II SA/Sz 706/24

II SA/Sz 706/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Sokołowska /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Szydłowski
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone orzeczenie
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1359
art. 97 par. 1 i 2, art. 98 par. 1
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Dz.U. 2024 poz 572
art. 97 par. 1 pkt 4, art. 100 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 20 lutego 2025 r. przy udziale Prokuratora Regionalnego w Szczecinie sprawy ze skargi H. G. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. G. na orzeczenie Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie z dnia 8 listopada 2023 r. nr ON.9531.2.402.2023.SO w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego I. uchyla zaskarżone orzeczenie, II. zasądza od Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie na rzecz strony skarżącej H. G. reprezentowanego przez przedstawiciela ustawowego K. G. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
A. D. – przedstawicielka ustawowa małoletniego H. G., dalej jako "dziecko", "małoletni", wystąpiła do Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S., dalej jako "organ I instancji", z wnioskiem o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności dziecka.
Orzeczeniem z dnia 31 lipca 2023 r., organ I instancji zaliczył małoletniego do osób niepełnosprawnych. Orzeczenie zostało doręczone matce dziecka w dniu 11 sierpnia 2023 r.
Od orzeczenia tego, pismem z dnia 4 września 2023 r., odwołanie wniósł ojciec dziecka – K. G., dalej jako "skarżący", podnosząc, że nie brał udziału w postępowaniu, pomimo tego, że posiada pełnię władzy rodzicielskiej w stosunku do dziecka. Wskazał, że orzeczenie otrzymał od matki dziecka, pocztą elektroniczną, w dniu 28 sierpnia 2023 r. Wyjaśnił także, że jesienią 2022 r., podczas toczącego się w MOPR postępowania, wszczętego przez matkę dziecka, małoletni nie wykazywał żadnych objawów niepełnosprawności.
Skarżący domagał się skierowania dziecka, mając na uwadze jego dobro, na ponowne badania, z włączeniem jego, jako rodzica posiadającego pełnię władzy rodzicielskiej.
Następnie, pismami z dnia 25 września 2023 r., skarżący ponownie złożył odwołanie od orzeczenia wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia.
Postanowieniem z dnia 9 października 2023 r., Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. dalej jako "organ odwoławczy", przywrócił skarżącemu termin do wniesienia odwołania od orzeczenia o niepełnosprawności z dnia 31 lipca 2023 r.
Pismem z dnia 30 października 2023 r. matka dziecka wniosła o "wycofanie odwołania od orzeczenia o niepełnosprawności, z dnia 31 lipca 2023 r., wydanego w sprawie jej syna".
Orzeczeniem z dnia 8 listopada 2023 r., Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. , umorzył postępowanie odwoławcze w sprawie ustalenia niepełnosprawności.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wyjaśniono, że zgodnie z § 12 pkt 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r., w sprawie orzekania o niepełnosprawności (Dz. U. z 2021 r. poz. 857 ze zm.), dalej jako "rozporządzenie", zespół wydaje orzeczenie o umorzeniu postępowania w przypadku:
1) zgonu osoby zainteresowanej lub dziecka,
2) wycofania wniosku.
Orzeczenie, stosownie do § 19 ust. 3 pkt 1 rozporządzenia, wydaje przewodniczący zespołu oraz sekretarz lub wyznaczony przez przewodniczącego zespołu – członek zespołu.
Końcowo wskazano, że cofnięcie odwołania w tej sprawie nie narusza prawa, zasad współżycia społecznego ani nie prowadzi do obejścia prawa. Skarżącego pouczono, że od orzeczenia przysługuje odwołanie do Sądu Rejonowego [...] w S., [...] Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych.
Od orzeczenia tego skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł odwołanie - zgodnie z pouczeniem, podnosząc zarzuty:
1) naruszenia § 12 pkt 2 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności, wydanego na podstawie art. 6c ust. 9 Ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie na jego podstawie orzeczenia o umorzeniu postępowania przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności na "prośbę wycofania odwołania" złożoną przez A. D., w sytuacji, gdy zgodnie z treścią przepisu orzeczenie takie może wydać Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w przypadku wycofania wniosku;
2) naruszenie art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych poprzez bezpodstawne zaliczenie małoletniego H. G. do osób niepełnosprawnych w sytuacji, gdy małoletni H. nie ma naruszonej sprawności fizycznej lub psychicznej o przewidywanym okresie trwania powyżej 12 miesięcy, jak również nie cierpi z powodu wady wrodzonej, długotrwałej choroby lub uszkodzenia organizmu, powodujących konieczność zapewnienia mu całkowitej opieki lub pomocy w zaspokajaniu podstawowych potrzeb życiowych w sposób przewyższający wsparcie potrzebne osobie w danym wieku;
3) naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodne oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności znajdującej się w aktach sprawy dokumentacji medycznej, w tym wyników badań i opinii przedłożonych przez matkę małoletniego H. G., a w konsekwencji poczynienie błędnych ustaleń faktycznych w sprawie oraz przyjęcie, że przeprowadzone badania i wykonane opinie uzasadniając zaliczenie małoletniego H. G. do osób niepełnosprawnych;
4) naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie zapewnienia ojcu dziecka którego dotyczyło postępowanie o stwierdzenie niepełnosprawności czynnego udziału w postępowaniu, w tym umożliwienia mu wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem orzeczenia;
5) naruszenie art. 7 § 1 k.p.a. poprzez niedokładne wyjaśnienie stam faktycznego, co doprowadziło do wydania orzeczenia w przedmiocie zaliczenia do osób niepełnosprawnych małoletniego H. G..
Skarżący wniósł o zmianę w całości orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekanie o Niepełnosprawności z dnia 31 lipca 2023 r. w sprawie o numerze [...], które na skutek wydania orzeczenia o umorzeniu postępowania z dnia 8 listopada 2023 r. przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. , o numerze [...], stało się ostateczne, poprzez wskazanie, że małoletni H. G. nie zalicza się do osób niepełnosprawnych.
Skarżący sformułował także szereg wniosków dowodowych.
W odpowiedzi na odwołanie organ wniósł o jego oddalenie i nieobciążanie go kosztami postępowania, na zasadzie art. 102 k.p.c.
Organ zwrócił uwagę na to, że stroną postępowania w niniejszej sprawie jest małoletni, gdyż postępowanie dotyczy jego uprawnień, a reprezentujący go rodzice mają obowiązek wspólnie rozstrzygać o istotnych sprawach dotyczących dziecka, mając na uwadze jedynie jego dobro. Organ podkreślił, że w przypadku braku porozumienia, decyzję może podjąć za nich jedynie sąd opiekuńczy, a nie organ administracji publicznej.
Postanowieniem z dnia 7 lutego 2024 r. Sąd Rejonowy [...] w S., [...] Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, przekazał sprawę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, jako dotyczącą kontroli niemerytorycznego orzeczenia organu, do której nie jest właściwy sąd ubezpieczeń społecznych.
Pismem z dnia 13 lutego 2025 r., Prokurator Regionalny w S. , dalej jako "Prokurator", zgłosił udział w postępowaniu i wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a."
Prokurator podniósł, że stroną postępowania administracyjnego w przedmiocie orzeczenia o niepełnosprawności jest osoba, o której niepełnosprawności organ ma rozstrzygnąć. W przypadku gdy osoba ta jest małoletnia, tak jak w niniejszej sprawie, w postępowaniu reprezentują go rodzice, pod których władzą rodzicielską dziecko się znajduje. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka (art. 98 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 –t.j.), dalej jako "k.r.o." Jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania (art. 97 §1 k.r.i o.), jednakże o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy (art. 97 § 2 k.r.o.).
Prokurator wywiódł, że skoro pojęcie "istotnych spraw dziecka" nie jest sprecyzowane w ustawie, to w każdym przypadku okoliczności danej sprawy winny być szczegółowo rozpatrywane, w kontekście przede wszystkim wagi danej sprawy dla sytuacji faktyczno-prawnej dziecka, aktualnej i przyszłej. Wskazał, że w przypadku istotnych sprawach dziecka każdy z przedstawicieli ustawowych jest umocowany do reprezentacji dziecka i składania w jego imieniu oświadczeń woli. Czym innym jest jednak prawo działania w charakterze przedstawiciela ustawowego w relacjach z osobami, urzędami (reprezentacja dziecka stosownie do treści art. 98 § 1 k.r.o.), a czym innym jest podejmowanie decyzji, wypracowanie merytorycznego stanowiska w istotnej sprawie dziecka (wykonywanie władzy rodzicielskiej stosownie do art. 97 k.r.o.). W tym ostatnim zakresie musi dojść do porozumienia rodziców, ich wola musi być uzgodniona, zaś samo przekazanie takiej woli na zewnątrz może zrealizować skutecznie każdy z rodziców. Brak porozumienia między rodzicami odnośnie istotnej sprawy dziecka każdorazowo powoduje, że zastąpić ich musi w tym sąd opiekuńczy.
Zdaniem Prokuratora, orzeczenie o niepełnosprawności małoletniego należy do istotnych spraw dziecka. Orzeczenie to wydawane na określony czas niewątpliwie zmienia sytuację faktyczno-prawną dziecka (pozwala choćby na korzystanie z właściwych świadczeń, czy udogodnień edukacyjnych, terapii).
W badanej sprawie, z treści ich pism złożonych przed organem administracji jednoznacznie wynika, że rodzicie dziecka pozostają w konflikcie i nie są zgodni co do tego, czy orzeczenie o niepełnosprawności małoletniego w ogóle powinno być wydane. Jaskrawym przejawem braku porozumienia było złożenie odwołania od decyzji zaliczającej dziecko do osób niepełnosprawnych przez ojca, który - jak należy wnioskować z jego pism - nie wyrażał zgody na zainicjowanie takiego postępowania przez matkę, a następnie złożenie oświadczenia przez matkę o cofnięciu odwołania wniesionego przez ojca.
W tej sytuacji, w ocenie Prokuratora, organ II instancji nie powinien procedować, a z pewnością nie mógł uznać za skuteczne cofnięcia odwołania, bez wyrażenia przez sąd opiekuńczy zgody tak na złożenie (a w konsekwencji na cofnięcie) odwołania od decyzji zaliczającej małoletniego do osób niepełnosprawnych, jak i na złożenie w ogóle wniosku o wydanie orzeczenia o zaliczeniu małoletniego do osób niepełnosprawnych. Do tego czasu postępowanie administracyjne powinno zostać zawieszone (art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.).
W ocenie prokuratora, mimo braku wskazania w zaskarżonym orzeczeniu art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. to właśnie ten przepis stanowił rzeczywistą podstawę prawną wydanego orzeczenia o umorzeniu postępowania odwoławczego. Organ odwoławczy, jakim jest przecież również WZSON, wydaje bowiem rozstrzygnięcia stosownie do treści art. 138 k.p.a., w tym może umarzyć postępowanie odwoławcze (art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a) w sytuacji jego bezprzedmiotowości. Bezprzedmiotowość postępowania odwoławczego zachodzi natomiast z przyczyn przedmiotowych (np. złożenie odwołania od decyzji jeszcze niewydanej) lub podmiotowych (np. cofnięcie odwołania). W tym ostatnim przypadku organ musi jednak ocenić skuteczność cofnięcia odwołania, co w niniejszej sprawie ma znaczenie kluczowe.
Tym samym, zdaniem Prokuratora, organ II instancji wydając orzeczenie o umorzeniu postępowania odwoławczego naruszył prawo materialne w postaci art. 97 § 2 k.r.i o. przez jego błędne niezastosowanie i orzeczenie o umorzeniu postępowania odwoławczego wobec uznania skuteczności cofnięcia przez matkę odwołania złożonego przez ojca, w sytuacji braku zgody rodziców odnośnie do istotnej sprawy dziecka, jaką jest zaliczenie małoletniego do osób niepełnosprawnych warunkującej konieczność uzyskania zgody sądu opiekuńczego, co miało wpływ na wynik sprawy.
Prokurator wniósł o oddalenie wniosków dowodowych złożonych przez skarżącego.
Na rozprawie w dniu 20 lutego 2025 r., pełnomocnik skarżącego podtrzymał skargę wskazując, że w pełni popiera stanowisko wyrażone przez Prokuratora i oświadczył, że cofa wnioski dowodowe.
Prokurator podtrzymał stanowisko zawarte w piśmie z dnia 13 lutego 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
Skarga jest zasadna.
Jej przedmiotem uczyniono orzeczenie Wojewódzki Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w Szczecinie, który umorzył postępowanie odwoławcze w przedmiocie ustalenia niepełnosprawności małoletniego H. G. przyjmując, że doszło do jego skutecznego cofnięcia.
Na wstępie rozważań należy zauważyć, że w badanej sprawie z wnioskiem o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności wystąpiła matka dziecka. Niewątpliwym jest, iż ojciec dziecka nie brał udziału w postępowaniu pomimo tego, że posiada pełnię władzy rodzicielskiej (okoliczność niesporna).
Jako, że przedmiot sprawy dotyczy niepełnoletniego dziecka, należy wyjaśnić, że zgodnie z art. 97 § 1 k.r.o. jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Stosownie natomiast do art. 98 § 1 k.r.o. rodzice są przedstawicielami ustawowymi dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Jeżeli dziecko pozostaje pod władzą rodzicielską obojga rodziców, każde z nich może działać samodzielnie jako przedstawiciel ustawowy dziecka. Dalej wskazać trzeba, że w art. 97 § 2 k.r.o. przewidziano, iż o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie; w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.
Jak trafnie zauważył Prokurator, pojęcie "istotne sprawy dziecka" nie zostało zdefiniowane, dlatego też w każdym przypadku to, czy sprawa dotyczy tych właśnie spraw winno być badane indywidualnie.
W będącej przedmiotem rozpoznania sprawie postępowanie dotyczyło wydania orzeczenia o niepełnosprawności, czego konsekwencją jest możliwość korzystania przez dziecko z szeregu świadczeń i udogodnień wynikających z rodzaju stwierdzonej niepełnosprawności. Orzeczenie wywołuje również skutki w zakresie sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej, bowiem nakłada na rodziców dziecka szereg obowiązków z orzeczenia wynikających.
Nie ulega zatem, zdaniem Sądu, wątpliwości, że dotyczy ono istotnych spraw dziecka. Oznacza to, że zarówno wszczęcie postępowania w zakresie wydania orzeczenia o niepełnosprawności, jak i wniesienie środków zaskarżenia od orzeczenia wydanego przez organ I instancji, czy też ich cofnięcie, wymagało bądź zgodnego współdziałania rodziców dziecka, bądź zgody sądu opiekuńczego, w przypadku braku porozumienia pomiędzy rodzicami.
Dostrzegł to również organ odwoławczy, wskazując w odpowiedzi na skargę, że w sprawach tego rodzaju, w przypadku braku porozumienia pomiędzy rodzicami, decyzję winien za nich podjąć sąd opiekuńczy.
W badanej sprawie okoliczność, iż rodzice dziecka nie są zgodni co do potrzeby uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności w stosunku do dziecka organowi I instancji nie była znana. Ujawniła się na etapie postępowania przed organem II instancji wraz ze złożeniem odwołania przez ojca dziecka. Konsekwencją tego winno być zatem podjęcie przez organ działań zmierzających do potwierdzenia, czy oboje rodzice podjęli zgodną decyzję o złożeniu wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności małoletniego, a także, ustalenie, czy matka dziecka dysponowała zgodą sądu opiekuńczego na podjęcie działań związanych z uzyskaniem orzeczenia. Z kolei ojciec dziecka winien wylegitymować się zgodą sądu opiekuńczego na wniesienie środków zaskarżenia od wydanego przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. orzeczenia.
Jak słusznie zauważył Prokurator, organ odwoławczy nie mógł zatem umorzyć postępowania odwoławczego na podstawie § 12 pkt 2 rozporządzenia, skoro posiadał wiedzę o braku porozumienia pomiędzy rodzicami, a zgodą sądu opiekuńczego na cofnięcie odwołania złożonego przez skarżącego nie dysponował.
Zdaniem Sądu umorzenie postępowania z powołaniem się na § 12 pkt 2 rozporządzenia było niemożliwe również i z tego powodu, że oświadczenie o cofnięciu odwołania złożyła osoba, która odwołania nie wniosła. Nawet przy założeniu, że rodzice mają obowiązek wspólnie działać na rzecz dobra dziecka i wszelkie czynności podejmują w jego imieniu, jako przedstawiciele ustawowi, należy przyjąć, że oświadczenie o cofnięciu odwołania może złożyć tylko osoba, która odwołanie wniosła.
W badanej sprawie koniecznym zatem byłoby podjęcie przez organ działań zmierzających do zobowiązania rodziców dziecka do przedłożenia stosownych zgód sądu opiekuńczego, do czego winni oni zostać zobowiązani na podstawie art. 100 § 1 k.p.a. Do czasu ich uzyskania zasadnym byłoby zawieszenie postępowania w tej sprawie w oparciu o art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonego postanowienia.