II SA/SZ 771/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2024-11-21
NSAAdministracyjneWysokawsa
pomoc społecznazasiłek stałyśrodek zabezpieczającyzakład psychiatrycznyprawo karne wykonawczeniepełnosprawnośćubezpieczenie zdrowotne

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą zasiłku stałego osobie umieszczonej w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym na mocy środka zabezpieczającego, uznając, że taka osoba ma zapewnione podstawowe potrzeby życiowe z budżetu państwa.

Skarżący, T. S., umieszczony w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym na mocy środka zabezpieczającego, domagał się przyznania zasiłku stałego. Organy administracji odmówiły, powołując się na art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który wyłącza prawo do świadczeń dla osób odbywających karę pozbawienia wolności, interpretując przepis szerzej także na osoby objęte środkami zabezpieczającymi. Sąd administracyjny uznał tę interpretację za prawidłową, stwierdzając, że osoba w zakładzie psychiatrycznym na mocy środka zabezpieczającego ma zapewnione podstawowe potrzeby życiowe z budżetu państwa, co czyni przyznanie dodatkowego zasiłku stałego niecelowym.

Sprawa dotyczyła skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta Miasta Szczecin odmawiającą przyznania zasiłku stałego. Skarżący, osoba ze znacznym stopniem niepełnosprawności, przebywa w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym na mocy środka zabezpieczającego orzeczonego przez Sąd Okręgowy. Organy administracji odmówiły zasiłku, opierając się na art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który wyłącza prawo do świadczeń dla osób odbywających karę pozbawienia wolności. Argumentowano, że pobyt w zakładzie psychiatrycznym na mocy środka zabezpieczającego zapewnia całodobowe utrzymanie i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych z budżetu państwa, co czyni przyznanie zasiłku stałego niecelowym i niezgodnym z celem pomocy społecznej. Skarżący podnosił, że art. 13 dotyczy wyłącznie osób skazanych, a nie osób objętych środkami zabezpieczającymi, oraz że jego sytuacja finansowa jest trudna, a środki z zasiłku stałego byłyby mu potrzebne na leczenie i bieżące wydatki. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd uznał, że interpretacja art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej obejmuje również osoby, wobec których orzeczono środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, ponieważ w obu przypadkach podstawowe potrzeby życiowe są zaspokajane przez państwo. Sąd podkreślił, że celem pomocy społecznej jest przezwyciężenie trudności, których osoba nie może pokonać własnymi zasobami, a w sytuacji skarżącego te zasoby (w postaci zapewnionego utrzymania) są już dostarczane przez państwo.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, osobie umieszczonej w zakładzie psychiatrycznym na mocy środka zabezpieczającego nie przysługuje zasiłek stały, ponieważ ma zapewnione podstawowe potrzeby życiowe z budżetu państwa, co czyni przyznanie dodatkowego świadczenia niecelowym.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wyłączający prawo do świadczeń dla osób odbywających karę pozbawienia wolności, ma zastosowanie również do osób objętych środkami zabezpieczającymi w postaci pobytu w zakładzie zamkniętym, gdyż w obu przypadkach państwo zapewnia całodobowe utrzymanie i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.p.s. art. 13 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Przepis wyłącza prawo do świadczeń z pomocy społecznej dla osób odbywających karę pozbawienia wolności, a także dla osób, wobec których orzeczono środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie zamkniętym, gdyż w obu przypadkach państwo zapewnia całodobowe utrzymanie i zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych.

