnie umożliwia ich rozdzielenie (z uwagi na różnicę w ich wielkości). Z kolei okres wegetacji gorczycy sarepskiej to zaledwie ok. 90 dni. Jej uprawa wraz z wyką spowodowałaby szybsze niż w przypadku gorczycy białej jej dojrzewanie, osypanie nasion i w następstwie zachwaszczenie uprawy wyki, co nie jest z pewnością pożądane. Ponadto, co istotne, pełnomocnik organu na rozprawie sygn. akt II SA/Sz 779/24 nie potrafiła wyjaśnić dlaczego wyłącznie gorczyca sarepska a nie również gorczyca biała może być rośliną podporową dla wyki siewnej. Zaznaczyć przy tym należy, iż wyka może być uprawiana bez roślin podporowych, jednakże daje wtedy wyraźnie niskie plony.
Mimo, że podniesione zagadnienie ma charakter pozaprawny, to jednak nie może być także pominięte przez Sąd w całościowym oglądzie sprawy i jedynie wzmacnia dotychczasowe argumenty o nieprawidłowości zastosowania § 5 ust. rozporządzenia. Nie tylko bowiem wykracza on poza ramy dyrektywy ws. roślin pastewnych i ws. roślin oleistych, ale także jawi się jako przepis martwy, niemożliwy do zastosowania w praktyce.
Z przepisów unijnych, wdrażanych rozporządzeniem mającym zastosowanie w sprawie oraz z norm dyrektywy Rady 2002/57/WE z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin oleistych i włóknistych nie wynikają żadne zakazy dotyczące uprawy jako rośliny podporowej gorczycy białej.
Podsumowując, zdaniem Sądu w sprawie winien mieć zastosowanie przepis § 4 ust. 2 rozporządzenia, zaś § 5 ust. 6 rozporządzenia należy w sprawie pominąć i odmówić jego zastosowania z uwagi na wykroczenie poza delegację ustawową, sprzeczność z normami zawartymi w rozdziale 3 u.o.n., oraz z normami art. 2 ust. 1 Ca, Cb, art. 3 oraz art. 5a dyrektywy Rady 66/401/EWG z dnia 14 czerwca 1966 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin pastewnych oraz art. 2 i 3 dyrektywy Rady 2002/57/WE z dnia 13 czerwca 2002 r. w sprawie obrotu materiałem siewnym roślin oleistych i włóknistych.
Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a nie uwzględnił wniosku organu dotyczącego powołania biegłego w zakresie technologii rolnictwa, bowiem zgodnie z powołanym przepisem, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepisy p.p.s.a. nie dają podstaw do powoływania przez sąd administracyjny biegłych i przeprowadzania dowodów uzupełniających z ich opinii.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną informację. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzone od organu koszty postępowania obejmują wpis sądowy od skargi w kwocie 200 zł oraz wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) w kwocie 480 zł.