II SA/Sz 7/24

II SA/Sz 7/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-04-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska
Katarzyna Sokołowska /sprawozdawca/
Patrycja Joanna Suwaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 61 ust. 1, art. 61 ust. 2, art. 61 ust. 2f, art. 61 ust. 2d, art. 61 ust. 2e, art. 64 pkt 2 i 7, art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.), Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 11 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi Ł. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 31 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 29 marca 2023 r., nr DI.6242-1232023.KSu, wydaną na podstawie art. 8 ust. 1, ust. 3, ust. 4, ust. 5 i ust. 13, art. 61 ust. 1 pkt. 2, ust. 2 pkt. 2 lit. b, ust. 2d, art. 62 ust. 2, art. 103 ust. 2, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm.), dalej jako "u.p.s.", Prezydent Miasta S. , ustalił Ł. G. (dalej: "skarżący", "strona"), opłatę za pobyt babci – M. G. w Domu Pomocy Społecznej w S., przy ul. [...] w kwocie:
- 3.367,38 zł od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 28 lutego 2023 r.
- 3.919,25 zł miesięcznie od dnia 1 marca 2023 r.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia 30 marca 2022 r., Prezydent Miasta S. orzekł o umieszczeniu M. G. w Domu Pomocy Społecznej w S., przy ul. [...]. Na podstawie tej decyzji M. G. z tytułu pobytu w Domu Pomocy Społecznej ponosi odpłatność w wysokości 964,28 zł miesięcznie. Kwota ta nie stanowi pełnej odpłatności za pobyt w placówce, co oznacza, że na skarżącym jako zstępnym mieszkanki DPS spoczywa z mocy prawa obowiązek uiszczenia odpłatności za ten pobyt zgodnie z zasadami określonymi w art. 61 ust. 2 ustawy, w myśl których opłatę za pobyt mieszkańca ponoszą również małżonek, zstępni przed wstępnymi.
Organ I instancji podkreślił, że w dniu 29 sierpnia 2022 r. została skierowana do skarżącego propozycja umowy wraz z pismem informującym o konieczności odesłania lub osobistego doręczenia podpisanej umowy, w terminie 3 dni od daty jej otrzymania. Przesyłka ta została osobiście odebrana przez skarżącego w dniu 5 września 2022 r.
Na podstawie przeprowadzonego wywiadu ustalono, że strona mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną - A. G. oraz dwojgiem małoletnich dzieci - F. i N. G.. Źródłem utrzymania rodziny jest wynagrodzenie za pracę żony skarżącego w wysokości 3.527,87 zł oraz dochód z tytułu prowadzonej przez skarżącego pozarolniczej działalności gospodarczej. Organ podkreślił, że skarżący nie zadeklarował dopłaty do pobytu babci w Domu Pomocy Społecznej w S., z uwagi na niski dochód w rodzinie. Przedstawił zaświadczenie z II Urzędu Skarbowego, z którego wynika, iż w zeznaniu podatkowym PIT- 36 za rok 2021 wykazano dochód do opodatkowania w kwocie 0,00 zł z adnotacją, iż w ww. zeznaniu wskazane były dochody osiągnięte za granicą, a nie objęte niniejszym zaświadczeniem.
W dniu 26 września 2022 r., do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. wpłynęła odpowiedź z II Urzędu Skarbowego w S., z dnia 26 września 2022 r., z informacją, iż zarejestrowano zeznanie skarżącego PIT-36 za rok 2021 r. o wysokości przychodu osiągniętego za granicą w wysokości 1.131.044,63 zł. Następnie, w dniu 11 października 2022 r., wpłynęło uzupełnienie informacji z II Urzędu Skarbowego w S., w którym podano, że w zeznaniu za rok 2021 został wykazany dochód skarżącego z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych uzyskany z pozarolniczej działalności gospodarczej za granicą (Niemcy) w wysokości 1.131.044,63 zł.
W dalszej części uzasadnienia organ I instancji zwrócił uwagę, że w dniu 14 listopada 2022 r. wpłynęło pismo pełnomocnika skarżącego, w którym podniesiono ustanie więzi rodzinnych między skarżącym a babcią, z którą nie utrzymuje żadnego kontaktu, a w rezultacie nie zgadza się na obciążenie obowiązkiem partycypowania w kosztach jej utrzymania w DPS. Za niezasadne uznał przyjęcie przychodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej jako dochodu stanowiącego podstawę do naliczenia odpłatności za pobyt M. G. w Placówce.
Organ zaznaczył, że do dnia wydania decyzji nie przedstawił dokumentów informujących o wysokości kosztów związanych z prowadzoną działalnością pomimo, iż pismem z dnia 14 października 2022 r. został poinformowany o konieczności ich dostarczenia.
W dniu 10 lutego 2023 r. organ ponownie skierował do strony propozycję zawarcia umowy. Skarżący umowy nie podpisał, a w dniu 28 lutego 2023 r. wpłynęło pismo jego pełnomocnika, który ponownie poinformował, iż skarżący nie ma z babcią żadnego kontaktu, nie utrzymuje więzi rodzinnych oraz nie zgadza się na obciążenie obowiązkiem partycypowania w kosztach jej utrzymania w DPS. Ponadto za niezasadne przyjął uznanie przychodu uzyskiwanego z działalności gospodarczej, jako dochodu stanowiącego podstawę do naliczenia odpłatności za pobyt M. G. w placówce.
W dalszej części uzasadnienia organ I instancji podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania, skarżący umożliwił co prawda przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, jednak nie udokumentował dochodów osiąganych z tytułu prowadzonej działalności zagranicznej pomimo kierowanych przez organ wezwań o złożenie dodatkowych wyjaśnień w powyższej kwestii.
W trakcie prowadzonego postępowania organ ustalił osiemnaście osób obowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt M. G. w Placówce.
Przy wyliczeniu miesięcznej wysokości odpłatności organ uwzględnił koszt pobytu M. G. w Domu Pomocy Społecznej w S. przy ul. [...] do dnia 28 lutego 2023 r., który wynosił 5.682,24 zł miesięcznie, stosownie do Zarządzenia nr 90/22 Prezydenta Miasta S. z dnia 25 lutego 2022 r. ogłoszonego w Dzienniku Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego w dniu 2 marca 2022 r. poz. 933, a od dnia 1 marca 2023 r. 6.234,11 zł miesięcznie stosownie do Zarządzenia nr 102/23 Prezydenta Miasta S. z dnia 21 lutego 2023 r. ogłoszonego w Dzienniku Urzędowy Województwa Zachodniopomorskiego w dniu 27 lutego 2023 r. poz. 1419.
Dodatkowo uwzględnił odpłatność ponoszoną przez M. G., ustaloną w decyzji z dnia 30 marca 2022 r. wynoszącą 964,28 zł miesięcznie stanowiącą 70% jej dochodu.
Odnośnie 11 osób obowiązanych do ponoszenia odpłatności zostały wydane decyzje administracyjne umarzające postępowania z uwagi na osiągnięcie dochodu nie przekraczającego 300 % kryterium dochodowego. Jednocześni organ zwrócił uwagę, że wobec:
- A. G. ustalono odpłatności w kwocie 181,68 zł miesięcznie od dnia 1 września 2022 r. stosownie do umowy z dnia 19 września 2022 r.;
- M. S. ustalono odpłatności w kwocie 263 zł miesięcznie od dnia 1 października 2022 r. stosownie do umowy z dnia 4 października 2022 r.;
- P. G. ustalono odpłatności w kwocie 181,68 zł miesięcznie od dnia 1 października 2022 r. zgodnie z decyzją z dnia 4 października 2022 r.;
- K. J. ustalono odpłatności w kwocie 200 zł miesięcznie od dnia 1 listopada 2022 r. stosownie do umowy z dnia 24 października 2022 r.;
- A. P. ustalono odpłatności w kwocie 262,11 zł miesięcznie od dnia 1 sierpnia 2022 r. zgodnie z decyzją z dnia 20 stycznia 2023 r.;
- K. Ś. ustalono odpłatności w kwocie 262,11 zł miesięcznie od dnia 1 sierpnia 2022 r. zgodnie z decyzją z dnia 20 stycznia 2023 r.;
Wysokość opłaty wobec skarżącego organ I instancji ustalił jako różnicę pomiędzy średnim kosztem utrzymania M. G. w DPS, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Różnica ta wynosi: 3.367,38 zł od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 28 lutego 2023 r., zaś 3.919,25 zł miesięcznie od dnia 1 marca 2023 r.