Pomocnicze

u.p.s. art. 8 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Określa zasady i warunki przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wskazując na kryterium dochodowe i wystąpienie trudnych okoliczności życiowych.

u.p.s. art. 37 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego.

u.p.s. art. 2 § 1

Ustawa o pomocy społecznej

Celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.

k.k.w. art. 202

Kodeks karny wykonawczy

Określa cele wykonywania środka zabezpieczającego, w tym zapewnienie odpowiedniego postępowania leczniczego, rehabilitacyjnego lub resocjalizacyjnego.

k.k. art. 93a § 1

Kodeks karny

Środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym można orzec w celu zapobieżenia ponownemu popełnieniu czynu zabronionego.

u.o.z.p. art. 10

Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego

Świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej udzielane osobie z zaburzeniami psychicznymi są bezpłatne.

u.ś.o.z.f.ś.p. art. 12 § 4

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Świadczenia opieki zdrowotnej udzielane są bezpłatnie bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego.

u.ś.o.z.f.ś.p. art. 5 § 38

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Świadczenia zdrowotne obejmują również świadczenia towarzyszące, w tym zakwaterowanie i wyżywienie w szpitalu.

p.u.s.a. art. 1 § 1

Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej.

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd oddala skargę, jeżeli uzna, że zaskarżony akt lub czynność nie narusza prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Osoba umieszczona w zakładzie psychiatrycznym na mocy środka zabezpieczającego ma zapewnione podstawowe potrzeby życiowe z budżetu państwa, co wyłącza potrzebę przyznania zasiłku stałego. Interpretacja art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej obejmująca osoby objęte środkami zabezpieczającymi jest zgodna z celem pomocy społecznej.

Odrzucone argumenty

Art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej dotyczy wyłącznie osób odbywających karę pozbawienia wolności, a nie osób objętych środkami zabezpieczającymi. Skarżący, mimo pobytu w zakładzie, ma trudną sytuację finansową i potrzebuje zasiłku stałego na leczenie i bieżące wydatki. Inni pacjenci szpitala otrzymują wsparcie z pomocy społecznej.

Godne uwagi sformułowania

Osoba przebywająca w zakładzie psychiatrycznym w ramach środka zabezpieczającego, będąc przymusowo umieszczona w ośrodku zamkniętym na podstawie orzeczenia sądu, ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a koszty w tym zakresie pokrywane są z budżetu Państwa. Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności. Pobyt w obu tych zakładach izolacyjnych w całości finansowany jest ze środków publicznych.

Skład orzekający

Renata Bukowiecka-Kleczaj

przewodniczący sprawozdawca

Marzena Iwankiewicz

sędzia

Joanna Świerzko-Bukowska

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej w kontekście osób objętych środkami zabezpieczającymi w zakładach zamkniętych."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osób umieszczonych w zakładach psychiatrycznych na mocy środków zabezpieczających, a nie ogólnych zasad przyznawania zasiłków stałych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego na styku prawa karnego wykonawczego i pomocy społecznej, pokazując, jak środki zabezpieczające wpływają na prawa obywatelskie.

