II SA/SZ 763/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w SzczecinieSzczecin2022-11-09
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymustawa o świadczeniach rodzinnychpostępowanie administracyjnewywiad środowiskowyTrybunał Konstytucyjnyniepełnosprawnośćprawo do zasiłku

WSA w Szczecinie uchylił decyzję odmawiającą świadczenia pielęgnacyjnego z powodu wadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego.

Skarżący I. Z. domagał się świadczenia pielęgnacyjnego na ojca, jednak organy odmówiły, powołując się na niespełnienie przesłanek ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz brak możliwości potwierdzenia sprawowania opieki. WSA w Szczecinie uchylił obie decyzje, uznając, że postępowanie wyjaśniające było wadliwe, a próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie były wystarczające do odmowy przyznania świadczenia. Sąd wskazał na konieczność rzetelnej oceny stanu zdrowia podopiecznego i zakresu obowiązków opiekuna.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. Z. z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Organ pierwszej instancji odmówił świadczenia, wskazując na powstanie niepełnosprawności ojca po ukończeniu 25. roku życia oraz brak potwierdzenia stałej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało decyzję w mocy, uznając, że choć przepis różnicujący prawo do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z Konstytucją, to brak potwierdzenia sprawowania opieki uzasadnia odmowę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił obie decyzje. Sąd uznał, że organy wadliwie przeprowadziły postępowanie wyjaśniające, a próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego były niewystarczające do odmowy przyznania świadczenia. WSA podkreślił, że należy rzetelnie ocenić stan zdrowia podopiecznego, rzeczywiste potrzeby opiekuńcze oraz zakres obowiązków skarżącego, a także umożliwić mu przedstawienie dowodów. Sąd wskazał, że sam fakt korzystania przez ojca z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej w postaci jednego posiłku dziennie nie wyklucza sprawowania przez syna opieki, która może uniemożliwiać podjęcie pracy zarobkowej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, odmowa jest przedwczesna, jeśli organ nie podjął należytych kroków w celu przeprowadzenia wywiadu i nie zebrał kompleksowego materiału dowodowego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy nie wywiązały się z obowiązku wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Sam fakt nieobecności wnioskodawcy podczas prób przeprowadzenia wywiadu nie może automatycznie stanowić podstawy do odmowy, zwłaszcza gdy kontakt ze stroną był możliwy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (20)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Pomocnicze

u.ś.r. art. 20 § 1-3

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 23 § 1-4

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 24

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 26

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

k.p.a. art. 104

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Kodeks postępowania administracyjnego

p.p.s.a. art. 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 119 § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.w.s.r.i.s.p.z. art. 9

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

k.r.o.

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niezgodność art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych z Konstytucją RP w zakresie różnicowania prawa do świadczenia ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Wadliwie przeprowadzone postępowanie wyjaśniające przez organy administracji, w tym niewystarczające próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Konieczność rzetelnej oceny stanu zdrowia podopiecznego i zakresu obowiązków opiekuna.

Godne uwagi sformułowania

niepełnosprawność ojca skarżącego istnieje od 55 roku życia nie spełnia warunków ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak potwierdzenia stałej i długotrwałej opieki nie musiał rezygnować z zatrudnienia celem sprawowania tej opieki nie został przeprowadzony wywiad środowiskowy z powodu niezastania wnioskodawcy w miejscu zamieszkania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji brak możliwości potwierdzenia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie może być wątpliwości co do tego, że na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, skarżącemu może przysługiwać świadczenie pielęgnacyjne obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego nałożony na organy administracji publicznej, stanowi gwarancję realizacji zasady prawdy obiektywnej (materialnej) statuowanej przepisem art. 7 k.p.a. nie oznacza, że organ należycie wywiązał się ze swoich obowiązków w zakresie zweryfikowania okoliczności dotyczących spełnienia warunków do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie można wykluczyć, że tak jak wskazał to w swojej skardze, jego nieobecność podczas wizyt pracownika socjalnego była przypadkowa i wiązała się z koniecznością zrobienia zakupów, uiszczenia opłat czy zakupu leków sam fakt, że ojciec skarżącego korzysta z usług Ośrodka Pomocy Społecznej w I., w postaci jednego posiłku dziennie, nie oznacza, że Z. Z. nie sprawuje nad nim opieki

Skład orzekający

Renata Bukowiecka-Kleczaj

przewodniczący sprawozdawca

Marzena Iwankiewicz

sędzia

Krzysztof Szydłowski

asesor

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń pielęgnacyjnych w kontekście orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego oraz obowiązków organów w postępowaniu wyjaśniającym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z orzeczeniem TK K 38/13 i wadliwością postępowania administracyjnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak błędy proceduralne organów mogą wpływać na prawa obywateli. Podkreśla znaczenie orzecznictwa TK.