Nie zgadzając się z powołaną decyzją Ł. G., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, złożył od niej odwołanie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów postępowania t.j.: art. 7 - 9, art. 75, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wszechstronnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, błędną ocenę zebranych dowodów, oparcie rozstrzygnięcia na niepełnym materiale dowodowym, tj. poprzez zaniechanie wszechstronnego zbadania sytuacji finansowej skarżącego skutkujące ustaleniem dochodów skarżącego na wskazanej wysokości. Nadto poprzez zaniechanie przeprowadzenia postępowania względem J. G., I. K., J. P., K. J., A. G., A. N., A. P., M. K., M. S., M. J., J. W., P. P., Ł. P., N. P., P. G., M. K. oraz K. Ś. jako obowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt M. G. w DPS skutkujące uznaniem Ł. G. za jedynego obowiązanego do ponoszenia kosztów utrzymania M. G. w DPS. Dodatkowo odwołujący się zarzucił naruszenie art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej przez jego błędną wykładnię i bezpodstawne uznanie, że Ł. G. jest osobą zobowiązaną do wniesienia odpłatności do pełnego kosztu utrzymania w DPS z pominięciem pozostałych siedemnastu zobowiązanych.
Rozpoznając sprawę na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z dnia 31 października 2023 r. nr SKO/KA/430/2051/2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 61 ust. 1 pkt 2, art. 62 ust. 2 u.p.s., utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia Kolegium przytoczyło treść przepisów art. 103 ust. 1 oraz art. 61 ust. 2d ustawy o pomocy społecznej, stanowiących podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia.
Uwzględniając powyższe organ odwoławczy wskazał, że odmowa zawarcia umowy przez osobę zobowiązaną do ponoszenia opłat za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej skutkuje wydaniem decyzji ustalającej wysokość tych opłat, o której mowa w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Przy czym wysokość ustalanej decyzją opłaty zależna jest od kosztów miesięcznego utrzymania podopiecznej w domu pomocy społecznej i sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej.
Rzeczą organu jest wówczas ustalenie wysokości kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy średnim miesięcznym kosztem utrzymania mieszkańca i wnoszoną przez niego opłatą, stanowiącą nie więcej niż 70 % jego dochodów. Następnie organ winien ustalić krąg osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oraz podjąć działania zmierzające do ustalenia ich sytuacji dochodowej i w konsekwencji wysokości opłaty w odniesieniu do każdej z nich.
Odnosząc się do wskazanych w odwołaniu "trudnych relacji" z babcią organ uznał, że okoliczność ta nie może skutkować odstąpieniem od zwrotu przedmiotowej należności za jej pobyt w DPS. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej, chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do domu pomocy społecznej. Podstawy do odstąpienia od żądania zwrotu opłaty nie może stanowić okoliczność, że skoro odwołujący nie został powołany do dziedziczenia, to nie powinien partycypować w ustawowych kosztach związanych ze skierowaniem członka jego rodziny do domu pomocy społecznej.
Natomiast solidarność dłużników oznacza, iż kilku dłużników może być zobowiązanych w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia od wszystkich dłużników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie wierzyciela przez któregokolwiek z dłużników zwalnia pozostałych. Zasada kolejności przyjęta w art. 61 ustawy o pomocy społecznej oznacza, że w sytuacji, gdy osoba umieszczona w domu pomocy społecznej nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu w placówce, obowiązek wnoszenia opłat spoczywa na małżonku, w następnej kolejności na zstępnych, w dalszej kolejności na wstępnych, a jeszcze w dalszej - na gminie, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wnoszenie opłat nie obciąża równocześnie wszystkich zobowiązanych wymienionych w art. 61 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, obowiązek ten przechodzi na nich w kolejności ustalonej w powołanym przepisie. Przepis art. 61 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej określa sytuacje, w jakich osoby w nim wymienione będą zobowiązane do partycypowania w kosztach utrzymania osoby umieszczonej w domu pomocy społecznej.
Kolegium wyjaśniło, że prawidłowy sposób ustalenia przedmiotowej opłaty winien polegać na obliczeniu wysokości dochodu na osobę w rodzinie podmiotu zobowiązanego w sposób określony w art. 6 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej, to jest poprzez podzielenie sumy dochodów członków rodziny przez ilość członków rodziny, a następnie odjęciu od tej kwoty sumy odpowiadającej 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie. Opłat nie dzieli się po równo na wszystkich zobowiązanych, ale obciąża się ich w kolejności: małżonek, zstępni, wstępni, właściwa gmina. Norma wynikająca z art. 61 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej nie różnicuje kolejności wywiązywania się z tego obowiązku wewnątrz zbioru "zstępnych" i "wstępnych". Nie tworzy w szczególności kategorii "bliższych" i "dalszych" zstępnych i wstępnych. O ile zatem reguła kolejności dotyczy podmiotów wymienionych w art. 61 ustawy o pomocy społecznej, o tyle nie można mówić o kolejności w sytuacji wystąpienia obowiązku ponoszenia opłat przez kilkoro zstępnych lub wstępnych. Każdy z nich ma bowiem taki sam obowiązek ponoszenia opłat, różnicowany jedynie z uwagi na kryterium dochodowe.
W dalszej części uzasadnienia organ II instancji wyjaśnił, że koszt pobytu M. G. w Domu Pomocy Społecznej przy ulicy [...] w S. do dnia 28 lutego 2022 r. wynosił 5 682,24 zł miesięcznie, a od dnia 1 marca 2023 r. wynosi 6 234,11 zł miesięcznie. Odpłatność ponoszona przez M. G., ustalona w decyzji z dnia 30 marca 2023 r. wynosiła 964,28 zł miesięcznie, co stanowiło 70% jej dochodu.
W toku postępowania ustalono siedemnaście, poza odwołującym, osób, zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt M. G. w DPS. W stosunku do jedenastu osób ustalono, iż dochód nie przekracza 300% kryterium dochodowego. Trzy osoby zobowiązane podpisało umowy na łączną kwotę 644,68 zł. W stosunku do czterech pozostałych osób wydano decyzje administracyjne na łączną kwotę 705,90 zł. Opłatę dla odwołującego ustalono, jako różnicę pomiędzy opłatą wnoszoną przez podopieczną, średnim kosztem utrzymania podopiecznej w DPS i opłaty wnoszone przez inne osoby obowiązane. W wyniku przeliczenia kwota obciążająca odwołującego od dnia 1 lutego 2023 wynosi 3 367,38 zł, a od dnia 1 marca 2023 r. 3 919,25 zł. Zdaniem Kolegium opłata ta została prawidłowo wyliczona przez organ I instancji.
Nie zgadzając się z powołaną decyzją Ł. G. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego tj.
- art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., poprzez jego błędne zastosowanie i błędne uznanie, że skarżący jest osobą zobowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej M. G., w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy nie zaszły przesłanki do obciążenia skarżącego takimi opłatami;
- art. 61 ust. 1 pkt 1 u.p.s., poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy M. G. posiada majątek wystarczający do pokrycia opłat za jej pobyt w domu pomocy społecznej, albowiem babcia skarżącego posiada prawo do nieruchomości w miejscowości K. ([...] która może zostać sprzedana, a środki z tego tytułu mogą zostać przeznaczone na sfinansowanie opłat;
- art. 64 pkt 2 u.p.s., poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zaszły przesłanki do jego zastosowania i zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia opłaty, z uwagi na wystąpienie uzasadnionych okoliczności, w szczególności takich jak:
I. zagrożenie życia skarżącego, które miało miejsce w czerwcu 2023 r.,
II. znaczne pogorszenie możliwości zarobkowych skarżącego wskutek zatoru płucnego,
III. posiadanie przez skarżącego znacznych zobowiązań finansowych,
IV. wysokie koszty utrzymania skarżącego oraz jego rodziny,
V. rozpoczęcie przez skarżącego inwestycji polegającej na budowie domu, celem zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny skarżącego,
VI. planowane zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej w Niemczech przez skarżącego z końcem 2023 roku,
VII. stała pomoc, w tym finansowa, udzielana przez skarżącego swoim rodzicom.
Nadto zarzucił naruszenie art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d u.p.s., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i nieuwzględnienie braku możliwości skarżącego do ponoszenia opłat za pobyt babci w DPS, w szczególności z uwagi na:
I. wystąpienie stanu zagrożenia życia skarżącego, które miało miejsce w czerwcu 2023r.,
II. znaczne pogorszenie możliwości zarobkowych skarżącego wskutek zatoru płucnego,
III. posiadanie przez skarżącego znacznych zobowiązań finansowych,
IV. wysokie koszty utrzymania skarżącego oraz jego rodziny,
V. rozpoczęcie przez skarżącego inwestycji polegającej na budowie domu, celem zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych rodziny skarżącego,
VI. planowane zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej w Niemczech przez skarżącego z końcem 2023 roku,
VII. stała pomoc, w tym finansowa, udzielana przez skarżącego swoim rodzicom.
Dodatkowo zarzucił naruszenie art. 64 pkt 7) u.p.s., poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy w okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy zaszły przesłanki do jego zastosowania, albowiem M. G. dopuszczała się oraz nadal dopuszcza się rażących naruszeń podstawowych obowiązków rodzinnych względem skarżącego oraz jego najbliższych, w szczególności nie wywiązywała się z obowiązków alimentacyjnych względem ojca skarżącego, od wielu lat nie utrzymywała kontaktów ani z ojcem skarżącego, ani ze skarżącym, zaniedbywała ojca skarżącego, wielokrotnie faworyzując pozostałe dzieci kosztem ojca skarżącego, a także wielokrotnie faworyzując pozostałe kuzynostwo skarżącego kosztem skarżącego, a ponadto nie interesując się życiem skarżącego odkąd ten ukończył 5 lat, co doprowadziło do faktycznego zerwania kontaktów rodzinnych i ustania więzi uczuciowej, normalnej w stosunkach rodzinnych.
W dalszej części skarżący zarzucił naruszenie art. 61 ust. 2 lit. b) u.p.s. poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że skarżący osiąga dochód przewyższający 300 % kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, w sytuacji, gdy mając na względzie znaczne koszty ponoszone przez skarżącego, faktycznie uzyskiwany przez niego dochód jest znacznie niższy. Naruszenie art. 61 ust. 1 pkt 2) w zw. z art. 61 ust. 2 lit. c) u.p.s. poprzez ich niezastosowanie, w sytuacji, gdy w okolicznościach niniejszej sprawy, zasadne stało się obciążenie Gminy opłatą za pobyt w domu pomocy społecznej M. G.. Zarzucił naruszenie art. 5 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (zwanej w dalszej części jako k.c.), poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji, gdy obciążenie Skarżącego opłatą za pobyt w domu pomocy społecznej M. G. sprzeciwia się zasadom współżycia społecznego, albowiem pomiędzy M. G. a skarżącym nie istnieje faktyczna więź rodzinna, ojciec skarżącego nie otrzymał żadnego majątku M. G., który podlegał podziałowi pomiędzy dzieci M. G., a ponadto M. G. dopuszczała się oraz nadal dopuszcza się rażących naruszeń podstawowych obowiązków rodzinnych względem skarżącego oraz jego najbliższych, w szczególności nie wywiązywała się z obowiązków alimentacyjnych względem ojca skarżącego, od wielu lat nie utrzymywała kontaktów ani z ojcem skarżącego ani ze skarżącym, zaniedbywała ojca skarżącego, wielokrotnie faworyzując pozostałe dzieci kosztem ojca skarżącego, a także wielokrotnie faworyzując pozostałe kuzynostwo skarżącego kosztem skarżącego.
Nadto zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie słusznego interesu skarżącego zgodnie z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej.
Dodatkowo skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego tj.:
a) art. 107 ust. 4 u.p.s., polegające na jego niezastosowaniu i braku sporządzenia aktualizacji wywiadu środowiskowego, w sytuacji, gdy dane zawarte w wywiadzie przeprowadzonym w dniu 15 września 2022 r. uległy znacznej zmianie, albowiem po tym dniu doszło do znacznego zwiększenia zobowiązań finansowych skarżącego, w czerwcu 2023 r. doszło do sytuacji bezpośrednio zagrażającej życiu skarżącego, która doprowadziła do znacznego pogorszenia możliwości zarobkowych skarżącego, a także znacznie zwiększyły się koszty utrzymania skarżącego oraz jego rodziny, m.in. z uwagi na wystąpienie konieczności wykonywania badań lekarskich oraz leczenia;
b) art. 80 k.p.a., polegające na nieuwzględnieniu przy ustalaniu stanu faktycznego pisma skarżącego z dnia 20 października 2022 r. oraz pisma skarżącego z dnia 23 lutego 2023 r., które stanowiły wniosek o zwolnienie skarżącego z opłaty za
pobyt w domu pomocy społecznej M. G., w którym skarżący powołał okoliczności uzasadniające odstąpienie od obciążenia skarżącego ww. opłatą;
c) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., polegające na zaniechaniu przez Organ dokładnego ustalenia stanu faktycznego relewantnego dla sprawy oraz nieuwzględnienia interesu skarżącego, w szczególności w zakresie (1) braku ustalenia rzeczywistych możliwości skarżącego do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej M. G., tj. organ skupił się wyłącznie na osiąganych dochodach, (2) braku ustalenia czy M. G. ma dodatkowy majątek, który powinien zostać przeznaczony na pokrycie opłat związanych z jej pobytem w domu pomocy społecznej, (3) braku ustalenia wysokości dochodów pozostałych osób zobowiązanych do ponoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej M. G., albowiem w ocenie skarżącego osoby, które obecnie ponoszą te opłaty mają możliwość ponoszenia ich w wyższej kwocie, natomiast osoby, które opłat tych nie ponoszą, mają wystarczający dochód oraz możliwości do ich ponoszenia, (4) braku ustalenia czy zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat, pomimo wyraźnego wniosku skarżącego w tym zakresie,
d) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., polegające na niepodjęciu przez Organ wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy i niezebraniu całego materiału dowodowego, albowiem istnieje więcej osób zobowiązanych do ponoszenia opłat niż 17 osób wskazanych w decyzji organu pierwszej instancji, albowiem organ nie prowadził postępowania względem córek M. G., tj. względem J. P. oraz K. L.,
e) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a., polegające na niepodjęciu przez Organ wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia sprawy i niezebranie całego materiału dowodowego (w szczególności brak przeprowadzenia kolejnego wywiadu środowiskowego, brak przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, np. matki skarżącego, ojca skarżącego, żony skarżącego i dowodu z dodatkowych dokumentów - wszystkich na okoliczność m.in. posiadania przez M. G. majątku wystarczającego do uiszczania opłat za pobyt w domu pomocy społecznej w pełnej wysokości, istnienia wysokich zobowiązań finansowych skarżącego, jego złej sytuacji zdrowotnej, relacji pomiędzy skarżącym i M. G., zaistnienia przesłanek do zwolnienia skarżącego z opłat), a w konsekwencji błędne przyjęcie, że skarżący jest zobowiązany do ponoszenia opłat za pobyt M. G. w domu pomocy społecznej, w wysokości określonej zaskarżoną decyzją i poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej instancji,
f) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. art. 80 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sposób, który nie budzi zaufania obywateli do organu,
g) art. 107 § 3 k.p.c., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, dlaczego organ nie wziął pod uwagę okoliczności wskazujących na brak możliwości ponoszenia przez Skarżącego opłat za pobyt M. G. w domu pomocy społecznej, które zostały zawarte w szczególności w pismach z dnia 20 października 2022 r. oraz z dnia 23 lutego 2023 r.,
h) art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a., poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji wydanej przez Organ pierwszej instancji, w sytuacji, gdy zaszły przesłanki do jej uchylenia w całości.
Mając powyższe na względzie skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Organu pierwszej instancji. Dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów:
a. TK angiografia aorty piersiowej ze środkiem kontrastowym z dnia 7 listopada 2023 r.,
b. informacja dla lekarza kierującego/POZ,
c. konsultacja chirurgiczna z dnia 22 sierpnia 2023 r.,
d. konsultacja chirurgiczna z dnia 13 listopada 2023 r.,
- na okoliczność złego stanu zdrowia skarżącego, znacznego pogorszenia jego możliwości zarobkowych, braku możliwości ponoszenia opłat za pobyt M. G. w domu pomocy społecznej, istnienia przesłanek do zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt M. G. w domu pomocy społecznej.
Nadto skarżący wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentu, tj. pierwszej strony umowy nr [...] o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych "mPlan" waloryzowany kursem USD z dnia 22 grudnia 2008 r. - na okoliczność istnienia zobowiązania kredytowego skarżącego.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z dnia 19 marca 2024 r. skarżący złożył wnioski dowodowe
z wymienionych ww. piśmie dokumentów. Na okoliczność złego stanu zdrowia skarżącego, kosztów ponoszonych przez skarżącego w związku ze złym stanem zdrowia, braku możliwości skarżącego do ponoszenia opłat za pobyt babci w DPS, braku uzyskiwania dochodów przez skarżącego oraz istnienia przesłanek do zwolnienia skarżącego z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt babci w DPS.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.
Skarga nie jest zasadna, bowiem przeprowadzona przez Sąd, stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.), kontrola legalności zaskarżonej decyzji wykazała, że akt ten nie narusza prawa.
Przedmiotem skargi uczyniono decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie, utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta S., w przedmiocie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt jego babki w domu pomocy społecznej.
Na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności:
1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka,
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi,
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Stosownie do art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Dodać należy, że w art. 61 ust. 2d wskazano, iż w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2. Natomiast na podstawie art. 61 ust. 2e przywołanej ustawy, w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
Zgodnie z art. 61 ust. 2f u.p.s., wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
W świetle przywołanych wyżej regulacji odpłatność za pobyt w domu pomocy społecznej ponosi w pierwszej kolejności osoba tam przebywająca, do wysokości 70% własnego dochodu. Dopiero wówczas, gdy środki te nie są wystarczające na pokrycie kosztów pobytu, odpłatność ponoszą członkowie rodziny, według kolejności wskazanej w art. 61 ust. 1 u.p.s. Przy czym, wysokość opłaty ustalana jest indywidualnie w stosunku do każdego członka rodziny, według zasad określonych w art. 61 ust. 2 tej ustawy. Dopiero wówczas, gdy nie ma członków rodziny, o których mowa w art. 61 ust. 1 u.p.s., lub, gdy wnoszone przez nich opłat nie wystarczają na pokrycie kosztów pobytu w domu pomocy społecznej, różnicę wnosi gmina, z której osoba została skierowana do dps.
Regułą jest przy tym, że w pierwszej kolejności wysokość wnoszonej opłaty winna zostać uregulowana w drodze umowy zawartej z osobą zobowiązaną. Dopiero wówczas, gdy umowa taka nie została zawarta, z przyczyn, o których mowa w art. 61 ust. 2d lub 2e u.p.s., wysokość opłaty ustalana jest w drodze decyzji administracyjnej.
Organ zobowiązany jest przy tym do zidentyfikowania wszystkich osób potencjalnie zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt w dps, ustalenia ich sytuacji majątkowej i określenia indywidualnie wysokości opłaty w stosunku do każdej z tych osób.
Nadmienić również należy, ze ustawodawca przewidział, w określonych w art. 64 u.p.s. wypadkach, możliwość całkowitego, bądź częściowego zwolnienia z opłaty. Przepis ten stanowi, że osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Zastosowanie całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty uzależnione jest od złożenia wniosku osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty lub takiej, która już tę opłatę wnosi. Przy czym ciężar udowodnienia okoliczności stanowiących podstawę zwolnienia spoczywa w tym wypadku na wnioskodawcy.
Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy stwierdzić należy, że organ należycie wywiązał się ze swoich obowiązków. Prawidłowo ustalono wszystkie zobowiązane do ponoszenia odpłatności osoby i ich sytuację majątkową, co przełożyło się na zwolnienie z opłaty niektórych z tych osób, a także ustalenie opłaty w stosunku do pozostałych.
Jak wynika z akt postępowania, u skarżącego przeprowadzono wywiad środowiskowy i klikukrotnie informowano go o możliwości zawarcia umowy, przesyłając jednocześnie skarżącemu jej treść. Sąd dostrzegł również, że organ I instancji informował skarżącego o konieczności złożenia wyjaśnień w przedmiocie dochodu osiągniętego za granicą wskazując, że w wypadku nie uzyskania wyjaśnień potraktuje przychód jako dochód, co ostatecznie miało miejsce, bowiem skarżący nie wykazał żadnej aktywności w tym zakresie.
Organ zgromadził obszerny i wyczerpujący materiał dowodowy w niniejszej sprawie i, zdaniem Sądu, należycie go ocenił, co w konsekwencji skutkowało ustaleniem skarżącemu opłaty w wysokościach określonych w decyzji organu I instancji.
Nie zasługują na uwzględnienie wyartykułowane w skardze zarzuty. Nie doszło do naruszenia art. 61 ust. 1 u.p.s., bowiem organ prawidłowo ustalił dochód osoby przebywającej w dps i prawidłowo ustalił wysokość jej opłaty. Nie ma racji skarżący wywodząc, że opłata mogłaby być pokrywana ze środków pochodzących ze sprzedaży domu jego babki. Organ administracji publicznej nie posiada żadnych instrumentów, które pozwoliłyby mu na ingerencję w prawo własności, w szczególności nakłonienie babki skarżącego do sprzedaży domu i sfinansowanie w ten sposób kosztów jej pobytu w dps.
W świetle przytoczonego wyżej art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s. rzeczą organu jest ustalenie wysokości dochodu osoby przebywającej w dps i ustalenie na tej podstawie ponoszonej przez tę osobę opłaty. Organ, wbrew wywodom skarżącego, nie posiada żadnych uprawnień do ustalania, czy osoba przebywająca w dps posiada jakieś oszczędności i w jaki sposób nimi dysponuje. Niewątpliwie natomiast rodzina, wspólnie z pensjonariuszką może poczynić ustalenia w przedmiocie takiego rozdysponowania jej majątku, aby koszty pobytu w dps nie obciążały jej członków.
Nie doszło, w ocenie Sądu, do naruszenia art. 64 pkt 2 i 7 u.p.s., bowiem – jak już wyżej wspomniano, inicjatywa dowodowa w zakresie wykazania, że zachodzą przesłanki do całkowitego lub częściowego zwolnienia z opłaty spoczywa na wnioskodawcy. Organ nie ma obowiązku badać z urzędu, czy okoliczności takie nie zachodzą. W badanej sprawie skarżący wniosku o zwolnienie z opłaty w toku postępowania nie składał. Stąd też organ okoliczności, które mogłyby mieć wpływ na zwolnienie z opłaty nie rozpatrywał. Wniosek taki, jak wynika z dokumentów załączonych do skargi, został złożony dopiero pismem z dnia 5 grudnia 2023 r., a więc już po wydaniu zaskarżonej decyzji i obowiązkiem organu będzie go rozpoznać i wydać merytoryczne rozstrzygnięcie w tym zakresie.
Nie ma również racji skarżący podnosząc, że organ naruszył art. 103 ust. 2 w zw. z art. 61 ust. 2d u.p.s. Należy bowiem zwrócić uwagę na to, że organ wielokrotnie wzywał skarżącego do złożenia wyjaśnień w przedmiocie osiągniętego za granicą przychodu. Jakkolwiek, co do zasady, to na organie spoczywa obowiązek zgromadzenia wyczerpującego materiału dowodowego, a także obowiązek dokonania jego wszechstronnej i wnikliwej oceny, to jednak nie można tracić z pola widzenia tego, że – stosownie do art. 7 k.p.a., strona ma prawo czynnego uczestnictwa w postępowaniu administracyjnym i posiada własną inicjatywę dowodową w zakresie wykazania okoliczności, co do których tylko ona posiada stosowną wiedzę.
W badanej sprawie zatem to skarżący dysponował wszelkimi informacjami dotyczącymi osiąganych dochodów, wydatków, własnej sytuacji zdrowotnej i rodzinnej, które to informacje niewątpliwie byłyby przydatne dla oceny możliwości ponoszenia opłaty i jej ewentualnej wysokości. Takich informacji skarżący na etapie postępowania administracyjnego jednak nie przedstawił, a jego aktywność sprowadziła się do podejmowania polemiki z działaniami organu. Obszerne wyjaśnienia dotyczące ponoszonych przez skarżącego wydatków oraz jego sytuacji zdrowotnej znalazły się dopiero w skardze, przy czym w dalszym ciągu skarżący nie wskazał wysokości osiąganego dochodu. Niewątpliwie dane te powinny zostać wzięte pod uwagę wzięte pod uwagę w postępowaniu z wniosku o zwolnienie z opłaty.
Ze wskazanych wyżej względów Sąd nie dopatrzył się naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. Sąd nie podzielił również poglądu, iż uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów, o których mowa w art. 107 § 3 k.p.a. (omyłkowo wskazanego w skardze jako 107 § 3 k.p.c.). Organy obu instancji szczegółowo uzasadniły swoje rozstrzygnięcia, wskazując podstawę prawną, a także wyjaśniając z jakich względów skarżący został obciążony opłatą w ustalonej wysokości.
Z powyższych względów, uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi.