II SA/Sz 729/23

II SA/Sz 729/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-10-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Krzysztof Szydłowski
Patrycja Joanna Suwaj
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1990
art. 72 ust. 1 pkt 3, ust. 2 pkt 1, ust. 2a, ust. 4
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jedn.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 156 par. 1 pkt 2,  par. 2, art. 28,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia braku przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji pojazdu uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Starosta [...] wydał w dniu 14 marca 2019 r. decyzję nr KD.5410.1.1101.2019.AK, na podstawie art. 73 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym, (Dz.U. z 2018 r. poz. 1990 ze zm., dalej również jako: "p.r.d.", "ustawa") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, (Dz.U. z 2018 r. poz. 2096, dalej również jako: "k.p.a."), w której po rozpoznaniu wniosku K. Spółki [...] z siedzibą w W. (dalej również jako: "Spółka", "uczestnik postępowania"), zarejestrował pojazd marki Belarus [...] o numerze nadwozia [...], wydając dowód rejestracyjny oraz tablice rejestracyjne.
Pismem z dnia 11 kwietnia 2023 r., Prokurator Rejonowy w W., złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego sprzeciw od ww. ostatecznej decyzji organu I instancji, w którym wniósł o stwierdzenie jej nieważności. Prokurator zarzucił organowi I instancji, że wydał ww. decyzję z rażącym naruszeniem art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d., polegającym na wydaniu decyzji bez zgromadzenia wszystkich niezbędnych dokumentów, w tym braku świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu.
W ocenie Prokuratora, w stosunku do przedmiotowego ciągnika rolniczego dokument taki był wymagany, gdyż pojazd ten był rejestrowany po raz pierwszy na terenie państwa członkowskiego UE, a został sprowadzony z terenu państwa niebędącego członkiem Unii. Prokurator powołał się na regulacje prawne dotyczące warunków wprowadzenia pojazdu do obrotu, w tym wymogi podlegania procedurze homologacji zawarte w przepisach p.r.d. oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 167/2013 z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych (Dz.U. UE. L 60.1 z dnia 2 marca 2013 r.- dalej: "rozporządzenie nr 167/2013").
Pismem z dnia 22 czerwca 2023 r. Spółka przedstawiła swoje stanowisko o braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. Wskazała, że
ww. pojazd był po raz pierwszy zarejestrowany na Białorusi, co skutkowało jej zdaniem, tym, że Starosta przed wydaniem rozstrzygnięcia musiał ocenić, czy istniały podstawy do wymagania załączenia dokumentów świadectwa zgodności WE, świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu oraz dopuszczenia jednostkowego pojazdu. Jednocześnie Starosta musiał rozstrzygnąć kwestię definicji "pojazdu nowego", albowiem dokumenty te zgodnie z przepisami regulującymi podstawę ich wystawienia zastosowanie mają wyłącznie do "pojazdów nowych", a pojęcie "nowy pojazd" zdefiniowane zostało w sposób odmienny zarówno w rozporządzeniu nr 167/2013 jak i w ustawie Prawo o ruchu drogowym. Dlatego, zdaniem Spółki, w sprawie widoczny jest rozdźwięk interpretacyjny obowiązujących przepisów.
Ponadto, w ocenie strony, ważniejsze są badania techniczne pojazdu, dopuszczające ciągnik do ruchu. Dokonanie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji w oparciu, o którą pojazd od kilku lat jest dopuszczony do ruchu spowoduje szereg komplikacji po stronie Spółki i podmiotów, które nabyły od niej ten pojazd i ewentualnie dalej nim rozporządziły.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 23 czerwca 2023 r., nr SKO.4120.1194.2023, orzekło o braku przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji.
Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i wyjaśnił, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze skutki, które wywołuje decyzja, niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia obowiązującej zasady praworządności. Organ przytoczył treść art. 73 ust. 1, ust. 1e pkt 1 (ustęp ten wszedł w życie 4 grudnia 2020 r., Dz.U. z 2020 r. poz. 1517 – dopisek WSA), art. 72 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2a, art. 70b ust. 1 i ust. 2, art. 70zm ust. 1 pkt 1, art. 70g ust. 1, art. 2 pkt 79 p.r.d., § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2355 ze zm., dalej "rozporządzenie MIB"), jak również powołał art. 2 pkt 62, art. 3 pkt 37 rozporządzenia nr 167/2013 i przeprowadził analizę pojęcia "nowego pojazdu".
Następnie podał, że organ I instancji uznał, iż przedmiotowy ciągnik nie był pojazdem nowym w rozumieniu art. 2 pkt 62 p.r.d., gdyż był wcześniej zarejestrowany na terenie Białorusi. Porównując treść definicji "pojazdu nowego" zawartych w ustawie Prawo o ruchu drogowym oraz rozporządzeniu nr 167/2013 uznał, że nie są one tożsame. Poprzestanie jedynie na odniesieniu się do przepisów krajowych pozwala na uznanie, że pojazdem nowym jest każdy pojazd fabrycznie nowy, który nie był zarejestrowany. Definicję "pojazdu nowego" zawiera również art. 3 pkt 37 rozporządzenia nr 167/2013, zaś pojęcia "rejestracja"- art. 3 pkt 38 rozporządzenia nr 167/2013. Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepisy p.r.d. nie zawierają definicji "rejestracji", ani "dopuszczenia", do których to pojęć odnoszą się przepisy rozporządzenia nr 167/2013. Jak również nie wskazują, że rejestracja może mieć miejsce jedynie na terenie Unii Europejskiej bądź RP. Co więcej, z art. 72 ust. 2a ustawy Prawo o ruchu drogowym wynika wyraźnie, że za pojazd zarejestrowany uważa się również pojazd sprowadzony z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim Unii, jak w niniejszym przypadku, a fakt takiej rejestracji skutkuje w konsekwencji brakiem wymogu dołączenia do wniosku dokumentów potwierdzających spełnienie przez pojazd odpowiednich wymagań technicznych (świadectwa homologacji).
W ocenie Kolegium z przepisów rozporządzenia nr 167/2013, które obowiązuje na terytorium Unii Europejskiej, można natomiast wywieść, że pojazdem nowym jest każdy pojazd sprowadzony spoza Unii, gdyż rejestracja jest zezwoleniem na dopuszczenie pojazdu, natomiast pojęcie "dopuszczenia" związane jest wyłącznie z terytorium Unii Europejskiej. Tak więc bez znaczenia dla przepisów rozporządzenia pozostaje okoliczność rejestracji pojazdu w kraju niebędącym państwem członkowskim Unii, gdyż fakt takiej rejestracji nie powoduje, że określony pojazd nie będzie uznany za nowy, a zatem że nie będzie podlegał odpowiednim procedurom nadzoru rynku.
Według organu odwoławczego wykładnia dotycząca pojęcia "pojazdu nowego", dokonana w oparciu o przepisy krajowe regulujące m.in. procedurę homologacji i rejestracji pojazdów oraz dokonana w oparciu o przepisy unijne prowadzi zatem do odmiennych wniosków w przedmiocie podstaw do rejestracji pojazdu. Bazując wyłącznie na ustawie Prawo o ruchu drogowym i wydanym na jej podstawie rozporządzeniu organ miał podstawy, by zarejestrować ciągnik rolniczy.
Uwzględniając jednak przepisy rozporządzenia nr 167/2013, które winno być stosowane wprost w państwach członkowskich Unii, zgodnie z zasadą bezpośredniego skutku prawa unijnego, według Kolegium, organ winien uzależnić rejestrację ciągnika od przedłożenia dokumentów potwierdzających spełnienie odpowiednich wymagań technicznych w zakresie homologacji, gdyż w rozumieniu art. 3 pkt 37 rozporządzenia nr 167/2013, przedmiotowy ciągnik jest nowym pojazdem, a więc jego rejestracja jest możliwa tylko w przypadku spełnienia wymagań rozporządzenia.
Organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie organ I instancji powinien odmówić dokonania rejestracji ww. ciągnika z uwagi na brak dokumentów homologacji. Ustalenie przez Starostę, iż dokumenty przewidziane w art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy były niezbędne do rejestracji pojazdu, który nie był dotychczas zarejestrowany na terytorium RP, choć był zarejestrowany na terenie państwa trzeciego, a więc że były wymagane, zgodnie z treścią wskazanego przepisu, powodowało konieczność dokonania przez Starostę analizy i interpretacji przepisów prawa w zakresie pojęcia "pojazdu nowego", bowiem tylko taki podlega wymogom administracyjnym i wymaganiom technicznym w zakresie homologacji określonym w rozporządzeniu nr 167/2013 oraz regulacjom rozdziału 1a ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz tylko w przypadku takiego pojazdu istnieje konieczność dołączenia jednego z tych dokumentów.
Przy tym Kolegium nie podzieliło poglądu prawnego tut. Sądu wyrażonego na kanwie sprawy sygn. akt II SA/Sz 295/23, a jednocześnie powołanego przez Prokuratora w argumentacji sprzeciwu wskazując, że stanowisko to byłoby uprawnione w sytuacji, gdyby art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy nie zawierał warunku o treści "jeżeli są wymagane". Tylko wtedy proste zestawienie dwóch przepisów, tj. art. 72 ust. 1 pkt 3 oraz 72 ust. 2 pkt 1 ustawy, mogłoby prowadzić do prostego wniosku, że wyłącznie rejestracja pojazdu na terytorium RP uzasadnia odstąpienie od żądania świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu.
Natomiast w przypadku pojazdu, który nie był zarejestrowany na terytorium RP, obowiązek dołączenia określonych dokumentów występuje wyłącznie jeżeli są one wymagane. Oceny wymagań dokonuje się natomiast na podstawie innych, a nie tylko art. 72 ust. 2 pkt 1, przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym (art. 2 pkt 62, art. 70b, 70d, 70e), rozporządzenia krajowego (§ 2 ust. 5) oraz rozporządzenia nr 167/2013, a więc przepisów regulujących procedury uzyskania tych dokumentów, przy czym z powołanych przepisów wynika, że dotyczą wyłącznie pojazdu nowego. Rozumienie tego pojęcia jest natomiast inne w przepisach ustawy Prawo o ruchu drogowym i rozporządzeniu nr 167/2013.
Wyjaśnienie okoliczności czy pojazd jest nowy, zdaniem organu nadzoru, jest kluczowe dla oceny zaskarżonej decyzji pod kątem kwalifikowanych wad prawnych - w tym przypadku rażącego naruszenia prawa.
Według organu odwoławczego, choć organ I instancji naruszył art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. to nie w sposób rażący. Ponadto weryfikowana decyzja nie została wydana z rażącym naruszeniem innych przepisów tej ustawy, czy też bez podstawy prawnej, przez co nie zachodzi przesłanka stwierdzenia jej nieważności przewidziana w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Proste zestawienie treści decyzji organu I instancji z treścią przepisów p.r.d. nie wykazuje, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności. Sprzeczność ujawnia się dopiero po dokonaniu wykładni przepisów krajowych z przepisami unijnymi. Nie zaistniały w ocenie organu odwoławczego, też inne przesłanki z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. Z uwagi na niewystąpienie przesłanki rażącego naruszenia prawa, brak jest również podstaw do zastosowania art. 156 § 2 k.p.a.
Prokurator złożył skargę na wyżej opisaną decyzję i wniósł o jej uchylenie oraz stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji.
Zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie:
przepisów prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 72 ust. 1 i ust. 2 pkt 1, art. 2 ust. 62 p.r.d. w zw. z art. 3 pkt 37 i art. 3 pkt 38 i art. 3 pkt 40 rozporządzenia nr 167/2013 w zw. z art. 87 ust. 1 i art. 91 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., przez uznanie, że decyzja organu I instancji nie jest rażąco sprzeczna z obowiązującym prawem;
przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 107 § 3 k.p.a., przez niewystarczające
i błędne określenie stanu prawnego sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwego poglądu, iż prawo nie zostało naruszone w stopniu rażącym.
Zarzuty zostały uszczegółowione w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy i uczestnik postępowania wnieśli o jej oddalenie, ustosunkowując się do zarzutów skargi. Przy czym organ odwoławczy wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a uczestnik postępowania oświadczył, że wnioskowi temu się nie sprzeciwia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:
Na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej "p.p.s.a.") sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym.
Spór w sprawie dotyczy prawidłowości odmowy stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji.
Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:
1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;
2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;
3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;
4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;
5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;
7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1 pkt 1, 3, 4 i 7, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.).
Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych i z tego względu przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji muszą być interpretowane w sposób ścisły.
Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwagi na naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. oraz przepisów postępowania z powodu błędnego określenia stanu prawnego.
Organ odwoławczy, choć przyznał, że organ I instancji naruszył art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. to uznał, iż naruszenie to nie ma charakteru rażącego i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji.
Bezsporne było w sprawie, że przedmiotowy pojazd podlegał procesowi rejestracji i wcześniej nie był zarejestrowany w Polsce, lecz na Białorusi.
Rzeczą Kolegium, w związku z wszczęciem postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Starosty [...], w przedmiocie rejestracji pojazdu było więc ustalenie, czy organ ten przeprowadził procedurę rejestracji pojazdu w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa.
Stosownie do art. 71 ust. 1 p.r.d., dokumentem stwierdzającym dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego, pojazdu wolnobieżnego wchodzącego w skład kolejki turystycznej, motoroweru lub przyczepy jest dowód rejestracyjny albo pozwolenie czasowe. Przepis ten nie dotyczy pojazdów, o których mowa w ust. 3.
Zgodnie z art. 72 ust. 1 p.r.d. (w brzmieniu obowiązującym w dniu 14 marca 2019 r.), rejestracji dokonuje się na podstawie:
1) dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5;
2) karty pojazdu, jeżeli była wydana;
3) świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu - jeżeli są wymagane;
4) zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli jest wymagane albo dowodu rejestracyjnego pojazdu lub innego dokumentu wydanego przez właściwy organ państwa członkowskiego, potwierdzającego wykonanie oraz termin ważności badania technicznego;
5) dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany;
6) dowodu odprawy celnej przywozowej, jeżeli pojazd został sprowadzony z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy;
6a) dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy na terytorium kraju albo dokumentu potwierdzającego brak obowiązku zapłaty akcyzy na terytorium kraju albo zaświadczenia stwierdzającego zwolnienie od akcyzy, w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym, jeżeli samochód osobowy lub pojazd rodzaju "samochodowy inny", podrodzaj "czterokołowiec" (kategoria homologacyjna L7e) lub podrodzaj "czterokołowiec lekki" (kategoria homologacyjna L6e) został sprowadzony z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy.
W myśl art. 72 ust. 2 p.r.d., wymagania ust. 1 nie dotyczą:
1) pojazdu, który był już zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - w zakresie ust. 1 pkt 3;
2) pojazdu zakupionego po przepadku na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego - w zakresie ust. 1 pkt 2 i 5;
3) pojazdu zakupionego od Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Krajowej Administracji Skarbowej lub Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej - w zakresie ust. 1 pkt 5;
4) (uchylony);
5) pojazdu wycofanego czasowo z ruchu - w zakresie ust. 1 pkt 5; w tym przypadku zamiast dowodu rejestracyjnego wymaga się przedstawienia decyzji o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu;
6) (uchylony);
7) pojazdu wyrejestrowanego, o którym mowa w art. 79 ust. 4 pkt 3 - w przypadku powtórnej rejestracji - w zakresie ust. 1 pkt 5;
8) pojazdu, o którym mowa w art. 81 ust. 4 pkt 3 lit. a - w zakresie ust. 1 pkt 4.
Zgodnie z art. 72 ust. 2a) p.r.d., w przypadku pojazdu sprowadzanego z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim zamiast dowodu rejestracyjnego, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, dopuszcza się przedstawienie innego dokumentu stwierdzającego rejestrację pojazdu, wydanego przez organ właściwy do rejestracji pojazdów w tym państwie. Sposób postępowania w przypadku utraty dowodu rejestracyjnego pojazdu zarejestrowanego za granicą określa art. 72 ust. 4 p.r.d.
Wskazać należy, że art. 72 p.r.d. określa niezbędne dokumenty, stanowiące podstawę rejestracji pojazdu oraz wyłączenia i szczegółowe uregulowania w stosunku do podstaw rejestracji. Charakter prawny dokumentów wymienionych w ust. 1, które muszą być przedstawione kumulatywnie, a nie alternatywnie jest mieszany. Katalog tych dokumentów rejestracyjnych jest zamknięty.
Przedłożenie dokumentu homologacji pojazdu na podstawie art. 72 § 1 pkt 3 p.r.d., w sytuacji gdy była ona wymagana, jest obowiązkowe w sytuacji gdy pojazd nie był wcześniej zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d.
Kwestii homologacji został poświęcony – w ustawie Prawo o ruchu drogowym, w dziale III "Pojazdy" - rozdział 1a), dopuszczeniu jednostkowemu - rozdział 1b), zaś dopuszczeniu indywidualnym WE pojazdu - rozdział 1c). Organem uprawnionym w zakresie ww. postępowań jest Dyrektor Transportowego Dozoru Technicznego.
Jak wynika z akt, Spółka składając wniosek o rejestrację ciągnika nie przedłożyła dokumentów homologacji. W niniejszym postępowaniu organ odwoławczy stanął na stanowisku, że przedmiotowy pojazd powinien posiadać dokument homologacji w rozumieniu art. 72 ust.1 pkt 3 p.r.d. Jednak przepis ten jest przepisem o charakterze warunkowym, odsyłającym do wymagań zawartych nie tylko w art. 72 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy, ale i wymagań regulujących obowiązek uzyskania dokumentów w nim wymienionych, co w ewidentny sposób świadczy o konieczności dokonania jego wykładni, w tym przypadku z zastosowaniem rozbieżnego prawa krajowego i unijnego. Oceny wymagań dokonuje się na podstawie innych, a nie tylko art. 72 ust. 2 pkt 1, przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym (art. 2 pkt 62, art. 70b, 70d, 70e), rozporządzenia krajowego (§ 2 ust. 5 rozporządzenie MIB) oraz rozporządzenia nr 167/2013, a więc przepisów regulujących procedury uzyskania tych dokumentów, przy czym z powołanych przepisów wynika, że dotyczą wyłącznie pojazdu nowego. Rozumienie tego pojęcia jest natomiast inne w przepisach ustawy Prawo o ruchu drogowym i rozporządzeniu nr 167/2013.
Zatem w sytuacji gdy pojazd ten uznany wprost za nowy, nie był wcześniej zarejestrowany na terytorium Polski – złożenie takiego dokument homologacji przez Spółkę było obowiązkowe w postępowaniu rejestracyjnym ww. pojazdu.
Kwestia regulacji prawnych dotyczących homologacji pojazdów rolniczych jest
w sposób precyzyjny określona na poziomie unijnym w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 167/2013 z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych.
Jest to akt prawny stosowany w sposób bezpośredni we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej. Zatem jest to akt prawny, który winien być stosowny przez organ I instancji. Ww. rozporządzenie określa ogólne, obowiązujące na terenie Unii Europejskiej, przepisy dotyczące wymogów technicznych i procedur, aby zapewnić zgodność pojazdów z wymogami homologacji typu UE w zakresie bezpieczeństwa i ochrony środowiska.
Zgodnie z art. 3 pkt 8 rozporządzenia nr 167/2013 "ciągnik" to każdy silnikowy, kołowy lub gąsienicowy pojazd rolniczy lub leśny mający co najmniej dwie osie i maksymalną prędkość konstrukcyjną nie mniejszą niż 6 km/h, którego główna funkcja polega na mocy pociągowej i który został specjalnie skonstruowany do ciągnięcia, pchania, przewożenia i napędzania niektórych wymiennych urządzeń przeznaczonych do wykonywania prac rolniczych lub leśnych oraz do ciągnięcia rolniczych lub leśnych przyczep lub urządzeń; może on być dostosowywany do przewożenia ładunków podczas wykonywania prac rolniczych lub leśnych lub może być wyposażony w jedno lub więcej siedzeń dla pasażerów. Każdy ciągnik z ww. przepisu jest pojazdem (art. 3 pkt 11). Według art. 3 pkt 37 rozporządzenia nr 167/2013 "nowy pojazd" to pojazd, który nigdy wcześniej nie był rejestrowany ani dopuszczony. "Rejestracja" oznacza administracyjne zezwolenie na dopuszczenie pojazdu, w tym do ruchu drogowego, obejmujące identyfikację pojazdu i nadanie mu numeru seryjnego znanego jako numer rejestracyjny, na stałe, czasowo lub na krótki okres (art. 3 pkt 38). Zaś "dopuszczenie" to pierwsze wykorzystanie w Unii Europejskiej pojazdu, układu, komponentu, oddzielnego zespołu technicznego, części lub wyposażenia zgodnie z ich przeznaczeniem (art. 3 pkt 40). "Wprowadzenie do obrotu" oznacza udostępnienie pojazdu po raz pierwszy w Unii Europejskiej (art. 3 pkt 39). W rozumieniu art. 3 pkt 41 rozporządzenia nr 167/2013 "importerem" jest każda osoba fizyczna lub prawna mająca siedzibę w Unii Europejskiej, która wprowadza do obrotu pojazd, pochodzący z państwa trzeciego, czyli jak w niniejszej sprawie z Białorusi (państwa nie będącego członkiem UE).
Omawiane rozporządzenie określa, m.in. obowiązki w zakresie homologacji pojazdów rolniczych ciążące nie tylko na producentach, lecz również na importerach.
Do przepisów rozporządzenia nr 167/2013 odnoszą się przepisy p.r.d., przewidując np.:
- w art. 2 pkt 79 p.r.d. definicję "wprowadzenia do obrotu" – rozumianego jako odpłatne albo nieodpłatne przekazanie pojazdu, przedmiotu wyposażenia lub części po raz pierwszy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej użytkownikowi;
- w art. 70b ust. 1 p.r.d., że nowy typ pojazdu, typ przedmiotu wyposażenia lub części, który ma być wprowadzony do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, powinien spełniać wymagania techniczne, odpowiednie dla danej kategorii pojazdu, określone w przepisach wydanych na podstawie art. 70zm ust. 1 pkt 1;
- w art. 70g p.r.d. - zakaz wprowadzenia do obrotu nowego pojazdu bez wymaganych świadectw homologacji; sposób postępowania podmiotu, który wprowadził do obrotu ww. pojazd; sankcje;
- w art. 70zn ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w związku z art. 70zo ust. 2 p.r.d.- możliwość dopuszczenia jednostkowego pojazdu na wniosek producenta, importera czy właściciela pojazdu;
- w art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d.- obowiązek załączenia dokumentów homologacji pojazdu do wniosku o jego rejestrację, czy zwolnienie z tego obowiązku z art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d.;
Powyższe rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. i jest obowiązujące na terenie UE. Rozporządzenie numer 167/2013 uchyliło dyrektywę 2003/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. w sprawie homologacji typu ciągników rolniczych lub leśnych, ich przyczep i wymiennych homologowanych maszyn, łącznie z ich układami, częściami i oddzielnymi zespołami technicznymi oraz uchylającej dyrektywę 74/150/EWG (Dz. U. 2003.L 171, s.1), do której odnosił się wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2017 r. o sygn. C-513/15. W ww. wyroku, choć wydanym na tle przepisów dyrektywy 2003/37/WE, które były podobne do przepisów rozporządzenia nr 167/201, TSUE wyjaśnił, że zarejestrowanie używanego ciągnika, pochodzącego z państwa trzeciego i wprowadzonego po raz pierwszy na teren UE jest możliwe po spełnieniu przez niego wymogów homologacji obowiązujących w UE.
Podnoszona przez organ odwoławczy odmienność pojęcia "nowy pojazd" z art. 2 pkt 62 p.r.d. i w przepisach rozporządzenia nr 167/2013 nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy, gdyż w istocie pojęcie nowego pojazdu na tle przepisów p.r.d. odnosi się do kwestii homologacji pojazdu, np. art. 70g, art. 70s ustawy.
W ocenie Sądu, stwierdzone przez organ odwoławczy naruszenie przez organ
I instancji art. 72 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d. jest zatem oczywiste
i świadczy o rażącym naruszeniu prawa. Wbrew stanowisku organu odwoławczego, nie sposób uznać, że w postępowaniu przed organem I instancji wystąpiła konieczność zastosowania złożonego procesu wykładni dla odkodowania hipotetycznego stanu faktycznego i zapisanych konsekwencji prawnych. Zdaniem Sądu, wystarczyło przepisy ze sobą zestawić, aby odczytać w sposób prawidłowy normę prawa. Znajomość obowiązujących przepisów prawa jest obowiązkiem organu administracji.
Wskazać należy, że nawet stwierdzenie naruszenia prawa w sposób oczywisty nie jest wystarczające do stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej albowiem nie stwierdza się jej nieważności w przypadku gdyby wywołała nieodwracalne skutki prawne w rozumieniu art. 156 § 2 k.p.a. Zaskarżona decyzja nie zawiera jednak stosownych rozważań w tym zakresie.
Jak podnosi Spółka w swoim piśmie z dnia 11 września 2023 r., istotna jest okoliczność, że stwierdzenie nieważności decyzji o rejestracji pojazdu "oznaczałoby w konsekwencji wycofanie w dłuższej perspektywie wszystkich podobnych pojazdów z użytkowania, z wszelkimi z tym związanymi konsekwencjami o charakterze odpowiedzialności z tytułu rękojmi przy sprzedaży. Taki obrót sprawy przyczyniłby się nie tyko do upadku głównego importera wskazanych pojazdów, ale również do upadku większości, jak nie wszystkich przedsiębiorców na rynku, którzy zajmowali się od lat sprzedażą tych pojazdów, jak również ogromne kłopoty samych kupujących, którzy nie będąc świadomymi powstałej sytuacji, wydatkując znaczne środki na zakup ciągnika, często gromadzone przez okres kilku lat, skazani byliby niejednokrotnie na sytuację, w której utraciliby możliwość legalnego korzystania z zarejestrowanych pojazdów na drogach publicznych, co w praktyce oznaczałoby nieprzydatność tych pojazdów do jakiegokolwiek normalnego użytku".
Mając przy tym na uwadze, że jak wynika z Krajowego Rejestru Sądowego, przedmiotem działalności uczestnika postępowania jest w szczególności sprzedaż hurtowa maszyn i urządzeń rolniczych oraz dodatkowego wyposażenia, a rejestracja pojazdu będącego przedmiotem postępowania nastąpiła 14 marca 2019 r., dla należytego wyjaśnienia okoliczności sprawy – w tym w szczególności w celu właściwego ustalenia kręgu jego stron oraz weryfikacji czy decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych – koniecznym jawi się ustalenie czy pojazd w dalszym ciągu pozostaje własnością uczestnika postępowania czy też doszło do jego zbycia. W orzecznictwie sądów administracyjnych stwierdza się, że każdy kolejny właściciel pojazdu posiada interes prawny – w rozumieniu art. 28 k.p.a. – do występowania w postępowaniu administracyjnym w przedmiocie uchylenia decyzji o rejestracji pojazdu, wydanej na rzecz poprzedniego właściciela, jako strona postępowania (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 12 maja 2015 r., sygn. akt II SA/Ol 1357/14). Podobne zasady należy odnieść do postępowania mającego za przedmiot stwierdzenie nieważności decyzji o rejestracji pojazdu. Nie do zaakceptowania byłaby bowiem sytuacja, w której aktualny właściciel pojazdu nie ma wiedzy o toczącym się postępowaniu mającym za przedmiot pierwotną rejestrację jego ciągnika w kraju, a nadto nie jest rozważany aktualny stan prawny dotyczący ciągnika. Tymczasem zaskarżona decyzja Kolegium zapadła bez takich ustaleń.
Podzielając stanowisko organu, że w myśl art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d., rejestracji dokonuje się na podstawie dokumentów wymienionych w tym przepisie - jeżeli są wymagane, zaznaczyć należy, że w przedmiotowej sprawie taka sytuacja właśnie zachodzi. Samo Kolegium przyjmuje bowiem, że "brak dołączenia do wniosku o rejestrację wymaganego dokumentu winien w efekcie prowadzić do odmowy zarejestrowania ciągnika rolniczego marki BELARUS, a tym samym – odmowy wydania dokumentu stwierdzającego dopuszczenie do ruchu tego pojazdu."
Z przyczyn omówionych powyżej, błędne jest jednak stanowisko organu, że ustalenie okoliczności, czy wspomniany dokument jest wymagany musiało być poprzedzone "rozbudowanym procesem wykładni prawa".
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.