II SA/Sz 747/22

II SA/Sz 747/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-02-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Sokołowska /sprawozdawca/
Marzena Iwankiewicz
Patrycja Joanna Suwaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145  par. 1 pkt 1 lit. a, lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 877
art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 11, art. 107 par. 3,  art. 80, art. 7, art. 77 par. 1,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 lutego 2023 r. sprawy ze skargi C. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...]
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 17 marca 2022 r., C. C. dalej jako "skarżący", "dłużnik", wniósł o częściowe umorzenie zadłużenia - do kwoty [...]zł, z tytułu wypłaconego świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu wniosku skarżący wyjaśnił m.in., podkreślając, że przez wiele lat spłaca rozłożone na raty zadłużenie, iż z uwagi na pogorszenie jego stanu zdrowia (znaczny stopień niepełnosprawności orzeczony na stałe, [...]), nie wie ile czasu będzie mógł jeszcze pracować, a utrzymanie jakie daje mu renta, zasiłki i niewysokie wynagrodzenie za pracę, które łącznie są niższe niż minimalne wynagrodzenie za pracę, w warunkach panującej inflacji tj. wzrostu kosztów życia, powoduje narastające trudności.
Decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., Prezydent Miasta S. na podstawie art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2021 r. poz. 735 – j.t. ze zm.), dalej jako "k.p.a.", w związku z art. 27 i art. 30 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. 2021 r. poz. 877 – j.t. ze zm.), dalej jako "ustawa", odmówił częściowego umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezydent wyjaśnił, że z zebranego materiału dowodowego w postępowaniu prowadzonym na wniosek strony (data podania 3 lutego 2022 r.) i zakończonym dnia 7 marca 2022 r. decyzją rozkładającą zadłużenie na raty wynika, iż dłużnik prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w mieszkaniu komunalnym Zarządu Budynków i Lokali Komunalnych w S. o powierzchni 28,00 m2. Źródłem dochodu wnioskodawcy jest renta z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wynagrodzenie za pracę oraz zasiłek pielęgnacyjny ([...] zł). Łączny miesięczny dochód z trzech ostatnich miesięcy (listopad 2021 r., grudzień 2021 r., styczeń 2022 r.) wnioskodawcy wyniósł [...] zł. Dodatkowo w listopadzie 2021 r. dłużnik otrzymał tzw. "14" w kwocie [...]zł. Z analizy rachunków oraz oświadczeń przedstawionych przez stronę, zdaniem organu I instancji, wynika, że miesięczne wydatki to kwota około [...] zł. Zobowiązany posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu znacznym na stałe, leczy się w związku z rozpoznaną [...].
Organ I instancji, podkreślając uznaniowy charakter rozstrzygnięcia podejmowanego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy wskazał, że dłużnik regularnie wywiązuje się ze zobowiązania które rozłożono na raty i wpłaca co miesiąc 150 zł tytułem spłaty swojego zadłużenia (ostatnia wpłata z 27 marca 2022 r.).
Organ rozpatrujący wniosek stwierdził m.in., że dłużnik jest w wieku aktywności zawodowej i mimo niezaprzeczalnie trudnej sytuacji zdrowotnej zmienia na lepsze swoją sytuację finansową. Od kilku lat co miesiąc wywiązuje się z rat i cyklicznie wpłaca określoną w harmonogramie kwotę. Okolicznością uzasadniającą umorzenie zadłużenia nie może być, zdaniem organu, sytuacja materialna wynikająca z faktu wieloletniego obciążenia dłużnika zobowiązaniami alimentacyjnymi. Tym samym nie ma możliwości zwolnienia go z długu jeżeli nawet wyjątkowo uciążliwa dolegliwość będzie jedynie przejściowa, czasowa albo jeżeli istnieje możliwość jej ustania w przyszłości lub istnieje możliwości wyegzekwowania całej kwoty zadłużenia.
Następnie Prezydent powołał treść art. 27 ust. 11 ustawy i wskazał, że powyższy przepis należy rozumieć w ten sposób, że wpłaty rat w pierwszej kolejności księgowane są po stronie odsetkowej, aż do ich całkowitej spłaty, a następnie na poczet kwoty głównej zadłużenia. W chwili obecnej wpłaty cały czas księgowane są na ustawowe odsetki za opóźnienie. Na dzień wydania decyzji zadłużenie wynosi [...] zł ([...] zł - należność główna, [...] zł - ustawowe odsetki za opóźnienie).
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał, nie kwestionując zaległości głównej, że wydający decyzję organ administracji całkowicie pominął ważną okoliczność, a mianowicie, że przez długi czas był osobą bezdomną, bez pracy, bez jakichkolwiek świadczeń, w tym także z pomocy społecznej. Nadto, uległ wypadkowi, w wyniku którego stał się osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, co utrudnia mu nie tylko codziennie funkcjonowanie, ale przede wszystkim świadczenie pracy, a tym samym możliwość zarobkowania.
Dłużnik zaznaczył, że dług wobec SCŚ obecnie wynosi ponad [...] zł. Organ egzekwuje od niego zaległość już od kilku lat, jednak mimo tego zasadnicza część wpłaconych przez odwołującego się środków pokrywa wyłącznie odsetki, co oznacza, jego zdaniem, iż zadłużenie faktycznie wciąż rośnie. Gdyby organ przychylił się do jego wniosku, mógłby w końcu zacząć spłacać należność główną w kwocie [...]zł i mieć perspektywę całkowitej spłaty zadłużenia. Skarżący podkreślił przy tym, że kwota [...]zł jest dla niego i tak bardzo dużym obciążeniem.
Odwołujący się wskazał, że obecnie utrzymuje się z renty, zasiłków i niewysokiego wynagrodzenia za pracę. Z tego tytułu uzyskuje łącznie kwotę około
[...] zł. Z tej kwoty musi opłacić czynsz na mieszkanie w kwocie ok. [...] zł, media około [...] zł, telefon - [...] zł, wyżywienie - około [...] zł. Obecnie wskazał także na niedopłatę z tytułu ogrzewania w kwocie [...]zł, które to zadłużenie spłaca ratalnie po [...] zł. Nadto, musi kupować chemię, środki higieniczne, odzież, etc. na co również wydaje około [...] zł.
Z racji problemów zdrowotnych korzysta z wizyt lekarskich, kupuje leki. Z uwagi na wysoką inflację, koszty życia znacznie wzrosły i jest mu coraz trudniej się utrzymać. Dłużnik wskazał, że żyje bardzo skromnie, a czasem musi rezygnować z zakupu potrzebnych rzeczy, gdyż po prostu nie ma wystarczających środków. Mimo orzeczonej niepełnosprawności, niewielkich możliwości fizycznych i zdrowotnych stara się pracować, by móc za co żyć.
Tym samym dłużnik nie zgodził się z twierdzeniem organu I instancji, że skoro spłaca raty na rzecz SCŚ to znaczy, że go na to stać, gdyż jego sytuacja się poprawia. Wskazał, że odmawia sobie zakupu pewnych rzeczy, aby dokonywać spłat raty, bo boi się, że organ zajmie mu rachunek bankowy i pozbawi możliwości utrzymania się i zakupu niezbędnych leków.
Domagając się aktualnej oceny swojej sytuacji, skarżący wskazywał, że wysokość jego dochodów nie pozwala stwierdzić, aby miał możliwość spłacić zadłużenie wobec SCŚ w kwocie, która obecnie pozostaje mu do spłaty i jednocześnie zaspokoić swoje podstawowe potrzeby życiowe, w tym potrzeby związane ze stanem zdrowia, zarówno w chwili obecnej jak i w przyszłości. Odwołujący się podkreślił, że nie ma żadnego majątku, nie posiada żadnych wartościowych rzeczy. Tak wskazany stan majątkowy
i zdrowotny, jego zdaniem, pozwalają na stwierdzenie, że w dalszej perspektywie nie będzie w stanie spłacić całości zadłużenia wobec SCŚ, tym bardziej, że przez cały czas spłaca same odsetki.
Końcowo skarżący podniósł, że budzi istotne zastrzeżenia stanowisko organu, który odmawia umorzenia części należności. Zebrany materiał dowodowy, jego zdaniem, wskazuje na to, że jego sytuacja finansowa i majątkowa, a także przede wszystkim zdrowotna już wcześniej wskazywała na spełnienie warunków, o których mowa w art. 30 ust. 2 ustawy i przemawiała za co najmniej częściowym umorzeniem należności. Dłużnik dodał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest pogląd m.in. na tle obowiązku zwrotu świadczeń rodzinnych, że jego wykonanie nie może prowadzić do takiego pogorszenia sytuacji materialnej zobowiązanego, że będzie on zmuszony ubiegać się o dodatkowe świadczenia z pomocy społecznej.
Decyzją z dnia [...] lipca 2022 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w związku
z art. 27 ust. 1, art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4, art. 30 ust. 2 ustawy, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji zreferował przebieg sprawy oraz mając na uwadze treść art. 27 ust. 1 i art. 30 ust. 1 i 2 ustawy oraz pogląd prawny zaczerpnięty z jednego z wyroków NSA wskazujący, że zwolnienia m.in. z takiego rodzaju obowiązku mają charakter wyjątkowy i powinny być interpretowane w sposób ścisły wyjaśnił, że umorzenie należności ma charakter uznaniowy a nie związany, a co za tym idzie, organ może, ale nie musi ją umorzyć. Jednak rozstrzygnięcie to nie może mieć cech dowolności.
W związku z tym, w toku kontroli instancyjnej, według organu odwoławczego, jego ocenie podlega nie tyle sama prawidłowość rozstrzygnięcia sprawy przez organ I instancji, co zakres zgromadzonego przez organ materiału dowodowego, sposób jego analizy oraz zgodność postępowania organu z zasadami wynikającymi z uregulowań proceduralnych.
W zakresie zgodności postępowania organu z wymogami przepisów art. 77 § 1 k.p.a. oraz 80 k.p.a. organ II instancji wskazał, że organ I instancji prawidłowo zgromadził materiał dowodowy i prawidłowo też przeprowadził jego ocenę wskazując, że wnioskodawca znajduje się w trudnym położeniu, uzasadniającym zastosowanie pomocy, jednakże nieuzasadniającym zastosowania pomocy w najwyższym zakresie.
W analizowanej sprawie, zdaniem Kolegium, organ I instancji, po rozważeniu wszystkich okoliczności słusznie uznał, że zastosowana wcześniej ulga jest wystarczająca. Rozstrzygnięcie takie, wobec tego, że zostało dokonane na podstawie całokształtu prawidłowo zgromadzonego materiału dowodowego, mieści się w granicach uznania administracyjnego.
Jedynie na marginesie organ odwoławczy zwrócił uwagę na to, że według oświadczenia skarżącego osiąga on miesięczny dochód w wysokości około [...] zł. Jednocześnie według jego oświadczeń, oraz według danych znajdujących się w aktach sprawy, ponosi on miesięczne koszty utrzymania własnego w kwocie przekraczającej [...] zł.
Skarżący wywiódł skargę na wyżej opisaną decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium i ją poprzedzającej, skarżący zarzucił naruszenie:
1) art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., poprzez:
- brak przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób prawidłowy
i zupełny, skutkiem czego było wydanie decyzji w oparciu o dowolność, a nie swobodę przy jej wydaniu, a nadto naruszenie art. 80 k.p.a., przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów prowadzące do uznania, że skarżący nie znajduje się w szczególnie nadzwyczajnej sytuacji wbrew zgromadzonym dowodom;
- przekroczenie przez organ ram uznania administracyjnego, przejawiające się nierozpoznaniem sprawy w zakresie należytego wyczerpującego i niewątpliwego ustalenia, że w sprawie zachodzą przesłanki do zastosowania art. 30 ust. 2 ustawy
i niedostateczne, nierzetelne rozważenie stanu faktycznego oraz dokonanie dowolnej oceny dowodów;
2) art. 30 ust. 2 ustawy, poprzez odmowę udzielania skarżącemu ulgi w postaci częściowego umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przez Gminę Miasto S. na rzecz osoby uprawnionej.
Nadto skarżący wniósł o zwolnienie go od wszelkich kosztów sądowych oraz przyznanie mu pełnomocnika z urzędu celem zastępowania go w tej sprawie,
jak i o przeprowadzenie rozprawy. Z kolei w pismach z dnia 3 i 21 października 2022 r. dłużnik złożył wniosek o przeprowadzenie dowodów z załączonych do pism dokumentów.
W uzasadnieniu skargi skarżący powtórzył argumentację odwołania.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji zwrócił się z wnioskiem o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W piśmie procesowym z dnia 9 września 2022 r. skarżący wniósł o wyznaczenie rozprawy.
W piśmie procesowym z dnia 10 lutego 2023 r. ustanowiony pełnomocnik z urzędu precyzując zarzuty skargi zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie:
- art. 30 ust. 2 ustawy, poprzez przekroczenia granic uznania administracyjnego
i przyjęcie, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącego nie pozwala na umorzenie należności we wnioskowanym zakresie;
- art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez wadliwe i niepełne ustalenie stanu faktycznego
w zakresie stanu zadłużenia skarżącego wobec Skarbu Państwa z tytułu zobowiązań wobec funduszu alimentacyjnego, wysokości dokonanych już spłat, jak i sytuacji rodzinnej skarżącego.
Dodatkowo pełnomocnik wniósł o przeprowadzenie dowodów z dokumentów:
- wyciągu z decyzji z [...] stycznia 2021 r. znak: [...]; - wyciągu z decyzji z [...] sierpnia 2021 r. znak: [...]; - wyciągu z decyzji z [...] września 2022 r. znak: [...] na okoliczność wykazania faktu braku spłaty kwoty głównej długu, pomimo spłacania przez skarżącego rat zadłużenia w ustalonej wysokości zadłużenia skarżącego; - wydruku z kalkulatora odsetek ustawowych za opóźnienie za rok 2021 co do kwot [...]zł i [...] zł, - wydruku z kalkulatora odsetek ustawowych za opóźnienie za rok 2022 co do kwot [...]zł i [...] zł, - wydruku z kalkulatora odsetek ustawowych za opóźnienie za rok 2023 co do kwot [...]zł i [...] zł, na okoliczność ustalenia wysokości odsetek ustawowych od zadłużenia za lata 2021-2023; - pisemnego oświadczenia skarżącego z 30 stycznia 2022 na okoliczność motywacji skarżącego w ubieganiu się
o częściowe umorzenie zadłużenia.
W pierwszej kolejności pełnomocnik skarżącego wskazał na różnice w kwotach zadłużenia w zaskarżonej decyzji w wysokości [...] zł, z czego [...] zł to należność główna, a [...] zł to ustawowe odsetki za opóźnienie, w porównaniu do kwoty [...]zł z tytułu wypłaconego świadczenia alimentacyjnego oraz kwoty [...]zł z tytułu zaliczki alimentacyjnej, a więc łącznie kwoty [...]zł, o których mowa w decyzjach organu I instancji z dnia 8 września 2022 r. i z dnia 23 sierpnia 2021r.
Przy tym wskazując na uzasadnienie decyzji z [...] marca 2022 r., o rozłożeniu na raty (znak [...] [...]), w której organ I instancji wskazał, że do roku 2016 wpłaty skarżącego na poczet zadłużenia były minimalne i nieregularne, pełnomocnik dłużnika argumentował, że oznacza to, że poczynając od 2016 r. skarżący spłaca zadłużenie w sposób regularny i uznać należy, że kwota spłacona przez skarżącego winna zostać odnotowana w uzasadnieniu decyzji organu pierwszej instancji, tym bardziej że wpłacona do tej pory kwota przeznaczona została w całości na pokrycie odsetek ustawowych od kwoty głównej. Ponadto dodał, że skarżący od wielu lat korzysta z pomocy [...] Centrum Świadczeń. W posiadaniu organu pierwszej instancji znajduje się szereg dokumentów wskazujących na sytuację skarżącego w szczególności punkt, z którego wyszedł aby zacząć normalnie funkcjonować w społeczeństwie. Okoliczności te zostały, zdaniem pełnomocnika, pominięte przez organy obu instancji przy ustalaniu sytuacji rodzinnej i dochodowej skarżącego.
Następnie pełnomocnik skarżącego przedstawił szczegółowe symulacje wysokości odsetek w okresie 2021 r. - 2023 r. dla kwot [...]zł i [...] zł
i wywiódł, że zaistniał, zbieżnie z powołanym orzecznictwem sądowym, stan niepozwalający skarżącemu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego będący efektem czynników obiektywnych (także inflacja), na które zobowiązany nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia mają charakter trwały, bez szans na poprawę.
Tym samym, według pełnomocnika skarżącego, w sprawie niniejszej, wskutek mechanizmu naliczania wpłat, wysokości rat dostosowanych do możliwości płatniczych skarżącego oraz wysokości codziennie narastających odsetek ustawowych za opóźnienie, skarżący nie ma szans na spłatę swojego długu. Obiektywna niemożność spłacenia zadłużenia głównego opisana w piśmie procesowym pełnomocnika, jego zdaniem, powoduje, że skarżący znajduje się w stanie beznadziei, pozbawiony jest bowiem perspektyw wyjścia z zadłużenia. Skarżący żyje pod stałą presją, że zostanie przeciwko niemu wszczęta kolejna pochopna egzekucja. W ocenie pełnomocnika dłużnik zasługuje on na pomoc. Nie jest on typowym dłużnikiem alimentacyjnym, który celowo i świadomie uchylał się od płacenia alimentów. Popadnięcie w zadłużenie wywołane zostało bowiem okolicznościami losowymi, za które nie można mu przypisać winy, a obecnie wskutek okoliczności zewnętrznych (inflacja) nie jest w stanie gospodarować swoimi dochodami w sposób gwarantujący mu minimum bezpieczeństwa socjalnego.
Na posiedzeniu jawnym przeprowadzonym w trybie zdalnym w dniu 16 lutego 2023 r. pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
Skarga okazała się zasadna, bowiem sądowa kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana na podstawie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2022 r., poz. 2492 – j.t.)), w oparciu o kryterium zgodności z prawem wykazała, że rozstrzygnięcie to narusza prawo w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obiegu prawnego. Podobnie jak rozstrzygnięcie je poprzedzające na podstawie art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2023 r., poz. 259 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.".
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego
w S., którą organ utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta S., odmawiającą skarżącemu umorzenia części należności, z tytułu wypłaconych na rzecz jego dziecka świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Materialnoprawną podstawę orzeczenia stanowił art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2022 r. poz. 1205 ze zm.), który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.
Lektura przywołanego przepisu prowadzi do wniosku, że decyzja w przedmiocie zastosowania ulg ma charakter uznaniowy, co oznacza, że od oceny organu uzależnione jest rozstrzygnięcie, czy w okolicznościach konkretnej sprawy mogą one mieć zastosowanie. Uznaniowość decyzji nie oznacza dowolności, nakłada bowiem na organ obowiązek dokładnego zbadania sytuacji dłużnika, a następnie szczegółowego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia. W szczególności dotyczy to przyczyn powstania zaległości alimentacyjnych, sytuacji materialnej i osobistej dłużnika, a także prognozy na przyszłość, to jest ustalenia, czy zła sytuacja ma charakter trwały, czy przejściowy.
Przyjmuje się, że okoliczności uzasadniające umorzenie należności z tytułu wypłaconych alimentów muszą mieć charakter wyjątkowy, powinny też być niezależne od dłużnika alimentacyjnego, a więc powinny być następstwem zdarzeń nagłych i nieprzewidywalnych, na powstanie których dłużnik nie miał wpływu, a trudności uniemożliwiające spłatę zadłużenia powinny mieć charakter trwały, bez szans na poprawę (por. wyroki NSA z 13 stycznia 2022 r. , sygn.. akt I OSK 721/19, WSA w Białymstoku z dnia 885/21, sygn. akt 885/21, WSA w Kielcach z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt II SA/Ke 762/21, dostępne w CBOSA na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W badanej sprawie organy przyjęły, że okoliczności takie nie zachodzą. Organ I instancji uznał, że nie znajduje podstaw do częściowego umorzenia należności z tytułu wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, ponieważ byłoby to sprzeczne z interesem społecznym, a okolicznością uzasadniającą umorzenie zadłużenia nie może być sytuacja materialna wynikająca z faktu wieloletniego obciążenia dłużnika zobowiązaniami alimentacyjnymi. Takim powodem, w ocenie Prezydenta, nie może być zauważana w sytuacji dłużnika, wyjątkowo uciążliwa dolegliwość, ale o charakterze przejściowym, czasowym. Ponadto organ I instancji uznał, że w sprawie istnieje możliwość jej ustania w przyszłości lub istnieje możliwość wyegzekwowania całej kwoty zadłużenia. Rozstrzygnięcie to zostało podjęte na podstawie materiału dowodowego w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia 7 marca 2022 r., rozkładającą zadłużenie na raty.
Z kolei, zdaniem Kolegium, rola organu drugiej instancji w tej sprawie polega
na kontroli nie tyle samej prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy przed organem I instancji, co zakresu zgromadzonego przez organ materiału dowodowego, sposób jego analizy oraz co do zgodności postępowania organu z zasadami wynikającymi
z uregulowań proceduralnych. W tak zakreślonych granicach procedowania wniosku dłużnika organ II instancji pozytywnie ocenił rozstrzygnięcie Prezydenta.
W ocenie Sądu stanowisko organów obu instancji nie zasługuje na aprobatę.
W pierwszej kolejności należy wskazać na nieistotny dla sprawy charakter sygnalizowanej przez pełnomocnika dłużnika rozbieżności w ustaleniu zakresu wniosku, czy orzekające organy uznały, że rozpatrują wniosek co do częściowego umorzenia należności wyłącznie z funduszu alimentacyjnego, jak zrobił to organ II instancji, czy również co do zaliczki alimentacyjnej, co wynika z uzasadnienia decyzji organu I instancji. Lektura jednoznacznie sformułowanych rozstrzygnięć obu badanych decyzji pozwala Sądowi przyjąć, że organy orzekały wyłącznie w zakresie należności z funduszu alimentacyjnego. Przy tym skarżący wskazał we wniosku konkretną kwotę ([...] zł) której części domagał się umorzenia. Nie ma więc wątpliwości, że domaga się umorzenia należności powstałych w funduszu alimentacyjnym, jakkolwiek dostrzec należy, że zadłużenie skarżącego obejmuje również zaliczkę alimentacyjną.
Nie ulega wątpliwości na gruncie niniejszej sprawy, że skarżący jest osobą chorą i dysponuje orzeczeniem z dnia [...] grudnia 2016 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym na stałe oraz że utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę, renty i zasiłków. Ponadto z dołączonych co prawda dopiero do skargi kserokopii opinii biegłych sądowych z lat 2009 i 2010 wynika, że doznał naruszeń czynności organizmu z licznymi powikłaniami. Ich skutki w stanie zdrowia dłużnika i choroby na które cierpi bez wątpienia spowodowały drastyczne pogorszenie jego sytuacji materialnej i widoki na jej poprawę w przyszłości. Rzeczą powszechnie znaną i niewymagającą posiadania wiadomości specjalnych jest, iż schorzenia, na które cierpi skarżący nie są uleczalne.
Podkreślenia przy tym wymaga, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, którym legitymuje się skarżący ma charakter stały, a w jego uzasadnieniu wskazano, że naruszenie sprawności organizmu skarżącego uniemożliwia zaspokajanie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych i pozwala na podjęcie pracy w warunkach pracy chronionej, co oznacza, że według stanu wiedzy medycznej nie może nastąpić poprawa stanu zdrowia. Należy również uwzględnić okoliczność, iż z tego samego orzeczenia wynika, że skarżący wymaga korzystania w celu pełnienia ról społecznych, stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Zatem nie ulega, zdaniem Sądu, wątpliwości, że na dzień orzekania sytuacja osobista skarżącego była i jest obecnie trudna oraz wymagała obiektywnej i indywidualnej analizy.
Jakkolwiek należy przyznać organom rację, iż umorzenie zobowiązań ma charakter wyjątkowy i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach szczególnych, to jednak należy jednocześnie zwrócić uwagę, iż ustawodawca w art. 30 ust. 2 ustawy przewidział również możliwość zastosowania ulg częściowych. Rzeczą organu jest zatem rozstrzygnięcie – w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, czy w realiach konkretnej sprawy zachodzą przesłanki do zastosowania całkowitego bądź częściowego zwolnienia z ciążących na wnioskodawcy zobowiązań wobec Skarbu Państwa. Ocena ta winna uwzględniać, co należy jeszcze raz podkreślić, aktualny stan majątkowy i stan zdrowia wnioskodawcy, ustalenie przyczyn niewywiązywania się z obowiązku alimentacyjnego, obiektywną, a nie tylko hipotetyczną ocenę możliwości przezwyciężenia przez zobowiązanego trudnej sytuacji życiowej, a także realną prognozę co do możliwości uregulowania zobowiązań w przyszłości.
W badanej sprawie ocena taka została dokonana jedynie fragmentarycznie, na podstawie danych co do sytuacji skarżącego z innego postępowania zakończonego decyzją z dnia 7 marca 2022 r., rozkładającą zadłużenie skarżącego na raty, bez odniesienia się do indywidualne sytuacji skarżącego. Przede wszystkim bez rozważenia jego stanu zdrowia, możliwości uzyskiwania dochodów pozwalających - oprócz spłaty zadłużenia na godne życie. W świetle przytoczonych wyżej okoliczności związanych z niepełnosprawnością skarżącego i charakterem jego schorzeń, twierdzenia organu, iż jego sytuacja rokuje poprawę, nie znajdują oparcia w materiale dowodowym i wydają się być dowolne.
Należy przyznać rację organom, iż obowiązek utrzymania i wychowania swoich dzieci spoczywa przede wszystkim na rodzicach. Niewątpliwie uchylanie się od łożenia na utrzymanie własnych dzieci jest naganne i nie powinno być premiowane w ten sposób, że obowiązek ten przejmuje Państwo, a w konsekwencji wszyscy podatnicy. Stąd też faktycznie stosowanie ulg powinno mieć charakter wyjątkowy. Nie zmienia to jednak okoliczności, iż ustawodawca taką możliwość przewidział, a zatem dopuścił sytuacje, w których dłużnik może skorzystać nawet z całkowitego zwolnienia z długu. Zastosowanie ulg w spłacie wymaga jednak dogłębnej i szczegółowej analizy i uwzględnienia indywidualnej sytuacji dłużnika, przy czym zastosowanie jednej z przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy ulg, nie wyklucza skorzystania z innej ulgi w przyszłości, jeżeli uzasadnia to sytuacja dłużnika. Prawidłowo przeprowadzony proces zgromadzenia materiału dowodowego i jego analizy uwalnia organ od zarzutu dowolności i przekroczenia granic uznania administracyjnego.
W ocenie Sądu taka analiza w badanej sprawie została przeprowadzona nieprawidłowo, bowiem nie wzięto pod uwagę indywidualnej sytuacji skarżącego i jej właściwie nie oceniono. Jak wynika z akt sprawy skarżący zmagał się z bezdomnością i bezrobociem, jednak podjął działania w kierunku zmiany swojej sytuacji. Przy czym podkreślenia wymaga, że skarżący pomimo ograniczeń zdrowotnych podjął zatrudnienie i jednocześnie działania zmierzające do uregulowania zaległości alimentacyjnych. Uczynił to na tyle skutecznie, że od kilku lat systematycznie spłaca raty. Nie oznacza to jednak, zdaniem Sądu, iż zastosowanie tej ulgi wyklucza możliwość skorzystania z ulgi dalej idącej. Skarżący przedstawił we wniosku argumentację dotyczącą jego aktualnej sytuacji i jej pogorszenia się w związku z inflacją. W szczególności zwrócił uwagę na to, że jego dług jest niespłacalny, bowiem przy tak ustalonych ratach będzie spłacał jedynie odsetki i nigdy nie spłaci należności głównej. Do tych argumentów organy obu instancji się nie odniosły.
W ocenie Sądu, w sytuacji skarżącego, osoby niepełnosprawnej w stopniu znacznym, o bardzo ograniczonych możliwościach zarobkowania, takie podejście organów oznaczać będzie, że skarżący nie spłaci swojego zadłużenia nigdy. Rozważenia zatem wymaga, czy osoba, która sama wymaga pomocy osób trzecich i wsparcia nie zasługuje na zastosowanie ulgi, o którą wnioskuje, przy uwzględnieniu jej realnej sytuacji i wbrew twierdzeniom organów braku szans na jej znaczącą poprawę.
Ocena ta powinna zostać dokonana również w kontekście aktualnych poziomów średniorocznego minimum socjalnego oraz minimum egzystencji ustalanych przez Instytut Pracy i Polityki Socjalnej na podstawie danych Głównego Urzędu Statystycznego. Pierwszy dotyczy modelu kosztów utrzymania gospodarstw domowych zagrożonych tzw. sferą niedostatku. Druga kategoria wyznacza niski, "alarmowy" poziom zaspokajania potrzeb, poniżej którego występuje biologiczne zagrożenie życia oraz rozwoju psychofizycznego człowieka. Dane za I kwartał 2022 r. wskazują, że w warunkach skarżącego minimum socjalne wynosi 1.392,01 zł, a minimum egzystencji według najświeższych danych za rok 2021 r. wynosi dla dłużnika 671,36 zł. Biorąc pod uwagę aktualną sytuację gospodarczą należałoby dane dotyczące minimum socjalnego i minimum egzystencji odnieść do poziomu inflacji. Dopiero ustalona w taki sposób sytuacja skarżącego, przy jednoczesnym uwzględnieniu jego sytuacji zdrowotnej, która – jak wynika z orzeczenia o niepełnosprawności, nie rokuje poprawy, pozwoli organowi na prawidłową ocenę jego wniosku. W szczególności organ winien rozważyć, czy w takiej sytuacji, w jakiej pozostaje skarżący, właściwym jest żądanie od niego spłaty odsetek od zadłużenia, przy jednoczesnej świadomości, że należność gówna nie zostanie spłacona, a skarżący będzie odsetki od zadłużenia spłacał do śmierci.
Analiza zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, że organ odwoławczy, podobnie zresztą jak organ I instancji uchylił się od dokonania rzetelnej ceny sytuacji skarżącego, uznając, że skoro zastosował jedną z przewidzianych w art. 30 ust. 2 ustawy ulg, to kolejny wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Nie można bowiem za taką ocenę uznać powielania ogólnych stwierdzeń na temat natury obowiązku alimentacyjnego i przesłanek umorzenia należności, nieodnoszących się wprost do sytuacji skarżącego lub już nieaktualnej sytuacji, jak i wskazywać na wynik innego postępowania, w którym rozłożono płatność na raty. Podobnie na krytyczną ocenę zasługuje formułowanie przez organ I instancji niedostatecznie uzasadnionych pozytywnych prognoz co do poprawy sytuacji dochodowej dłużnika w przyszłości, bez uwzględnienia jego sytuacji zdrowotnej wynikającej z orzeczenia o niepełnosprawności.
Na krytyczną ocenę zasługuje również, zdaniem Sądu, uzasadnienie decyzji organu odwoławczego, które w rozważaniach prawnych ogranicza się w znacznej mierze do zacytowania poglądów prawnych sądów administracyjnych wyrażonych w innych stanach faktycznych i prawnych oraz lakonicznego stwierdzenia, że Prezydent prawidłowo zgromadził materiał dowodowy i prawidłowo też przeprowadził jego ocenę wskazując, że wnioskodawca znajduje się w trudnym położeniu, uzasadniającym zastosowanie pomocy, jednakże nie uzasadniającym zastosowania pomocy w najwyższym zakresie.
Oznacza to, że Kolegium nie dostrzegło, że zakres swobody działania organu administracyjnego w sprawie wynikający z przepisu prawa materialnego art. 30 ust. 2 ustawy, ograniczony jest ogólnymi regułami postępowania administracyjnego, określonymi w przepisach k.p.a. Świadczy o tym przede wszystkim brak własnej oceny prawnej organu odwoławczego co do wnioskowanego przez dłużnika umorzenia części należności z funduszu alimentacyjnego w związku z trudną sytuacją materialną oraz brak rozpatrzenia argumentacji odwołania. Jedynie na marginesie, zdawkowo, organ odwoławczy wskazuje na różnicę kwot między oświadczeniem skarżącego z odwołania o wysokości miesięcznego dochodu w kwocie [...]zł, a kwotą [...]zł, którą organ odwoławczy określa jako "miesięczne koszty utrzymania własnego" nie precyzując szczegółowej metodyki ustalenia jej wysokości i nie określając czy i jaki wpływ to ustalenie miało na podjęte rozstrzygnięcie.
W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku
z art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Ponownie rozpatrujący sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe rozważania i po uzupełnieniu materiału dowodowego dokona oceny wniosku dłużnika z dnia 17 marca 2022 r. oraz podejmie rozstrzygnięcie, uzasadniając je wyczerpująco - uwzględniając indywidualną i aktualną sytuację skarżącego.