Czy pobyt w szpitalu psychiatrycznym z mocy sądu pozbawia prawa do zasiłku stałego? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Sz 771/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska
Marzena Iwankiewicz
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 8 ust. 1 pkt 1, art. 13 ust. 1, art. 37 ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2024 r. sprawy ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 12 lutego 2024 r. nr RO.Z.410508.6231-007012.2024.KaKr wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Szczecin, na podstawie art. 13 ust. 1, art. 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 106 ust. 1 i ust. 4, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901), art. 66 ust. 1 pkt 26 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – odmówiono T. S. zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że w myśl art. 13 ustawy o pomocy społecznej osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Pomimo, że szpital psychiatryczny nie funkcjonuje w strukturze zakładów karnych, to jednak skarżący został umieszczony w zakładzie zamkniętym i faktycznie pozbawiony wolności. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie wynika, że wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie III Wydział Karny (sygn. akt III K [...]) z dnia 3 września 2015 r. został wobec strony orzeczony środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym. Postanowieniem wspomnianego Sądu z 8 listopada 2016 r. (sygn. akt III Ko [...]) uznano, że z uwagi na san zdrowia skarżącego, będzie przebywał w Szpitalu [...] w S. . Kolejno, postanowieniem Sądu Okręgowego w Szczecinie III Wydział Karny (sygn. akt III K [...], III Ko [...]) z dnia 4 maja 2017 r. utrzymano w mocy stosowany wobec strony środek.
Organ ustalił ponadto, że skarżący legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 5 października 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, a jego dochód wynosi 215,84 zł (zasiłek pielęgnacyjny) i nie przekracza kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej (776 zł).
Powołując się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, organ wskazał, że "do zastosowania w stosunku do osoby przebywającej w zamkniętym zakładzie przepisu art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, wystarczającą przesłanką jest pozostawanie tej osoby na całodobowym utrzymaniu Państwa, w całokształcie jego sytuacji bytowej i leczniczej". Z ustaleń pracownika socjalnego wynika, że szpital gwarantuje stronie świadczenia zdrowotne, w tym leki oraz posiłki. Pacjenci placówki zaopatrują się jedynie w odzież, bieliznę i środki czystości, co w ocenie organu, skarżący może zaspokoić w ramach posiadanego dochodu, czyli zasiłku pielęgnacyjnego oraz świadczenia uzupełniającego dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji. Jego sytuacja bytowa jest więc zabezpieczona co najmniej na poziomie osoby odbywającej karę pozbawienia wolności w zakładzie karnym.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, że przywołany przez organ art. 13 ustawy o pomocy społecznej dotyczy osób przebywających w zakładach karnych, wobec których orzeczono karę pozbawienia wolności. Jest to "porównanie do osób skazanych oraz warunków, w których się znajdują". Podkreślił, że nigdy nie był osobą skazaną – postępowanie karne prowadzone wobec niego zostało prawomocnie umorzone, wykonywany jest wobec niego środek zabezpieczający w postaci pobytu w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym.
Skarżący dodał, że przebywający w zakładach karnych mają zapewnione wszelkie środki zabezpieczające ich potrzeby bytowe – w tym ubrania dostosowane do pory roku czy środki higieniczne. Dlatego wyłączona została wobec nich możliwość ubiegania się o pomoc społeczną. W jego ocenie, pomimo, że posiada dochód w postaci zasiłku pielęgnacyjnego oraz świadczenia uzupełniającego, zasiłek stały przysługuje mu na podstawie orzeczonego znacznego stopnia niepełnosprawności. Nie przekracza kryterium dochodowego, jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji. Kwota, którą dysponuje nie jest w stanie pokryć jego wszystkich potrzeb. Szpital nie zapewnia pacjentom odpowiedniej do pory roku odzieży, obuwia, bielizny, środków do utrzymania higieny osobistej, artykułów piśmienniczych, jak również dodatkowej żywności (kawa itp.). Z powodu wysokiej inflacji nie stać go na odkładanie oszczędności i obawia się, że po opuszczeniu szpitala nie będzie zabezpieczony finansowo ponieważ nie posiada prawa do świadczeń z ZUS, KRUS. Wiele lat sprawował opiekę nad schorowaną matką, poświęcił się jej i zrezygnował z możliwości zarobkowania. Wraz z matką utrzymywał się z jej świadczeń.
