II SA/Sz 710/24

II SA/Sz 710/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-01-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Sokołowska
Krzysztof Szydłowski
Patrycja Joanna Suwaj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 59 ust. 1 ,art. 61 ust. 1, ust.2,ust.2d, art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 77 § 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 16 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 16 lipca 2024 r. nr SKO.KA.430.4582/23 w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza G. z dnia 17 października 2023 r., nr OPS 5027-129-268/23, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie na rzecz skarżącego J. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
1. Zgodnie z decyzją nr [...] z dnia [...] marca 2023r. Burmistrz G. ustalił, ze z dniem 1 maca 2023r. średni koszt utrzymania mieszkańca A. R. w Domu Pomocy Społecznej w N. wynosi [...] zł miesięcznie. Różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania mieszkańca DPS N. a opłatą wnoszoną przez A. R. w wysokości [...] zł wynoszącą kwotę [...]miesięcznie zastępczo ponosić będzie Gmina G..
2. Pismem z dnia [...] czerwca 2023r. Organ 1 instancji wszczął postępowanie w celu ustalenia odpłatności za pobyt A. R. w DPS w N. B..
Organ I instancji ustalił, iż J. P. (dalej przywoływany jako: "Strona", "Skarżący") prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, posiada dochód w wysokości [...] zł z tytułu emerytury, udział w nieruchomości zabudowanej w W. . Część udziałów tej nieruchomości darował córce i zięciowi w 2019 r. w zamian za prawo dożywocia. W chwili obecnej przebywa w prywatnym domu opieki "S. " w D. . Organ wskazał, że dochód Skarżącego przewyższa 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej tj. [...] zł a kwota pozostająca do dyspozycji Strony (po uiszczeniu opłaty za pobyt wnuka w DPS) nie jest niższa niż 300% tego kryterium.
3. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2023r., Burmistrz G. ustalił Skarżącemu wysokość odpłatności za pobyt wnuka - A. R. w Domu Pomocy Społecznej w N. B. w kwocie [...]zł miesięcznie począwszy od dnia [...] września 2023r.
4. Od decyzji Organu I instancji odwołanie wniosła Strona reprezentowana przez pełnomocnika córkę M. G.. Strona podniosła, że Organ nie wziął pod uwagę obowiązku partycypacji w kosztach utrzymania A. R. innych osób zobowiązanych do alimentacji, w szczególności sytuacji zdrowotnej Skarżącego. Nie uwzględnił sytuacji życiowej Skarżącego, jego stanu zdrowia, zaniechaniu przesłuchania małżonków M. i M. G. na fakt realizacji umowy dożywocia, ich udziału i zakresu opieki sprawowanej nad Stroną, a szczególnie uwzględnienia, że Skarżący sam ponosi koszty swojego pobytu w ośrodku i nie jest w stanie pokrywać kosztów utrzymania swojego wnuka w DPS.
5. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją nr [...] z dnia [...] lipca 2024 r., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia [...] czerwca 1960 roku - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm., dalej przywoływane jako: "k.p.a."), art. 60 ust. 1, ust. 2 pkt 2, art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia [...] marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm., dalej przywoływana jako; "u.p.s."), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu Organ podał, że średni miesięczny koszt utrzymania wnuka Skarżącego w Domu Pomocy Społecznej w N. B. od dnia [...] marca 2023r. wynosi [...] zł miesięcznie, zgodnie z decyzją Burmistrza G. nr [...] z dnia [...] marca 2023r. a A. R. ponosi opłatę za pobyt w ww. placówce w wysokości [...] zł.
Organ wskazał, że z akt I instancji wynika, że Skarżący jest dziadkiem A. R. i działając przez swojego pełnomocnika, córkę M. G., odmówił zawarcia umowy ustalającej wysokość opłaty ponoszonej za pobyt jego wnuka w domu pomocy społecznej. W oparciu o rodzinny wywiad środowiskowy przeprowadzony w lipcu 2023 r. ustalono, że Skarżący jest wdowcem, osobą samotnie gospodarującą. Jako, że przepisy dotyczące ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej nie przewidują odrębnych zasad określania wysokości dochodu, należało zastosować w tym zakresie art. 8 ustawy. Zgodnie z § 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia [...] lipca 2018r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosi [...] zł. Strona utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł netto miesięcznie.
Dochód ten przekracza 300% kryterium dochodowego Strony jako osoby samotnie gospodarującej o kwotę [...]zł. Kolegium podzieliło wyliczenia Organu I instancji i w tym zakresie i wskazało, że kwota ta po wniesieniu opłaty za pobyt wnuka w DPS w N. B. w wysokości [...] zł nie przekracza 300% tego kryterium.
Dalej SKO wskazało, że Skarżący przebywa w prywatnym Domu "S. " w D. . Legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2018r. o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Ma dwie córki M. G. i A. S.. Rodzice A. R. zawarli z Gminą G. umowę, o której mowa w art. 61 ust. 1 ustawy. Do dnia umieszczenia A. R. opiekę nad wnukiem sprawował dziadek - Skarżący. Z uwagi na śmierć żony i stan zdrowia, A. R. decyzją Organu I instancji umieszczono w DPS w N. B..
Kolegium podkreśliło, że na podstawie umowy z dnia [...] sierpnia 2019 r. Skarżący darował córce M. G. oraz zięciowi M. G. [...] udziału w nieruchomości położonej w W. w zamian za prawo dożywocia polegającego na przyjęciu jego jako domownika, dostarczeniu mieszkania, wyżywienia, ubrania, światła, ogrzewania, zapewnieniu jemu odpowiedniej pomocy i pielęgnowania w chorobie oraz sprawieniu własnym kosztem pogrzebu odpowiadającego miejscowym obyczajom.
Oznacza to, zdaniem SKO, że córka i zięć na podstawie zawartej umowy mają obowiązek ponosić koszty utrzymania ojca w zamian za darowiznę, oraz że fakt przebywania Strony w prywatnym domu opieki nie obciąża budżetu Skarżącego a jego córkę i zięcia i w tym zakresie nie może stanowić przesłanki odstąpienia od ustalenia wysokości opłaty za pobyt wnuka w DPS w N. B.. Fakt, że finansami zarządza córka i jednocześnie pełnomocnik Strony nie ma wpływu na ocenę sytuacji finansowej Strony, która potwierdza możliwość ponoszenia w określonej decyzją części kosztów utrzymania wnuka w DPS.
5. Niezadowolony z treści rozstrzygnięcia Skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucając:
Skarżonemu rozstrzygnięciu zarzucił:
1). naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez brak ustalenia przez Organ II instancji okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy takich jak: sytuacja rodzinna Skarżącego, katalog osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, sytuacja wszystkich zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, a zarazem poprzestanie dokonywania ustaleń faktycznych jedynie na fakcie pokrewieństwa Skarżącego z A. R. i jego miesięcznego dochodu oraz okoliczności zawarcia umowy dożywocia przez M. G., M. G. oraz Skarżącego i jej treści, co miało istotny wpływ na wydaną decyzję poprzez błędne ustalenie, że aktualna sytuacja życiowa oraz stan zdrowia skarżącego przemawiają za przedmiotowym ustaleniem wysokości opłatności za pobyt A. R.,
b) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 86 k.p.a. w zw. z art. 78 § 1 k.p.a. w zw. z art. 136 § 1 k.p.a. poprzez odmowę zlecenia Organowi I instancji przeprowadzenia dowodu z przesłuchania M. G. oraz M. G. na okoliczność: aktualnej sytuacji życiowej oraz stanu zdrowia Skarżącego, przyczyn umieszczenia A. R. w Domu Pomocy Społecznej w N. B., pomocy niesionej przez świadków zarówno Skarżącemu, jak i A. R., braku jakiegokolwiek wsparcia A. R. ze strony pozostałych zobowiązanych, sytuacji finansowej świadków, co też jawiło się jako konieczne dla wyjaśnienia sprawy i mające istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie,
c) art. 15 § 1 k.p.a. poprzez brak odniesienia się przez Organ II instancji do wniosków, twierdzeń, zarzutów i okoliczności sformułowanych przez Skarżącego w odwołaniu z dnia [...] listopada 2023 r., a które to pozwalały na ocenę prawidłowości wydanej decyzji, co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia zasady dwuinstancyjności,
d) art. 11 k.p.a. poprzez naruszenie zasady przekonywania, przejawiające się w nielogicznym, niespójnym uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, nie pozwalającym na ustalenie zasadności przesłanek, którymi kierował się Organ przy wydawaniu decyzji,
e) art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny całokształtu materiału dowodowego przejawiające się w błędnym uznaniu, że:
- sytuacja finansowa strony potwierdza możliwość ponoszenia w określonej decyzją części kosztów utrzymania wnuka w Domu Pomocy Społecznej,
- przebywanie strony w prywatnym domu opieki nie obciąża budżetu Skarżącego, a jedynie jego córkę i zięcia;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
a) art. 61 ust. 1 pkt 2 oraz art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. a u.p.s. poprzez jego błędne zastosowanie polegające na ustaleniu wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej na zasadach w przepisie tym określonych bez wskazania wysokości partycypacji wszystkich osób zobowiązanych oraz ich sytuacji, w szczególności zdrowotnej skarżącego oraz formuły pomocy niesionej A. R. w ramach jego pobytu w DPS, co ma istotne znaczenie dla wysokości udziału w kosztach pobytu A. R. oraz bezpośrednio rzutuje na wysokość odpłatności skarżącego,
b) art. 61 ust. 2 d u.p.s. w zw. z art. 61 ust.2 piet 2 u.p.s. w zw. z art. 103 ust. 3 u.p.s. poprzez jego błędną wykładnię i nieuwzględnienie nałożonych przez Ustawodawcę ograniczeń przy ustaleniu wysokości opłat za pobyt w domu opieki społecznej w postaci nie tylko kryteriów dochodowych, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również możliwości i dochodów osoby zobowiązanej do ponoszenia opłat,
c) art. 64 u.p.s. poprzez nieuwzględnienie wniosku o zwolnienie Skarżącego z opłaty za pobyt za pobyt A. R. w domu opieki społecznej, pomimo zaistnienia ustawowych przesłanek umożliwiających skorzystanie z przedmiotowego zwolnienia.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że Organ II instancji nie dokonał rzetelnego ustalenia stanu faktycznego sprawy a w szczególności nie dokonał analizy sytuacji rodzinnej Skarżącego, nie ustalił katalogu osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności, a jedynie lakonicznie wskazał, że: "Rodzice A. R. zawarli z Gminą G. umowę o której mowa w art. 61 ust. 1 u.p.s.". Organ pominął również w swoich ustaleniach sytuacje wszystkich zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt A. R. w DPS N. B., a co najmniej nie zawarł tych ustaleń w zaskarżonej decyzji. Nadto swoje rozstrzygnięcie oparł jedynie o fakt pokrewieństwa Skarżącego z A. R. i wysokość jego miesięcznego dochodu oraz fakt zawarcia umowy dożywocia przez M. G., M. G. ze Skarżącym J. P..
W ocenie pełnomocnika Skarżącego organ podczas ustalania w drodze decyzji opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej winien nie tyko określić krąg osób zobowiązanych do pokrycia pozostałej części opłaty, ale również ustalić warunki finansowo-majątkowe tych osób. Dopiero podjęcie takich ustaleń umożliwia stwierdzenie czy w świetle ustawowych wymogów, uzasadniają one obciążenie tych osób stosownymi opłatami.
Nadto Organ II Instancji powinien ustalić wydatki jakie ponosi strona w celu rozważenia czy jest ona w stanie pokryć w całości opłatę jaka na nią przypada. Odmowa podpisania umowy dotyczącej odpłatności za pobyt w domu opieki społecznej wyczerpuje hipotezę art. 61 ust. 2 d u.p.s., a przepis ten obliguje przy ustalaniu wysokości opłat za pobyt do uwzględnienia ograniczeń o których mowa w art. 61 ust.2 pkt 2 u..s., ale też art. 103 ust. 2 u.p.s., a więc nie tylko do warunku dochodowego, określonego w art. 61 ust 2 pkt 2 lit a ustawy, ale również do możliwości strony.
Pełnomocnik podkreślił za orzecznictwem sądowo administracyjnym, że przepis art. 61 ust. 1 u.p.s. zawiera krąg osób, w stosunku do których można orzec o obowiązku ponoszenia opłat za pobyt w domu opieki społecznej i jednocześnie wynika z niego kolejność, w jakiej wymienione podmioty ponoszą odpłatność za ten pobyt. W sytuacji gdy organ chce za dany okres obciążyć daną osobę, musi znać sytuację dochodową wszystkich osób zobowiązanych, bo wtedy będzie wiadomo kto i w jakiej wysokości może zostać obciążony opłatą. Za różne okresy może różnie kształtować się sytuacja dochodowa poszczególnych zobowiązanych.
Wskazał także, że koszty pobytu Skarżącego w Prywatnym Domu Opieki "S. " D. , przekraczają wysokość jego emerytury- podstawa plus pozostałe koszty (takie jak: pampersy, leki, środki pielęgnacyjne itp.), co oznacza, że odpłatność jego pobyt zdecydowanie przekracza jego dochody, a różnicę pokrywają i pokrywać w dalszym ciągu będą Państwo G. .
Organ, w ocenie pełnomocnika Skarżącego nie dokonał analizy pogarszającego się z roku na rok stanu jego zdrowia, który również powinien mieć wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, przy uwzględnieniu dobrodziejstwa art. 64 u.p.s. Powyższe okoliczności faktyczne, których Organ II instancji nie wyjaśnił w należyty sposób w pełni uzasadniają zastosowanie art. 64 u.p.s., o co wnosił Skarżący Stosownie do art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba. W tym miejscu wart wyartykułowania jest stan zdrowia Skarżącego, mianowicie przeszedł on ciężki udar, zmaga się z afazją i jest osobą całkowicie leżącą po przebytej chorobie nowotworowej.
Organ wydając zaskarżoną decyzję stracił z pola widzenia naczelną zasadę postępowania administracyjnego, jaką jest zasada prawdy obiektywnej wyrażona w art. 7 k.p.a., z której to wynika obowiązek organu administracji publicznej do zbadania wszystkich okoliczności faktycznych dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, co winno stanowić podstawę właściwej subsumcji oraz ustalenia podstawy prawno-materialnej decyzji.
Nadto powołując się na wyrażoną w art. 2 obowiązującej Konstytucji RP zasadę, pełnomocnik wskazał, że ma ona charakter nadrzędny w stosunku do innych zasad systemu prawnego. Prymat zasady sprawiedliwości społecznej stoi w sprzeczności z przytoczonym w przedmiotowej sprawie stanem faktycznym i prawnym, w którym opłaty ponoszone przez J. P. na wnuka zamiast formy uzupełniającej, stanowią najwyższą z opłat wśród zobowiązanych. Reprezentująca Skarżącego córka podkreśliła także, iż w 2019 r. wraz z mężem nie otrzymywała żadnej pomocy od krewnych w opiece nad Skarżącym oraz A. R., nawet podczas dopuszczania się przez A. R. przemocy fizycznej wobec Skarżącego. W związku z brakiem wsparcia ze strony krewnych, Państwo G. zmuszeni byli do podporządkowania swojego życia opiece nad J. P. i jego wnukiem. Doskonałym przykładem powyższego był fakt, iż w efekcie przemocy fizycznej jaką stosował A. R. względem siostry zamarłej Z. P. (żony J. P.) - Pani E. G., odmówiła ona dalszej opieki nad jego domem i w konsekwencji Państwo G. zostali zmuszeni do zrezygnowania ze stałej pracy w [...] i powrotu do Polski, celem zagwarantowania opieki J. P. oraz jego wnukowi. Pod opieką M. G., A. uczęszczał na warsztaty zajęciowe, a w ramach aktywizacji zawodowej pomagał przy przygotowywaniu posiłków, zarabiając przy tym pieniądze. Powyższe jest o tyle ważne, iż potwierdza stanowisko reprezentującej Skarżącego córki, iż A. R. winien być objęty programem "wspomagania mieszkania" i w jego ramach podjąć pracę. Po raz kolejny Organ II instancji zupełnie stracił z pola widzenia fakt, iż zgodnie z dyspozycją art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w pierwszej kolejności obowiązanym do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jest mieszkaniec domu i należy dokładnie ustalić jego sytuację finansową i możliwości zarobkowe. Dochód mieszkańca stanowią zwykle świadczenia z ubezpieczenia społecznego lub pomocy społecznej albo alimenty. Dochodem tym jest również wynagrodzenie za pracę podejmowaną w celach terapeutycznych oraz kieszonkowe otrzymywane za udział w warsztatach terapii zajęciowej.
6. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
7. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów, wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej przywoływana jako: "p.p.s.a."), sprawowana jest przez sądy administracyjne w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Natomiast zgodnie z art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Stwierdzenie, że zaskarżona decyzja lub postanowienie zostało wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, skutkuje uchyleniem przez Sąd zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw akt podlega oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
8. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja SKO utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza ustalającą Skarżącemu comiesięczną odpłatność z tytułu pobytu jego wnuka w DPS.
9. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.
Podstawę skarżonego orzeczenia stanowią przepisy ustawy kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy o pomocy społecznej.
Zgodnie z art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: (1) mieszkaniec domu, (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Zgodnie art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę tę wnoszę: (1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu; (2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2 u.p.s., a w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium; (3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2 tego przepisu. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu, wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości. W przypadku zaś odmowy przez osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. u.p.s. - o czym stanowi art. 61 ust. 2d u.p.s. Co istotne, zgodnie z art. 64 u.p.s., osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności w sytuacjach wymienionych w tym przepisie.
10. W kontrolowanej sprawie Burmistrz zwrócił się w dniu [...] września 2023 r. do Skarżącego reprezentowanego przez córkę, z propozycją zawarcia umowy co do wysokości opłaty ponoszonej przez nią w związku z pobytem jego wnuka w DPS. Korespondencję doręczono pełnomocnikowi Skarżącego (córce) dnia [...] września 2023 r., jednakże reprezentująca Skarżącego się do niej nie odniosła, co Organ słusznie potraktował jako odmowę zawarcia umowy.
Zasadnie zatem przystąpiono do ustalenia wysokości tej opłaty w drodze decyzji administracyjnej, jednakże przeprowadzone w tym zakresie postępowanie wyjaśniające, obarczone jest licznymi brakami, które finalnie doprowadziły do naruszenia prawa materialnego, uzasadniającego uchylenie obu wydanych w sprawie decyzji.
11. W pierwszej kolejności sąd zauważa, że organ ustalający w drodze decyzji opłatę za pobyt mieszkańca domu pomocy społecznej ma powinność określenia zarówno kręgu osób zobowiązanych do pokrycia pozostałej części opłaty, jak i ustalenia warunków finansowo-majątkowych tych osób, pozwalających na stwierdzenie, czy w świetle ww. wymogów, są one wystarczające do obciążenia tych osób stosownymi opłatami. W przypadku, gdy osób zobowiązanych, tj. mieszczących się w kręgu wymienionym w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., jest więcej, organ winien objąć sprawę ustalenia wysokości odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej jednym postępowaniem i w jego toku czynić ustalenia dotyczące ich sytuacji dochodowej i możliwości ponoszenia kosztów z tego tytułu. Jak podkreśla się w orzecznictwie, rzeczą organu jest najpierw ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, a następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej i podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty (por.m.in. WSA w Szczecinie z dnia 30 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 770/19). Organ nie może zatem arbitralnie dokonać wyboru spośród kręgu osób zobowiązanych, jednej osoby, którą stać na uiszczenie wymaganej części opłaty, czyniąc to bez rozważenia możliwości finansowych pozostałych osób. Organ powinien dążyć do równomiernego ich obciążenia opłatą, bowiem każda z tych osób ma taki sam obowiązek ponoszenia opłaty, a różnicować ją może jedynie ich sytuacja dochodowa lub majątkowa (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 30 maja 2017 r., sygn. akt. II SA/Bk 259/1).
12. Jak wynika z analizy akt sprawy, dokonana w sprawie analiza możliwości Skarżącego była pobieżna, wręcz iluzoryczna, bowiem nie tylko nie uwzględniała wysokości rzeczywistego dochodu Skarżącego w omawianym okresie (w kontekście przeznaczenia całej kwoty uzyskanej z emerytury na opłatę za pobyt w prywatnym domu opieki) oraz pozostałych ponoszonych przez niego wydatków, ale również pominęła ocenę stanu zdrowia Skarżącego, istotnie wpływającego na jego możliwości zarobkowania. Poza wskazaniem, że Skarżący legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] grudnia 2018 r. i stwierdzeniu, że Skarżący przebywa w prywatnym domu opieki, Organ odwoławczy ograniczył się jedynie do uwagi o zawarciu przez Skarżącego z córką i zięciem umowy darowizny [...] udziału w nieruchomości w zamian za prawo dożywocia, co oznacza, że mają oni obowiązek ponosić koszty utrzymania ojca w zamian za darowiznę. Z kolei Burmistrz, po wskazaniu, że Skarżący został umieszczony przez córkę w prywatnym domu opieki, gdzie przebywa do chwili obecnej (w międzyczasie przebywał w hospicjum, zolu), a będąc jeszcze w lepszym stanie zdrowia Skarżący nie informował pracownika socjalnego o ww faktach, poprzestał na stwierdzeniu, że obciążenie finansowe Skarżącego w postaci opłaty za pobyt wnuka w DPS nie ma wpływu na pogorszenie jego sytuacji, gdyż jego potrzeby mają obowiązek zapewnić państwo G. .
Tymczasem, niezależnie od umowy dożywocia, kluczowe dla sprawy jest zbadanie sytuacji samego Skarżącego, w kontekście jego stanu zdrowia, możliwości finansowych, oraz, co wydaje się najważniejsze – faktu przebywania Skarżącego w domu opieki. Organy w tym względzie dysponują wystarczająco obszerną dokumentacją, z której wynika, że Skarżący jest osobą bez kontaktu, po przebytym udarze i chorobie nowotworowej, przebywającą w prywatnym domu opieki. W ponownie prowadzonym postępowaniu Organ, niezależnie od umowy zawartej przez Skarżącego z córką i zięciem, w bardziej szczegółowy sposób odniesie się do sytuacji zdrowotnej Skarżącego oraz oceni, czy (a jeśli tak, to w jakim stopniu) wpływa ona na możliwości płatnicze Skarżącego.
Reasumując dotychczasowe rozważania, sąd podkreśla, że skoro art. 61 ust. 2d u.p.s. odwołuje się do art. 103 ust. 2 u.p.s., oznacza to, że ustalając przedmiotową opłatę organ ma ustawowy obowiązek uwzględnienia nie tylko kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s., ale również dochodów i możliwości osoby zobowiązanej (por. wyrok WSA w Białymstoku sygn. akt. II SA/Bk 820/21, WSA w Poznaniu sygn. akt II SA/Po 143/21, WSA w Gliwicach, sygn. akt II SA/Gl 297/22), przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej, rodzinnej i majątkowej osoby zobowiązanej. (por. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1620/23). W piśmiennictwie przyjmuje się, że interpretację pojęcia "możliwości", o którym stanowi art. 103 ust. 2 u.p.s., ustawodawca pozostawia organowi, który powinien mieć tu na względzie różne okoliczności życiowe, rodzinne i osobiste, które mogą zmniejszać zdolność danej osoby do ponoszenia opłaty; mogą to być również przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty z art. 64 u.p.s. Tym samym, mimo rygorów rządzących finansami publicznymi, należy dopuścić sytuacje, w których obciążenia podmiotów zobowiązanych będą niższe, niż wynika to przepisów ustawy (por. I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz do art. 103, wyd. VI, LEX/el. 2021, stan prawny: 14 lipca 2021 r.).
W konsekwencji stwierdzić trzeba, że wyliczona różnica między dochodem Skarżącego, a ustalonym kryterium dochodowym nie powinna być automatycznie ani przyjmowana za wysokość przedmiotowej opłaty, ani też uznawana za kwotę, którą osoba zobowiązana faktycznie dysponuje i realnie może przeznaczyć na sfinansowanie kosztów pobytu mieszkańca DPS (por. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 5 grudnia 2024 r., sygn. akt II SA/Bk 591/24). Jest to wyłącznie górna granica przedmiotowej odpłatności, do której należy zastosować ograniczenia określone w art. 61 ust. 2d u.p.s. Jest to tym bardziej istotne, że Organy znały sytuację Skarżącego, choć w zaskarżonych aktach zdają się ją ignorować. Już z wywiadu środowiskowego z dnia [...] lipca 2023 r. wynika (to także wnioski pracownika socjalnego), że choć Skarżący wychowywał wnuka od urodzenia i ponosił koszty związane z jego utrzymaniem, to obecnie Skarżący nie jest w stanie ponosić kosztów związanych z utrzymaniem wnuka w DPS, ze względu na swój stan zdrowia, koszty leczenia, oraz przeznaczanie całości emerytury na pokrycie kosztów pobytu w placówce.
Sąd podkreśla, że przepisy dotyczące zasad ustalania odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej mają charakter bezwzględnie obowiązujący i jako takie muszą być ściśle stosowane, bez możliwości jakichkolwiek odstępstw. Ustawodawca nie pozostawił w tym zakresie organom administracji możliwości działania w ramach uznania administracyjnego i pominięcia lub uwzględniania innych kryteriów niż te, które zostały wskazane w ustawie.
Organy nie dokonały zatem w sprawie koniecznych ustaleń faktycznych, a tym samym nie rozpoznały sprawy w jej całokształcie, stosownie do wymogów wynikających z art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., naruszając w istotny sposób te regulacje oraz przepisy postępowania administracyjnego: art. 6, art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a.
13. W kontrolowanym postępowaniu doszło również do naruszenia art. 64 u.p.s. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli m.in.: występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza ponoszenie opłaty za innych członków rodziny w DPS, ośrodku wsparcia lub innej placówce (pkt 1), długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych (pkt 2).
Jak wynika z akt sprawy, Skarżący reprezentowany przez córkę złożył wniosek o zwolnienie go z przedmiotowej opłaty w odwołaniu od decyzji Burmistrza z dnia [...] października 2023 r. nr [...], która została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją SKO. Ani w sentencji tej decyzji, ani w sentencji poprzedzającej ją decyzji Wójta, nie ma rozstrzygnięcia o sposobię załatwienia tego wniosku przez organ. Tymczasem w aktualnym orzecznictwie (ukształtowanym po zmianie brzmienia zdania wstępnego w art. 64 u.p.s., która miała miejsce dnia [...] października 2019 r.) przyjmuje się, że strona obowiązana do wnoszenia opłaty może złożyć wniosek o zwolnienie z tej opłaty częściowo lub całkowicie w toku postępowania o ustalenie wysokości opłaty, a organ jest wówczas zobowiązany do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłat w decyzji ustającej ich wysokość (por. wyroki NSA: z 11 stycznia 2023 r., sygn. akt I OSK 318/22, z 19 września 2023 r., sygn. akt I OSK 1865/21). Skoro zatem Skarżący w toku prowadzonego postępowania administracyjnego był uprawniony do ubiegania się o zwolnienie z opłaty i z takim wnioskiem wystąpił wraz z odwołaniem od decyzji Organu I instancji, organy były zobowiązane do orzeczenia w przedmiocie zwolnienia z opłaty w decyzji ustającej jej wysokość, czego w sprawie zaniechano.
14. Podsumowując stwierdzić należy, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego, tj. art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 oraz art. 64 u.p.s., które to naruszenie miało wpływ na wynik sprawy, a także z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponownie rozpoznając sprawę Organy uwzględnią ocenę prawną przedstawioną w niniejszym uzasadnieniu i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania.
Obowiązkiem Organu będzie ustalenie aktualnej sytuacji dochodowej Skarżącego z uwzględnieniem wszystkich ograniczeń ustawowych wynikających z treści art. 61 ust. 2d w zw. z art. 103 ust. 2 u.p.s., w tym szeroko rozumianych możliwości Skarżącego, a następnie przełożenie tych rozważań na finalne rozstrzygnięcie. Ponadto Organ wyda równocześnie rozstrzygnięcie w przedmiocie złożonego przez Skarżącego wniosku o zwolnienie od ponoszenia opłaty za pobyt wnuka w DPS. W kontekście dokumentów dotyczących stanu zdrowia Skarżącego, organ dokona analizy przesłanki zwolnienia z opłaty, o której mowa w art. 64 pkt 2 u.p.s. (długotrwała choroba). Organ rozważy ponadto spełnienie przesłanki z art. 64 pkt 1 u.p.s., zgodnie z którym "osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce".
Sąd zauważa, że treść tego przepisu należy interpretować w sposób skutkujący uznaniem, że skoro ponoszenie opłaty za pobyt innych członków rodziny w DPS, ośrodku wsparcia lub innej placówce warunkuje zwolnienie, to tym bardziej ponoszenie opłaty za siebie przesłankę z art. 64 pkt 1 u.p.s. spełnia.
15. Mając na uwadze powyższe sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Organu I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2024 r., poz. 935 z późn. zm.). O kosztach orzekł na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a.
Powołane w treści uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: www.orzeczenia.nsa.gov.pl