Czy brak wywiadu środowiskowego może pozbawić Cię świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd administracyjny wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Sz 763/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Krzysztof Szydłowski
Marzena Iwankiewicz
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1, art. 17 ust. 1b, art. 20 ust. 1-3, art. 23 ust. 1-4, art. 24, art. 26
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3, art. 11
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c , art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi I. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza I. z dnia [...] maja 2022 r., nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2022 r., nr [...], Burmistrz I., na podstawie art.104 k.p.a. (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), art. 17 ust. 1 – 4, art. 20 ust. 1 - 3, art. 23 ust. 1 - 4, art. 24 ust. 1 - 4, art. 26 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 615), odmówił I. Z. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wnioskowanego na Z. Z..
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne stronie nie przysługuje bowiem niepełnosprawność w tym przypadku ojca wnioskodawcy istnieje od 55 roku życia.
Ponadto, I. Z. nie spełnia warunków ustawy o świadczeniach rodzinnych do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego ze względu na brak potwierdzenia stałej i długotrwałej opieki nad niepełnosprawnym ojcem jak również fakt, że wnioskodawca nie musiał rezygnować z zatrudnienia celem sprawowania tej opieki.
Organ wyjaśnił, że w związku ze złożonym wnioskiem zwrócił się do Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w I. z prośbą o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu weryfikacji okoliczności dotyczących spełniania warunków do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Pracownik tego Ośrodka poinformował w dniu 22 kwietnia 2022 r., że nie przeprowadził wywiadu środowiskowego z powodu niezastania wnioskodawcy w miejscu zamieszkania. Próbował przeprowadzić wspomniany wywiad trzykrotnie (tj. dnia 4 kwietnia 2022 r., 15 kwietnia 2022 r., 21 kwietnia 2022 r.) jednak nikogo nie zastał w domu, drzwi mieszkania były zamknięte. Z tego względu nie był w stanie stwierdzić, czy wnioskodawca sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym ojcem. Dodatkowo poinformował, że Z. Z. jest osobą niepełnosprawną po amputacji kończyny dolnej, niezdolną do samodzielnej egzystencji, ma problemy z poruszaniem się, jest objęty przez Ośrodek pomocą w formie usług opiekuńczych. W ostatnim czasie opiekunka zgłosiła, że przynosząc obiad Z. Z., dwukrotnie zastała zamknięte drzwi.
Mając powyższe na uwadze, organ odmówił przyznania I. Z. wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
W odwołaniu od powyższej decyzji I. Z. podniósł, że jest ona niezgodna z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13.
Decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ust. 1, ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. wskazało, że art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Niespełnienie zatem przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie może stanowić podstawy do odmowy przyznania wnioskodawcy prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na ojca.
Jednakże, organ I instancji odmówił przyznania wnioskodawcy świadczenia pielęgnacyjnego także z powodu niemożności potwierdzenia sprawowania przez niego opieki nad ojcem. Organ I instancji miał wątpliwości do co faktu sprawowania tej opieki przez syna (co było, zdaniem Kolegium, uzasadnione, biorąc pod uwagę, że Z. Z. korzysta z usług opiekuńczych w Ośrodku Pomocy Społecznej w I.) dlatego też zlecił przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu ustalenia czy wszystkie przesłanki niezbędne do przyznania wnioskowanego świadczenia zostały w przedmiotowej sprawie spełnione. Wywiad nie został przeprowadzony, pomimo podjęcia trzech prób jego przeprowadzenia – nikogo nie zastano w domu. Kolegium podkreśliło, że do tego argumentu wnioskodawca nie odniósł się w swoim odwołaniu.
Z uwagi na powyższe, zdaniem organu odwoławczego, należało odmówić stronie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu niemożności potwierdzenia spełnienia przesłanki wymienionej w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wniósł I. Z..
Strona podniosła w swojej skardze, że sprawuje opiekę nad ojcem od czasu kiedy stał się on osobą niepełnosprawną. Z tego też powodu skarżący nie może podjąć stałej pracy co jest przyczyną bardzo trudnej sytuacji finansowej, w której znajdują się z ojcem od lat. Często, aby wykupić leki czy kupić żywność musi pożyczać pieniądze, nie ma też za co kupić drzewa żeby ogrzać zimą mieszkanie.
Skarżący wskazał, że dochód ojca wynosi 1145 zł miesięcznie, co stanowi zbyt niską kwotę aby można było za to przeżyć i stwarza zagrożenie dla zdrowia ojca.
Odnosząc się do argumentów podnoszonych w decyzji przez organ, strona wyjaśniła, że kiedy musi wyjść z mieszkania nie zostawia otwartych drzwi z osobą niepełnosprawną w nim przebywającą ze względów bezpieczeństwa. Poza czynnościami, które wykonuje w mieszkaniu i opieką nad ojcem skarżący musi też zrobić zakupy, opłaty, czy wykupić leki i wówczas nie ma go w domu. Zaznaczył, że nie uchyla się w żaden sposób od przeprowadzania jakichkolwiek wizyt pracowników Opieki Społecznej, a to że w tym czasie nie było go w domu można uznać za zwykły przypadek.
Skarżący zarzucił organowi I instancji, że nie orientuje się on na czym polega opieka nad osobą niepełnosprawną ze strony Ośrodka Pomocy Społecznej. Tymczasem ogranicza się ona jedynie do przyniesienia i wyłożenia na talerz jednego posiłku dziennie i to w czasie trwania roku szkolnego, ponieważ w czasie wakacji taki posiłek nie jest dostarczany.
I. Z. pokreślił, że wszystkie czynności przy ojcu wykonuje sam, przy czym jest to osoba, która potrzebuje pomocy przez całą dobę. W domu jest zawsze czysto, a ojciec jest zadbany, co mogą potwierdzić osoby go odwiedzające, jak np. sąsiadka czy kuzynka ojca. Dodał, że na podstawie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. nie można różnicować sytuacji opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych ze względu na czas powstania choroby podopiecznego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a.").
Przeprowadzona w tak zakreślonych ramach sądowa kontrola legalności zaskarżonej decyzji, a także z mocy art. 135 p.p.s.a. poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, doprowadziła Sąd do uznania, że akty te nie odpowiadają prawu.
Niniejsza sprawa rozpoznana została na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym na wniosek organu, któremu nie sprzeciwiła się strona skarżąca (stosownie do treści art. 119 pkt 2 p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli w sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza I. z dnia [...] maja 2022 r., odmawiającą skarżącemu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z rezygnacją z zatrudniania lub innej pracy zarobkowej z tytułu opieki nad ojcem.
Podstawę materialnoprawną decyzji organów obu instancji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 tej ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl zaś art. 17 ust. 1b cytowanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Jak wynika z akt administracyjnych i co nie jest w sprawie kwestionowane, skarżący należy do kręgu osób, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a ojciec skarżącego, nad którym sprawuje on opiekę, legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności – orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] lipca 2019 r., Z. Z. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak wynika z treści opisanego wyżej orzeczenia, niepełnosprawność istnieje od 55 roku życia, zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] grudnia 2015 r.
Organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na fakt, że nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych, gdyż niepełnosprawność ojca skarżącego powstała po ukończeniu 25. roku życia. Ponadto strona nie spełnia przesłanek do przyznania mu wnioskowanego świadczenia - wskazanych w ustawie o świadczeniach rodzinnych - ze względu na brak potwierdzenia stałej i długotrwałej opieki oraz fakt, że I. Z. nie musiał rezygnować z zatrudnienia celem sprawowania tej opieki.
Organ odwoławczy nie zgodził się z pierwszym z wymienionych poglądów uznając, że przepis 17 ust. 1b) ww. ustawy, ze względu na częściową niekonstytucyjność nie mógł być podstawą odmowy przyznania prawa do świadczenia. Jednak przyjął, że podstawą do odmowy przyznania świadczenia jest brak możliwości potwierdzenia przesłanek wymienionych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Zdaniem organu odwoławczego, zachodzą uzasadnione wątpliwości co do tego, czy skarżący sprawuje opiekę nad ojcem, skoro ten korzysta z usług opiekuńczych w Ośrodku Pomocy Społecznej w I.. Kolegium zwróciło uwagę, że trzykrotnie podjęto próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego jednak nikogo nie zastano w domu.
O ile należy zgodzić się z Kolegium, że wspomniany wyżej przepis art. 17 ust. 1b) ustawy o świadczeniach rodzinnych nie mógł być podstawą odmowy przyznania stronie prawa do wspomnianego świadczenia, o tyle wskazanie za taką podstawę - braku możliwości potwierdzenia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy uznać – z przyczyn, o których będzie mowa poniżej – za przedwczesne.
Nie może być wątpliwości co do tego, że na gruncie obowiązujących przepisów, w kontekście wydanego przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, skarżącemu może przysługiwać (po spełnieniu wszystkich pozostałych przesłanek) świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, pomimo że nie zostało udokumentowane, aby niepełnosprawność osoby objętej opieką (ojca skarżącego) powstała nie później niż do ukończenia przez niego 18 roku życia, względnie w trakcie jego nauki - do ukończenia 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. w sprawie sygn. akt K 38/13, Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności - z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
W punkcie 2 sentencji tego wyroku Trybunał Konstytucyjny wprost stwierdził niekonstytucyjność wymienionego przepisu ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie zastosowania wobec opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych.
Zgodnie z dominującym poglądem doktryny uzasadnienia orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego nie wiążą sądów (por. J. Mikołajewicz, Zasady orzecznicze Trybunału Konstytucyjnego. Zagadnienia teoretyczne, Poznań 2008, s. 84). Jednakże nie ulega wątpliwości, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są wiążące co do swojej sentencji, a ta w przedmiotowej sprawie wyraźnie, jasno i bez wątpliwości stanowi o niekonstytucyjności art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.
W niniejszej sprawie organ odwoławczy co prawda powyższe kwestie dostrzegł i prawidłowo wskazał na brak możliwości odmowy przyznania stronie prawa do świadczenia na tak określonej podstawie jednakże uznał, że świadczenia nie może zostać przyznane z powodu braku potwierdzenia spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organ nie zakwestionował przy tym potrzeby sprawowania stałej lub długotrwałej opieki nad Z. Z., jednakże powziął wątpliwość, czy skarżący faktycznie sprawuje w niezbędnym zakresie opiekę nad swoim ojcem, a co za tym idzie czy zakres tej opieki uniemożliwia mu podjęcie pracy.
Podkreślenia wymaga, że dla uznania opieki za spełniającą kryteria o jakich mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, istotny jest jej charakter, niezbędność oraz adekwatność do stanu zdrowia i stopnia niepełnosprawności osoby jej wymagającej. Organ winien więc w postępowaniu wyjaśniającym wnikliwie przeanalizować stan zdrowia podopiecznego w kontekście rzeczywistych potrzeb, które wynikają z rodzaju schorzeń na które cierpi, a następnie ustalić, czy związany z sytuacją zdrowotną niepełnosprawnego członka rodziny konieczny zakres czynności opiekuńczych wymaga takiego zaangażowania ze strony opiekuna, który wyklucza podjęcie przez niego jakiegokolwiek zajęcia zarobkowego (bądź zmusza go do rezygnacji z niego). Przy czym dla oceny charakteru sprawowanej opieki mogą mieć znaczenie także inne, poza podstawową kwestią zdrowotną, okoliczności sprawy związane z indywidualną sytuacją rodzinną i życiową wnioskodawcy i osoby wymagającej opieki, które również powinny podlegać ocenie organów. Niewątpliwie dla wyprowadzenia prawidłowych wniosków w powyższym zakresie, będących podstawą decyzji w tym przedmiocie, konieczne jest zachowanie przez organ orzekający odpowiedniej staranności w zebraniu i kompleksowym rozpatrzeniu całokształtu materiału dowodowego. Należy pokreślić, że obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego nałożony na organy administracji publicznej, stanowi gwarancję realizacji zasady prawdy obiektywnej (materialnej) statuowanej przepisem art. 7 k.p.a. Organ administracji publicznej jest zatem zobowiązany do podjęcia czynności procesowych mających na celu zebranie całego materiału dowodowego i do rozpatrzenia zgromadzonego materiału (art. 77 § 1 k.p.a.). Realizacja powyższych obowiązków wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego co do wszystkich okoliczności stanowiących fakty prawotwórcze, a następnie organ winien dokonać wszechstronnej oceny okoliczności konkretnej sprawy na podstawie analizy całego materiału dowodowego (art. 80 k.p.a.), a swoje stanowisko powinien przekonująco uzasadnić (art. 107 § 3 w związku z art. 11 k.p.a.).
W ocenie Sądu, przeprowadzone przez organy administracji w niniejszej sprawie postępowanie nie sprostało powyższym wymogom.
Co prawda, jak wynika ze znajdującej się w aktach administracyjnych informacji zawartej w piśmie z dnia 21 kwietnia 2022 r., podejmowane trzykrotnie przez pracownika socjalnego próby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego nie powiodły się z uwagi na nieobecność wnioskodawcy w mieszkaniu (zastano zamknięte drzwi) jednakże w realiach niniejszej sprawy nie oznacza to, że organ należycie wywiązał się ze swoich obowiązków w zakresie zweryfikowania okoliczności dotyczących spełnienia warunków do ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Z akt sprawy nie wynika, by pracownik socjalny udając się w dniach 4, 15 i 21 kwietnia 2021 r. do mieszkania Z. Z. celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, podejmował próby skontaktowania się ze skarżącym celem ustalenia w jakich godzinach zostanie przeprowadzony wspomniany wywiad. Z akt tych nie wynika także, by ktokolwiek poza I. Z. opiekował się jego ojcem, w tym także dokonywał opłat czy robił zakupy. Powyższe wskazuje, że obowiązki w tym zakresie spoczywają również na skarżącym, a co za tym idzie, że nie jest możliwe by przebywał w domu przez 24 godziny na dobę. Nie można zatem wykluczyć, że tak jak wskazał to w swojej skardze, jego nieobecność podczas wizyt pracownika socjalnego była przypadkowa i wiązała się z koniecznością zrobienia zakupów, uiszczenia opłat czy zakupu leków. Co istotne, kontakt ze skarżącym był możliwy skoro we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wskazał on numer swojego telefonu.
Słusznie też podnosi strona, że sam fakt, że ojciec skarżącego korzysta z usług Ośrodka Pomocy Społecznej w I., w postaci jednego posiłku dziennie, nie oznacza, że Z. Z. nie sprawuje nad nim opieki. Nie ulega bowiem wątpliwości, że z uwagi na stan zdrowia (częściowy paraliż, amputacja prawej nogi), ojciec skarżącego nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji, a zatem w chwili obecnej niewątpliwie korzysta z czyjejś pomocy, przy czym brak jest informacji by była to inna osoba niż skarżący.
W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy zachodziła możliwość przeprowadzenia wywiadu środowiskowego celem potwierdzenia okoliczności związanych ze sprawowaniem przez stronę opieki nad jej ojcem, jednak organ nie podjął należytych kroków by z możliwości tej skorzystać. Powyższe spowodowało, że odmówił stronie wnioskowanego świadczenia bez zgromadzenia i przeanalizowania niezbędnego materiału dowodowego.
Z uwagi na wskazane powyżej wady i uchybienia w postępowaniu organów obu instancji Sąd uznał, że obie decyzje należało wyeliminować z obrotu prawnego, a sprawa powinna wrócić na etap postępowania wyjaśniającego w celu uzupełnienia materiału dowodowego i jego właściwej, kompleksowej oceny, z uwzględnieniem wskazań wynikających z niniejszego wyroku. Przede wszystkim w nowym postępowaniu niezbędna jest rzetelna ocena stanu zdrowia podopiecznego w kontekście rzeczywistych potrzeb opiekuńczych osoby niepełnosprawnej i należyte ustalenie dokładnego zakresu obowiązków skarżącego związanych z opieką, jak również ilości czasu, jaką skarżący musi poświęcić na ich wykonanie.
W ocenie Sądu, dopiero po przeprowadzeniu postępowania z zachowaniem reguł procesowych, o których mowa powyżej i z uwzględnieniem wskazań Sądu, w którym to strona będzie miała możliwość wypowiedzenia się i przedstawienia dowodów na potwierdzenie zasadności swego żądania, organ I instancji będzie mógł rozstrzygnąć zgodnie z prawem, czy zakres sprawowanej opieki i wykonywanych przez skarżącego czynności w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem uniemożliwia mu podjęcie zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej.
Dlatego Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza I., o czym orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI