II SA/SZ 682/05

II SA/Sz 682/05 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2006-01-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2005-06-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Barbara Gebel /sprawozdawca/
Katarzyna Grzegorczyk-Meder
Mirosława Włodarczak-Siuda /przewodniczący/
Symbol z opisem
6090 Budownictwo wodne, pozwolenie wodnoprawne
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Sygn. powiązane
II OSK 706/06 - Wyrok NSA z 2007-05-09
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosława Włodarczak-Siuda, Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel (spr.), Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Protokolant Agata Banc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 stycznia 2006 r. sprawy ze skargi T. M. na decyzję Wojewody z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozwolenia wodnoprawnego oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] r. numer [...] Starosta [...] udzielił Gospodarstwu Nadzoru i Administrowania Zasobem w [...], zwanemu dalej "GNiAZ", pozwolenia wodnoprawnego na szczególne korzystanie z wód rzeki Myśli i zezwolił na:
- pobór wód z rzeki [...] na potrzeby hodowli ryb w stawach karpiowych w ilości 2.975,40 tys. m3/rok, w tym:
do napełniania stawów - 709,35 tys. m3/rok,
do uzupełnienia strat na przesiąki przez groblę - 747,10 tys. m3/rok,
do uzupełnienia strat w doprowadzalnikach - 358,00 tys. m3/rok,
do uzupełnienia strat na parowanie - 266,70 tys. m3/rok,
na wymianę wody w zimochowach i magazynach - 894,24 tys. m3/rok,
- piętrzenie wody na jazie na rzece [...] w km 39+000 do maksymalnej rzędnej 41,55 mnpm,
- piętrzenie wody w 45 stawach rybnych o łącznej powierzchni 43,55 ha, zgodnie z załącznikiem nr 1 do decyzji,
- odprowadzanie wód wykorzystanych w hodowli ryb karpiowych do rzeki [...] w km od 36+004 do km 38+974 - w ilości 1.603,59 tys. m3/rok.
Od powyższej decyzji odwołał się T. M. prowadzący działalność pod
nazwą E.,, [...]" w [...], który zarzuca zaskarżonej decyzji, że w toku postępowania administracyjnego skarżący nie miał możliwości zapoznania się z operatem wodnoprawnym, a konkretnie z jego poprawioną wersją, nie zostały uwzględnione zalecenia wynikające z decyzji Wojewody [...] z dnia [...]r. znak: [...], dotyczące zobowiązania GNiAZ w [...] do określenia najwyższych dopuszczalnych przyrostów substancji zanieczyszczeń w odprowadzanych wodach wykorzystanych na potrzeby hodowli ryb karpiowych oraz liczby pobieranych średnich dobowych próbek wód dopływających i wykorzystanych na potrzeby hodowli ryb oraz zobowiązania do określenia rodzaju inwestycji przewidzianej do wykonania. Ponadto decyzja nie określa średniego dobowego poboru wody przez Zakład Rybacki, operat wodnoprawny, na podstawie którego wydano decyzję nie zawiera bilansu zapotrzebowania wody w okresie obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego, operat wodnoprawny nie zawiera projektu instrukcji gospodarowania wodą, nieuzasadniony jest termin obowiązywania pozwolenia do dnia [...]r., ponieważ decyzja nie nakłada na Gospodarstwo Rybackie obowiązku wykonania żadnych inwestycji, które według skarżącego są niezbędne, decyzja nie zawiera określenia planowanej produkcji ryb ze stawów, co według skarżącego jest konieczne m.in. do określenia, czy inwestycja zalicza się do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzania raportu oddziaływania na środowisko, w decyzji brak jest zapisu o umożliwieniu E. ,, [...]" dostępu do urządzeń pomiarowych Gospodarstwa Rybackiego.
Odwołujący się zawnioskował także o odstąpienie od konieczności zachowania przepływu nienaruszalnego na jazie lewym do czasu wybudowania przepławki.
Wojewoda decyzja z dnia [...] r. numer [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję. W postępowaniu odwoławczym organ II instancji stwierdził, iż pobór i odprowadzanie wód powierzchniowych oraz piętrzenie śródlądowych wód powierzchniowych jest, zgodnie z art. 37 Prawa wodnego szczególnym korzystaniem z wód i w myśl art. 122 ust.1 pkt 1 Prawa wodnego wymaga pozwolenia wodnoprawnego. Na wniosek Gospodarstwa Nadzoru i Administrowania Zasobem w [...] Zakład Rybacki w [...] Starosta [...] decyzją z dnia [...]r. znak [...] udzielił takiego pozwolenia. Od decyzji tej odwołało się Gospodarstwo Nadzoru i Administrowania Zasobem w [...] Zakład Rybacki w [...] oraz T. M. prowadzący działalność pod nazwą E.,, [...]" w [...]. Powyższe pozwolenie wodnoprawne zostało w całości uchylone przez Wojewodę, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji ( decyzja Wojewody z dnia [...]r. znak: [...] ).
Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Starosta wydał pozwolenie wodnoprawne z dnia [...] r., w którym ustalił nowe warunki korzystania z wód rzeki [...]. Od decyzji tej odwołał się T.M. Decyzja Starosty z dnia [...] r. znak: [...] została w całości uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji, zgodnie z decyzją Wojewody [...]z dnia [...]r. znak: [...].
Starosta, zgodnie z zaleceniami decyzji Wojewody [...] z dnia [...]r., ponownie rozpatrzył sprawę i po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego wydał Gospodarstwu Nadzoru i Administrowania Zasobem w [...] przedmiotowe pozwolenie wodnoprawne, od którego odwołał się T. M. Ustosunkowując się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ ustalił, iż zawiadomieniem z dnia [...] r. organ I instancji powiadomił strony, w tym skarżącego, o możliwości zapoznania się z aktami sprawy i wniesienia ewentualnych uwag. T.M. wniósł swoje uwagi pismem z dnia [...] r. W aktach sprawy znajduje się pismo z dnia [...] r. Z.S. - autora operatu wodnoprawnego- skierowane do GNiAZ w [...], w którym zawarte są obliczenia przepływu nienaruszalnego. Obliczenia potwierdziły ustalony we wcześniejszym postępowaniu przepływ nienaruszalny w ilości Q = 0,66 m3/s. Obliczony przepływ nienaruszalny został przeliczony również na wysokość warstwy wody nad jazem. Pismo to, z którym nie miał możliwości zapoznania się skarżący, zostało uznane przez organ I instancji jako uzupełnienie operatu. W trakcie postępowania odwoławczego T.M. zapoznał się z całością materiałów i nie wniósł uwag do tej części akt I instancji. Należy zatem uznać, że nie miało to wpływu na wniesienie odwołania i przedstawienie swoich argumentów.
Starosta słusznie nie określił najwyższych dopuszczalnych przyrostów substancji zanieczyszczeń w odprowadzanych wodach wykorzystanych na potrzeby hodowli ryb karpiowych oraz nie określił liczby pobieranych średnich dobowych próbek wód dopływających i wykorzystanych na potrzeby hodowli ryb, ponieważ jest to zgodne z obowiązującymi przepisami. W myśl przepisów art. 9 ust. 1 pkt 14 lit. f ustawy, ściekami są wody wykorzystane, odprowadzane z obiektów chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych, jeżeli przyrost ilości substancji, pochodzących z chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych, w wodzie odprowadzanej z tych obiektów jest większy niż wartości określone w warunkach wprowadzania ścieków do wód. Warunki te są określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004r. w sprawie warunków, jakie należy spełniać przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. Nr 168, poz. 1763). Przepisy ww. rozporządzenia określają warunki tylko dla wód wykorzystanych na potrzeby chowu lub hodowli ryb łososiowatych oraz innych organizmów wodnych. Nie wymieniono w przepisach tych, warunków dla wód wykorzystanych dla potrzeb chowu i hodowli ryb karpiowatych. Zgodnie z § 16 ust. 1 ww. rozporządzenia, wody wykorzystane na potrzeby chowu lub hodowli ryb łososiowatych oraz innych organizmów wodnych, wprowadzane do wód lub do ziemi, nie powinny przekraczać najwyższych dopuszczalnych przyrostów substancji zanieczyszczających wyrażonych wskaźnikami, które są określone w załączniku nr [...] do rozporządzenia.
Nie ma uzasadnienia zarzut, stwierdzający, że decyzja nie określa średniego dobowego poboru wody, zgodnie z art. 132. ust. 4 Prawa wodnego. Treść przepisu art.
132 dotyczy zawartości operatu wodnoprawnego, a nie ustaleń decyzji wodnoprawnej. Ponadto, zgodnie z art. 132 ust. 9 organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może odstąpić od niektórych wymagań dotyczących operatu, z wyjątkiem wymagań, o których mowa w ust. 8 (dołączenie dokumentacji hydrogeologicznej do operatu na pobór wód podziemnych oraz na odwodnienie zakładu górniczego lub obiektu budowlanego za pomocą otworów wiertniczych). Ustalenia, które powinny się znaleźć w decyzji wodnoprawnej określa art. 128 Prawa wodnego. W myśl art. 128 ust. 1 pkt. 1 w pozwoleniu wodnoprawnym ustala się m.in. ilość pobieranej wody. Przepis ten nie wskazuje, że należy określić pobór średni dobowy. W przedmiotowym pozwoleniu wodnoprawnym Starosta ustalił wielkość pobieranej wody z rzeki [...] w ilości 2.975,4 m3/rok, a ponadto w załączniku nr [...] do decyzji określił ilość pobieranej wody w poszczególnych miesiącach roku.
Zgodnie z art. 132 ust. 7, jak wskazał skarżący w odwołaniu, operat, na podstawie którego wydaje się pozwolenie wodnoprawne na piętrzenie wód powierzchniowych lub na zależne od siebie korzystanie z wód przez kilka zakładów, powinien zawierać projekt instrukcji gospodarowania wodą. Spełnienie tego wymogu nie jest możliwe, ponieważ nie ukazało się rozporządzenie określające zakres instrukcji gospodarowania wodą, zgodnie z treścią przepisu art. 132 ust. 10. Orzeczenie przez organ I instancji w pkt 8 zaskarżonej decyzji konieczności sporządzenia instrukcji gospodarowania wodą przez Gospodarstwo Nadzoru i Administrowania Zasobem w [...] wspólnie z właścicielem "[...]" T. M. i przedłożenie jej do dnia [...]r., wydaje się właściwe w zaistniałej sytuacji prawnej.
Pozwolenie wodnoprawne na szczególne korzystanie z wód, w myśl art. 127 ust. 2, wydaje się na okres nie krótszy niż 10 lat. Okres obowiązywania zaskarżonego pozwolenia wodnoprawnego (do dnia [...]r.) został prawidłowo dostosowany do terminu obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego udzielonego decyzją Starosty [...] z dnia [...]r. znak: [...] drugiemu użytkownikowi wód rzeki [...] w km 39+000 - T. M. właścicielowi "[...]".
Jak już wcześniej wskazano ustalenia, które powinny się znaleźć w decyzji wodnoprawnej określa art. 128 Prawa wodnego. Przepis ten nie zawiera zapisu dotyczącego konieczności określenia planowanej produkcji ryb ze stawów. Nie jest też konieczne określenie, czy inwestycja zalicza się do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz. U. Nr 257, poz. 2573), ponieważ prowadzenie postępowania w sprawie oceny oddziaływania na środowisko, w myśl przepisów art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001r. - Prawo ochrony środowiska (Dz. U. Nr 62, poz. 627 z późn. zm.), jest wymagane tylko dla planowanych przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko i tylko dla decyzji wymienionych w art.46 ust. 4. W zakresie Prawa wodnego są to pozwolenia wodnoprawne na: wykonywanie urządzeń wodnych, pobór wód podziemnych, rolnicze wykorzystanie ścieków. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z istniejącymi stawami rybnymi, a decyzja Starosty dotyczy: poboru wód powierzchniowych, piętrzenia wód powierzchniowych i odprowadzania wód pohodowlanych do wód.
Nie stwierdza się konieczności umieszczenia w zaskarżonej decyzji zapisu o tym, że "[...]" powinna mieć dostęp do urządzeń pomiarowych. W pkt 6 lit.g przedmiotowej decyzji organ I instancji nałożył na korzystającego z pozwolenia wodnoprawnego obowiązek informowania właściciela elektrowni wodnej w [...] o terminie rozpoczęcia i zakończenia napełniania stawów. Przepływ wody do stawów rybnych następuje poprzez dwa doprowadzalniki, na których GNiAZ w [...] zostało zobowiązane do zainstalowania urządzeń pomiarowych. W związku z tym, zapis o obowiązku informowania właściciela elektrowni wodnej w [...] o terminie rozpoczęcia i zakończenia napełniania stawów, umożliwi skarżącemu dostęp do urządzeń pomiarowych.
Zgodnie z art. 128 ust. 1 pkt. 2 Prawa wodnego, w pozwoleniu wodnoprawnym ustalając cel i zakres korzystania z wód (w przedmiotowej sprawie korzystania z wód
rzeki Myśli), należy uwzględnić ograniczenia wynikające z konieczności zachowania przepływu nienaruszalnego. Określenie wielkości przepływu nienaruszalnego w rzece [...] w ilości 0,66 m3/s zostało ustalone w postępowaniu wodnoprawnym prowadzonym przez Starostę. Zachowanie przepływu nienaruszalnego jest konieczne z uwagi na utrzymanie życia biologicznego w korycie rzeki poniżej budowli piętrzącej oraz z uwagi na konieczność zabezpieczenia przepływu dla potrzeb przepławki dla ryb umożliwiającej im oraz innym organizmom wodnym, stanowiących warunek przeżycia wielu ryb i drobniejszej fauny, migrację w górę i w dół rzeki. Ze względu na brak przepławki dla ryb na węźle hydrotechnicznym w [...], przepływ nienaruszalny należy przepuścić przez jaz na rzece [...]. Koryto rzeki [...] w tym rejonie obejmuje działki nr [...] i [...], które stanowią własność Skarbu Państwa w zarządzie [...] Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych.
Zgodnie z art. 32 ust. 2 Prawa wodnego korzystanie z wód nie może powodować pogorszenia stanu ekologicznego wód i ekosystemów od nich zależnych, a także
marnotrawstwa energii wody, ani wyrządzać szkód. Czytając ten przepis należy zwrócić uwagę, że zasadę niepogarszania stanu ekologicznego wód i ekosystemów od nich zależnych, ustawodawca umieścił na pierwszym miejscu. Priorytetowe znaczenie ma bowiem ochrona środowiska wodnego przed dalszymi, niekorzystnymi zmianami. W związku z tym, nie można przyjąć, że przepis ten daje podstawy do odstąpienia od konieczności zachowania przepływu nienaruszalnego na jazie lewym do czasu wybudowania przepławki dla ryb.
Powyższa decyzja została zaskarżona przez T. M. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...].
Skarżący zarzucił zarówno naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, jak też i naruszenie przepisów postępowania, mającyce taki sam wpływ na wynik sprawy.
Przede wszystkim podnosi, że zaskarżona decyzja nie odpowiada dyspozycji art. 107 Kpa, a mianowicie nie zawiera powołania podstawy prawnej. Jako postawę podaje art. 138 Kpa. Podstawa prawna decyzji organu odwoławczego nie może być ograniczona tylko do przepisów Kpa (art. 138), lecz musi zawierać również przepisy prawa materialnego dotyczące rozstrzyganej sprawy, bo organ ten nie jest wyłącznie kontrolerem decyzji organu I instancji, a ma obowiązek rozpatrzenia merytorycznego sprawy na skutek odwołania (tak: w KPA - Komentarz - B.Adamiak/J. Brokowski, wyd. 6 str. 504).
Nastąpiło także naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy. Organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów i zgłoszonych żądań. Zaskarżona decyzja wydana w dniu [...], została doręczona skarżącemu [...]. Natomiast operat wodnoprawny na piętrzenie i pobór wód z rzeki [...] do celów hodowli ryb dla Gospodarstwa Rybnego w [...] doręczony został już po doręczeniu zaskarżonej decyzji, a mianowicie [...]. W doktrynie przesądzone zostało, że termin zakreślony stronie do zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym musi być terminem realnym (uwzględniającym chociażby obszerność zebranego w sprawie materiału dowodowego), umożliwiającym nie tylko zapoznanie się z tym materiałem, ale i danie stronie czasu do ustosunkowania się do tegoż materiału, zwłaszcza gdy jest kilka kwestii spornych i to skomplikowanych
( wyroku NSA z dnia 10 grudnia 1997 r. , sygn. akt I SA/G d 409/96).
Nie można więc w żadnym razie podzielić poglądu organu odwoławczego, że takie zachowanie nie miało wpływu na wniesienie odwołania i przedstawienie swoich argumentów. Nastąpiło więc naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy (art. 10 Kpa ).
Organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę nie usunął naruszeń prawa, które nastąpiło przy ponownym rozpatrywaniu sprawy przez organ pierwszej instancji. Taka decyzja organu odwoławczego jest decyzja wadliwą ( wyrok NSA z 25 lipca 1986 r. , sygn. akt II SA 1829/85 - ONSA z 1986r.L, nr 2 poz. 43). Naruszenie to polegało na tym, że w decyzji z dnia 18 października 2004 r., którą Wojewoda uchylił w całości zaskarżoną wówczas decyzję o udzieleniu Gospodarstwu pozwolenia z dnia [...] r., znak [...] i przekazał sprawę pozwolenia wodnoprawnego dla GNiAZ do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, zawarto wskazania pod kątem przeprowadzenia postępowania w sprawie:
a) należy określić najwyższe dopuszczalne przyrosty substancji zanieczyszczeń w odprowadzanych wodach wykorzystywanych na potrzeby hodowli ryb karpiowych oraz liczbę pobieranych średnich dobowych próbek wód dopływających i wykorzystywanych dla hodowli ryb,
b) należy określić rodzaj inwestycji przewidzianej do wykonania,
c) należy zobowiązać GNiAZ do uzupełnienia operatu wodnoprawnego w części dotyczącej rozdziału wody na wlocie do doprowadzalników A i B.
Ten sam organ w zaskarżanej obecnie decyzji prezentuje stanowisko zupełnie odmienne w zakresie określenia najwyższych dopuszczalnych przyrostów substancji zanieczyszczeń w odprowadzanych wodach wykorzystywanych na potrzeby hodowli ryb karpiowych oraz liczbę pobieranych średnich dobowych próbek wód dopływających i wykorzystywanych dla hodowli ryb. Twierdzi mianowicie, że nie było to konieczne wobec treści § 16 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego ( Dz. U. Nr 168, poz. 1763), wskazujący na ryby łososiowate, nie zaś karpiowate.
Poglądu tego nie można podzielić, bowiem organ pomija ogólną zasadę, że ścieki wprowadzane do wód nie powinny wywoływać w wodach takich zmian fizycznych, chemicznych i biologicznych, które uniemożliwiałyby prawidłowe funkcjonowanie ekosystemów wodnych i spełnienie przez wody określonych dla nich wymagań jakościowych związanych z użytkowaniem wynikającym z warunków korzystania z wód regionu wodnego ( § 3 rozp.).
Ilekroć w ustawie Prawo wodne z 2001 r. mowa jest o ściekach rozumie się przez to m.in. wody wykorzystane, odprowadzane z obiektów chowu i hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych, jeżeli przyrost ilości substancji, pochodzących z chowu i hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych, w wodzie odprowadzanej z tych obiektów jest większy niż w warunkach odprowadzania ścieków do wód ( art. 9 ust. 9 Prawa wodnego z 2001 r. ). To zagadnienie w ogóle nie było badane tak w pierwszej instancji, a także i zwłaszcza przez organ odwoławczy. Wobec tego, że wpływ hodowli ryb karpiowych na środowisko, ekosystem itp. nie był przedmiotem badań i postępowania dowodowego w sprawie zarówno przed organami, to nie ma żadnych podstaw do przesądzenia, że określenie najwyższych dopuszczalnych przyrostów substancji zanieczyszczeń w odprowadzanych wodach wykorzystanych na potrzeby hodowli ryb karpiowych oraz określenie liczby pobieranych średnich dobowych próbek wód dopływających i wykorzystanych na potrzeby hodowli ryb, nie było konieczne.
Wobec braków jakie zawiera operat wodnoprawny organ odwoławczy w żadnym razie nie może jednoznacznie przesądzać kolejnego podstawowego zagadnienia, a mianowicie, że nie jest konieczne przeprowadzenie postępowania w zakresie oddziaływania trzydziestoletniego przedsięwzięcia na środowisko. Jest to przykład kolejnego naruszenia prawa, a to przez autorytarne przesądzenie, że nie jest konieczne określenie, czy inwestycja zalicza się do przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko, zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko (Dz.U. Nr 257, poz. 2573).
Kolejnym naruszeniem prawa jest brak dowodów i ustaleń w zakresie określenia planowanej produkcji ryb ze stawów. Skarżący uważa, że jest to konieczne. Do wniosku o pozwolenie wodnoprawne dołącza się opis prowadzenia zamierzonej działalności sporządzony w języku nietechnicznym. ( art. 131 ust. 2 pkt 3 Prawa wodnego z 2001 r.) Opis winien być przedłożony niezależnie od operatu wodnoprawnego. W sprawie takiego opisu brak, stąd w żadnym razie nie można jednoznacznie przesądzać, że nie jest konieczne przeprowadzenie postępowania w zakresie oddziaływania na środowisko, które winno być poprzedzone ustaleniem rozmiarów działalności w zakresie chowu i hodowli ryb przez uzyskującego pozwolenie. Skoro brak jest ww. opisu (jako odrębnego dokumentu), to jego roli nie może zastąpić krótkie stwierdzenie w operacie, że celem piętrzenia wody stopniem wodnym w [...] jest dostarczanie wody do stawów hodowlanych Zakładu Rybackiego w [...].
Powyższe stanowi o naruszeniu przepisów prawa materialnego, a w konsekwencji także i procesowego, a to wobec braku jakiegokolwiek postępowania dowodowego w tym zakresie.
Skarżący wnosi o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego w postaci opinii hydrobiologiczno-ekologicznej oraz odniesienia się do sposobu użytkowania wód oraz stanu biocenozy na rzecze [...] w miejscowości [...] ( w okolicy jazów na km 39 + 000), sporządzonej przez prof. Dr. Hab. J.C. C. Zobrazuje ona stan sprawy i wpływ, jaki winien mieć stan faktyczny na zakres i wymogi stawiane dla uzyskującego pozwolenie wodnoprawne, utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją.
Organ odwoławczy nie podzielił poglądu skarżącego o odstąpienie od konieczności zachowania przepływu nienaruszalnego na jazie lewym do czasu wybudowania przepławki.
Rozstrzygnięcie nie spełnia wymogu zasady i obowiązku maksymalnego wykorzystania potencjalnej energii wody, a także nie zapobiega marnotrawstwu energii wody ( art. 31 ust. 2 Prawa wodnego z 2001 r. ).
W trakcie dotychczasowego postępowania w sprawie udzielenia pozwolenia wodnoprawnego organ podzielał stanowisko skarżącego, że konieczne było sporządzenie instrukcji gospodarowania wodą z powołaniem na art. 128 § 3 ustawy Prawo wodne z 2001 r. Teraz prezentuje odmienne stanowisko, którego nie można podzielić.
W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy nie przedstawia rozważań odnośnie zarzutu podniesionego w odwołaniu, że decyzja organu pierwszej instancji nie nakłada na otrzymującego pozwolenie obowiązku wykonania żadnych inwestycji w sytuacji, gdy pozwolenie wodnoprawne wydawane jest na trzydzieści lat. Pozostaje to w sprzeczności z następującymi przesłankami, takimi m.in., jak:
- niezmieniony stan warunków chowu i hodowli ryb od kilkudziesięciu lat,
- brak ustaleń odnośnie wpływu chowu i hodowli ryb karpiowatych na środowisko ze względu na ten wpływ na wybór lokalizacji przedsięwzięcia, na wody powierzchniowe i podziemne,
- wymogi stawiane przez przepisy obowiązujące po wejściu Polski do Unii Europejskiej w zakresie jakości wód niezbędnej dla życia ryb ( Dyrektywa nr 78/659/EWG z dnia 18 lipca 1978 r. w sprawie słodkich wód wymagających ochrony lub poprawy jakości dla zachowania życia ryb), gdzie wyróżnia się dwie grupy wody, w tym te które mogą być środowiskiem życia ryb karpiowatych ( art. 2 dyrektywy),
- wobec braku ustaleń odnośnie wpływu chowu i hodowli ryb karpiowatych na środowisko ze względu na ten wpływ na wybór lokalizacji przedsięwzięcia, na wody powierzchniowe i podziemne, w ogóle nie było przez organy orzekające wymagane od ubiegającego się o pozwolenie wodnoprawne wskazanie przedsięwzięć ograniczających negatywne oddziaływanie na środowisko,
- wobec braku ustaleń odnośnie wpływu chowu i hodowli ryb karpiowatych na środowisko ze względu na ten wpływ na wybór lokalizacji przedsięwzięcia, na wody powierzchniowe i podziemne w ogóle nie były wymagane od ubiegającego się o pozwolenie wodnoprawne wskazania odnośnie sposobu i zakresu prowadzenia pomiarów ilości i jakości pobieranej wody oraz ścieków wprowadzanych do wód.
Organ stwierdza, że nie ma uzasadnienia zarzut, że decyzja nie określa średniego dobowego poboru wody, zgodnie z art. 132. ust. 4 Prawa wodnego, bowiem treść przepisu art. 132 dotyczy zawartości operatu wodnoprawnego, a nie ustaleń decyzji wodnoprawnej. Ustalenia, które powinny się znaleźć w decyzji wodnoprawnej określa art. 128 Prawa wodnego. W myśl art. 128 ust. 1 pkt 1 w pozwoleniu wodnoprawnym ustala się m.in. ilość pobieranej wody. Przepis ten nie wskazuje, że należy określić pobór średni dobowy. W przedmiotowym pozwoleniu wodnoprawnym Starosta ustalił wielkość pobieranej wody z rzeki [...] w ilości [...] m3/rok, a ponadto w załączniku nr [...] do decyzji określił ilość pobieranej wody w poszczególnych miesiącach roku. Pogląd ten można byłoby podzielić tylko i wyłącznie wówczas, gdyby operat wodnoprawny zawierał określenie wielkości średniego dobowego poboru wody z podaniem bilansu zapotrzebowania wody w okresie obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego (art.132 ust. 2 pkt 1 Prawa wodnego). Tak jednak nie jest.
Organ nie wskazuje jak (bez zapewnienia dostępu) skarżący mógłby egzekwować prawo do informacji o terminie rozpoczęcia i zakończenia napełniania stawów w sytuacji, gdy Gospodarstwo nie będzie informować o ww. terminach.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o oddalenie skargi podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i dodatkowo podnosząc, iż wydając zaskarżoną decyzję podał art. 138 Kpa jako podstawę prawną - wskazał taką a nie inną podstawę, gdyż ta podstawa prawna odnosi się do formy przyjętego rozstrzygnięcia, tj. "utrzymuje w mocy", co nie przesądza i nie decyduje o tym, że organ odwoławczy nie rozpatrzył merytorycznie sprawy. Na szczególne podkreślenie zasługuje fakt, iż organ odwoławczy przeprowadził bardzo szczegółową merytoryczną ocenę sprawy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu do zaskarżonej decyzji.
Starosta słusznie nie uwzględnił zaleceń wynikających z decyzji Wojewody z dnia [...]r. znak: [...] i nie określił najwyższych dopuszczalnych przyrostów substancji zanieczyszczeń w odprowadzanych wodach wykorzystanych na potrzeby hodowli ryb karpiowych oraz nie określił liczby pobieranych średnich dobowych próbek wód dopływających i wykorzystanych na potrzeby hodowli ryb, ponieważ jest to zgodne z obowiązującymi przepisami. W myśl przepisów art. 9 ust. 1 pkt. 14 lit. f Prawa wodnego, ściekami są wody wykorzystane, odprowadzane z obiektów chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych, jeżeli przyrost ilości substancji, pochodzących z chowu lub hodowli ryb oraz innych organizmów wodnych, w wodzie odprowadzanej z tych obiektów jest większy niż wartości określone w warunkach wprowadzania ścieków do wód. Warunki te są określone w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004r. w sprawie warunków, jakie należy spełniać przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego (Dz. U. Nr 168, poz. 1763). Przepisy ww. rozporządzenia określają warunki tylko dla wód wykorzystanych na potrzeby chowu lub hodowli ryb łososiowatych oraz innych organizmów wodnych. Nie wymieniono w przepisach tych, warunków dla wód wykorzystanych dla potrzeb chowu i hodowli ryb karpiowatych. Zgodnie z § 16 ust. 1 ww. rozporządzenia, wody wykorzystane na potrzeby chowu lub hodowli ryb łososiowatych oraz innych organizmów wodnych, wprowadzane do wód lub do ziemi, nie powinny przekraczać najwyższych dopuszczalnych przyrostów substancji zanieczyszczających wyrażonych wskaźnikami, które są określone w załączniku nr [...] do rozporządzenia.
Nie ma uzasadnienia zarzut, stwierdzający, że decyzja nie określa średniego dobowego poboru wody przez Zakład Rybacki. Zgodnie z art. 131. ust. 1 i ust. 2 pkt. 1 Prawa wodnego, pozwolenie wodnoprawne wydaje się na wniosek, do którego dołącza się operat wodnoprawny. Zawartość operatu wodnoprawnego określa treść przepisu art. 132. W myśl art. 132 ust. 4 pkt 1 operat, na podstawie którego wydaje się pozwolenie wodnoprawne na pobór wód zawiera m.in. określenie średniego dobowego poboru wody z podaniem bilansu zapotrzebowania wody w okresie obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego. Treść tego przepisu dotyczy zawartości operatu wodnoprawnego, a nie ustaleń decyzji wodnoprawnej. Ponadto, zgodnie z art. 132 ust. 9 organ właściwy do wydania pozwolenia wodnoprawnego może odstąpić od niektórych wymagań dotyczących operatu, z wyjątkiem wymagań, o których mowa w ust. 8 (dołączenie dokumentacji hydrogeologicznej do operatu na pobór wód podziemnych oraz na odwodnienie zakładu górniczego lub obiektu budowlanego za pomocą otworów wiertniczych).
Ustalenia, które powinny się znaleźć w decyzji wodnoprawnej określa art. 128 Prawa wodnego. W myśl art. 128 ust. 1 pkt 1 w pozwoleniu wodnoprawnym ustala się m.in. ilość pobieranej wody. Przepis ten nie wskazuje, że należy określić pobór średni dobowy. W przedmiotowym pozwoleniu wodnoprawnym Starosta ustalił wielkość pobieranej wody z rzeki [...] w ilości 2.975,4 m3/rok, a ponadto w załączniku nr [...] do decyzji określił ilość pobieranej wody w poszczególnych miesiącach roku, co jest adekwatne do istoty korzystania z wód w przedmiotowej sprawie. Pobór wody do 45 stawów rybnych następuje za pomocą dwóch ujęć powierzchniowych poprzez doprowadzalnik A i doprowadzalnik B i pobór ten jest różny w poszczególnych miesiącach roku. Bilansem zapotrzebowania wody w okresie obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego jest zapotrzebowanie wody do zalewu stawów przedstawione w 9.2. operatu. Potrzeby wodne Zakładu Rybackiego w [...] są związane z ilością i wielkością posiadanych stawów rybnych, których Zakład Rybacki nie planuje rozbudowywać. W związku z tym ilość wody potrzebna do hodowli ryb w danym roku jest niezmienna.
Operat wodnoprawny zawiera punkt 11 pn. "Projekt gospodarowania wodą", w którym autor opracowania wskazuje, że w związku z brakiem rozporządzenia określającego zakres instrukcji gospodarowania wodą, zgodnie z treścią przepisu art. 132 ust. 10, sporządzenie takiej instrukcji jest możliwe poprzez wykonanie pomiarów i obserwacji poboru wody przez okres jednego roku. W operacie wodnoprawnym na str. 32 znajduje się protokół z dnia [...]r. ze spotkania w sprawie porozumienia wspólnego użytkowania stopnia wodnego w [...] w km 39+000 rzeki [...]. Protokół jest podpisany przez kierownika Zakładu Rybackiego w [...] - R.K. i właściciela MEW [...] - T.M. Zgodnie z pkt. 3 protokołu, instrukcję gospodarowania wodą sporządzą wspólnie zainteresowane strony, a [...] zobowiązuje się do pomiaru wody przepływającej przez turbiny. Wobec powyższego, orzeczenie przez organ I instancji w pkt 8 zaskarżonej decyzji konieczności sporządzenia instrukcji gospodarowania wodą przez Gospodarstwo Nadzoru i Administrowania Zasobem w [...] wspólnie z właścicielem [...] T.M. i przedłożenie jej do dnia [...]r., wydaje się właściwe w zaistniałej sytuacji prawnej.
Pozwolenie wodnoprawne na szczególne korzystanie z wód, w myśl art. 127 ust. 2, wydaje się na okres nie krótszy niż 10 lat. Okres obowiązywania zaskarżonego pozwolenia wodnoprawnego (do dnia 31.05.2031r.) został ustalony na wniosek GNiAZ w [...] (na rozprawie wodnoprawnej przeprowadzonej przez Starostwo Powiatowe w [...] w dniu [...]r.) i dostosowany do terminu obowiązywania pozwolenia wodnoprawnego udzielonego decyzją Starosty [...] z dnia [...]r. znak: [...] drugiemu użytkownikowi wód rzeki [...] w km 39+000 - T.M. właścicielowi [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Zgodnie z art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. Nr 153, poz.1269 ) Sąd właściwy jest do kontroli działalności administracji publicznej w oparciu o kryterium zgodności z prawem.
Na podstawie art.3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. ) kontrola działalności administracji publicznej obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje organów administracyjnych. Tak więc uchylenie decyzji administracyjnych przez Sąd następuje w przypadku naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy.
W niniejszej sprawie Sąd nie znalazł podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Zgodnie z art.128 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne ( Dz.U. Nr 115, poz.1229 z późn.zm. ) w pozwoleniu wodnoprawnym ustala się cel i zakres korzystania z wód, warunki wykonywania uprawnienia oraz obowiązki niezbędne ze względu na ochronę zasobów środowiska, interesów ludności i gospodarki, a w szczególności:
1) ilość pobieranej wody,
2) ograniczenia wynikające z konieczności zachowania przepływu nienaruszalnego,
3) sposób gospodarowania wodą,
4) ilość, stan i skład ścieków wykorzystywanych rolniczo oraz wprowadzanych do wód, do ziemi lub do urządzeń kanalizacyjnych, a w przypadku ścieków przemysłowych, jeżeli jest to uzasadnione, dopuszczalne ilości zanieczyszczeń, zwłaszcza ilości substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego, wyrażone w jednostkach masy przypadających na jednostkę wykorzystywanego surowca, materiału, paliwa lub powstającego produktu,
5) terminy pobierania i odprowadzania wody oraz wprowadzania ścieków dla zakładów, których działalność cechuje się sezonową zmiennością,
6) usytuowanie, warunki wykonania urządzenia wodnego, charakterystyczne rzędne piętrzenia oraz przepływy,
7) obowiązki wobec innych zakładów posiadających pozwolenie wodnoprawne, uprawnionych do rybactwa oraz osób narażonych na szkody w związku z wykonywaniem tego pozwolenia wodnoprawnego,
8) niezbędne przedsięwzięcia ograniczające negatywne oddziaływanie na środowisko,
9) sposób i zakres prowadzenia pomiarów ilości i jakości pobieranej wody, ścieków wprowadzanych do wód, do ziemi lub do urządzeń kanalizacyjnych oraz wykorzystywanych rolniczo, a także sposób postępowania w przypadku uszkodzenia urządzeń pomiarowych,
10) prowadzenie okresowych pomiarów wydajności i poziomu zwierciadła wody w studni,
11) sposób postępowania w przypadku rozruchu, zatrzymania działalności bądź awarii urządzeń istotnych dla realizacji pozwolenia, a także rozmiar i warunki korzystania z wód oraz urządzeń wodnych w tych sytuacjach wraz z maksymalnym, dopuszczalnym czasem trwania tych warunków,
12) zasięg obszaru objętego zakazem, o którym mowa w art. 65 ust. 1 pkt 3.
2. W razie potrzeby w pozwoleniu wodnoprawnym dodatkowo ustala się obowiązek:
1) prowadzenia pomiarów jakości wód podziemnych oraz wód płynących poniżej i powyżej miejsca zrzutu ścieków, z określeniem częstotliwości i metod tych pomiarów,
2) prowadzenia badań ścieków przeznaczonych do rolniczego wykorzystania, a w uzasadnionych przypadkach także badań zawartości metali ciężkich w glebie na obszarach, na których rolniczo wykorzystuje się ścieki,
3) wykonania robót lub uczestniczenia w kosztach utrzymania urządzeń wodnych, stosownie do odnoszonych korzyści,
4) wykonania robót lub uczestniczenia w kosztach utrzymania wód, stosownie do zwiększenia tych kosztów w wyniku realizacji tego pozwolenia,
5) odtworzenia retencji przez budowę służących do tego celu urządzeń wodnych lub realizację innych przedsięwzięć, jeżeli w wyniku realizacji pozwolenia wodnoprawnego nastąpi zmniejszenie naturalnej lub sztucznej retencji wód śródlądowych,
6) wykonania przedsięwzięć służących zarybianiu wód powierzchniowych lub uczestniczenia w kosztach tych przedsięwzięć, jeżeli w wyniku realizacji pozwolenia wodnoprawnego nastąpi zmniejszenie populacji ryb lub utrudnienie ich migracji.
Pozwolenie wodnoprawne utrzymane w mocy zaskarżoną decyzją zawiera wszystkie określone w tym przepisie warunki i obowiązki niezbędne ze względu na ochronę zasobów środowiska, interesów ludności.
Zgodnie z ust.3 powołanego wyżej przepisu integralną część pozwolenia wodnoprawnego na korzystanie z wód powierzchniowych za pomocą urządzeń do jej piętrzenia lub na zależne od siebie korzystanie z wód przez kilka zakładów stanowi instrukcja gospodarowania wodą, zatwierdzona w tym pozwoleniu lub odrębnej decyzji przez organ wydający pozwolenie. Faktem jest, iż powyższy przepis nakłada obowiązek sporządzenia i zatwierdzenia instrukcji gospodarowania wodą, jednakże skoro instrukcja może być zatwierdzona bezpośrednio w pozwoleniu wodnoprawnym lub w odrębnej decyzji, to zdaniem Sądu, jeżeli przepis nie określa terminu zatwierdzenia instrukcji odrębną decyzją, a brak przepisów wykonawczych do ustawy utrudnia sporządzenie takiej instrukcji, to dopuszczalne jest nałożenie obowiązku sporządzenia instrukcji i przedłożenia jej do zatwierdzenia w określonym terminie. Z chwilą sporządzenia instrukcja stanie się integralną częścią pozwolenia.
Art.131 ust.3 ustawy Prawo wodne stanowi, iż do wniosku o wydanie pozwolenia dołącza się opis prowadzenia zamierzonej działalności sporządzony w języku nietechnicznym. Przepis ten nie określa co należy rozumieć poprzez "opis". Brzmienie jego wskazuje jednak na to, iż bardziej szczegółowy opis prowadzenia zamierzonej działalności winien być wymagany przy skomplikowanej produkcji z wykorzystaniem różnych procesów technicznych, chemicznych itp. w celu przybliżenia organowi wydającemu pozwolenie wodnoprawne możliwych zagrożeń. Działalność prowadzona przez wnioskodawcę w niniejszej sprawie - hodowla ryb karpiowych - jest działalnością nieskomplikowaną, o technologii powszechnie znanej i nie wymaga rozbudowanego opisu.
Decyzje wydawane przez organ odwoławczy przekazujące sprawę do ponownego rozpatrzenia mogą zawierać wskazania, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Związanie organu I instancji tymi zaleceniami nie jest pełne, bowiem o treści decyzji wydanej po ponownym rozpatrzeniu sprawy decyduje organ I instancji. Nieuwzględnienie zaleceń dotyczących prowadzonego postępowania może spowodować uchylenie lub zmianę decyzji przez organ odwoławczy, o ile nie uwzględni on argumentacji organu I instancji, bądź też, nie zmieni sposobu interpretacji przepisów prawa. W niniejszej sprawie organ odwoławczy, rozpatrując po raz kolejny odwołanie od wydanego pozwolenia wodnoprawnego, inaczej zinterpretował obowiązujące przepisy prawa w zakresie obowiązku określenia najwyższych dopuszczalnych przyrostów substancji zanieczyszczeń w odprowadzanych wodach wykorzystywanych na potrzeby hodowli ryb karpiowych oraz liczby pobieranych średnich dobowych próbek wód dopływających i wykorzystywanych do hodowli ryb. Organ w zaskarżonej decyzji stwierdza, że wykonanie zaleconych wcześniej czynności nie było konieczne wobec treści § 16 rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 8 lipca 2004 r. w sprawie warunków jakie należy spełnić przy wprowadzaniu ścieków do wód lub do ziemi, oraz w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego ( Dz. U. Nr 168, poz. 1763), wskazujący na ryby łososiowate. Stanowisko to, zdaniem Sądu, jest prawidłowe.
Sąd nie znajduje także podstaw do uwzględnienia zarzutu, iż organ nie ustosunkował się do twierdzeń odwołującego się, iż pozwolenie wodnoprawne nie nakłada obowiązku wykonania żadnych inwestycji. Po pierwsze w odwołaniu zarzut ten nie był samoistny a wypływał z zarzutu dotyczącego czasu obowiązywania pozwolenia, do którego organ się odniósł, a po drugie przepisy ustawy Prawo wodne nie uzależniają wydania pozwolenia ani długości jego obowiązywania od wykonania inwestycji, natomiast zapewniają kontrolę nad wykonywaniem pozwolenia wodnoprawnego i ocenę skutków jego wykonywania, a w razie stwierdzenia nieprawidłowości w tym zakresie stwarzają podstawy do interwencji, w tym także do cofnięcia lub ograniczenia pozwolenia. W zakresie pozostałych zarzutów dotyczących treści pozwolenia wodnoprawnego Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego.
Wskazane przez skarżącego naruszenia przepisów Kpa - art. 10 i art.107 - polegające na nieudostępnieniu skarżącemu całości operatu wodnoprawnego przed wydaniem decyzji przez organ II instancji oraz na niepowołaniu w podstawie prawnej zaskarżonej decyzji przepisów prawa materialnego, jakkolwiek należy uznać za uchybienia, to jednak nie mogły mieć one wpływu na wynik sprawy.
Skarżący bowiem mógł przed wydaniem decyzji przez organ I instancji zapoznać się z operatem wodnoprawnym. Na tym etapie postępowania nie został zapoznany jedynie z uzupełnieniem operatu ( pismo z dnia [...] r. ), co jednakże nastąpiło na etapie postępowania odwoławczego. Natomiast ewentualne doręczenie kopii operatu- na wniosek strony - już po wydaniu decyzji nie stanowi naruszenia art.10 Kpa, bowiem przepisy postępowania administracyjnego nie przewidują konieczności doręczania stronie operatu, a jedynie umożliwienie stronie zapoznania się z aktami sprawy, w tym oczywiście ze zgromadzonymi dowodami.
Powołanie w podstawie zaskarżonej decyzji jedynie art.138 § 1 pkt 1 Kpa nie oznacza, że zaskarżona decyzja została wydana bez podstawy prawnej, a jedynie, że nie została sformułowana w pełni prawidłowo. W treści uzasadnienia decyzji przytoczono zostały przepisy prawa materialnego stanowiące podstawę rozstrzygnięcia.
W tym stanie rzeczy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...], na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz.1270 z późn.zm. ) orzekł, jak w sentencji.