II SA/SZ 77/25

II SA/Sz 77/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-04-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-01-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska
Joanna Wojciechowska /sprawozdawca/
Katarzyna Sokołowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6321 Zasiłki stałe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 2 ust. 1, art. 37, art. 13 ust. 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi A. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 października 2024 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 104, art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a"), art. 13, art. 37 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 pkt 1, w związku z art. 8 ust. 1 pkt 1 oraz art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U z 2024 r. poz. 1283 ze zm., dalej: "u.p.s.".), Burmistrz K. odmówił przyznania A. L. (dalej: "skarżący") zasiłku stałego.
Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie organ I instancji podał, że w dniu 8 sierpnia 2024 r. skarżący złożył w G. Centrum Pomocy Rodzinie wniosek o przyznanie zasiłku stałego z tytułu niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym, który został przekazany zgodnie z właściwością do Miejsko – Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. Do wniosku dołączone zostało orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 27 listopada 2023 r., z którego wynika, że skarżący został zaliczony do osób niepełnosprawnych w stopniu umiarkowanym.
Organ ustalił, że strona przebywa na Oddziale Psychiatrii Sądowej
o Wzmocnionym Zabezpieczeniu w Wielospecjalistycznym Szpitalu Wojewódzkim
w G. . w ramach zastosowanego wobec niego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego w Gdańsku XI Wydział Wykonawczy z dnia 11 grudnia 2023 r., w którym zdecydowano o kontynuacji środka zabezpieczającego orzeczonego postanowieniem Sądu Okręgowego w K. sygn. akt II K [...]. W postanowieniu tym zmieniono miejsce wykonywania środka zabezpieczającego i umieszczono skarżącego w zakładzie psychiatrycznym dysponującym oddziałem o wzmocnionym stopniu zabezpieczenia, tj. w Wielospecjalistycznym Szpitalu Wojewódzkim w G.
Organ przytoczył przepis art. 13 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń
z pomocy społecznej. W ocenie organu I instancji zasiłek stały nie przysługuje również osobie wobec której orzeczono zamiast kary pozbawienia wolności środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie leczniczym. Przyjmując, że osoba umieszczona w takim zakładzie psychiatrycznym ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a koszty w tym zakresie pokrywane są z budżetu Państwa. Odnosząc powyższe do sytuacji skarżącego organ podkreślił, że nie ponosi on stałych miesięcznych wydatków na leki i leczenie oraz związanych z pokryciem czynszu, energii elektrycznej, gazu, jak też kosztów wyżywienia.
Organ I instancji zauważył, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 149 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 917 z późn. zm.) za świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej udzielane osobie z zaburzeniami psychicznymi nie pobiera się od tej osoby opłat. Osobom z zaburzeniami psychicznymi przebywającym w szpitalu psychiatrycznym przysługują bez pobierania od nich opłat, produkty lecznicze, wyroby medyczne, wyposażenie wyrobów medycznych, systemy i zestawy zabiegowe, środki pomocnicze oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego.
Powyższe świadczenia opieki zdrowotnej udzielane są bezpłatnie bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego.
Mając powyższe na względzie, w ocenie organu, przyznanie skarżącemu świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku stałego nie spełniłoby ustawowego celu pomocy społecznej, określonego w art. 2 ust. 1 u.p.s. Nie służyłoby bowiem przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Organ I instancji podkreślił, odwołując się do stanowiska wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych, że zasiłek stały ma na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osoby nie osiągającej dochodu lub osiągającej dochód poniżej kryterium dochodowego. Osoba ta z kwoty zasiłku stałego musi pokryć koszty swojego utrzymania, koszty leczenia i koszty utrzymania mieszkania, natomiast skarżący nie ponosi tego rodzaju wydatków, ponieważ pokrywane są one ze środków budżetowych Państwa. Tym samym zwolniony jest z zaspokajania własnym staraniem podstawowych potrzeb bytowych, a zatem brak jest podstaw do udzielenia mu dodatkowego wparcia w ramach pomocy społecznej.
A. L. złożył odwołanie od ww. decyzji, w której zarzucił organowi błędną interpretację art. 13 ust. 1 u.p.s., odnoszącego się do osoby odbywającej karę pozbawienia wolności, który zdaniem organu ma zastosowanie również do osoby, wobec której orzeczono środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie leczniczym, przyjmując, że ma ona zapewnione takie same warunki jakby przebywała w zakładzie karnym.
Skarżący nie zgodził się z powyższym twierdzeniem, podnosząc, że osoba skazana ma zapewnione środki higieny osobistej takie jak np. mydło, szampon, pastę do zębów itd., a także odzież wierzchnią, buty i bieliznę. Z kolei osoba wobec której orzeczono środek zapobiegawczy w postaci umieszczenia w szpitalu ma status pacjenta, a nie osoby skazanej, co oznacza, że szpital, w tym psychiatryczny nie ma ustawowego obowiązku zapewnienia pacjentowi środków higieny osobistej, obuwia, czy bielizny.
Wyjaśnił, że nie ma kontaktu z rodziną, jak też możliwości podjęcia pracy
w związku z pobytem w zamkniętym zakładzie leczniczym, a w rezultacie nie posiada żadnych środków pieniężnych, aby zapewnić sobie podstawowe rzeczy takiej jak np. mydło. Natomiast szpital nie ma ustawowego obowiązku zapewnienia pacjentowi środków higieny osobistej, bielizny, odzieży, czy obuwia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wydało w dniu 9 grudnia
2024 r. decyzją nr SKO.4110.2229.2024, w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy stanowiące podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia, w tym art. 37 u.p.s., w którym ustawodawca określił przesłanki warunkujące przyznanie pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. Zwrócił też uwagę, że stosownie do art. 13 ust. 1 u.p.s., z kręgu beneficjentów pomocy społecznej wyłączono osoby odbywające karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowane.
Zgodnie z przepisami ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny wykonawczy (Dz. U. z 2024 r. poz. 706 ze zm., dalej: "k.k.w."), osobie odbywającej karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowanej zapewnia się minimum trzy razy dziennie posiłek o odpowiedniej wartości odżywczej, w tym co najmniej jeden gorący, odpowiednie warunki mieszkaniowe, odpowiednie do pory roku odzież, bieliznę oraz obuwie (art. 109 - 111 k.k.w.). Dzięki takim świadczeniom osoby te zwolnione są z zaspokajania własnym staraniem podstawowych potrzeb bytowych. Nie ma zatem przesłanek udzielania im dodatkowego wsparcia w ramach pomocy społecznej.
W ocenie organu odwoławczego, zastosowana wobec skarżącego izolacja w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, odpowiada zatem sytuacji ukształtowanej przez ustawodawcę w art. 13 ust. 1 u.p.s.
Zdaniem Kolegium, odwołującego się do stanowiska wyrażonego
w orzecznictwie sądów administracyjnych, do zastosowania w stosunku do osoby przebywającej w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym - umieszczonej tam przymusowo na podstawie orzeczenia sądu - treści przepisu art. 13 ust. 1 ustawy
o pomocy społecznej, wystarczającą przesłanką jest pozostawanie tej osoby na całodobowym utrzymaniu Państwa. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że szpital psychiatryczny nie funkcjonuje w strukturze zakładów karnych. Zapewnione w zakładzie izolacyjno - leczniczym warunki pobytu odpowiadają bowiem warunkom zabezpieczonym przez Państwo w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy uznał, że przyznanie wnioskowanego świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku stałego w sytuacji, w jakiej znalazł się skarżący, nie spełniłoby ustawowego celu pomocy społecznej, określonego w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie służyłoby bowiem przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
A. L. złożył skargę na ww. decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Zarzucił Kolegium brak odniesienia się do podniesionych przez niego w odwołaniu argumentów. Nie zgodził się z zawartym w uzasadnieniu decyzji stwierdzeniem jakoby Szpital Psychiatryczny o wzmocnionym zabezpieczeniu był tym samym co Więzienie czy Areszt. Kolegium nie podało też podstawy prawnej na podstawie której Szpitalny Oddział Psychiatrii Sądowej
o wzmocnionym zabezpieczeniu miałby obowiązek zapewnienia pacjentowi odzież, czy środki higieny osobistej, w sytuacji gdy taki ustawowy obowiązek spoczywa na Zakładzie Karnym względem osadzonego. Zdaniem skarżącego, organ I instancji odmawiając mu zasiłku stałego narusza jego prawo do jednakowej ochrony prawnej wynikającej z art. 26 Konstytucji RP, w sytuacji gdy inni pacjenci Szpitala otrzymują zasiłki stałe.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 15 kwietnia 2025 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko zawarte w skardze oraz wniósł o uchylenie decyzji wydanych przez organy administracyjne obu instancji i o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje:
Spór w sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy skarżącemu przebywającemu w zakładzie psychiatrycznym w związku z zastosowaniem wobec niego środka zabezpieczającego przysługuje zasiłek stały.
Zgodnie z art. 2 ust. 1 u.p.s. pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Warunki przyznania wnioskowanego świadczenia podane zostały w art. 37 u.p.s. zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, albo pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. W art. 13 ust. 1 u.p.s. ustawodawca wyłączył z kręgu beneficjentów pomocy społecznej osoby odbywające karę pozbawienia wolności z zastrzeżeniem, że wyłączenie nie dotyczy osób odbywających karę pozbawienia wolności w systemie dozoru elektronicznego (art. 13 ust. 1a).
W rozpoznawanej sprawie wobec skarżącego został zastosowany środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym, jak wynika z treści dołączonego do sprawy postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku XI Wydziału Wykonawczego sygn. akt XI Ko [...], w którym orzeczono o dalszym stosowaniu wobec skarżącego środka zabezpieczającego w postaci umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym - orzeczonego postanowieniem Sądu Okręgowego w K. w sprawie II K [...]. W punkcie 2 postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku zmieniono miejsce wykonywania środka zabezpieczającego i umieszczono skarżącego w zakładzie psychiatrycznym dysponującym oddziałem o wzmocnionym stopniu zabezpieczenia – Wielospecjalistycznym Szpitalu Wojewódzkim w G.
Jak wynika z kwestionariusza wywiadu środowiskowego przeprowadzonego dnia 13 sierpnia 2024r. skarżący nie posiada żadnego dochodu, nie otrzymuje od nikogo pomocy oraz legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności z dnia 27 listopada 2023 r. nr [...] wydanym przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S.
Niemniej podkreślenia wymaga, że skarżący będący osobą przebywającą w zakładzie psychiatrycznym w ramach środka zabezpieczającego, przymusowo umieszczony w ośrodku zamkniętym na podstawie orzeczenia sądu, ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a koszty w tym zakresie pokrywane są z budżetu Państwa. W tej sytuacji nie dotyczą skarżącego stałe miesięczne wydatki w postaci czynszu, energii elektrycznej, gazu, wydatki na leki i leczenie oraz wyżywienie.
Zgodnie bowiem z art. 10 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz. U. z 2024 r. poz. 917) za świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej udzielane osobie z zaburzeniami psychicznymi nie pobiera się od tej osoby opłat. Osobom z zaburzeniami psychicznymi przebywającym w szpitalu psychiatrycznym przysługują bez pobierania od nich opłat, produkty lecznicze, wyroby medyczne, wyposażenie wyrobów medycznych, systemy i zestawy zabiegowe, środki pomocnicze oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Powyższe świadczenia opieki zdrowotnej udzielane są bezpłatnie bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego (art. 12 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych – Dz. U. z 2024 poz. 146). Stosownie do art. 5 pkt 38 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jako świadczenia zdrowotne traktowane są również świadczenia towarzyszące, m. in. zakwaterowanie i adekwatne do stanu zdrowia wyżywienie w szpitalu lub w innym zakładzie leczniczym.
Zwrócić należy uwagę, że zasiłek stały ma na celu zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych osoby nie osiągającej dochodu lub osiągającej dochód poniżej kryterium dochodowego. Osoba ta z kwoty zasiłku stałego musi pokryć koszty swojego utrzymania, leczenia i utrzymania mieszkania. Natomiast skarżący nie ponosi tego rodzaju wydatków, ponieważ pokrywane są one ze środków budżetowych Państwa. Powyższe oznacza, jak prawidłowo uznały organy obu instancji, że przyznanie skarżącemu wnioskowanego świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku stałego w sytuacji, w jakiej się znalazł, nie spełniłoby ustawowego celu pomocy społecznej, określonego w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Nie służyłoby bowiem przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Należy zgodzić się ze stanowiskiem wyrażonym w orzecznictwie sądów administracyjnych, że zapewnione w zakładzie izolacyjno-leczniczym warunki pobytu odpowiadają warunkom zabezpieczonym przez Państwo w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Spodziewane odrębności, jakie w tym zakresie występują, na które zwrócił uwagę skarżący odnoszące się do zapewnienia odzieży wierzchniej, obuwia, czy środków higieny osobistej, a to przez wzgląd chociażby na rodzaj i charakter tych placówek, nie mogą pozbawić słuszności tezy, że pobyt w obu tych zakładach izolacyjnych w całości finansowany jest ze środków publicznych. Niezależnie więc od stanu, położenia, czy sytuacji osobistej osoby izolowanej (osadzonej), która domaga się świadczenia w formie zasiłku stałego, osoba taka – mając już zapewnione podstawowe potrzeby bytowe - bezwzględnie pozbawiona jest prawa do świadczeń z pomocy społecznej (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 24 maja 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 81/23, wyrok WSA w Warszawie z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 461/21, wyrok NSA z dnia 21 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1302/22).
Mając powyższe na względzie podkreślenia wymaga, że przyjęcie odmiennego od strony punktu widzenia nie stanowi o braku odniesienia się przez organ II instancji do argumentów podniesionych w odwołaniu. Nadto wbrew przekonaniu skarżącego okoliczność przyznania zasiłku stałego innym pacjentom szpitala nie narusza zasady równości wobec prawa wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP (mylnie podanej w skardze jako art. 26), w sytuacji gdy każda sprawa dotycząca przyznania świadczeń z pomocy społecznej rozpoznawana jest indywidualnie i odnosi się do konkretnego przypadku.
Podsumowując stwierdzić należy, że zastosowany wobec skarżącego środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym odpowiada zatem sytuacji ukształtowanej przez ustawodawcę w art. 13 ust. 1 u.p.s., co stanowi o braku podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego zasiłku stałego.
Przyznanie pełnomocnikowi skarżącego, ustanowionemu w ramach prawa pomocy, wynagrodzenia za zastępstwo prawne nastąpi przez wydanie odrębnego postanowienia.
W tym stanie rzeczy, wobec nieuzasadnionych podstaw skargi przy jednoczesnym braku okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935) skargę oddalił.
Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.