II SA/Sz 700/21

II SA/Sz 700/21 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2021-11-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Katarzyna Grzegorczyk-Meder /sprawozdawca/
Marzena Iwankiewicz
Patrycja Joanna Suwaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
III OSK 577/22 - Wyrok NSA z 2023-07-11
Skarżony organ
Burmistrz Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 134 par. 1, art. 153, art. 146 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 127 ust. 7
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1876
art. 17 ust. 1 pkt 11
Usatwa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
at. 69
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder (spr.), Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 listopada 2021 r. sprawy ze skargi I. J. na czynność Burmistrza W. z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zapewnienia bezpłatnego dowozu dziecka na zajęcia integracji sensorycznej stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 890/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził bezskuteczność czynności Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2020 r. określonej jako odmowa zawarcia umowy dotyczącej kosztów dowozu dziecka skarżącej I. J. - T. J. na zajęcia integracji sensorycznej i nakazał w pierwszej kolejności - ustalić realizację jakiego obowiązku dla swojego dziecka skarżąca się domaga, zaś w następnej kolejności - podjąć działania wynikające z przepisów ustawy Prawo oświatowe, zmierzające do jego realizacji.
W piśmie z dnia [...] lutego 2021 r. oraz [...] lutego 2021 r. skarżąca wniosła o zapewnienie bezpłatnego transportu i opieki dla syna T. w czasie przewozu na zajęcia integracji sensorycznej do Centrum Diagnozy i Terapii Dzieci i Młodzieży [...] A. M. w G..
Pismem z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta poinformował skarżącą o odmowie zapewnienia jej synowi – T. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu na zajęcia integracji sensorycznej do Centrum Diagnozy i Terapii Dzieci i Młodzieży [...] A. M. w G..
W piśmie tym wskazano, że w przedmiotowym przypadku nie zachodziła przesłanka wynikająca z art. 32 ust. 6 ustawy Prawo oświatowe, który mówi, że obowiązkiem gminy jest zapewnienie niepełnosprawnym dzieciom pięcioletnim i sześcioletnim oraz dzieciom objętym wychowaniem przedszkolnym na podstawie art. 31 ust. 2 bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższego przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego lub ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. W ocenie organu, brak jest możliwości przyznania żądanego świadczenia również na podstawie art. 127 ust. 7 ustawy Prawo oświatowe, stanowiącego, że gmina może zorganizować bezpłatne dowożenie dziecka objętego wczesnym wspomaganiem rozwoju i jego opiekuna z miejsca zamieszkania dziecka do szkoły lub placówki, w której to wspomaganie jest prowadzone, a w razie potrzeby także bezpłatną opiekę nad dzieckiem w czasie dowożenia. Zgodnie z art. 127 ust. 7 ww. ustawy, organizacja bezpłatnego dowożenia dziecka objętego wczesnym wspomaganiem rozwoju do placówki, w której to wspomaganie jest prowadzone i opiekę podczas dowożenia, ma charakter fakultatywny. Oznacza to, że przepis ten nie nakłada na organ obowiązku wykonania tego zadania. Nie zachodzi zatem żadna z przesłanek do spełnienia żądania skarżącej. Obecnie Gmina W. nie posiada bowiem środka transportu, którym dowożenie to może być realizowane. Organ wyjaśnił, że od dnia [...] września 2020 r. Gmina zapewnia dla synów skarżącej – T. i M. bezpłatne dowożenie do Szkoły Podstawowej w W. oraz Punktu Przedszkolnego przy tej szkole, położonych w gminie M.. W ciągu roku szkolnego ponosi z tego tytułu wysokie koszty, wynoszące około [...] zł. Mając na uwadze powyższe, w oparciu o powołane przepisy, niniejsza odmowa jest, zdaniem organu, uzasadniona.
Pismem z dnia [...] marca 2021 r. skarżąca wniosła do organu o usunięcie naruszenia prawa ww. czynnością.
Pismem z dnia [...] kwietnia 2021 r. I. J. złożyła skargę na czynność Burmistrza Miasta z dnia [...] marca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zapewnienia bezpłatnego dowozu jej dziecka – T. J. na zajęcia integracji sensorycznej (uzupełnioną pismem z dnia [...] maja 2021 r.), wnosząc o uznanie za bezskuteczną ww. czynności oraz o zobowiązanie Burmistrza Miasta do zapewnienia jej synowi T. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przejazdu na zajęcia integracji sensorycznej do Centrum Diagnozy i Terapii Dzieci i Młodzieży "R ." A. M. w G..
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że w niniejszej sprawie organowi nie można postawić zarzutu działania niezgodnego z przepisami prawa. Przypomniał, że skarżąca wniosła o zwrot kosztów przejazdu na zajęcia integracji sensorycznej syna T. do Centrum Diagnozy i Terapii Dzieci i Młodzieży [...] A. M. w G.. Jak wynika z informacji zawartej w elektronicznej Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centrum Diagnozy i Terapii Dzieci i Młodzieży [...] A. M. w G. to nazwa prowadzonej przez osobę fizyczną działalności gospodarczej. Przedsiębiorca ten jest zatem ujęty w rejestrze urzędowym podmiotów gospodarki narodowej jako podmiot, o którym mowa w art. 42 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 czerwca 1995 r. o statystyce publicznej. Jednakże organizacyjno-prawna forma działalności Centrum Diagnozy i Terapii Dzieci i Młodzieży [...] A. M. w G. - tj. działalność gospodarcza osoby fizycznej, nie spełnia kryterium wynikającego z art. 42 ust. 1 pkt 2 ustawy o statystyce publicznej, czyli formy jednostki organizacyjnej niemającej osobowości prawnej. Tym samym uznać należy, zdaniem organu, że Centrum Diagnozy i Terapii Dzieci i Młodzieży [...] A. M. w G. nie jest ośrodkiem rewalidacyjno-wychowawczym, wobec czego nie znajduje zastosowania art. 32 ust. 6 ustawy Prawo oświatowe i zapewnienie T. J. bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu na terapię nie jest możliwy. Niespełnienie warunków formalno-prawnych w zakresie podmiotowości przez Centrum Diagnozy i Terapii Dzieci i Młodzieży [...] A. M. w G. jest samoistną przesłanką wykluczającą możliwość zwrotu kosztów czy też zorganizowania dziecku transportu na zajęcia integracji sensorycznej. Organ podkreślił, że działając w zakresie swoich obowiązków, Gmina W. zapewnia synowi I. J. T. bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do Punktu Przedszkolnego przy Szkole Podstawowej nr [...] w W. , w gminie M., zgodnie z art. 32 ust. 6 ustawy Prawo oświatowe.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 23 25 ze zm. ),zwanej dalej "p.p.s.a.", sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd bada w pełnym zakresie treść zaskarżonego aktu lub czynność, czy też bezczynność organu administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, niezależnie od sformułowanych w skardze twierdzeń i zarzutów. Rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza, że sąd nie może uczynić przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której wniesiono skargę. Sąd administracyjny nie jest wprawdzie związany granicami skargi, ale zawsze jest związany granicami sprawy, w której skarga została wniesiona. Zasada niezwiązania sądu granicami skargi nie oznacza, że sąd nie jest związany granicami przedmiotu zaskarżenia, którym jest konkretny akt lub czynność (lub bezczynność).
Przedmiot rozpoznania w niniejszej sprawie stanowi czynność Burmistrza Miasta polegająca na odmowie zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu syna skarżącej T. J. na zajęcia integracji sensorycznej do Centrum Diagnozy i Terapii Dzieci i Młodzieży "Razem" w G., prowadzonym przez A. M..
Przystępując do badania legalności zaskarżonej czynności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 153 p.p.s.a. sąd oraz organ jest związany wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 890/20.
W wyroku tym sąd w klarowny sposób wyjaśnił istotę opieki nad dzieckiem, u którego stwierdzono potrzebę kształcenia specjalnego oraz konieczność uczęszczania na zajęcia wspomagające z zakresu integracji sensorycznej. Sąd w wytycznych dla organu wskazał na konieczność ustalenia o realizację jakiego obowiązku chodzi, w następnej kolejności zaś na podjęcie działań wynikających z przepisów ustawy Prawo oświatowe zmierzające do jego realizacji.
Jak wynika z akt sprawy załączonych do akt, organ wystąpił do skarżącej o sprecyzowanie realizacji jakiego obowiązku się domaga ( pismo z 5 lutego 2021 r.), pod rygorem przyjęcia, że skarżąca domaga się realizacji obowiązku określonego w art. 127 ust. 7 ustawy Prawo oświatowe. Skarżąca wykonując zobowiązanie organu wskazała jednoznacznie, że domaga się zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu na zajęcia z integracji sensorycznej dla jej dwóch synów T. i M. w Centrum Diagnozy i Terapii Dzieci i Młodzieży [...] w G., prowadzonym przez A. M.. Podkreśliła, że nie jest w stanie we własnym zakresie sfinansować wydatków związanych z dowozem.
Organ odmawiając skarżącej zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu na zajęcia z integracji sensorycznej w pierwszej kolejności stwierdził, iż jakkolwiek w myśl art. 127 ust. 7 Prawa oświatowego gmina może zorganizować bezpłatne dowożenie dziecka objętego wczesnym wspomaganiem rozwoju i jego opiekuna z miejsca zamieszkania dziecka do placówki, w której to wspomaganie jest prowadzone, a w razie potrzeby także bezpłatną opiekę nad dzieckiem w czasie dowożenia, ale realizacja tego zadania ma charakter fakultatywny a nadto gmina nie posiada środka transportu, którym mogłaby realizować dowożenie.
Analiza przepisu art. 127 ust. 7 ustawy Prawo oświatowe faktycznie wskazuje na nieobowiązkowy charakter realizacji przez gminę określonego w nim zadania. Nie oznacza to jednak, że organ powołując się wyłącznie na uznaniowy charakter tego przepisu całkowicie zwolniony jest od jego stosowania.
Przypomnieć w tym miejscu należy, że decyzją z dnia [...] stycznia 2021 r. działającej z upoważnienia Burmistrza Miasta Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w W., synowi skarżącej T. J. zostały przyznane, na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, specjalistyczne usługi opiekuńcze obejmujące terapię z integracji sensorycznej w wymiarze 1,5 godziny tygodniowo. W decyzji organ wskazał, że usługi opiekuńcze będą wykonywane w G. przy ul. [...]. Z treści decyzji wynika również, że skarżąca ponosi odpłatność w wysokości 11% od kwoty [...]zł za godzinę terapii, tj. [...] zł. Pozostałą kwotę opłaca Ośrodek Pomocy Społecznej w W. na podstawie faktury wystawionej przez podmiot realizujący usługi opiekuńcze.
Zestawienie tej decyzji z odmową realizacji dyspozycji normy z art. 127 ust. 7 Prawa oświatowego wskazuje, że z jednej strony Burmistrz Miasta jako organ pomocy społecznej z budżetu gminy przyznaje specjalistyczne usługi opiekuńcze, które są niezbędne w terapii dziecka autystycznego, z drugiej zaś odmawia pomocy w realizacji tych usług tłumacząc to uznaniowym charakterem przepisu dotyczącego możliwości zorganizowania dowozu z opiekunem na zajęcia z wczesnego wspomagania.
Przeniesienie kompetencji orzeczniczych na kierownika ośrodka pomocy społecznej nie powoduje zmiany właściwości organu, a wydana w sprawie decyzja jest w dalszym ciągu decyzją Burmistrza. Kierownik ośrodka pomocy społecznej, wykonując zadania w zakresie pomocy społecznej kieruje się ustaleniami organu wykonawczego gminy. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 11 ustawy o pomocy społecznej organizowanie i świadczenie usług opiekuńczych, w tym specjalistycznych, w miejscu zamieszkania, z wyłączeniem specjalistycznych usług opiekuńczych dla osób z zaburzeniami psychicznym jest zadaniem własnym gminy o charakterze obowiązkowym.
Skoro organ przyznał synowi skarżącej specjalistyczne usługi opiekuńcze, których koszt w przeważającej części pokrywany jest z budżetu gminy, to winien jednak rozważyć, czy tak kategoryczna odmowa zorganizowania dowozu dziecka wraz z opiekunem w celu wykonania tej decyzji, tylko z tego powodu, że ustawodawca pozostawił organowi w tej materii pewną dowolność, nie będzie oznaczała marnotrawienia środków przeznaczonych na te usługi, skoro skarżąca z racji trudnej sytuacji finansowej i rodzinnej własnym staraniem dowozu nie zorganizuje.
Sąd zauważa, że organ odmawiając skarżącej pomocy dla jej niepełnosprawnego dziecka w zakresie, w którym rozstrzygnął sprawę w piśmie z dnia 12 marca 2021 r., naruszył konstytucyjne uprawnienia osoby niepełnosprawnej. Przepis art. 69 Konstytucji RP nakłada na państwo obowiązek odrębnego potraktowania osób niepełnosprawnych, a który to obowiązek sprowadza się do stworzenia regulacji szczególnej dla tego rodzaju grupy osób. Regulację tę stanowi ustawa o pomocy społecznej, która - aby być wykonalną - musi być dostosowana do możliwości finansowych podmiotów realizujących świadczenia. Nie można twierdzić, że osoby niepełnosprawne mają prawo do zaspokojenia wszystkich swoich roszczeń, jednakże skoro organ przyznał świadczenie to winien to robić ze świadomością, że osoba, której je przyznano będzie mogła z nich skorzystać, a tym samym środki finansowe pochodzące z budżetu gminy nie zostaną zmarnotrawione. W każdej sytuacji pomocowej organ rozdysponowując środki przeznaczone na świadczenia powinien rozważyć, czy decyzja w przedmiocie przyznania konkretnych świadczeń może być w pełni wykonana. Wykonalność decyzji dotyczących usług opiekuńczych czy specjalistycznych usług opiekuńczych zasługuje na szczególną uwagę, albowiem usługi te przyznawane są co do zasady osobom niepełnosprawnym, wymagającym opieki innych osób. Pozostawienie beneficjentów tych świadczeń samym sobie oznacza, że pomoc taka ma charakter iluzoryczny.
W tej sprawie pełne skorzystanie z przyznanych decyzją administracyjną specjalistycznych usług opiekuńczych oznacza również – zdaniem sądu- pomoc w dowozie do miejsca wykonywania świadczenia. Nie ma tu zatem miejsca na powoływanie się na fakultatywny charakter pomocy wynikającej z art. 127 ust. 7 Prawa oświatowego i godzenie się w ten sposób na pozbawienie T. J. specjalnego świadczenia opiekuńczego.
W tym stanie rzeczy sąd na podstawie art.146 § 1 p.p.s.a. uznał za bezskuteczną czynność odmowy zapewnienia bezpłatnego dowozu dziecka skarżącej wraz z opiekunem na zajęcia z integracji sensorycznej.
Organ ponownie rozpoznając sprawę z wniosku skarżącej uwzględni rozważania wynikające z niniejszego wyroku.