Strona zaznaczyła, że składka na ubezpieczenie zdrowotne przy zasiłku stałym umożliwiłaby zaplanowanie operacji w związku z występującymi u niej dolegliwościami. W przyszłości będzie wymagać operacji prostaty, usunięcia guza z szyi. Cierpi ponadto na chorobę Dupuytrena w związku z czym również będzie wymagana interwencja chirurgiczna.
Skarżący wskazał, że inni pacjenci – przebywający razem z nim w oddziale w związku z wykonywanym środkiem zabezpieczającym, którzy znajdują się w podobnej potrzebie życiowej otrzymują wsparcie z pomocy społecznej – zasiłki, renty socjalne.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie, decyzją z dnia 5 sierpnia 2024 r., nr SKO.N.M.430/1206/2024, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 13 ust. 1, art. 8 ust. 1 pkt 1, 37 ust. 1 pkt 1, ust. 2 pkt 1, art. 106 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r., poz. 901), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy zgodził się z wnioskami organu I instancji, że w stosunku do skarżącego, wobec którego orzeczony został i wykonywany jest środek zabezpieczający w postaci pobytu w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, znajduje zastosowanie art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, zatem nie przysługują mu świadczenia z tej ustawy.
Powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 listopada 2021 r. (sygn. akt I SA/Wa 461/21), Kolegium wyjaśniło, że "art. 202 k.k.w. określając cele wykonywania środka zabezpieczającego przyjmuje, iż sprawcę wobec którego wykonywany jest środek zabezpieczający, obejmuje się odpowiednim postępowaniem leczniczym, psychoterapeutycznym, rehabilitacyjnym lub resocjalizacyjnym, którego celem jest poprawa stanu jego zdrowia i zachowania w stopniu umożliwiającym funkcjonowanie w społeczeństwie w sposób niestwarzający zagrożenia porządku prawnego, a wypadku sprawcy umieszczonego w zakładzie (...) – również dalsze leczenie w warunkach poza tym zakładem. Nie budzi wątpliwości, iż co do zasady osoba umieszczona w takim ośrodku nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej, nie ma też możliwości ani instrumentów umożliwiających poszukiwanie pracy, czy rejestrację w urzędzie pracy. Trudno też przyjąć, by osoba taka objęta była definicją osoby bezrobotnej. Zauważyć przy tym trzeba, że będąc przymusowo umieszczona przez państwo w ośrodku zamkniętym, ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a koszty w tym zakresie pokrywane są z budżetu Państwa". Wobec tego przyznanie wnioskowanego świadczenia pieniężnego w sytuacji, w jakiej znalazła się strona nie spełniłoby celu ustawowego określonego w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, gdyż nie służyłoby przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Art. 13 ustawy o pomocy społecznej dotyczy zatem także takich sytuacji, w których wobec danej osoby umorzono postępowanie karne i nie została ona skazana, a jedynie został wobec niej orzeczony środek zapobiegawczy w postaci umieszczenia w zakładzie zamkniętym obejmującym całodobowe utrzymanie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, T. S. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie przepisu art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że dotyczy on także osób, wobec których orzeczono środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie zamkniętym w sytuacji gdy przepis wyraźnie wskazuje, iż dotyczy on wyłącznie osób odbywających karę pozbawienia wolności.
W uzasadnieniu skargi strona powtórzyła argumentację zwartą w odwołaniu od decyzji z dnia 12 lutego 2024 r.
Skarżący podniósł, że odmowa przyznania mu prawa do wnioskowanego świadczenia sprawia, iż czuje się osobą dyskryminowaną.
W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 - dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że sąd administracyjny bada, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Dokonana w oparciu o wskazane wyżej kryterium kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie utrzymująca w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta Szczecin, odmawiającą skarżącemu prawa do zasiłku stałego dla osoby samotnie gospodarującej wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne nie narusza przepisów prawa w stopniu, który uzasadniałby konieczność jej wyeliminowania z porządku prawnego.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004 r. (Dz. U. z 2024 r., poz. 1283), która w art. 8 ust. 1 pkt 1 określa zasady i warunki przyznawania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, wskazując, że prawo do tych świadczeń przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 776,00 zł przy jednoczesnym wystąpieniu, co najmniej jednej z trudnych okoliczności życiowych wymienionych w art. 7 pkt 2-15 lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Z kolei w myśl art. 37 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Natomiast zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a.
W rozpatrywanej sprawie, w ocenie Sądu, organy prawidłowo ustaliły, że skarżący posiada orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności w S. z dnia 5 października 2020 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, zaś dochód uzyskany przez skarżącego w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku nie przekroczył obowiązującego kryterium dochodowego, co uprawniało go do ubiegania się o zasiłek celowy na podstawie art. 37 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy. Organy przyjęły jednak, że z uwagi na treść wspomnianego wyżej art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, który ma zastosowanie także do osoby, wobec której stosowany jest środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, skarżącemu nie przysługuje wnioskowany zasiłek stały.
Zdaniem Sądu, powyższe stanowisko organów należy uznać za prawidłowe.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 tej ustawy o pomocy społecznej, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc ta ma więc na celu wspieranie osób i rodzin w ich wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb, do życiowego usamodzielnienia i integracji społecznej. Określając zasady i kryteria przyznawania świadczeń z pomocy społecznej, wśród których najistotniejsze jest kryterium dochodowe oraz niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, w art. 13 ust. 1 ustawodawca wyłączył z kręgu beneficjentów pomocy społecznej osoby obywające karę pozbawienia wolności.
W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że wobec skarżącego został zastosowany środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym. Jak wynika z dokumentacji dołączonej do akt sprawy, środek ten został orzeczony postanowieniem Sądu Okręgowego w Szczecinie III Wydział Karny, z dnia 8 listopada 2016 r., sygn. akt III Ko [...]. Jako miejsce pobytu strony wskazano Szpital dla [...] w S. . Następnie na podstawie art. 204 k.k.w. Sąd Okręgowy w Szczecinie III Wydział Karny, postanowieniem z dnia 4 maja 2017 r. (sygn. akt III K [...], III Ko [...]), utrzymał w mocy stosowany wobec T. S. środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym, powołując się na uzyskaną pisemną opinię z 24 kwietnia 2017 r., w której lekarze prowadzący terapię internowanego jednoznacznie wskazali na potrzebę jej kontynuowania. Internowany cierpi bowiem na przewlekłe zaburzenia urojeniowe i cechy osobowości nieprawidłowej. Jego stan nie uległ dalszej istotnej poprawie. Nadal pozostaje on całkowicie bezkrytyczny wobec choroby i popełnionego czynu. Wciąż istnieje prawdopodobieństwo popełnienia czynów o znacznej szkodliwości społecznej.
Zgodnie z art. 93a § 1 pkt 4 k.k. w związku z art. 93b § 1 k.k. środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym można orzec jedynie, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości. Stosownie do art. 93d § 1 k.k. czasu stosowania środka zabezpieczającego nie określa się z góry. Ustawodawca w art. 202 k.k.w., określając cele wykonywania środka zabezpieczającego, przyjął, że sprawcę, wobec którego wykonywany jest środek zabezpieczający, obejmuje się odpowiednim postępowaniem leczniczym, psychoterapeutycznym, rehabilitacyjnym lub resocjalizacyjnym, którego celem jest poprawa stanu jego zdrowia i zachowania w stopniu umożliwiającym funkcjonowanie w społeczeństwie w sposób niestwarzający zagrożenia porządku prawnego, a w wypadku sprawcy umieszczonego w zakładzie psychiatrycznym - również dalsze leczenie w warunkach poza tym zakładem.
Osoba przebywająca w zakładzie psychiatrycznym w ramach środka zabezpieczającego, będąc przymusowo umieszczona w ośrodku zamkniętym na podstawie orzeczenia sądu, ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a koszty w tym zakresie pokrywane są z budżetu Państwa. Również przymusowo izolowany skarżący ma zapewnione takie warunki na koszt budżetu Państwa. Ze sporządzonego przez pracownika socjalnego Szpitala kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżącego nie dotyczą stałe miesięczne wydatki w postaci czynszu, energii elektrycznej, gazu, alimentów, opłat za DPS, opłat za szkołę i przedszkole, opłat za pobyt dziecka w placówce i w pieczy zastępczej, wydatków na leki i leczenie ani żadne inne wydatki (część B wywiadu pkt 3). Z dokumentacji wynika, że skarżący obecnie przebywa w placówce zapewniającej całodobową opiekę, ma zapewnione niezbędne warunki do życia.
Należy też zauważyć, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t. j.: Dz. U. z 2024 r. poz. 917) za świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej udzielane osobie z zaburzeniami psychicznymi nie pobiera się od tej osoby opłat. Osobom z zaburzeniami psychicznymi przebywającym w szpitalu psychiatrycznym przysługują bez pobierania od nich opłat, produkty lecznicze, wyroby medyczne, wyposażenie wyrobów medycznych, systemy i zestawy zabiegowe, środki pomocnicze oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Powyższe świadczenia opieki zdrowotnej udzielane są bezpłatnie bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego (art. 12 pkt 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz. U. z 2024 poz. 146). Stosownie do art. 5 pkt 38 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jako świadczenia zdrowotne traktowane są również świadczenia towarzyszące, m. in. zakwaterowanie i adekwatne do stanu zdrowia wyżywienie w szpitalu lub w innym zakładzie leczniczym.
Wobec powyższego przyznanie wnioskowanego świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku stałego w sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący, nie spełniłoby ustawowego celu pomocy społecznej, określonego w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie służyłoby bowiem przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 24 maja 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 81/23).
W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy dowiódł wystarczająco tego, że skarżący podczas pobytu w Szpitalu dla [...] w S. ma zapewnioną możliwość zaspokojenia potrzeb bytowych (schronienie, wyżywienie, opiekę), a zatem sytuacja skarżącego rozpatrywana przez pryzmat zaspokajania jego podstawowych potrzeb życiowych przez Państwo (czyli ze środków publicznych), jest porównywalna do tej, w jakiej znajduje się osoba odbywająca karę pozbawienia wolności.
Zabezpieczenie społeczne opiera się na zasadach pomocniczości i solidarności, zakotwiczonych w preambule Konstytucji RP. Z zasady pomocniczości wynika podział zadań między obywateli, stowarzyszenia, fundacje, samorządy terytorialne i państwo (Wojciech Łączkowski, Etyczne aspekty finansowania potrzeb socjalnych ze środków publicznych, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny z 2004/1/, s. 8 i n.). Rozmiar świadczeń zabezpieczenia społecznego w znacznym stopniu zależy od kondycji danej gospodarki, dla której nie może być nadmiernym, a jedynie adekwatnym obciążeniem. Podatnicy co do zasady nie mogą bowiem pokrywać pełnych kosztów utrzymania osób mających własne źródła dochodów i własny majątek - nawet ubogich.
Podzielając stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 marca 2024 r. (sygn. akt III SA/Kr 1806/23) należy wskazać, że zapewnione w zakładzie izolacyjno-leczniczym warunki pobytu odpowiadają warunkom zabezpieczonym przez Państwo w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Spodziewane odrębności, jakie w tym zakresie występują, przez wzgląd chociażby na rodzaj i charakter tych placówek, nie mogą pozbawić słuszności tezy, że pobyt w obu tych zakładach izolacyjnych w całości finansowany jest ze środków publicznych. Niezależnie więc od stanu, położenia, czy sytuacji osobistej osoby izolowanej (osadzonej), która domaga się świadczenia w formie zasiłku stałego, osoba taka – mając już zapewnione podstawowe potrzeby bytowe - bezwzględnie pozbawiona jest prawa do świadczeń z pomocy społecznej.
Należy też wskazać, że zasiłek stały ma na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osoby nieosiągającej dochodu lub osiągającej dochód poniżej kryterium dochodowego. Osoba ta z kwoty zasiłku stałego musi pokryć koszty swojego utrzymania, koszty leczenia i koszty utrzymania mieszkania. Natomiast skarżący nie ponosi tego rodzaju wydatków, ponieważ pokrywane są one ze środków budżetowych Państwa. Zwolniony jest z zaspokajania własnym staraniem podstawowych potrzeb bytowych, a zatem nie ma przesłanek udzielania mu dodatkowego wsparcia w ramach pomocy społecznej.
Organy nie naruszyły w niniejszej sprawie zasady prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.), obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 77 § 1 k.p.a.), ani zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Z przyczyn, o których była mowa powyżej, nie doszło także do naruszenia art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
Powyższego stanowiska Sądu w żadnym razie nie może zmienić podnoszona przez stronę okoliczność przyznawania innym pacjentom szpitala zasiłku stałego.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI