II SA/Sz 683/24

II SA/Sz 683/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska /sprawozdawca/
Katarzyna Sokołowska
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 200, art. 205 § 2,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1426
art. 193  ust. 1, ust. 1a,  art. 194  ust. 2, ust. 3,
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 107 par. 3, art. 7, art. 77 par. 1 i art. 80,  art. 15,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj, Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska,, Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.), Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Białas-Gołąb, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 7 listopada 2024 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej K. B. kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 10 października 2023 r., nr PCPR.5600.59.2023.EM Dyrektor Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w L., działając z upoważnienia Starosty [...], na podstawie art. 193 ust. 1 pkt. 1, ust. 1a, ust. 2, ust. 6, art. 194 ust. 1, ust. 2, ust. 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1426 ze zm., dalej: "u.w.r.") oraz przepisów uchwały Nr [...] Rady Powiatu w L. z dnia 23 stycznia 2012 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej (Dz. Urz. Woj. Z. z dnia 8 marca 2012 r. poz. 537, dalej: "uchwała"), oraz art. 104 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks Postępowania Administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a.") odmówił K. B. (dalej: "skarżąca") umorzenia w całości lub w części, rozłożenia na raty, odroczenia terminu płatności, ustalonej wysokości opłaty za pobyt dziecka O. T. w pieczy zastępczej, za okres od 01.03.2021 r. do 28.02.2022 r., na podstawie decyzji z dnia 6 marca 2023 r., nr PCPR.5113.25.2021.EA.
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że decyzją z dnia 6 marca 2023 r., nr PCPR.5113.25.2021.EA ustalił K. B. opłatę miesięczną za pobyt dziecka O. T. w pieczy zastępczej, za okres od 01.03.2021 r. do 28.02.2022 r. oraz że na podstawie postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 czerwca 2023 r. nr [...] wszczął postępowanie administracyjne w przedmiocie umorzenia w całości lub w części, rozłożenia na raty czy odroczenia terminu płatności ww. opłaty za ww. okres.
Przytaczając treść art. 194 ust. 2 i ust. 3 u.w.r. oraz § 7 ust. 2 uchwały organ I instancji wskazał, że dokonał oceny możliwości umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności czy rozłożenia na raty opłaty ustalonej K. B..
I tak, cytując § 4 uchwały organ I instancji stwierdził, że nie zachodzą podstawy do umorzenia skarżącej w całości należności z tytułu ustalonej opłaty. Ustalona opłata za okres od 01.03.2021 r. do 28.02.2022 r. wynosi [...] zł, a dochód rodziny w czerwcu 2023 r. wyniósł [...] zł, natomiast w lipcu 2023 r. rodzina dysponowała dochodem w wysokości [...] zł. Tym samym nie zachodzi uzasadnione przypuszczenie, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty wyższej od kosztów dochodzenia i egzekucji tej należności.
Organ I instancji stwierdził również, że wychowanek O. T. po uzyskaniu pełnoletności pozostał w rodzinnej pieczy zastępczej, co dowodzi, że na stronie nadal ciąży obowiązek uiszczania miesięcznej opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Ponadto w toku prowadzonego postępowania dotyczącego ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, za okres od 01.03.2021 r. do 28.02.2022 r. skarżąca kilkukrotnie składała wnioski o odstąpienie od ustalenia powyższej opłaty. Organ I instancji do wniosków tych się nie przychylał i orzekał o odmowie odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Kwestia odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej została ostatecznie rozstrzygnięta decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 stycznia 2023 r., nr SKO/PA/430/4381/2022. Zatem w stosunku do skarżącej nie zachodzi sytuacja, o której mowa w § 4 pkt 4 uchwały.
Mając na uwadze § 5 ust. 1 i ust. 2 uchwały organ I instancji wskazał, że w oparciu o informacje o osiąganych dochodach przedstawione przez skarżącą, jak również pozyskanych przez organ ustalił sytuację finansową rodziny za miesiąc lipiec i sierpień 2023 r., tj.:
1. w czerwcu 2023 r. K. B. otrzymała uposażenie w wysokości [...] zł netto, zaś mąż skarżącej otrzymał łącznie [...] zł netto (w tym uposażenie w kwocie [...]zł, ryczałt z tytułu przeniesienia w kwocie [...]zł, za dyżury i służby kwota [...]zł, diety poligonowe w kwocie [...]zł), zatem rodzina dysponowała łącznie dochodem w wysokości [...] zł netto.
2. w lipcu 2023 r. K. B. otrzymała uposażenie w wysokości [...] zł netto, zaś mąż skarżącej otrzymał łącznie [...] zł netto (w tym uposażenie w kwocie [...]zł, za dyżury i służby kwota [...]zł, gratyfikacja urlopów w kwocie [...]zł oraz nagroda uznaniowa w kwocie [...]zł), zatem rodzina dysponowała łącznie dochodem w wysokości [...] zł netto.
Skarżąca płaci miesięczne świadczenia alimentacyjne, orzeczone na rzecz syna O. T. w kwocie [...]zł.
Zatem łączny dochód rodziny K. B. w czerwcu 2023 r. wyniósł [...] zł (kwota po odliczeniu kwoty alimentów, które są przekazywane na rzecz syna), zaś dochód na osobę w rodzinie (cztery osoby w rodzinie) wyniósł [...] zł, a więc przekroczył kryterium dochodowe, określone przepisami ustawy o pomocy społecznej (kryterium dochodowe określone w ustawie o pomocy społecznej dla osoby w rodzinie wynosi [...] zł).
Łączny dochód rodziny K. B. w lipcu 2023 r. wyniósł [...] zł (kwota po odliczeniu kwoty alimentów, które są przekazywane na rzecz syna), zaś dochód na osobę w rodzinie (cztery osoby w rodzinie) wyniósł [...] zł, a więc przekroczył kryterium dochodowe, określone przepisami ustawy o pomocy społecznej.
Podsumowując organ I instancji stwierdził, że dochód na osobę w rodzinie w miesiącach czerwcu i w lipcu 2023 r. K. B., zobowiązanej do ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej przekracza 300% kryterium dochodowego, określonego przepisami ustawy o pomocy społecznej (tj. kwota 1800 zł dla osoby w rodzinie).
Organ I instancji zaznaczył, że skarżąca przedstawiła szereg potwierdzeń przelewów, w związku z ponoszonymi przez jej rodzinę wydatkami, tj. wydatki na paliwo, na naukę pływania córek, opłaty za przedszkole oraz szkołę córki, czynsz za mieszkanie i inne, które nie mają wpływu na określenie kryterium dochodowego, zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Nawiązując do treści zapisu § 5 ust. 1 pkt 1 i 2 uchwały organ I instancji wskazał, że uzyskał z Ośrodka Pomocy Społecznej w G. informacje, potwierdzające, iż skarżąca nie podejmuje współpracy z asystentem rodziny ani pracownikiem socjalnym na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego, w związku z czym nie realizuje kontraktu socjalnego ani planu pracy z rodziną, o którym mowa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Ośrodek ten poinformował, że matka biologiczna była informowana o możliwości skorzystania ze wsparcia pracownika socjalnego oraz asystenta rodziny, w celu podjęcia działań na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego, jednak nie zgłosiła się o pomoc w w/w formie.
Wobec powyższego organ I instancji stwierdził, że zastosowanie ulgi w postaci umorzenia w części ustalonej opłaty, zgodnie z założeniami uchwały nie jest możliwe.
Organ I instancji stwierdził, że skarżąca nie spełnia także warunków zawartych w § 6 uchwały dotyczącym możliwości rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności opłaty, ponieważ zastosowanie ulgi nie rokuje zapłaty należności w całości lub części. Organ I instancji wskazał przy tym, że skarżąca nie wywiązywała się z uiszczenia jakiejkolwiek opłaty w stosunku do wydanych decyzji ustalających opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej (decyzja znak: PCPR. 5113.25.2022.EA z dnia 31 października 2022 r., a następnie decyzja znak: PCPR. 5113.25.2021.EA z dnia 6 marca 2023 r.).
Ponadto skarżąca nie podejmuje współpracy z asystentem rodziny ani pracownikiem socjalnym na rzecz powrotu dziecka do domu rodzinnego, w związku z czym nie realizuje kontraktu socjalnego ani planu pracy z rodziną, o którym mowa w ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, dlatego też nie spełnia warunków przedstawionych w § 6 pkt 1 i 2 uchwały. Skarżąca jako osoba zobowiązana do ponoszenia opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej wychowuje dwoje małoletnich dzieci, które pozostają pod jej opieką. Jednakże w ocenie organu I instancji dochody rodziny skarżącej są na tyle duże, że pomimo deklarowanych miesięcznych wydatków rodziny, skarżąca bez zagrożenia egzystencji rodziny mogłaby uiszczać opłatę za pobyt dziecka O. T., która wówczas wynosiła [...] zł miesięcznie, a następnie [...] zł miesięcznie.
Organ I instancji nadmienił także, że w toku prowadzonego postępowania skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów, potwierdzających występowanie w jej rodzinie szczególnych okoliczności, które byłyby znaczące przy ewentualnym zastosowaniu którejkolwiek z powyższych ulg, tzn. nie wystąpiła inna uzasadniona okoliczność, w szczególności długotrwała choroba, bezdomność, niepełnosprawność, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych.
Wskutek odwołania K. B., Samorządowe Kolegium Odwoławcze, decyzją z dnia 28 czerwca 2024 r., nr SKO.KA.430.4449/2023, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, że zgodnie z art. 193 ust. 1 u.w.r. za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą miesięczną opłatę. Zgodnie natomiast z art. 193 ust. 1a u.w.r. opłatę, o której mowa w ust. 1, rodzice ponoszą od dnia umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej. Z kolei zgodnie z art. 194 ust. 2 u.w.r. rada powiatu określa, w drodze uchwały, szczegółowe warunki umorzenia w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstępowania od ustalenia opłaty, o której mowa w art. 193 ust. 1. Kolegium stwierdziło, że Rada Powiatu w L. taką uchwałę podjęła, po czym przytoczyło treść § 6 uchwały.
W ocenie Kolegium nie nastąpiła żadna ze wskazanych w uchwale podstaw uzasadniających udzielenie skarżącej pomocy. Według Kolegium argumentacja skarżącej wskazuje na to, iż jej sytuacja może ulec dalszemu pogorszeniu. Mimo tego jednak skarżąca nie podejmuje aktualnie działań zmierzających do choćby częściowego poniesienia obciążających ją opłat. Kolegium wskazało, że każdy z organów orzeka na podstawie faktycznej obowiązującej w czasie orzekania, co oznacza że przyszły stan i przyszłe okoliczności nie powinny być brane pod uwagę. Kolegium stwierdziło, że zasadne pozostają oceny wyrażone przez organ I instancji w uzasadnieniu decyzji. Skarżąca osiąga dochód znacznie przekraczający kryterium dochodowe. Wobec tego za nietrafiony Kolegium uznało argument skarżącej dotyczący rzekomego narażenia skarżącej i jej rodziny na niedostatek.
Kolegium wskazało, że obowiązkiem skarżącej jest ponoszenie kosztów utrzymania wszystkich dzieci, w tym także tych, które znajdują się w pieczy zastępczej oraz że analiza stanu faktycznego prowadzi do wniosku, że skarżąca nie podejmuje starań zmierzających do tego, aby tę część swoich obowiązków, związaną z pobytem dziecka w pieczy zastępczej, ponosić. Wskazało również, że udzielenie pomocy w postaci czy to rozłożenia na raty czy też odroczenia terminu płatności jest nadal wyjątkiem i uprawnieniem organu. Decyzja taka ma zatem charakter uznaniowy. Konkludując, Kolegium stwierdziło, że w rozpatrywanej sprawie nie dopatrzyło się podstaw do zmiany decyzji organu I instancji.
Na powyższą decyzję Kolegium, K. B., reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 6 pkt 3 i 5 uchwały w zw. z art. 194 ust. 2 w zw. z art. 193 ust. 1 pkt 1, ust. 1a, ust. 2 u.w.r. poprzez ich błędne zastosowanie i odmowę rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej przez organ II instancji, wobec uznania, iż podjęcie decyzji w wyżej wskazanym zakresie nie rokuje zapłaty należności w całości lub w części w przyszłości, gdyż skarżąca nie wywiązała się z uiszczenia jakiejkolwiek opłaty w stosunku do wydanych decyzji ustalających opłatę za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej, podczas gdy w sprawie skarżącej są prowadzone liczne postępowania dotyczące opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, które nie zostały jeszcze zakończone, bowiem są na etapie sądowym lub toczą się przed organami I lub II instancji, wobec czego w ocenie skarżącej nie jest ona jeszcze zobowiązana do uiszczania opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, a ponadto skarżąca wychowuje również inne małoletnie dzieci pozostające pod jej opieką, a także w przedmiotowej sprawie wystąpiła inna uzasadniona okoliczność uzasadniająca rozłożenie świadczenia na raty lub odroczenie terminu płatności, tj. narażenie na niedostatek rodziny skarżącej, w tym jej dwóch małoletnich córek, bowiem skarżąca z powodu licznych usprawiedliwionych wydatków nie jest w stanie ponieść jednorazowo tak wysokich opłat bez uszczerbku dla swojej rodziny, co nie zostało uwzględnione przez organ II instancji;
2. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w ten sposób, że organ II Instancji nie uwzględnił, że w przedmiotowej sprawie skarżąca wychowuje również inne małoletnie dzieci pozostające pod jej opieką, a także w przedmiotowej sprawie wystąpiła inna uzasadniona okoliczność uzasadniająca rozłożenie świadczenia na raty lub odroczenie terminu płatności, tj. narażenie na niedostatek rodziny skarżącej, w tym jej dwóch małoletnich córek, bowiem skarżąca z powodu licznych usprawiedliwionych wydatków nie jest w stanie ponieść jednorazowo tak wysokich opłat bez uszczerbku dla swojej rodziny, co winno skutkować rozłożeniem na raty lub odroczeniem terminu płatności opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej;
- art. 6 w zw. z art. 7 w zw. z art. 8 § 1 w zw. z art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji rozpoznanie sprawy wbrew podstawowym zasadom postępowania administracyjnego, a w szczególności zasadzie obowiązku organu do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Wobec tak postawionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji organu II instancji w całości oraz o uchylenie w całości poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ewentualnie uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi II instancji. Wniosła także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz nieobciążanie skarżącej kosztami postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, iż w jej ocenie Kolegium nieprawidłowo utrzymało w mocy wadliwą decyzję organu I instancji. Skarżąca odwołując się do § 6 uchwały podała, iż jedną z podstawowych przesłanek rozłożenia na raty lub odroczenia terminu płatności opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej jest uznanie, że ulga rokuje zapłatę należności w całości lub w części. W ocenie skarżącej organ nieprawidłowo uznał, że nie spełnia ona tej przesłanki, bowiem w sprawie skarżącej są prowadzone liczne postępowania dotyczące opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej, które nie zostały jeszcze zakończone, gdyż są obecnie na etapie sądowym lub toczą się przed organami I lub II instancji, wobec czego w ocenie skarżącej nie jest ona jeszcze zobowiązana do uiszczania opłat za pobyt dziecka w pieczy zastępczej. Dlatego też fakt ten nie powinien stanowić przesłanki uznania, iż udzielenie ulgi skarżącej nie rokuje zapłatą należności w całości lub w części.
Ponadto w ocenie skarżącej spełnia ona również drugą przesłankę konieczną do uzyskania ulgi na podstawie § 6 uchwały, bowiem spełnia warunki z pkt 3 oraz pkt 5, tj. wychowuje inne małoletnie dzieci pozostające pod jej opieką oraz występuje inna uzasadniona okoliczność w postaci narażenia na niedostatek rodziny skarżącej, w tym jej dwóch małoletnich córek, bowiem skarżąca z powodu licznych usprawiedliwionych wydatków nie jest w stanie ponieść jednorazowo tak wysokich opłat bez uszczerbku dla swojej rodziny, co nie zostało uwzględnione przez organ II instancji. Tym samym skarżąca nie zgodziła się ze stwierdzeniem Kolegium, że "nie nastąpiła żadna ze wskazanych w uchwale podstaw uzasadniających udzielnie stronie pomocy".
Jednocześnie skarżąca wskazała, że organ I instancji w sprawach tożsamych obejmujących inny okres, udzielił ulgi poprzez rozłożenie na raty zadłużenia skarżącej, w związku z czym skarżąca obecnie spłaca zadłużenie ratalnie.
Według skarżącej Kolegium nie uwzględniło, że skarżąca wychowuje również inne małoletnie dzieci pozostające pod jej opieką, a także w przedmiotowej sprawie wystąpiła inna uzasadniona okoliczność uzasadniająca rozłożenie świadczenia na raty lub odroczenie terminuj płatności, tj. narażenie na niedostatek rodziny skarżącej, w tym jej dwóch małoletnich córek, bowiem skarżąca z powodu licznych usprawiedliwionych wydatków nie jest w stanie ponieść jednorazowo tak wysokich opłat bez uszczerbku dla swojej rodziny, co winno skutkować rozłożeniem na raty lub odroczeniem terminu płatności opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Skarżąca nie zgodziła się również ze stwierdzeniem Kolegium jakoby analiza stanu faktycznego prowadziła do wniosku, że nie podejmuje ona starań zmierzających do tego, aby ponosić część swoich obowiązków związanych z pobytem małoletniego dziecka w pieczy zastępczej. Skarżąca uiszcza alimenty, a także ponosi dodatkowe koszty utrzymania małoletniego syna O. T., w związku z czym w ocenie skarżącej twierdzenia organu są nieprawidłowe. Pozostałe środki skarżąca wydatkuje na codziennie i bieżące opłaty. Dlatego jej sytuacja finansowa nie pozwala na uiszczanie jednorazowo opłaty za pobyt małoletniego w tak dużej wysokości, gdyż stanowiłoby to dla niej nadmierne obciążenie finansowe i spowodowałoby pogorszenie sytuacji materialnej całej rodziny.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje.
Zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) oraz art. 3 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej: "p.p.s.a.") sąd bada zaskarżone orzeczenie pod względem jego zgodności z obowiązującym prawem, zarówno materialnym jak i procesowym. Nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. decyzja podlega uchyleniu, jeśli sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenie prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b), lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c).
Przeprowadzona przez Sąd, w granicach tak określonej kognicji, kontrola legalności zaskarżonej decyzji, wykazała, że decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że jedną z podstawowych zasad postępowania administracyjnego, którą organ odwoławczy powinien brać pod uwagę przy rozpoznawaniu sprawy, jest wynikająca z art. 15 k.p.a. zasada dwuinstancyjności. Zgodnie z tą zasadą organ odwoławczy obowiązany jest ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę będącą przedmiotem postępowania przed organem I instancji. Istota administracyjnego toku instancji polega na dwukrotnym rozważeniu materiału dowodowego i rozstrzygnięciu tej samej sprawy, nie zaś na kontroli zasadności argumentów podniesionych w stosunku do orzeczenia organu I instancji. Organ odwoławczy rozpoznaje więc sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie.
W tym kontekście należy podkreślić, że przepisy art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nakładają na organy administracji obowiązek ustalenia prawdy obiektywnej i podejmowania rozstrzygnięcia na podstawie wszechstronnie wyjaśnionego stanu faktycznego, przy zastosowaniu wszelkich koniecznych środków dowodowych, z uwzględnieniem słusznego interesu strony. Podkreślić również należy, że ustanowiona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów zobowiązuje do oparcia się przez organ na przekonujących podstawach - wskazanych w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, stosownie do treści przepisu art. 107 § 3 k.p.a. - i z całą pewnością nie polega na formułowaniu ocen w sposób dowolny. Niewyjaśnienie wszystkich okoliczności oraz nieuzasadnienie decyzji w sposób właściwy narusza zasady postępowania administracyjnego i stanowi podstawę do uchylenia przez sąd zaskarżonej decyzji. Tylko postępowanie przeprowadzone w opisany wyżej sposób stanowi o spełnieniu warunku wydania decyzji o przekonującej treści. W myśl zasady ustalonej w art. 8 § 1 k.p.a. organy administracji zobowiązane są przy tym prowadzić postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, co wyraża się m.in. w podejmowaniu czynności zmierzających do dokonania wyczerpującej oceny. Zasada ta wiąże się z zasadą przekonywania sformułowaną w art. 11 k.p.a., zgodnie z którą organy powinny wyjaśniać zasadność przesłanek, jakimi kierują się przy załatwieniu sprawy. W odniesieniu do tej zasady, jak również zasady wynikającej z art. 8 § 1 k.p.a., doniosłą rolę pełni z kolei uzasadnienie decyzji, które nie może być sformułowane ogólnikowo i w przypadku postępowania odwoławczego powinno służyć przekonaniu strony odwołującej się do tego, że rozważono wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy. W uzasadnieniu decyzji należy przedstawić - w sposób spójny, logiczny i wyczerpujący - tok rozumowania organu, obrazujący proces konkretyzacji stosunku administracyjnoprawnego w danej sprawie, aby możliwe było dokonanie w postępowaniu sądowym weryfikacji zajętego przez organ stanowiska. W przeciwnym razie weryfikacja ta jest niemożliwa.
Zdaniem Sądu orzekające w sprawie Kolegium nie sprostało powyższym obowiązkom, naruszając wskazane wyżej przepisy. Stanowisko Kolegium nie zostało wystarczająco uzasadnione zarówno w sferze faktycznej, jak i w sferze prawnej.
Jak wynika z treści zawiadomienia z dnia 12 lipca 2023 r. o wszczęciu postępowania oraz decyzji organu I instancji sprawa toczyła się w przedmiocie umorzenia skarżącej w całości lub w części, rozłożenia na raty, odroczenia terminu płatności opłaty za pobyt jej dziecka w pieczy zastępczej, za okres od 01.03.2021 r. do 28.02.2022 r.
Zasadą wynikającą z art. 193 ust. 1 i ust. 1a u.w.r. jest, że za pobyt dziecka w pieczy zastępczej rodzice ponoszą opłatę. Zgodnie zaś z art. 194 ust. 2 i ust. 3 u.w.r. starosta na wniosek lub z urzędu może umorzyć w całości lub w części, łącznie z odsetkami, odroczyć termin płatności, rozłożyć na raty lub odstąpić od ustalenia tej opłaty, przy czym szczegółowe warunki możliwości zastosowania tych ulg określa rada powiatu. Uchwała, w szczególności jej § 4, § 5 i § 6, szczegółowo określają sytuacje w jakich możliwe jest umorzenie w całości, umorzenie w części, rozłożenie na raty lub odroczenie terminu płatności opłaty za pobyt dziecka w pieczy zastępczej.
Ze wskazanych przepisów jasno wynika, że rozstrzygnięcie w powyższym zakresie podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego. Zaznaczyć więc należy, że kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym ma ograniczony zakres i sprowadza się do zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia oraz czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy. W takich przypadkach kontrola sądowa obejmuje proces wydania decyzji (spełnienie przez organ wymogów proceduralnych), ustalanie stanu faktycznego jako elementu tego procesu czy wszechstronność oceny faktów. Dotyczy on zatem jedynie tej części treści decyzji uznaniowej, która jest powiązana z kryteriami prawnymi, nie obejmuje zaś tej części treści rozstrzygnięcia, która wiąże się z realizowaniem określonej polityki administracyjnego stosowania prawa (rozumienia celowości administracyjnej czy roli słuszności w kształtowaniu treści decyzji) w ramach luzów decyzyjnych stworzonych przez podstawy decyzji uznaniowej. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie decyzji uznaniowej z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną oraz z wyrażeniami normatywnymi, określającymi przesłanki aktualizacji upoważnienia do decyzji uznaniowej (por. wyrok NSA z dnia 30 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 590/16, dostępny na stronie internetowej Centralnej Bazy Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Stosownie do powyższego, badając prawidłowość zaskarżonej decyzji, Sąd uznał, że uzasadnienie ocenianej decyzji nie spełnia wymogów art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ jest zbyt ogólnikowe i nie tłumaczy w sposób wystarczający motywów wydanego rozstrzygnięcia. Wskazać również należy, iż uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Kolegium w istocie ograniczyło się do kwestii rozłożenia ustalonej opłaty na raty lub odroczenia terminu jej płatności oraz regulacji zawartych w § 6 uchwały, podczas gdy w odwołaniu od decyzji organu I instancji skarżąca wprost wskazała, iż zaskarża ją w całości.
Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Z przywołanych przepisów wynika zatem obowiązek wskazania oraz wyjaśnienia zarówno okoliczności faktycznych jak i przepisów prawa, które zadecydowały o treści rozstrzygnięcia.
Sąd doszedł do przekonania, że uchybienia w postaci niewyjaśnienia w sposób dostateczny podstawy prawnej wydanej decyzji z uwzględnieniem okoliczności faktycznych sprawy, stanowi o podjęciu rozstrzygnięcia z naruszeniem przede wszystkim wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Zdaniem Sądu dokonana przez Kolegium ocena jest niepełna i nie uzasadnia wystarczająco podjętego rozstrzygnięcia. Nie pozwala przy tym na odtworzenie toku myślowego oraz poglądu prawnego Kolegium, a także nie przekonuje o słuszności podjętego rozstrzygnięcia. Stwierdzone uchybienia przepisów prawa procesowego mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, skoro rzutowały na rozstrzygnięcie oparte na uznaniu administracyjnym, które wymaga ustalenia stanu faktycznego w sposób wszechstronny i zindywidualizowany oraz wyczerpującego wyjaśnienia przesłanek, jakimi kierował się organ, tak aby swoboda uznania organu nie przerodziła się w dowolność. Powyższe stanowi podstawę do postawienia Kolegium skutecznego zarzutu naruszenia przede wszystkim art. 107 § 3 k.p.a. oraz zasady prawdy obiektywnej i obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.) oraz zasad ustalonych w art. 8 § 1, art. 11 oraz art. 15 k.p.a.
W tym stanie rzeczy Sąd - na podstawie 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł w punkcie 1 wyroku. Rozstrzygnięcie dotyczące kosztów postępowania, zawarte w punkcie 2 wyroku, uzasadnia przepis art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Na wysokość tych kosztów składa się wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935) w kwocie 480 zł oraz opłata skarbowa uiszczona od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.
Rzeczą organu przy ponownym rozpatrywaniu sprawy będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a. Przede wszystkim Kolegium powinno ponownie rozpoznać sprawę w jej całokształcie - w oparciu o ustalony stan faktyczny rozstrzygnąć w kwestii umorzenia skarżącej w całości lub w części, rozłożenia na raty, odroczenia terminu płatności opłaty za pobyt jej dziecka w pieczy zastępczej, za okres od 01.03.2021 r. do 28.02.2022 r. Uzasadnienie decyzji powinno spełniać wymogi, określone w art. 107 § 3 k.p.a.