II SA/Sz 69/24

II SA/Sz 69/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-05-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Krzysztof Szydłowski /sprawozdawca/
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6014 Rozbiórka budowli lub innego obiektu budowlanego, dokonanie oceny stanu technicznego obiektu, doprowadzenie obiektu do s
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2351
art. 3 pkt 7, art. 28,  art. 51 ust. 1 pkt 1 i 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane - t.j.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Aneta Ciesielska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 maja 2024 r. sprawy ze skargi E. R. i K. R. na decyzję Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie doprowadzenia samowolnie wykonanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 27 lutego 2024 r., znak NB.051.18.2021.MA, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w M., na podstawie art. 51 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2021 r. poz. 2351 ze zmianami; dalej: Prawo budowalne), nakazał E. i K. R. (dalej: Strona lub Skarżący), doprowadzenie lokalu mieszkalnego nr [...] w budynku mieszkalnym usytuowanym w miejscowości D., przy ul. [...], na działce o numerze ewidencyjnym gruntu [...] obręb [...] D., do stanu poprzedniego poprzez usuniecie zamontowanego bez wymaganej przepisami Prawa budowlanego pozwolenia na budowę urządzenia budowlanego - pieca typu "koza".
W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia wskazano, że nie ma możliwości doprowadzenia wskazanych robót do stanu zgodnego z prawem, bowiem Strona nie posiada zgody współwłaścicieli budynku ani zgody zastępczej sądu powszechnego na wykonanie takich robót.
Strona wniosła od powyższej decyzji odwołanie zarzucając powiatowemu organowi nadzoru budowlanego naruszenie przepisów prawa procesowego a także naruszenie prawa materialnego tj. art. 3 pkt 7 Prawa budowlanego, poprzez zdefiniowanie montażu urządzenia grzewczego typu "KOZA K9 Li 150" jako mieszczącego się w katalogu robót budowlanych. Zdaniem Skarżących organ powinien wziąć pod uwagę, że są oni właścicielami samodzielnego lokalu mieszkalnego oraz że przed podłączeniem pieca typu "koza" do przewodu kominowego, podłączony był do niego piec kaflowy.
Po rozpatrzeniu odwołania, Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Szczecinie (dalej: ZWINB lub organ odwoławczy), decyzją z 28 listopada 2023 r., nr WOA.7721.192.2021.IW, uchylił zaskarżoną decyzję w całości i tej samej podstawie co organ I instancji nakazał Stronie, jako właścicielom lokalu mieszkalnego nr [...], doprowadzenie samowolnie wykonanych robót budowlanych, związanych z montażem w lokalu nr [...] urządzenia budowlanego - pieca typu "koza", do stanu zgodnego z prawem, poprzez:
1) odłączenie pieca typu "koza" od przewodu kominowego,
2) zaślepienie otworu w przewodzie kominowym, pozostałym po odłączeniu pieca typu "koza".
Organ określił też termin na wykonanie powyższego nakazu do dnia 29 grudnia 2023 r.
W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, że pismem z dnia 26 kwietnia 2021 r. mieszkańcy lokalu nr [...] wystąpili do organu nadzoru budowlanego w M. o podjęcie czynności kontrolnych w zakresie instalacji centralnego ogrzewania w lokalu nr [...]. Wskazywali, iż są właścicielami lokalu położonego na parterze dwumieszkaniowego budynku, zaś Skarżący są właścicielami lokalu na piętrze. Lokale mają wspólną instalację centralnego ogrzewania i korzystają z jednego kotła centralnego ogrzewania położonego w piwnicy, stanowiącej część wspólną nieruchomości. Pod koniec marca 2021 r. Skarżący, bez wiedzy i zgody współwłaścicieli, podjęli działania zmierzające do podłączenia urządzenia grzewczego, znajdującego się w ich mieszkaniu, do kanałów wentylacyjnych bądź spalinowych. Od ponad 2 tygodni w łazience w lokalu na parterze nie działa wentylacja. Prawdopodobnie istniejący kanał wentylacyjny właściciele lokalu na piętrze wykorzystują do odprowadzania spalin z nowego urządzenia.
Organ opisał czynności prowadzone przez organ I instancji, w tym: wezwanie skierowane do Strony o przedłożenie "opinii kominiarskiej zezwalającej na podłączenie pieca / urządzenia grzewczego wraz z potwierdzeniem prawidłowości podłączenia" a także oględziny, w ramach których Strona wyjaśniała w szczególności, iż piec żeliwny typu koza został ustawiony w miejscu, gdzie wcześniej znajdował się piec kaflowy.
W następstwie poczynionych ustaleń, po umożliwieniu stronom zapoznania się z aktami sprawy oraz wypowiedzenia co do zebranych dowodów i materiałów, organ I instancji, decyzją z 30 września 2021 r. umorzył postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. jako bezpodmiotowe. Oceniono wówczas, iż zamontowanie kominka w miejsce pieca kaflowego, nie stanowi robót budowlanych, których przeprowadzenie wymagałoby uzyskania pozwolenia na budowę czy też dokonania zgłoszenia.
W następstwie rozpatrzenia odwołania od powyższej decyzji złożonego przez wścieli lokalu nr [...], ZWINB, decyzją z 16 marca 2022 r. uchylił decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez PINB.
Organ odwoławczy wyjaśnił, iż wykonanie poddanych jego ocenie robót budowlanych, związanych z montażem pieca typu "koza" w lokalu nr [...], należy traktować jako montaż urządzenia budowlanego, którego realizacja wymaga decyzji o pozwoleniu na budowę. Wskazał ponadto, że w przypadku wykonania robót budowlanych, innych niż budowa obiektu budowlanego lub jego części, bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę przepisy Prawa budowlanego upoważniają organ nadzoru budowlanego do podjęcia działań, w celu doprowadzenia tych robót do stanu zgodnego z prawem (art. 51 Prawa budowalnego). Zwrócono także uwagę, iż aby mogło nastąpić doprowadzenie robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, w myśl art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, konieczne jest wykazanie przez inwestora prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Wskazano też na potrzebę uzupełnienia postępowania dowodowego w zakresie wyjaśnienia zgodności wykonanych robót budowlanych z przepisami § 132 ust. 3 rozporządzenia w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie tj. w zakresie wentylacji nawiewno-wywiewnej pomieszczenia, w którym znajduje się piec.
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w M., rozpatrując sprawę ponownie, w celu zbadania czy Skarżący posiadają prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, pismem z dnia 29 lipca 2022 r. wezwał ich do dostarczenia zgody wścieli lokalu nr [...] (tj. współwłaścicieli budynku mieszkalnego) na wykonanie robót budowlanych, polegających na montażu urządzenia budowlanego — pieca typu "koza" w lokalu nr [...] lub orzeczenia sądu powszechnego zastępującego tę zgodę. Ponieważ zobowiązani nie przedłożyli żadnego z żądanych ww. dokumentów, organ powiatowy, przywołaną na wstępie decyzją z 27 lutego 2023 r. nakazał doprowadzenie lokalu mieszkalnego nr [...] do stanu poprzedniego, poprzez usunięcie zamontowanego urządzenia budowlanego — pieca typu "koza".
Natomiast rozpatrując odwołanie Skarżących ZWINB wskazał, że wykonanie przedmiotowych robót budowlanych, związanych z montażem pieca typu "koza" w lokalu nr [...] w budynku mieszkalnym przy ul. [...] w D., wymagało zgody organu administracji architektoniczno-budowlanej a samowolne wykonanie robót budowlanych innych niż budowa obiektu budowlanego lub jego części (jak w przedmiotowej sprawie) podlega regulacji art. 51 cytowanej ustawy i ma na celu doprowadzenie tych robót do stanu zgodnego z prawem.
Nadmieniono, iż jak wynika z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także z uchwały 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2011 r., sygn. akt II OPS 2/10, aby mogło nastąpić doprowadzenie robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem w myśl art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane, konieczne jest wykazanie przez inwestora prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane.
Zdaniem organu w przypadku współwłasności budynku prawo do wykonywania robót budowlanych zależne jest od stwierdzenia czy naruszają one części wspólne budynku, czy też dotyczą wyłącznie lokalu będącego własnością inwestora. W przedmiotowej sprawie roboty budowlane, związane z montażem pieca typu "koza", polegały m.in. na podłączeniu go do przewodu kominowego. Przewód kominowy stanowi cześć wspólną budynku, nawet jeżeli służy wyłącznie do obsługi jednego lokalu mieszkalnego, stanowiącego odrębną własność. Skarżący nie są wyłącznym właścicielem przewodu kominowego. Ich prawo do podłączenia nowego urządzenia grzewczego do przewodu kominowego wymagało zatem zgody współwłaścicieli budynku. Taki stan rzeczy wynika z przepisów Kodeksu cywilnego, regulujących sposób korzystania przez współwłaścicieli z rzeczy wspólnych (art. 199 k.c.). Powyższego nie zmienia twierdzenie skarżących, że przed podłączeniem pieca typu koza do przewodu kominowego podłączony był piec kaflowy, który, jak wynika z ich pisma z dnia 10 sierpnia 2022 r., istniał wiatach 80-tych. Montażu pieca typu "koza" dokonano zaś w 2021 r.
W świetle powyższego nie jest możliwe doprowadzenie samowolnie wykonanych robót budowlanych w lokalu nr [...], związanych z montażem urządzenia grzewczego typu "koza", do stanu zgodnego z prawem, ponieważ inwestor nie przedstawił dowodu potwierdzającego posiadanie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, w zakresie naruszenia części wspólnych budynku (przewodu kominowego). Nie uzyskał także zgody zastępczej sądu powszechnego w tej sprawie. Dlatego, w ocenie organu odwoławczego, koniecznym jest nakazanie odłączenia pieca typu "koza" od przewodu kominowego oraz zaślepienie otworu w miejscu odłączenia, tj. wykonanie tych robót budowlanych, które mają na celu przywrócenie części wspólnych budynku do stanu poprzedniego, co do których Skarżący nie wykazali się prawem do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Biorąc pod uwagę to, że Skarżący jako właściciele lokalu nr [...], mieli prawo do wykonania robót budowlanych w tym lokalu, związanych montażem urządzenia grzewczego typu "koza", a nie naruszających części wspólnych budynku (np. zabezpieczenie ściany w pobliżu pieca), nie ma obowiązku doprowadzenia całego ich lokalu do stanu poprzedniego, poprzez usunięcie zamontowanego urządzenia budowlanego — pieca typu "koza". Wystarczające jest wykonanie robót budowlanych, nakazanych w rozstrzygnięciu decyzji (tj. odłączenie pieca typu "koza" od przewodu kominowego i zaślepienie otworu w przewodzie kominowym).
Pismem z 28 grudnia 2023 r. pełnomocnik Strony wniósł skargę na decyzję ZWINB zarzucając skarżonemu rozstrzygnięciu:
1. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego sposób mający wpływ na wynik postępowania tj. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. w zw. z art. 4 Prawa budowlanego oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez:
a) niepodjęcie wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, w szczególności poprzez nieuwzględnienie i nieustosunkowanie się w treści decyzji organu II instancji do stanowiska i argumentacji Skarżących, przedstawianej w toku postępowania administracyjnego, a przemawiającej za uznaniem wykonanych przez Skarżących prac za nieprzekraczające zakresu zwykłego zarządu nieruchomością wspólną, a poprzez to uznanie, że Skarżący nie wykazali prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, jak również poprzez niewzięcie pod uwagę słusznego interesu Skarżących w wykonaniu w ich lokalu mieszkalnym, w salonie montażu pieca wolnostojącego, żeliwnego typu "koza" i włączeniu go do istniejącego przewodu kominowego,
b) błędne uznanie, że podłączenie pieca typu "koza" do istniejącego przewodu kominowego stanowi wykonywanie jakichkolwiek robót budowlanych wymagających uzyskania pozwolenia na budowę czy też dokonania zgłoszenia a ponadto pomijając powyższą kwestię, iż czynność ta wymagała uzyskania pozwolenia na budowę czy też dokonania zgłoszenia to i tak nie stanowiłaby czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu nieruchomością wspólną,
c) dokonanie wybiórczego uzasadnienia faktycznego decyzji i niepodanie przekonujących przyczyn, dla których podłączenie pieca typu "koza" do istniejącego przewodu kominowego przez Skarżących uznano za czynności przekraczające zakres zwykłego zarządu nieruchomością wspólną,
d) niewyjaśnienie istotnych okoliczności sprawy, w szczególności poprzez brak ustaleń i wskazania na jakiej podstawie skarżący powinni posiadać zgodę współwłaścicieli budynku oraz orzeczenia sądu powszechnego zastępującego tą zgodę na wykonanie robót budowlanych polegających na montażu urządzenia budowlanego - pieca typu "koza" w lokalu mieszkalnym nr [...] oraz naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak wskazania okoliczności faktycznych i prawnych, którymi kierował się organ przy podejmowaniu decyzji, wykładni stosowanych przepisów oraz oceny przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa,
2. obrazę prawa materialnego tj.:
a) art. 3 pkt 7 ustawy Prawo budowlane, poprzez zdefiniowanie montażu urządzenia grzewczego typu "KOZA K9 Li 150" jako mieszczącego się w katalogu robót budowlanych,
b) art. 51 ust. 1 pkt 2 ustawy Prawo budowlane poprzez uznanie, że przepis ten stanowi podstawę do wydania decyzji nakazującej doprowadzenie samowolnie wykonanych robót budowlanych, związanych z montażem w lokalu nr [...] urządzenia budowlanego - pieca typu "koza", do stanu zgodnego z prawem, poprzez:
1) odłączenie pieca typu "koza" od przewodu kominowego,
2) zaślepienie otworu w przewodzie kominowym, pozostałym po odłączeniu pieca typu "koza", w terminie do dnia 29 grudnia 2023 r.
Wskazując na powyższe pełnomocnik Skarżących wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania w całości.
Pełnomocnik wniósł też o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dołączonych do skargi dokumentów tj.:
1. protokołu nr 10306 z okresowej kontroli przewodów kominowych z dnia 20 września 2023 r.
2. opinii nr 23/A/2023 mistrza kominiarstwa z dnia 11 lipca 2023 r. wraz ze szkicem organizacyjnym:
3. opinii nr 09433 z dnia 21 sierpnia 2021 r.
4. opinii nr 09421 z dnia 21 sierpnia 2021 r.
5. zaświadczenia z dnia 3 marca 2021 r. mistrza kominiarstwa
6. protokołu nr 07977 z okresowej kontroli przewodów kominowych z dnia 2 lutego 2019 r.
Wskazano, iż powyższe dowody zostały zgłoszone na okoliczność prawidłowości podłączenia urządzenia grzewczego w lokalu mieszkalnym nr [...], stanu faktycznego przewodów kominowych w budynku, w zakresie prawidłowości podłączeń do przewodów, ich szczelności oraz skuteczności działania wentylacji nawiewno-wywiewnej.
W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano w szczególności, że zdaniem Skarżących organy administracji publicznej nie pochyliły się nad sytuacją Skarżących oraz ich słusznym interesem w podłączeniu pieca typu "koza" do istniejącego przewodu kominowego, przez istniejący otwór, w lokalu będący ich własnością i de facto dokonania jedynie zamiany urządzeń grzewczych z pieca kaflowego na piec typu "koza".
W ocenie Skarżących w przedmiotowej sprawie bezrefleksyjnie przyjęto, że podłączenie pieca typu "koza" do przewodu kominowego w lokalu stanowiącym odrębną nieruchomość, dla celów grzewczych i bytowych, wymaga wykazania przez inwestora prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane a ponadto stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu. Wywiedziono, że organ II instancji bezrefleksyjnie i w oderwaniu od okoliczności faktycznych przedmiotowej sprawy uznał, że skoro przewód kominowy stanowi część wspólną budynku, to czynność należy automatycznie zakwalifikować jako przekraczającą zakres zwykłego zarządu, a Skarżący winni legitymować się zgodą wszystkich współwłaścicieli nieruchomości. Tymczasem podłączenie pieca typu "koza" do przewodu kominowego przynależnym do lokalu Skarżących tylko w minimalnym stopniu dotyczy części wspólnych nieruchomości, w większości dotyczy to wyłącznie lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość, co do której prawo dysponowania przysługuje Skarżącym. Czynność ta nie ma kluczowego, istotnego charakteru dla nieruchomości wspólnej, porównywalnego z rozporządzeniem nią. W szczególności nie stanowi ona nadbudowy, przebudowy-rzeczy wspólnej, ustanowienia odrębnej własności czy zmiany sposobu korzystania z którejś z jej części. Brak jest podstaw do przyjęcia, iż każde wykorzystanie nieruchomości wspólnej na cele budowlane jest czynnością przekraczającą zakres zwykłego zarządu.
Zdaniem Skarżących, jedynie znaczna ingerencja w część wspólną nieruchomości polegająca na nadbudowie, przebudowie, zmianie udziałów w następstwie powstania odrębnej nieruchomości jest kwalifikowana jako czynność przekraczająca zwykły zarząd. Nie każda zatem czynność, która ingeruje w część wspólną nieruchomości będzie stanowiła przekroczenie zwykłego zarządu. Oceniając zakres wnioskowanych robót budowlanych, w tym sposób ingerencji w część wspólną nieruchomości, należało mieć na uwadze znikomy stopień owej ingerencji w część wspólną (jedynie wpięcie się), oraz to, że ingerencja ta nie naruszyła prawidłowego funkcjonowania obiektu. Nie narusza też uzasadnionych interesów pozostałych właścicieli nieruchomości.
W ocenie pełnomocnika Skarżących, zgodnie z ugruntowanym orzecznictwem sądów administracyjnych odpowiednio stosownym do niniejszej sprawy, mimo wykonania kominka bez pozwolenia na budowę, (które w ówczesnym stanie prawnym było wymagane) jego brak nie przesądza o konieczności rozbiórki, ponieważ inwestor będąc właścicielem samodzielnego lokalu mieszkalnego i podłączając kominek do przewodu do którego wcześniej był podłączony piec w jego lokalu legitymuje się tytułem prawnym do dysponowania nieruchomością na cele budowlane (wyrok WSA w Gdańsku z dnia 16 kwietnia 2009, sygn. akt II SA/Gd 671/08, wyrok WSA w Gdańsku i z dnia 17 listopada 2010 roku, sygn. akt II SA/Gd 181/10). Ponadto, organ powinien wziąć również pod uwagę okoliczność, że przed podłączeniem pieca typu "koza" do przewodu kominowego podłączony był piec kaflowy (tak WSA we Wrocławiu w wyroku z dnia 27 stycznia 2006 roku, sygn. akt II SA/Wr 134/04).
Skarżący zwracali też organowi uwagę, iż właściciele lokalu nr [...] są współwłaścicielami budynku, a nie lokalu mieszkalnego nr [...], jednak okoliczność ta została całkowicie przez organ zignorowana.
W odpowiedzi na skargę ZWINB wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a.").
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem skargi jest decyzja organu odwoławczego na mocy, której uchylono decyzję organu I instancji nakazującą Skarżącym doprowadzenie lokalu mieszkalnego nr [...] do stanu pierwotnego poprzez usunięcie urządzenia budowlanego tj. pieca typu "koza". W miejsce powyższego ZWINB nakazał Skarżącym doprowadzenie samowolnie wykonanych robót budowlanych, związanych z montażem w lokalu nr [...] urządzenia budowlanego - pieca typu "koza", do stanu zgodnego z prawem, poprzez odłączenie owego pieca od przewodu kominowego oraz zaślepienie otworu w przewodzie kominowym.
Materialnoprawną podstawę skarżonej decyzji stanowił art. 51 ust. 1 pkt 2 Prawa budowlanego upoważniający organ nadzoru budowalnego do nałożenia obowiązku wykonania określonych czynności lub robót budowlanych w celu doprowadzenia wykonywanych robót budowlanych do stanu zgodnego z prawem, określając termin ich wykonania.
Jak wskanuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym nakazy wymienione w treści art. 51 ust. 1 pkt 1 mogą być zastosowane, gdy nastąpiło niedające się usunąć naruszenie prawa i wykonane roboty budowlane nie mogą być doprowadzone do stanu zgodnego z prawem (por np. wyrok WSA w Kielcach z 29 stycznia 2010 r., sygn. akt. II SA/Ke 706/09).
W rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, iż usytuowany na działce nr [...], obręb [...] D., przy ul. [...] w D., budynek mieszkalny posiada dwa lokale mieszkalne. Stanowi on współwłasność właścicieli usytuowanego na parterze lokalu nr [...] (A. i J. P.) oraz usytuowanego na piętrze lokalu nr [...] należącego do Skarżących. Nie jest też sporne, że powyższy budynek posiada wspólną instalację centralnego ogrzewania zasilaną piecem usytuowanym w piwnicy natomiast w 2021 r. Skarżący w Lokalu [...] przyłączyli do przewodu kominowego (opisywanego przez właścicieli lokalu jako przewód wentylacyjny z ich łazienki) urządzenie typu "KOZA K9 Li 150" mające służyć ogrzewaniu ich lokalu w "okresie przejściowym".
W pierwszej kolejności Skarżący kwestionują prawidłowość uznania przez organy nadzoru budowalnego wykonanych przez nich robót - w postaci podłączenia pieca typu "koza" do istniejącego przewodu kominowego - za wykonywanie robót budowlanych wymagających uzyskania pozwolenia na budowę czy też dokonania zgłoszenia.
Zdaniem Sądu w powyższym sporze należy przyznać rację organom nadzoru budowlanego, bowiem w przepisie art. 28 Prawa budowalnego przyjęta została generalna zasada, zgodnie z którą roboty budowlane można rozpocząć tylko na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę z zastrzeżeniem art. 29-31 omawianej ustawy, zawierających enumeratywnie wyliczone rodzaje budów oraz robót budowlanych, których realizacja została zwolniona z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę i objęta wymogiem uprzedniego dokonania zgłoszenia. Wskazana powyżej regulacja oznacza, że niezastosowanie się inwestora do nakazu uzyskania pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia zamiaru wykonywania robót budowlanych, jeżeli ustawodawca tego wymaga, skutkuje zakwalifikowaniem takich działań inwestorskich jako działanie bezprawne, czyli samowolne, które sankcjonowane jest odpowiednimi przepisami Prawa budowlanego.
Jak trafnie ustaliły organy administracji montaż urządzenia typu "koza" nie został wymieniony w przepisie art. 29 ustawy Prawo budowalne a zatem nie został zwolniony z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowę. Wprawdzie w art. 29 ust. 1 pkt 2 lit d) Prawa budowalnego z obowiązku uzyskania pozwolenia na budowa zostały wyłączone "sieci cieplne", jednak poddane ocenie organów roboty nie dają się tak zakwalifikować. Zdaniem Sądu, piec typu "koza" jest urządzeniem cieplnym, a nie instalacją. Zaważyć bowiem należy, że instalacja to zestaw urządzeń wewnątrz budynku służących do przesyłania mediów takich jak prąd elektryczny, woda, gaz ziemny, paliwo, ścieki, czy inne substancje. Takie urządzenie jak rzeczony piec nie służy przesyłaniu ciepła, lecz jego wytwarzaniu (podobnie WSA w Szczecinie wyroku z 29 października 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 261/20). Do analogicznych wniosków prowadzi zresztą orzecznictwo powoływane przez Skarżących w skardze a odnoszące się do możliwości legalizacji podobnych urządzeń.
W zakresie pozostałej argumentacji Skarżących mającej wykazać ich uprawnienie do dysponowania przewodem kominowym w zakresie wymaganym do podłączenia urządzenia grzewczego warto zauważyć, że owa okoliczność ma w sprawie o tyle znacznie, że potwierdzenie prawa do dysponowanie nieruchomością na cele budowalne otwierałoby możliwość legalizacji samowolnie wykonanych robót.
Swoje uprawnienie w powyższym zakresie Skarżący opierają w szczególności na twierdzeniu, że "ingerencja w część wspólną była znikoma oraz nie naruszyła prawidłowego funkcjonowania obiektu a także nie narusza uzasadnionych interesów pozostałych właścicieli nieruchomości".
Zdaniem Sadu brak jest podstaw do akceptacji powyższych twierdzeń. Nie dają się one bowiem w szczególności pogodzić z treścią § 145 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1225).
Zgodnie z powyższym przepisem:
1. Trzony kuchenne i kotły grzewcze na paliwo stałe oraz kominki z otwartym paleniskiem lub zamkniętym wkładem kominkowym o wielkości otworu paleniskowego kominka do 0,25 m2 mogą być przyłączone wyłącznie do własnego, samodzielnego przewodu kominowego dymowego, posiadającego co najmniej wymiary 0,14 x 0,14 m lub średnicę 0,15 m, a w przypadku trzonów kuchennych typu restauracyjnego oraz kominków o większym otworze paleniskowym - co najmniej 0,14 x 0,27 m lub średnicę 0,18 m, przy czym dla większych przewodów o przekroju prostokątnym należy zachować stosunek wymiarów boków 3:2.
2. Piece na paliwo stałe, posiadające szczelne zamknięcie, mogą być przyłączone do jednego przewodu kominowego dymowego o przekroju co najmniej 0,14 x 0,14 m lub średnicy 0,15 m, pod warunkiem zachowania różnicy poziomu włączenia co najmniej 1,5 m oraz nieprzyłączania więcej niż 3 pieców do tego przewodu.
3. Piece, o których mowa w ust. 2, usytuowane na najwyższej kondygnacji powinny być przyłączone do odrębnego przewodu dymowego.
4. Przyłączenia urządzeń gazowych do przewodów spalinowych powinny odpowiadać warunkom określonym w § 174 i 175.
Z powyższych regulacji wynika jednoznacznie, że piec Skarżących na paliwo stałe, jako znajdujący się na najwyższej kondygnacji wymaga przyłączenia do "odrębnego przewodu dymowego". Oznacza to, że przyłączenie się przez Skarżących pieca grzewczego typu "koza" do przewodu kominowego trale wyklucza możliwość korzystania z takiej części wspólnej nieruchomości. Dostrzeżenie powyższego sprawia, że twierdzenie, iż taka intencja w prawo własności sąsiadów jest "znikoma" oraz "nie narusza uzasadnionych interesów pozostałych właścicieli nieruchomości" jest całkowicie chybiona. Nie jest też trafne twierdzenie, iż badana ingerencja w substancję wspólną budynku nie naruszyła prawidłowego funkcjonowania obiektu, skoro przeciwne twierdzenia zgłaszają współwłaściciele budynku.
Zawarcie w rozporządzeniu szczegółowych regulacji dotyczących pieców czy kotłów grzewczych utwierdza w przekonaniu, iż instalacja tego rodzaju urządzeń podlega szczególnym rygorom zarówno z uwagi na zagrożenie pożarowe jak i wynikające z ryzyka nieprawidłowego odprowadzania spalin. Niewątpliwie nieprawidłowe działanie takich urządzeń jak piece na paliwo stałe niesie zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi oraz ich mienia, stąd zasadnym jest poddanie ich budowy i instalowania weryfikacji organów budowalnych.
Jeśli chodzi o twierdzenia Skarżących o prawie do samodzielnego, tj. niezależnego od współwłaścicieli do dysponowania przewodem kominowym na cele budowalne, co znajduje odzwierciedlenie w ich oświadczeniu zawartym w piśmie z dnia 10 sierpnia 2022 r., iż sporny przewód kominowy "był zawsze dedykowany do źródła ogrzewania ich lokalu" oraz "w latach 80-tych" był tam piec kaflowy, który został zamieniony na "kozę", to oceniając powyższe nie sposób nie dostrzegać, iż Skarżący nie przedstawiają żadnego dowodu na jego takiego pierwotnego użytkowania badanego przewodu kominowego. Jednak nawet przyjęcie tego oświadczania, które nie jest kwestowane ani przez organy ani też przez sąsiadów Skarżących jako wiarygodne, nie daje podstaw do przyznania racji Skarżącym. Prowadzi ono bowiem do wniosku, iż w ich lokalu przez okres co najmniej 20 lat nie było wskazywanego pieca kaflowego ani innego podobnego urządzenia opalanego paliwem stałym. Zresztą kierując się doświadczeniem życiowym nie sposób nie wiązać likwidacji pieca kaflowego w lokalu nr [...] z faktem rozpoczęcia ogrzewania budynku piecem centralnego ogrzewania, usytuowanym w piwnicy. Stąd brak jest podstaw do twierdzenia jakoby w badanej sprawie doszło do wymiany pieca kaflowego na piec typu "koza". Odrębną kwestią pozostaje to, że w przedmiotowym budynku niewątpliwe przez tak długi czas jaki upłynął od likwidacji pieca kaflowego mogła ulegać sytuacja w zakresie wykorzystywania przewodów kominowych czy wentylacyjnych w poszczególnych pomieszczeniach budynku szczególnie, że jak wynika z przedłożonych przez Skarżących, dokumentów przedmiotowa "koza" i piec centralnego ogrzewania nie są jedynymi zainstalowanymi urządzeniami wymagającymi odprowadzania spalin i dopływu powietrza. W budynku zamontowany jest także gazowy podgrzewacz wody.
W ocenie Sądu jest też trafne powoływanie się na wyrok NSA z 20 lipca 2016 r. sygn. akt II OSK 2684/14. Jakkolwiek literalnie zapisano w jego uzasadnieniu, iż "zamontowanie kominka w miejsce pieca kaflowego, ani też przerobienie (remont) pieca kaflowego nie stanowią robót, których przeprowadzenie wymagałoby uzyskania pozwolenia na budowę czy też dokonanie zgłoszenia" to nie można pomijać, iż powyższe odnosiło się do konkretnej sytuacji, polegającej na tym, iż inwestorzy twierdzili, że nie dokonali robót budowlanych polegających na montażu kominka w miejsce istniejącego wcześniej pieca kaflowego lecz dokonali remontu pieca kaflowego, w którym nie ma ani żadnego wkładu kominkowego, ani też otwartego paleniska. Zatem powyższą ocenę NSA należy odnosić do sytuacji, w której istniejący plac kaflowy uległ "unowocześnieniu", co w opisywanej sprawie miało polegać na "montażu drzwiczek z szybą typowych dla nowocześniejszych wersji pieców kaflowych, które zastępują, zwykłe drzwiczki bez okienka występujące w starszych modelach pieców kaflowych".
Z taką sytuacją niewątpliwie nie mamy do czynienia w rozpatrywanej sprawie nie może być bowiem mowy ani o "unowocześnianiu" pieca kaflowego ani nawet jego zamianie na inne urządzenie grzewcze zasilane paliwem stały.
Sąd nie dopatrzył się też podstaw do uznania, iż organy administracji naruszyły zasady postępowania w sposób uzasadniający uchylenie zaskarżonej decyzji. W szczególności organy podjęły się wyjaśnienia istotnych w sprawie okoliczności oraz umożliwiły Skarżącym zarówno potwierdzenie charakteru i prawidłowości wykonanych robót jaki i posiadanie prawa do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. Na podstawie powyższych ustaleń organy trafnie przyjęły, iż warunkiem legalizacji robót wykonanych przez Skarżących było wykazanie się przez nich stosownym prawem do dysponowanie nieruchomością na cele budowalne, czego mimo wezwania Skarżący nie uczynili negując taki obowiązek.
Ponieważ Skarżący posiadają uprawnienie do dysponowania na cele budowalne swoim lokalem mieszkalnych, stąd organ odwoławczy zasadnie skorygował zakres obowiązków nałożonych na nich w zakresie usunięcia pieca typu "koza". Prawo do dysponowania na cele budowalne wymagało bowiem jedynie zaprzestania korzystania z przewodu kominowego stanowiącego część wspólną. Choć niepodłączony do przewodu kominowego piec typu "koza" niewątpliwie nie jest w stanie pełnić swoich funkcji grzewczych to jego dalsze pozostawanie w lokalu powinno zależeć do decyzji jego właścicieli.
Jeśli chodzi natomiast o przedłożone ze skargą dowody, to nie podważają one w żadnej mierze istotnych dla rozpatrywanej sprawy ustaleń poczynionych przez organy nadzoru budowlanego. Nie potwierdzają one bowiem ani uprawnienia inwestorów do dysponowania nieruchomością na cele budowalne ani uzyskania przez nich stosowego pozwolenia na budowę lub dokonania zgłoszenia robót. W szczególności nie było przedmiotem postępowania ocena zasadności czy też celowości posiadania dotykowych urządzeń grzewczych jako "alternatywnego źródła ciepła". Owo źródło może być bowiem zamontowane dopiero po weryfikacji pod kątem zgodności z prawem budowalnym co w rozpatrywanej sprawie nie miało miejsca.
W konsekwencji skarga okazała się nieuzasadniona i na podstawie art. 151 p.p.s.a. podlegała oddaleniu.
Powołane wyżej orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl.