II SA/Sz 762/24

II SA/Sz 762/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-11-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska /sprawozdawca/
Katarzyna Sokołowska
Wiesław Drabik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135,  art. 200,  art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 145  par. 1 pkt 4, art. 41,  art. 42 par. 1-3,  art. 43, art. 44 par. 1pkt 1, par. 2-4,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wiesław Drabik Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 28 listopada 2024 r. sprawy ze skargi D. Ż. na decyzję S. K. O. w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia, w wyniku wznowienia postępowania, decyzji w sprawie opłaty zastępczo wniesionej przez gminę za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza B. z dnia [...] r. nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego D. Ż. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 19 stycznia 2024 r. nr 177.2024 ([...]), Burmistrz B. , na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a."), odmówił uchylenia decyzji ostatecznej z dnia 17 lipca 2023 r. nr 760.2023, w przedmiocie ustalenia opłaty zastępczo wniesionej przez Gminę B. za okres od 1 marca 2023 r. do 31 maja 2023 r. za pobyt wstępnego (dziadka) w domu pomocy społecznej.
Organ I instancji wyjaśnił, iż w związku z wnioskiem z dnia 14 grudnia 2024 r., wniesionym przez pełnomocnika reprezentującego D. Z., postanowieniem z dnia 18 stycznia 2024 r. (z akt administracyjnych wynika że postanowienie wydano w dniu 3 stycznia 2024 r. – przyp. Sądu) wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją z dnia 17 lipca 2023 r. nr [...] na podstawie 145 § 1 pkt 4 k.p.a. Organ uznał bowiem, że wniosek o wznowienie postępowania wniesiony został w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o tejże decyzji.
Uzasadniając decyzję o odmowie uchylenia decyzji ostatecznej organ wyjaśnił, że pełnomocnik strony podawał, że jego mocodawca nie otrzymał żadnej korespondencji od organu, przez co nie miał wiedzy o toczącym się postępowaniu w sprawie ustalenia opłaty za pobyt dziadka w domu pomocy społecznej oraz o wydaniu w tej sprawie decyzji administracyjnej nr [...]. Powodem tej sytuacji miało być kierowanie pism przez organ na adres, pod którym strona postępowania nie mieszkała. W konsekwencji, zdaniem strony, należy uznać za nieskuteczne tzw. doręczenia zastępcze. Z tych względów strona nie uczestniczyła w postępowaniu a wiedzę o nim uzyskała w dniu 7 grudnia 2023 r., kiedy to uzyskała informację o zajęciu jej rachunków bankowych przez organ egzekucyjny. Samą zaś wiedzę o istnieniu przedmiotowej decyzji strona uzyskała podczas osobistej wizyty w siedzibie organu w dniu 11 grudnia 2023 r.
W ocenie organu niepodważalnym jest, że strona, wbrew ogólnemu twierdzeniu zawartemu we wniosku pełnomocnika wiedziała, że jest podmiotem postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt wstępnego w domu pomocy społecznej, bowiem w dniu 27 czerwca 2022 r. odebrała pod adresem ul. [...] w P. decyzję z dnia 15 czerwca 2022 r. nr [...] ustalającą obowiązek wnoszenia opłaty za pobyt wstępnego w domu pomocy społecznej - w aktach postępowania znajduje się zwrotne potwierdzenie odbioru.
Nadmieniono, że Ośrodek Pomocy Społecznej w B. w toku prowadzonych postępowań występował do Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o przeprowadzenie z D. Z. rodzinnego wywiadu środowiskowego. W dniu 11 stycznia 2024 r. otrzymano informację o bezskutecznej próbie przeprowadzenia wywiadu, do której dołączono podpisane przez D. Z. zwrotne potwierdzenie odbioru wezwania w P.. Adresowane było na wskazany przez Ośrodek, znany wówczas jedyny adres strony w P.. Strona postępowania odbiera zatem pod tym adresem korespondencję. Zdaniem organu, skoro objęta wnioskiem wznowieniowym decyzja nr [...] została wysłana na adres w P. i nie została odebrana, a po dwukrotnym awizowaniu została zwrócona przez operatora pocztowego jako niepodjęta w terminie, w myśl art. 44 k.p.a. stała się skutecznie doręczoną. Nadto analiza zebranego materiału dowodowego pozwala na stwierdzenie, że organ kierował wszelką korespondencję do strony pod prawidłowy adres. Był to jedyny adres, jaki strona ujawniła również przed innymi organami. W aktach sprawy znajdują się bowiem pisma Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Urzędu Skarbowego a także wyciąg z bazy PESEL, w których jako aktualny podany jest adres w P.. Nadto, strona do dnia 11 grudnia 2023 r. nie kontaktowała się z organem i nie podawała innego adresu do doręczeń.
Jak wywiedziono dalej w uzasadnieniu decyzji, z dołączonych do wniosku pełnomocnika dokumentów wynika, że już w dacie doręczenia decyzji nr [...] strona mieszkać mogła w S.. Pomimo tego zaniechała poinformowania organu o innym adresie do doręczeń. Przedstawione dowody na okoliczność zamieszkiwania przez stronę pod innym adresem nie doprowadziły do obalenia fikcji doręczenia i zniweczenia skutków procesowych upływu terminu na skuteczne wzruszenie decyzji z dnia 17 lipca 2023 r. nr [...].
W konkluzji uzasadnienia decyzji stwierdzono, iż organ prawidłowo kierował pisma do strony pod jedyny adres przez nią ujawniony (adres zameldowania na pobyt stały). Wątpliwości nie ulega również, że strona nie zgłaszała innego adresu do doręczeń oraz wiedziała, iż organ prowadzi wobec niej postępowanie w sprawie opłaty za pobyt wstępnego w domu pomocy społecznej. Mimo to strona nie kontaktowała się z organem do dnia 11 grudnia 2023 r. Trudno zatem jest w przedstawionych realiach uznać, że brak udziału strony w prowadzonym postępowaniu nie wynikał z winy strony, skoro strona nie była nim zainteresowana do dnia zgłoszenia się do organu.
Po rozpatrzeniu odwołania od powyższej decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z 17 lipca 2024 r. nr SKO.4110.370.2024 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Jak wyjaśnił w uzasadnieniu organ odwoławczy, argumenty organu I instancji zawarte w zaskarżonej decyzji zasługują w pełni na aprobatę.
Ponieważ organowi I instancji nie były znane inne adresy zamieszkania skarżącego, powołanie się przez niego na przesłankę zawartą w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a., jakoby jako strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu, Kolegium uznało za nie znajdujące uzasadnienia.
W ocenie Kolegium niesporne jest, że w celu doręczenia przez organ pisma stronie postępowania niezbędne jest w odniesieniu od osób fizycznych uprzednie ustalenie przez ten organ miejsca zamieszkania lub miejsca pracy albo adresu do korespondencji wskazanego w bazie adresów elektronicznych. W niniejszej sprawie organ prowadzący postępowanie zakończone ostateczną decyzją ustalił miejsce zamieszkania skarżącego wykorzystując wszelkie możliwe sposoby. Przepisy k.p.a. nie zawierają szczególnych norm regulujących zasady uzyskiwania przez organ adresów stron, ustala się je na podstawie wszystkich informacji możliwych do uzyskania przez organ, w tym również adresu z dotychczasowych postępowań w sprawie odpłatności za pobyt dziadka w DPS.
Końcowo organ odwoławczy wskazał, że skarżący praktycznie obalił fikcję doręczenia decyzji z dnia 17 lipca 2023 r. nr [...] za pośrednictwem poczty przez wykazanie, że nie mieszkał pod wskazanym adresem, ale jednocześnie nie wykazał, że przyjęcie tej obalonej fikcji wynikającej bezpośrednio z mocy prawa nie było nie zawinione przez niego.
Pismem z dnia 26 sierpnia 2024 r. pełnomocnik D. Z. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie zarzucając decyzji Kolegium:
1. naruszenie art. 42 § 1 k.p.a. w zw. z art. 44 § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że decyzja z dnia 17 lipca 2023 r. nr 760.2023 kierowana była na adres zamieszkania strony, wskutek czego w sprawie ziściły się przesłanki tzw. fikcji doręczenia, podczas gdy z akt sprawy wynika, że strona od sierpnia 2019 r. nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, czym organ I instancji doprowadził do naruszenia zasady czynnego udziału strony w postępowaniu;
2. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego zgromadzenia i rozpatrzenia materiału dowodowego, a polegający na całkowicie wybiórczej, jednostronnej i dowolnej ocenie materiału dowodowego i uznaniu, że skarżący posługuje się adresem korespondencyjnym w P., podczas gdy nie mieszka on tam od 2019 r.;
3. naruszeniem art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 i w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dowolne ustalenie, że brak udziału strony w postępowaniu zakończonymi decyzją z dnia 17 lipca 2023 r. nr 760.2023 jest zawiniony;
4. naruszenie art. 41 § 1 i 2 k.p.a. w zw. z art. 151 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez odmowę uchylenia decyzji z dnia 17 lipca 2023 r. nr 760.2023 podczas gdy ziściła się przesłanka do jej uchylenia, a polegająca na niezawinionym braku udziału strony w postępowaniu.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania administracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi podkreślono, że doręczenie zastępcze może mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach, gdy adresat pisma istotnie mieszkał pod wskazanym adresem, a jedynie nie jest możliwe doręczenie mu pisma w sposób przewidziany w przepisach poprzedzających. Domniemanie doręczenia nie ma zastosowania do pisma błędnie zaadresowanego, gdyż może być ono zastosowane tylko w przypadku skierowania korespondencji na prawidłowy adres strony.
Z zebranego materiału dowodowego zdaniem skarżącego wynika, że pod adresem, na który organ kierował korespondencję strona nie mieszka od przeszło 4 lat. W sierpniu 2019 r. odwołujący zamieszkał ze swoją partnerką (obecnie żoną) w S. (pod wskazanym adresem). Stan ten trwał do 23 listopada 2023 r., kiedy to skarżący wraz z żoną wprowadził się do kupionego niedawno lokalu położonego w S. (pod innym wskazanym adresem). Natomiast mieszkanie, na którego adres organ kierował korespondencję jest do dziś oddane w najem przez skarżącego i stan ten trwa od 2020 r. do dziś, za wyjątkiem krótkiego okresu przerwy w najmie na przełomie 2021 i 2022 r., kiedy na skutek zdewastowania mieszkania przez ówczesnego najemcę, skarżący zmuszony był wykonać jego generalny remont zanim znów mógł oddać lokal do używania kolejnemu najemcy.
Nadmieniono także, iż brakowi udziału w postępowaniu odwołującego nie przeczy fakt, iż w dniu 27 czerwca 2022 r. odebrał awizowaną korespondencję z placówki pocztowej. Strona wyjaśniała bowiem - a wyjaśnienia te uznane zostały przez organ za wiarygodne - że w czasie, gdy strona finalizowała kolejny najem lokalu i będąc na miejscu znalazła zawiadomienie o awizacji przesyłki, którą udało się odebrać z placówki pocztowej. Przypadkowe odebranie tej korespondencji nie świadczy o tym, że adres, pod który organ kierował korespondencję jest miejscem zamieszkania skarżącego.
W ocenie skarżącego, wiarygodności jego twierdzeń nie przeczy też fakt, że strona kolejny raz odebrała awizowaną przesyłkę dotyczącą wywiadu środowiskowego nadaną do strony tym razem przez Ośrodek Pomocy Społecznej w P.. Przeciwnie, pomimo wiedzy organu I instancji o nowym adresie zamieszkania strony, którą organ zyskał najpóźniej w dniu 12 grudnia 2023 r., kiedy strona osobiście odebrała kopie dokumentów z siedziby organu, z nieznanych stronie przyczyn OPS dalej kierował korespondencję na adres w P..
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W myśl art. 145 § 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie:
1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c);
2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach;
3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach.
W rozpatrywanej sprawie organy administracji po wznowieniu postępowania administracyjnego wydały decyzje o odmowie uchylenia decyzji z dnia 17 lipca 2023 r. nr 760.2023, dotyczącej ustalenia opłaty zastępczo wniesionej przez Gminę B. za okres od 1 marca 2023 r. do 31 maja 2023 r. za pobyt wstępnego w domu pomocy społecznej.
Instytucja wznowienia postępowania zakończonego decyzją ostateczną należy do systemu nadzwyczajnych środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym. W przypadku zaistnienia przewidzianych prawem wad, które stanowią katalog zamknięty wskazany w art. 145 § 1 pkt 1-8 k.p.a., decyzja może być usunięta z porządku prawnego.
W świetle obowiązujących przepisów, czynności organu w sprawie wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją ostateczną, przebiegają w dwóch etapach. Wniosek o wznowienie wymaga w pierwszej kolejności zbadania, czy został złożony przez stronę postępowania, czy opiera się na podstawach wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1-8 k.p.a. oraz czy został zachowany termin do złożenia wniosku przewidziany w art. 148 k.p.a. Etap ten kończy się wydaniem postanowienia o wznowieniu bądź odmowie wznowienia postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z treścią art. 148 § 1 i § 2 k.p.a. podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu, który wydał decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okolicznościach stanowiących podstawę do wznowienia postępowania, przy czym termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji.
Jedną z podstaw wznowienia postępowania przywołanych we wniosku z dnia 14 grudnia 2023 r. przez skarżącego był art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. zgodnie z którym, w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu.
Niezawiniony brak udziału strony w postępowaniu jest istotną wadą postępowania, powodującą wzruszalność wadliwej decyzji ostatecznej. Przesłanka braku winy strony oznacza sytuację, gdy nie została ona zawiadomiona o wszczęciu postępowania lub nie została dopuszczona do udziału w istotnych czynnościach procesowych albo nie mogła w nich brać udziału z powodów przez nią niezawinionych. Nie jest przy tym wymagane, aby winę w tym zakresie ponosili inni uczestnicy postępowania lub organ administracyjny. Tak samo nie jest wymagane, aby brak udziału strony ostatecznie wywarł wpływ na treść decyzji - co jest oceniane dopiero w postępowaniu wznowieniowym.
Procedurę doręczeń decyzji administracyjnych regulują przepisy Rozdziału 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zasadą jest, że w przypadku osoby fizycznej, doręczenie następuje do rąk adresata, w jego mieszkaniu lub miejscu pracy albo na adres do korespondencji wskazany w bazie adresów elektronicznych (art. 42 § 1 k.p.a.). Ponadto, jak wynika z art. 42 § 2 i § 3 k.p.a. pisma mogą być doręczane również w lokalu organu administracji publicznej, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, a w razie niemożności doręczenia pisma w sposób określony w § 1 i § 2, a także w razie koniecznej potrzeby, pisma doręcza się w każdym miejscu, gdzie się adresata zastanie. W razie nieobecności adresata doręczenia można dokonać za pokwitowaniem dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi (art. 43 zdanie 1 k.p.a.). W razie niemożności dokonania doręczenia w powyższy sposób, przepis art. 44 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a. przewiduje możliwość zastosowania tzw. prawnej fikcji doręczenia. W przypadku doręczenia przez pocztę, poczta przechowuje pismo przez okres czternastu dni w swojej placówce pocztowej (art. 44 § 1 pkt 1 k.p.a.). Zawiadomienie o pozostawieniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w terminie siedmiu dni, licząc od dnia pozostawienia zawiadomienia w placówce pocztowej, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata (art. 44 § 2 k.p.a.). W przypadku niepodjęcia przesyłki w powyższym siedmiodniowym terminie, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od daty pierwszego zawiadomienia (art. 44 § 3 k.p.a.). W takiej sytuacji, zgodnie z art. 44 § 4 k.p.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, na jaki pozostawiono pismo w placówce pocztowej, a pismo pozostawia się w aktach sprawy. Aby przyjąć, iż przesyłka została skutecznie doręczona w trybie art. 44 k.p.a. konieczne jest spełnienie wszystkich przesłanek określonych w tym przepisie.
Z powyższych przepisów wynika, że doręczenie jest w postępowaniu administracyjnym czynnością sformalizowaną, stanowi gwarancję podstawowych praw strony w tym postępowaniu, a jednocześnie chroni organ przed negatywnymi skutkami działań strony zmierzającej do utrudnienia czy wydłużenia postępowania. Zatem czynność ta powinna być dokonana zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie uregulowaniami. Za wszelkie błędy popełnione w zakresie doręczenia odpowiada organ administracji publicznej i to bez względu na to, czy czynność tę realizował samodzielnie, czy też zlecał jej wykonanie innym uprawnionym podmiotom, a ich wystąpienie skutkuje niemożnością uznania czynności doręczenia za skuteczną (tak m.in. NSA w wyrokach: z dnia 24 maja 2022 r., sygn. akt I FSK 2295/21 oraz z dnia 11 maja 2012 r., sygn. akt I FSK 1134/11). Oznacza to, że adresat pisma nie powinien ponosić negatywnych konsekwencji niezawinionych przez siebie uchybień przy doręczaniu korespondencji, będących wynikiem zaniedbań organu lub podmiotu dokonującego doręczenia, a wszelkie pojawiające się w tym zakresie wątpliwości winny być interpretowane i oceniane na jego korzyść (tak np. NSA w wyroku z dnia 18 kwietnia 2024 r. sygn. akt II GSK 962/23).
Podkreślić należy, że przesłanką zastosowania procedury przewidzianej w przytoczonym powyżej przepisie art. 44 k.p.a., w tym uznania fikcji doręczenia na podstawie art. 44 § 4 k.p.a., jest "niemożność doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 42 k.p.a. i 43 k.p.a.". Niemożność ta obejmuje sytuacje, w których adresatowi będącemu osobą fizyczną nie doręczono pisma w żadnym z miejsc przewidzianych w art. 42 k.p.a. lub też nie doręczono pisma żadnej z osób wymienionych w art. 43 k.p.a. Należy przyjąć, że niemożność doręczenia w sposób wskazany w art. 42 k.p.a. dotyczy przypadków, w których podmiot doręczający nie zastał adresata pisma (adresat był nieobecny w miejscach wymienionych w tym przepisie). Doręczenie w trybie art. 44 k.p.a. może wywrzeć skutek prawny jedynie, jeśli nastąpiło na właściwy adres, tj. adres będący faktycznie miejscem zamieszkania strony, ewentualnie innym adresem wskazanym przez stronę w postępowaniu jako właściwy do doręczeń. Natomiast domniemanie doręczenia nie ma zastosowania do pisma błędnie zaadresowanego, a kierowanie korespondencji na nieprawidłowy - w rozumieniu art. 42 k.p.a. - adres nie może skutkować uznaniem doręczenia w trybie art. 44 k.p.a. za skuteczne.
Praktyka orzecznicza sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, jednoznacznie wskazuje na taką wykładnię dyrektywy zawartej w art. 42 § 1 k.p.a., zgodnie z którą mieszkaniem strony jest miejsce, gdzie znajduje się jej centrum życiowe, przede wszystkim miejsce, w którym zamieszkują członkowie rodziny, z którymi strona prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe (wyrok NSA z dnia 21 listopada 2018 r., sygn. akt II OSK 274/18). Chodzi o rzeczywiste, faktyczne mieszkanie adresata. Mieszkaniem takim będzie więc każde miejsce, w którym adresat przebywa z zamiarem dłuższego pobytu, umożliwiającego doręczenie mu pisma (por. również wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2010 r., sygn. akt II OSK 120/09; wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt II SA/Rz 1021/11; wyrok WSA w Łodzi z dnia 10 marca 2010 r., sygn. akt III SA/Łd 606/09).
Stanowisko to jest odzwierciedleniem ugruntowanego w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądu, wedle którego przez mieszkanie w rozumieniu przywoływanego przepisu należy rozmieć miejsce, w którym adresat przebywa z zamiarem dłuższego a nie krótkotrwałego pobytu (postanowienie SN z dnia 23 września 2008 r., sygn. akt I UK 68/08, postanowienie SN z dnia 27 października 2009 r., sygn. akt II UK 81/09, postanowienie SN z dnia 3 lipca 2012 r., sygn. akt II UK 61/12).
W realiach badanej sprawy organy obu instancji nie kwestionują faktu, że skarżący nie odebrał korespondencji dotyczącej postępowania mającego za przedmiot ustalenie opłaty zastępczo wniesionej przez Gminę za pobyt dziadka w DPS. Przy czym warto odnotować, że z uwagi na kształt przekazanych Sądowi akt, powyższe ustalenie nie poddaje się żadnej kontroli, bowiem w aktach brak jest zarówno zawiadomienia o wszczęciu postępowania, jak i samej decyzji z dnia 17 lipca 2023 r. nr 760.2023. Niemniej jednak organy konsekwentnie stwierdzają, że pisma dotyczące badanej sprawy były kierowane na adres w P. jako ostatni znany adres i adres zameldowania na pobyt stały. Natomiast przedłożone przez skarżącego wraz z wnioskiem o wznowienie postępowania dokumenty zarówno w ocenie Kolegium jak i Sądu potwierdzają twierdzenia skarżącego, iż w okresie, w którym toczyło się badane postępowanie nie zamieszkiwał on w P., lecz w S..
W tym miejscu warto przywołać art. 41 k.p.a. stanowiący, iż w toku postępowania strony oraz ich przedstawiciele i pełnomocnicy mają obowiązek zawiadomić organ administracji publicznej o każdej zmianie swojego adresu zaś zaniedbanie tego obowiązku powoduje, że doręczenie pisma pod dotychczasowym adresem ma skutek prawny.
Powyższy przepis zwalnia organ z obowiązku badania, czy znany mu adres strony pozostaje aktualny - jednak tylko na etapie toczącego się postępowania i pod warunkiem, że strona została w tym postępowaniu prawidłowo pouczona o skutkach wypływających z niedopełnienia obowiązku w nim normowanego (por. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 5 października 2023 r. sygn. akt. III SA/Wr 813/22). Okoliczność wcześniejszego prowadzenia wobec skarżącego innego odrębnego postępowania administracyjnego nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że miał on obowiązek zawiadomienia organu o zmianie miejsca pobytu. Taki obowiązek istnieje bowiem, zgodnie z art. 41 § 1 k.p.a., jedynie w czasie trwania postępowania administracyjnego, dotyczącego konkretnego przedmiotu (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2019 r., sygn. akt III SA/Gd 900/18).
Wobec powyższego podkreślić należy, iż postępowanie zakończone decyzją z dnia 17 lipca 2023 r. nr 760.2023 było postępowaniem odrębnym od postępowania zakończonego decyzją z dnia 15 czerwca 2022 r. nr 838.2022, do której odwołuje się organ I instancji w uzasadnieniu swojej decyzji. Tym samym za nietrafne uznać należy stanowisko organu I instancji, a zaakceptowane przez Kolegium, jakoby korespondencja kierowana w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia 17 lipca 2023 r. nr 760.2023 na ten sam adres co w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia 15 czerwca 2022 r. nr 838.2022 jako "jedyny jaki strona ujawniła również przed innymi organami" i "adres zameldowania na pobyt stały" była faktycznie kierowana na prawidłowy adres. Podkreślić należy, iż skarżącego w niniejszej sprawie, dotyczącej ustalenia opłaty zastępczo wniesionej przez Gminę za pobyt dziadka w DPS, nie może obciążać brak poinformowania organu administracji o aktualnym adresie zamieszkania, gdyż zgodnie z art. 41 k.p.a. obowiązek zawiadamiania organu administracji publicznej istnieje w toku postępowania. Brak jest normatywnego uzasadnienia do przypisywania skarżącemu generalnego obowiązku informowania wszelkich organów, przed którymi nie toczy się w konkretnej sprawie postępowanie, o zmianie danych adresowych, o ile obowiązek taki nie wynikał wprost z przepisów szczególnych. Takich zaś przepisów organy administracji nie wskazują.
Niezależnie od powyższego Sąd wskazuje, iż organy obu instancji zaniechały należytej oceny kluczowej dla rozpatrywanej sprawy kwestii, bowiem jak wskazano na wstępie, postępowanie wznowieniowe może się toczyć jedynie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną. W tym zakresie w decyzji z dnia 19 stycznia 2024 r. nr 177.2024 organ I instancji akcentując tytuł wniosku o wznowienie postępowania oraz eksponując instytucję "doręczenia zastępczego" przyjmował, iż wnioskodawca "nie podważa ostateczności decyzji wydanej" i w ogóle tej kwestii samodzielnie nie analizował. Natomiast Kolegium w rozstrzygnięciu kończącym postępowania odwoławcze stwierdziło w podsumowaniu swoich rozważań, iż skarżący praktycznie obalił fikcję doręczenia decyzji z dnia 17 lipca 2023 r. za pośrednictwem poczty przez wykazanie, że nie mieszkał pod wskazanym adresem. Tego typu ustalenie powinno było skutkować pogłębionymi rozważaniami organu czy objęta wnioskiem decyzja jest ostateczna oraz czy - i ewentualnie w jaki sposób - weszła do obrotu prawnego. Dopiero bowiem wykazanie, że decyzja weszła do obrotu i stała się ostateczna może implikować wszczęcie i dalsze prowadzenie postępowania wznowieniowego.
W toku dalszego postępowania organ administracji powinien uzupełnić materiał dowodowy o akta postępowania zakończonego decyzją, której dotyczy wniosek wznowieniowy, w szczególności zawiadomienie o wszczęciu postępowania oraz decyzję z dnia 17 lipca 2023 r. nr 760.2023 wraz dowodami dokumentującymi doręczenia dokonywane przez organ. W oparciu o kompletny materiał dowodowy organ powinien rozważyć w kontekście wyżej poczynionych uwag znaczenie pism składanych przez skarżącego i jego pełnomocnika – może się bowiem okazać, że należało im nadać walor pism w postępowaniu odwoławczym (odwołanie, wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania itd.), nie zaś w nadzwyczajnym. Celowa jest też ocena wniosku strony w kontekście innych składanych przez nią pism, w szczególności wniosku o zwolnienie z opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej.
W tym stanie sprawy Sąd, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną, jak też poprzedzającą ją decyzję, o czym orzeczono w punkcie I sentencji wyroku.
Orzeczenie o kosztach postępowania (punkt II sentencji wyroku) zostało wydane w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Zasądzone od organu koszty postępowania obejmują wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.) w kwocie 480 zł oraz opłatę od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.
Orzeczenia sądów administracyjny przywołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl.