II SA/Sz 710/23

II SA/Sz 710/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-10-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Gospodarka mieniem
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 1 pkt 4, art. 7, art. 8, art 9, art. 63 par. 2, art. 64 par. 2, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1 i 3, art. 217 par. 1 i 2, art. 218 par. 1 i 2, art. 219
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1495
art. 7
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo  własności tych gruntów
Dz.U. 2023 poz 146
art. 10 ust. 1, art. 100
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 26 października 2023 r. sprawy ze skargi Spółki A na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 5 lipca 2023 r. nr [...] w przedmiocie wydania zaświadczenia I. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza C. z dnia 29 marca 2023 r., znak [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie na rzecz strony skarżącej Spółki A kwotę 597 (pięćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Postanowieniem z 5 lipca 2023 r., nr [...], wydanym
na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144, art. 217 i art. 218 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a."), po rozpatrzeniu zażalenia C. Spółka z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą w S. (zwana dalej: "Spółką"
lub "skarżącą"), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie (zwane dalej: "organem II instancji"), utrzymało w mocy postanowienie Burmistrza C. (zwanego dalej: "organem I instancji") z 29 marca 2023 r., nr [...]
w przedmiocie odmowy wydania zezwolenia na wykreślenie zapisu z działu księgi wieczystej o treści hipoteka przymusowa zwykła w wysokości [...] zł wraz
z odsetkami, z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności.
W uzasadnieniu postanowienia organ II instancji wskazał, że postanowieniem
z 29 marca 2023 r., po rozpoznaniu wniosku Spółki (z 15 marca 2023 r.) organ
I instancji odmówił wydania zezwolenia na wykreślenie zapisu z działu IV księgi wieczystej [...] o treści hipoteka przymusowa zwykła w wysokości
[...] zł wraz z odsetkami, z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego
w prawo własności działki nr [...] położonej w obr. K. , gm. C.. Organ
I instancji podniósł, że zgodnie z decyzją Burmistrza C. z 25 października
2001 r., Spółka została zobowiązana do spłaty należnej opłaty z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Na konto Urzędu Miejskiego w C. do dnia wydania niniejszego postanowienia nie wpłynęła należna kwota wynikająca z ww. decyzji. Organ wskazał, że z uwagi na to, że nie dysponuje dokumentami potwierdzającymi uiszczenie opłaty "przekształceniowej", brak jest podstaw do wydania zezwolenia na wykreślenie hipoteki.
Spółka, zastępowana przez pełnomocnika, wniosła zażalenie na powyższe postanowienie organu I instancji z 29 marca 2023 r., któremu zarzuciła naruszenie przepisów, mające wpływ na treść postanowienia, tj.:
1) art. 217 § 2 pkt 2 k.p.a., poprzez odmowę wydania zaświadczenia na żądanie Spółki ze względu na jej interes prawny, tj. o wydanie zezwolenia na wykreślenie z zapisu działu IV hipoteki księgi wieczystej, pomimo ziszczenia się przesłanek uprawniających Spółkę do uzyskania przedmiotowego zaświadczenia,
2) art. 70 § 1 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa, poprzez niezastosowanie tego przepisu i nieuwzględnienie, że zobowiązanie zabezpieczone hipoteką przymusową wpisaną do księgi wieczystej uległo przedawnieniu, a w dalszej kolejności do niewydania zezwolenia na jej wykreślenie, z uwagi na brak wpłaty przez Spółkę należnej kwoty wynikającej z decyzji z 25 października 2001 r., pomimo że zobowiązanie przedawniło się,
3) art. 100 ustawy z 6 lipca 1986 r. o księgach wieczystych i hipotece, poprzez niewydanie Spółce zaświadczenia uprawniającego do wykreślenia wpisu hipoteki przymusowej z księgi wieczystej, a tym samym niedokonanie przez organ jako wierzyciela wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej.
Powołanym na wstępie postanowieniem z 5 lipca 2023 r. organ II instancji utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji z 29 marca 2023 r.
Organ II instancji wskazał, że z przekazanych mu akt sprawy wynika, że Burmistrz C. decyzją z dnia 25 października 2001 r. orzekł o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w K. oznaczonej jako działka nr [...] ujawnionej w księdze wieczystej nr KW [...] na rzecz dotychczasowych użytkowników wieczystych tego gruntu, tj. E. K. i P. K.. W przedmiotowej decyzji ustalono opłatę za przekształcenie w wysokości [...] zł i rozłożono ją na wniosek strony na 10 rat rocznych. W pkt 5 tej decyzji wskazano, że opłata z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności podlega zabezpieczeniu hipotecznemu.
Na skutek powyższej decyzji, w księdze wieczystej [...] wpisana została hipoteka przymusowa zwykła w wysokości [...] zł wraz z odsetkami, z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności na rzecz Gminy C.. W dniu 24 kwietnia 2015 r. Spółka nabyła od E. K. i P. K. ww. nieruchomość wraz ze wszystkimi obciążeniami ujawnionymi w dziale III i IV księgi wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości.
Jak wskazał organ II instancji, obecnie wnioskiem z 15 marca 2023 r. Spółka wystąpiła o wydanie zaświadczenia w celu wykreślenia powyższej hipoteki przymusowej z działu IV księgi wieczystej.
Organ wskazał na brzmienie art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Wyjaśnił, że wydawanie zaświadczeń przez organy administracji normują przepisy Działu VII Kodeksu postępowania administracyjnego i powołał brzmienie art. 217 § 1 i 2 oraz art. 218 k.p.a. Podniósł m.in., że zaświadczenie nie rozstrzyga żadnej sprawy, nie tworzy nowej sytuacji prawnej, ani też nie kształtuje bezpośrednio stosunku prawnego.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, organ II instancji przyznał rację twierdzeniu organu I instancji, iż w realiach tej sprawy brak jest podstaw do wydania zaświadczenia o treści żądanej przez Spółkę . Z ustaleń poczynionych przez organ I instancji wynika, że opłata z tytułu przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności nie została wniesiona w pełnej wysokości. Skoro zatem w niniejszej sprawie z dokumentacji będącej w posiadaniu organu wynikało, że na dzień złożenia wniosku o wydanie zaświadczenia wnioskodawczyni posiadała zaległość w zapłacie opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, której spłata została zabezpieczona dokonanym w księdze wieczystej wpisem hipoteki przymusowej, to organ nie mógł wydać zaświadczenia, które stwierdzałoby brak zaległości w zapłacie przedmiotowej opłaty z uwagi na jej wygaśnięcie ze względu na mające mieć miejsce, według wnioskodawczyni, przedawnienie spornych zobowiązań. Konsekwentnie, organ nie mógł wydać zaświadczenia o wyrażeniu zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej na nieruchomości objętej księgą wieczystą w zakresie spornych zobowiązań.
Organ II instancji wskazał jednocześnie, że w sytuacji gdy wierzyciel nie znajduje podstawy do wydania zaświadczenia, to potwierdzenia wygaśnięcia wierzytelności nie można uzyskać w trybie przepisów k.p.a. W takiej sytuacji dłużnikowi służyć może tylko powództwo o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym na podstawie art. 10 w związku z art. 31 ust. 2 ustawy o księgach wieczystych i hipotece.
Mając na uwadze powyższe, za niezasadne organ II instancji uznał zarzuty naruszenia przepisów prawa wskazanych w zażaleniu.
C. Spółka z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą
w S., zastępowana przez radcę prawnego, wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na postanowienie organu II instancji
z 5 lipca 2023 r. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia ze wskazaniem organowi podstaw wydania oświadczenia o zezwoleniu na wykreślenie z działu IV księgi wieczystej hipoteki przymusowej zwykłej, na sumę hipoteczną [...] zł, wraz z odsetkami, z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Ponadto skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym oraz o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych z uwzględnieniem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Wydanemu postanowieniu skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów, mające wpływ na treść zaskarżonego postanowienia, tj.:
1) art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez brak dokonania wyczerpujących ustaleń koniecznych dla wydania zaskarżonego postanowienia, a tym samym nieprzeprowadzenie pełnego oraz rzetelnego postępowania dowodowego poprzedzającego wydanie zaskarżonego postanowienia, co polegało na uznaniu, że po stronie skarżącej nie występuje brak zaległości w zapłacie opłaty przekształceniowej z uwagi na przedawnienie roszczenia o jej zapłatę, w sytuacji, kiedy Gminie C. nie przysługuje względem skarżącego nieprzedawniona i wymagalna wierzytelność;
2) art. 217 § 2 pkt 2 w zw. z art. 218 § 1 k.p.a., poprzez odmowę wydania zaświadczenia na żądanie strony ze względu na jej interes prawny, tj. o wydanie zezwolenia na wykreślenie z zapisu działu IV hipoteki księgi wieczystej, pomimo ziszczenia się przesłanek uprawniających skarżącą do uzyskania przedmiotowego oświadczenia o wyrażeniu zgody na wykreślenie wpisu hipoteki z księgi wieczystej,
3) art. 70 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, poprzez niezastosowanie tego przepisu i nieuwzględnienie, że zobowiązanie zabezpieczone hipoteką przymusową wpisaną do księgi wieczystej numer uległo przedawnieniu, a w dalszej kolejności do niewydania zezwolenia na jej wykreślenie, z uwagi na brak wpłaty przez skarżącą należnej kwoty wynikającej z decyzji Burmistrza C. z 25 października 2001 r., pomimo iż zobowiązanie przedawniło się,
4) na wypadek nieuwzględnienia zarzutu wskazanego w pkt 3, naruszenie art. 118 Kodeksu cywilnego, poprzez nieuwzględnienie, że zobowiązanie zabezpieczone hipoteką przymusową wpisaną do księgi wieczystej uległo przedawnieniu, a w dalszej kolejności do niewydania zezwolenia na jej wykreślenie, z uwagi na brak wpłaty przez wnioskodawczynię należnej kwoty wynikającej z decyzji Burmistrza C. z 25 października 2001 r., pomimo iż zobowiązanie przedawniło się,
5) art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez utrzymanie w mocy postanowienia organu I instancji z 29 marca 2023 r., w sytuacji, kiedy spełnione zostały przesłanki zmiany zaskarżonego postanowienia, co doprowadziło do pozostawienia w obrocie orzeczenia nieodpowiadającego prawu,
6) art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, poprzez niewydanie skarżącej pisemnego oświadczenia uprawniającego do wykreślenia wpisu hipoteki przymusowej z księgi wieczystej, a tym samym niedokonanie przez organ jako wierzyciela wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej.
W uzasadnieniu skargi wnosząca ją wskazała, że według jej wiedzy celem odzyskania należności wynikających z decyzji Burmistrza C. z 25 października 2001 r. nie były prowadzone żadne czynności egzekucyjne tak względem samej skarżącej, jak i jej poprzedników prawnych. Fakt ten nie został zaprzeczony w toku prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania. Skarżąca wskazała na wyrok z 8 października 2013 r., sygn. akt: SK 40/12, w którym Trybunał Konstytucyjnego orzekł, że art. 70 Ordynacji podatkowej (dalej w skrócie: "o.p.") w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1998 r. do 2002 r., przewidujący, że zobowiązania podatkowe zabezpieczone hipoteką nie przedawniają się, jest niezgodny Konstytucją RP. Z dniem 1 stycznia 2003 r. treść 70 § 6 o.p. zmieniła się, ale ustawodawca dodał art. 70 § 8 o.p., powtarzający dotychczasową, a więc zakwestionowaną przez Trybunał Konstytucyjny, treść art. 70 § 6 o.p. W niniejszej sprawie, na podstawie art. 70 § 1 o.p., wierzytelność zabezpieczona hipoteką przymusową uległa przedawnieniu, zatem brak jest możliwości prowadzenia skutecznej egzekucji świadczeń w drodze przymusu państwowego. Co więcej, gdyby uznać, że wierzytelność nie ma charakteru publicznoprawnego i nie mają do niej zastosowania przepisy o.p., to rozpatrywana wierzytelność zabezpieczona rzeczowo uległa także przedawnieniu na zasadach ogólnych wynikających z przepisów prawa cywilnego (art. 118 i nast. K.c.).
Skarżąca uważa, że organy obu instancji orzekające w kontrolowanej sprawie dopuściły się w naruszenia przepisów prawa materialnego normujących kwestię przedawnienia roszczeń, poprzez ich niezastosowanie. Naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy, gdyż skutkowało przyjęciem błędnego poglądu, że roszczenie o zapłatę opłaty za przekształcenie nie podlega przedawnieniu. Tym samym naruszone zostały przepisy art. 7 i art. 77 k.p.a., które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Jak dalej argumentowała skarżąca, zgodnie z art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. W niniejszej sprawie czynnością tego rodzaju byłoby wydanie zaświadczenia uprawniającego wnioskodawczynię do złożenia stosownego wniosku wieczystoksięgowego, z uwagi na fakt, że zabezpieczenie rzeczowe wygasło. Organ odmówił jednak, mimo spełnienia przesłanek ku temu wydania listu mazalnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że przedmiotem kontroli sądowej jest zgodność z prawem zaskarżonego aktu, przy czym w sprawowaniu tej kontroli sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej: "p.p.s.a.").
Na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a. niniejsza sprawa, dotycząca postanowienia, podlegała rozpoznaniu w trybie uproszczonym.
Sądowa kontrola sprawy dokonana z uwzględnieniem ww. kryterium legalności działań organu administracji publicznej potwierdziła zasadność wniesionej skargi, jednakże nie z powodów skargą podnoszonych.
Przedmiot sprawy objętej skargą dotyczy postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie utrzymującego w mocy postanowienie organu I instancji odmawiającego wydania zezwolenia na wykreślenie z księgi wieczystej hipoteki przymusowej zwykłej.
Przedmiotowe postanowienie zostało wydane w oparciu o przepisy działu
VII ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U.
z 2022 r., poz. 2000 r., zwanej dalej: "k.p.a."). Zgodnie z art. 217 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej wydaje zaświadczenie na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie. W myśl art. 217 § 2 k.p.a., zaświadczenie wydaje się, jeżeli:
1) urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa;
2) osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego.
Stosownie do art. 218 § 1 k.p.a., w przypadkach, o których mowa w art. 217 § 2 pkt 2, organ administracji publicznej obowiązany jest wydać zaświadczenie, gdy chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów bądź z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Organ administracji publicznej, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w koniecznym zakresie postępowanie wyjaśniające(§ 2).
Uzupełniająco wskazać należy, że w myśl art. 1 pkt 4 k.p.a., Kodeks normuje postępowanie w sprawach wydawania zaświadczeń. Postępowanie to ma charakter administracyjny, lecz nie jest postępowaniem administracyjnym w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a. Nie jest jednak kwestionowany pogląd, że w sprawach nieuregulowanych w przepisach Działu VII k.p.a., odpowiednie zastosowanie mają przepisy o ogólnym postępowaniu administracyjnym, a zwłaszcza zasady ogólne k.p.a. Organ administracji rozpoznając wniosek o wydanie zaświadczenia potwierdza stan wynikający z jego ewidencji, rejestrów bądź innych danych.
Ma to istotne znaczenie na gruncie niniejszej sprawy, biorąc pod uwagę żądanie wyrażonego przez skarżącą w piśmie z 15 marca 2023 r. o następującej treści: "Wniosek o wydanie zaświadczenia na wykreślenie ksiąg wieczystych". Tak zakreślonemu żądaniu organ I instancji nadał bieg w trybie przepisów k.p.a. dotyczących wydania zaświadczenia. W wyniku rozpatrzenia podania organ wydał postanowienie na podstawie art. 219 k.p.a., o odmowie wydania zezwolenia na wykreślenie hipoteki przymusowej zwykłej z księgi wieczystej. Zaskarżonym postanowieniem organ II instancji zaaprobował sposób rozpatrzenia podania przez organ I instancji we wskazany wyżej sposób.
W ocenie Sądu, organy obu instancji w kontrolowanej sprawie, co najmniej przedwcześnie odczytały i zakwalifikowały pismo skarżącej jako wolę wnioskodawcy uzyskania zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej z księgi wieczystej, a przy tym zastosowały do rozpatrzenia podania instytucję wydania zaświadczenia.
Z zebranego w aktach materiału dowodowego, wynika że skarżąca jest zainteresowana wykreśleniem z księgi wieczystej hipoteki przymusowej zwykłej, ustanowionej w konsekwencji wydanej decyzji o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej i ustaleniu opłaty za przekształcenie tego prawa. Przedmiotowa opłata za przekształcenie prawa własności ma charakter cywilnoprawny (patrz. Ł. Sanakiewicz, Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów. Komentarz, wyd. II, komentarz do art. 7 ustawy z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów, opubl. w Lex).
Wyjaśnić należy, że zgodnie z art. 100 ustawy z 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2023 r., poz. 1984), w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej. Jak wskazuje się w judykaturze, wyrażenie zgody przez wierzyciela na wykreślenie hipoteki jest czynnością cywilnoprawną, a nie działaniem z zakresu administracji publicznej, tym samym nie istnieje decyzyjny tryb załatwiania takich spraw. Dotyczy to wszystkich wierzycieli, w tym wierzycieli publicznoprawnych. Wypowiedź wierzyciela (np. naczelnika urzędu skarbowego) w zakresie odmowy wyrażenia zgody na wykreślenie hipoteki przymusowej przybiera formę pisma, ponieważ nie istnieją podstawy faktyczne ani prawne, aby nadać jej formę aktu administracyjnego, decyzji czy postanowienia (por. wyrok WSA we Wrocławiu z 16 maja 2012 r., sygn. akt I SA/Wr 281/12). Z kolei usunięciu ewentualnej niezgodności pomiędzy stanem wynikającym z treści księgi wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym, służy powództwo na podstawie art. 10 ust. 1 ww. ustawy.
Należy też na gruncie sprawy uwzględnić, że w świetle przepisów działu VII k.p.a., wydanie zaświadczenia, jest czynnością materialno-techniczną, co do zasady odtwórczą, która ze swej istoty stanowić ma jedynie odzwierciedlenie danych będących w dyspozycji organów, tj. informacji wynikających z prowadzonych przez nie ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w posiadaniu organu (por. wyrok NSA z 16.września 2005 r., sygn. akt II OSK 36/05, z 30 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1433/09; z 4 lipca 2012 r., sygn. akt II OSK 1494/12). Zaświadczenie to jest aktem wiedzy organu o określonych faktach lub stanie prawnym, stanowi urzędowe poświadczenie tego, co jest organowi wiadome i sprowadza się do opisu sytuacji (faktycznej lub prawnej) wynikającej z posiadanych przez organ rejestrów (por. wyroki NSA: z dnia 6 maja 2014 r. sygn. akt II FSK 760/14; z dnia 2 grudnia 2015 r. sygn. akt II FSK 2891/13, z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I FSK 2276/18, z dnia 30 stycznia 2019 r. sygn. akt I FSK 2276/18). W orzecznictwie wskazano, że zaświadczenie nie może kształtować, czy determinować istnienia bądź zakresu uprawnień lub obowiązków podmiotów wnioskujących o jego wydanie ani rozstrzygać jakichkolwiek kwestii spornych. Organ działając w trybie zaświadczeniowym nie jest upoważniony do oceny stanu przedawnienia zobowiązania. Także przyjęta przez ustawodawcę forma zaświadczenia, będącego potwierdzeniem faktów albo stanu prawnego. Wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w jego posiadaniu, wyklucza możliwość nadania zaświadczeniu formy oświadczenia woli
w postaci "wyrażenia zgody" na wykreślenie hipoteki (patrz wyrok WSA w Gdańsku z 14 września 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 163/23). Zaświadczenie jest więc aktem wiedzy, a nie woli organu.
Zdaniem Sądu, badając wniosek skarżącej z 15 marca 2023 r. organ winien mieć na względzie zarówno treść pisma i wynikający z niej zamiar wnoszącego pismo, przy uwzględnieniu wyżej przewidzianych możliwości działania organu administracji publicznej, z zachowaniem prawem określonej formy tego działania. Istotne jest przede wszystkim ustalenie rzeczywistych intencji wnoszącego podanie, czego zdaniem Sądu, organ nie wyjaśnił w kontrolowanej sprawie.
O tym, jaki rodzaj pisma strona wnosi do organu, decyduje jej wola. Nie można przyjąć, że jeżeli żądanie jest zredagowane niezręcznie i mało zrozumiale, to organ administracji publicznej jest uprawniony do sprecyzowania treści żądania, jest to niedopuszczalne, gdyż mogłoby to doprowadzić do niedopuszczalnej zmiany żądania, wbrew intencji wnoszącego podanie (por. wyrok NSA z 21 grudnia 2009 r., sygn. akt II OSK 796/09). Prawo do określenia charakteru pisma i zinterpretowania jego treści -w przypadku wątpliwości - przyznane zostało wyłącznie podmiotowi wnoszącemu pismo (podanie), a nie organowi, jednak nie zwalnia to organu od podjęcia się wyjaśnienia, które umożliwiłoby osobie wnoszącej podanie ewentualne usunięcie braków i wyjaśnienie wątpliwych kwestii, w tym wyjaśnienie rzeczywistej woli, poprzez sprecyzowanie żądania. Powinność taka wynika z zasad ogólnych postępowania określonych w art. 9 k.p.a., bowiem to na organie spoczywa obowiązek czuwania, aby strona z powodu nieznajomości prawa, czy też nieprecyzyjnego sformułowania swoich żądań, nie poniosła uszczerbku w dochodzeniu swoich racji. Organy administracji obowiązane są też prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli (art. 8 k.p.a.). Ponadto treść art.
7 k.p.a. w której określono zasadę prawdy obiektywnej, sprowadza się do obowiązku organu dokładnego ustalenia żądania strony, ponieważ to ono zakreśla granice danej sprawy. W myśl art. 63 § 2 k.p.a., pismo strony powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby, od której pochodzi, jej adres i żądanie oraz czynić zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach szczególnych. W sytuacji więc, gdy organ orzekający ma wątpliwości co do charakteru pisma (z uwagi na jego sposób zredagowania, czy użyte nieprecyzyjne sformułowania), jego obowiązkiem jest zwrócenie się do strony o sprecyzowanie złożonego przez nią podania w trybie przewidzianym w art. 64 § 2 k.p.a. W takim bowiem przypadku należy przyjąć, iż występują braki formalne pisma w zakresie sformułowania żądania (art. 63 § 2 k.p.a.), uniemożliwiające prawidłową jego kwalifikację, a poprzez to nadanie pismu właściwego biegu i rozpoznanie go we właściwym trybie. Istnienie zaś takich braków podania obliguje organ do podjęcia czynności określonych w ww. przepisie art. 64 k.p.a.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że nie została należycie wyjaśniona przez organ treść podania skarżącej o "wydanie zaświadczenia na wykreślenie ksiąg wieczystych", a więc rzeczywista wola wnoszącej podanie. Organ zamiast wyjaśnić, przy udziale skarżącej przedmiot i zakres żądania zawartego w piśmie złożonym przez nią w dniu 15 marca 2023 r. uznał treść tego pisma za jednoznaczną, co przy założeniu, że skarżąca domagała się aktu wiedzy od organu (zaświadczenia), nie koresponduje z treścią podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia, którym organ wyraził akt woli w sprawie wydania zezwolenia na wykreślenie hipoteki ustanowionej na rzecz gminy, dotyczącej wierzytelności mającej charakter cywilnoprawny.
Kierując się powyższym Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Organ I instancji naruszył art. 7, art., 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 80 i w konsekwencji
art. 107 § 1 i 3 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na jej wynik, bowiem nie podjął niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia żądania skarżącej
i w konsekwencji wydał swe rozstrzygnięcie przedwcześnie. Stan ten zaaprobował organ II instancji treścią rozstrzygnięcia wyrażoną w zaskarżonym postanowieniu. Uwzględniając zakres stwierdzanych naruszeń, Sąd za niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy uznał więc uchylenie nie tylko zaskarżonego postanowienia, ale także postanowienia wydanego w tej sprawie przez organ I instancji.
W tym miejscu wymaga podkreślenia, że nie jest rolą Sądu wyjaśnianie rzeczywistej woli skarżącej zawartej w piśmie z 15 marca 2023 r., w szczególności, czy jest to wniosek o wyrażenie zgody na wykreślenie hipoteki z księgi wieczystej
(jak zadaje się przyjął to organ) albo wniosek o wydanie zaświadczenia w trybie k.p.a., czy też innego rodzaju żądanie. Zbadane tej kwestii należało natomiast do podstawowych obowiązków organu, który powinien dogłębnie wyjaśnić powyższe zastrzeżenia, a dopiero w zależności od wyników tego wyjaśnienia, odnieść się do żądania skarżącej w przewidzianym prawem trybie i formie.
Ponownie rozpoznając sprawę organ zobowiązany będzie do zastosowania się do sformułowanych wyżej zaleceń i doprowadzić do wyjaśnienia wskazanych wątpliwości dotyczących charakteru żądania skarżącej, w zależności od poczynionych ustaleń nadanie temu pismu stosownego biegu.
Z tych względów Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzającej je postanowienie organu I instancji z 29 marca 2023 r., o czym orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach zasądzonych na rzecz skarżącej od organu, Sąd orzekł, jak w pkt II sentencji wyroku, w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Orzeczenia sądów administracyjnych powołane w uzasadnieniu niniejszego wyroku są dostępne w Internecie na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl.