II SA/Sz 669/25

II SA/Sz 669/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2026-03-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-09-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska /sprawozdawca/
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący/
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 223
art. 15, art. 23
Ustawa z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 5, art. 8 ust. 1 pkt , ust. 3 i 4, art. 12, art. 29, art. 36, art. 41 pkt 1
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 8 par. 1, art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2026 poz 143
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 258 par. 2 pkt 8
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 12 marca 2026 r. sprawy ze skargi O. V. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 16 lipca 2025 r. nr SKO/WT/430/1604/2025 w przedmiocie przyznania pomocy finansowej uchyla zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Szczecin z dnia 28 kwietnia 2025r. nr RO.Z.650029.6233-013033.205.BS
Uzasadnienie
Prezydent Miasta S., działając na podstawie art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 4, art 12, art. 39 ust. 1 i ust. 2, art. 106 ust.1 i ust. 4, art. 107 ust. 1, art. 110 ust. 7 i ust. 8 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm.; dalej "u.p.s."), § 1 pkt 1 lit.a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1044; dalej "rozporządzenie RM z 2024 r."), wydał w dniu 28 kwietnia 2025 r. decyzję nr [...], w której odmówił O. W. (dalej "skarżący) przyznania pomocy finansowej z przeznaczeniem na opłatę za wynajem pokoju w [...] w S. przy ul. [...].
Organ I instancji podał, że w dniu 3 kwietnia 2025 r. oraz pismem z dnia 23 kwietnia 2025 r. skarżący zwrócił się z wnioskiem o przyznanie pomocy finansowej w zakresie opłat za wynajem pokoju w [...] w S..
Organ I instancji podjął działania zmierzające do wyjaśnienia sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej skarżącego. W dniu 9 kwietnia 2025 r. pracownik socjalny przeprowadził ze skarżącym w jego miejscu zamieszkania wywiad środowiskowy.
Organ I instancji stwierdził, że dochód skarżącego wynosi 683,02 zł (emerytura ZUS) i nie przekracza kryterium dochodowego, o którym w rozporządzeniu RM z 2024 r., tj. 1.010 zł. Organ I instancji wskazał, że podczas ustalania sytuacji materialno – bytowej skarżącego pojawiła się sprzeczność w podawanych przez skarżącego informacjach. Skarżący podał, że jego jedynym dochodem jest emerytura w kwocie 683,02 zł, zaś opłata za wynajem pokoju wynosi 861 zł miesięcznie, a przecież według organu, dodatkowo należy doliczyć koszt zakupu żywności, środków czystości, leków oraz innych niezbędnych do zaspokojenia bieżących potrzeb życiowych. Zapytany o ten fakt przez pracownika socjalnego, skarżący nie odpowiedział. Dopiero w dniu 23 kwietnia 2025 r. podczas wizyty w organie w pisemnym oświadczeniu skarżący podał, że na koncie bankowym posiada [...] zł, z której to kwoty finansuje zakup jedzenia, leków oraz innych niezbędnych rzeczy. Ponadto, skarżący posiada drugie konto bankowe, na którym obecnie znajduje się kwota [...] zł i z którego dokonuje opłat za wynajem pokoju w [...]. Organ I instancji uznał, że istnieje zatem dysproporcja między podaną przez skarżącego wysokością dochodu, a ustaloną sytuacją majątkową, która według organu, pozwala na przyjęcie, że skarżący jest w stanie przezwyciężyć trudną sytuację życiową, wykorzystując własne zasoby finansowe.
Organ I instancji wskazał, że zgodnie z art. 12 u.p.s., w przypadku obiektywnego wykazania przez pracownika socjalnego dysproporcji między udokumentowaną wysokością dochodu, a sytuacją majątkową osoby lub rodziny, organ pomocy społecznej jest uprawniony o odmowy udzielenia świadczenia z pomocy społecznej.
W ocenie organu I instancji, z akt sprawy jednoznacznie wynika, że skarżący dysponuje znacznymi zasobami finansowymi w postaci oszczędności zgormadzonych na dwóch kontach bankowych (w łącznej w kwocie [...]zł). Zasoby te na obecną chwilę zapewniają skarżącemu samowystarczalność i pozwalają na zaspokojenie wskazanej w złożonym wniosku potrzeby we własnym zakresie.
Organ I instancji uznał zatem, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia z pomocy społecznej.
Organ I instancji wyjaśnił, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Ponadto, jak powszechnie podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych, ustawa o pomocy społecznej formułuje podstawową zasadę, wedle której każda osoba ma obowiązek pełnego wykorzystania własnych uprawnień, zasobów i możliwości w celu pokonania trudnej sytuacji życiowej, a jeżeli nie wykonuje takiego obowiązku, to nie występuje podstawowa przesłanka udzielenia takiej osobie pomocy ze środków publicznych. Pomoc społeczna wkracza w sytuację osób i rodzin wtedy, gdy nie są one w stanie pokonać trudności życiowych własnym działaniem.
Ponadto organ I instancji wskazał, że jego możliwości finansowe są obecnie ograniczone, stąd wielkość przyznawanych świadczeń jest limitowana, nawet w stosunku do rodzin spełniających kryterium dochodowe określone w ustawie. Pomoc w formie zasiłku celowego może, lecz nie musi być przyznana, a przyznawane zasiłki nie muszą w całości pokrywać kosztów zaspokojenia zgłoszonej potrzeby. Pomoc społeczna pełni funkcję wspomagania osób i rodzin w rozwiązywaniu trudności życiowych w tym materialnych, co oznacza, że nie ma charakteru pełnego zaspokojenia wszystkich potrzeb w całości. W związku z powyższym nie wszystkie nawet uzasadnione i niezbędne potrzeby będą zaspokojone w całości przy rozpatrywaniu wniosku o pomoc finansową. W 2024 r. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie w S. (MOPR) zrealizował świadczenia w postaci zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych w wysokości 2.737.324,50 zł. Liczba osób uprawnionych do tych świadczeń w 2024 r. wyniosła 2.986. Średnia miesięczna wysokość świadczenia w formie zasiłku celowego oraz specjalnego zasiłku celowego na osobę wyniosła 76,39 zł. W 2025 r. MOPR na realizację zadań w zakresie zasiłków celowych i zasiłków specjalnych celowych dysponuje budżetem w kwocie 2.276.485,00 zł. Na podstawie analiz z lat poprzednich przewidywana liczba osób uprawnionych do ww. świadczenia w 2025 r. utrzyma się na poziomie 2024 r. (+/- 1-5%).
Skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji, w którym zarzucił organowi nierozpoznanie w sposób prawidłowy jego sytuacji majątkowej. Podał, że wystąpił o obniżenie należności za wynajmowany pokój, lecz mu odmówiono. Wyjaśnił, że posiadał oszczędności w wysokości [...] zł, lecz było to odszkodowanie za błędnie wykonany zabieg [...]. Obecnie jego oszczędności są znacznie mniejsze. Wskazał, że ma [...] lata i jest osobą schorowaną. W Polsce nie ma rodziny, zaś jego dom w D. został zburzony w wyniku działań wojennych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie wydało w dniu 16 lipca
2025 r. decyzję nr SKO/WT/430/1604/2025, w której utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i wskazał, że zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.). O prawie do zasiłku celowego zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 2 u.p.s. decyduje tzw. kryterium dochodowe, co oznacza, że świadczenie pieniężne z pomocy społecznej (a wśród nich także zasiłek celowy) będzie przysługiwało tylko tym osobom, w przypadku których pomoc państwa jest niezbędna ze względu na niskie dochody.
Organ odwoławczy podał, że posiadane przez skarżącego środki finansowe w postaci emerytury i kwot, znajdujących się dwóch rachunkach bankowych przekraczają kryterium dochodowe, wynoszące w jego przypadku 1.010 zł.
Organ odwoławczy wskazał, że przyznanie zasiłku celowego jest uprawnieniem, nie obowiązkiem właściwego organu. Decyzja o przyznaniu zasiłku celowego wydawana jest w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to m.in., że rozmiar świadczenia powinien być odpowiedni do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy oraz do możliwości finansowych organów odpowiedzialnych za jej udzielnie. Zatem nie zawsze osoba, która zgłasza się po pomoc i nawet spełnia ustawowe kryteria uprawniające do jej uzyskania taką pomoc otrzyma, w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Pomoc społeczna oparta jest na zasadzie subsydiarności (pomocniczości). Oznacza to, że celem pomocy społecznej jest wspieranie osób w przezwyciężaniu trudnych sytuacji życiowych, nie zaś ich trwałe wyręczanie w zaspokajaniu potrzeb bytowych. W konsekwencji organy pomocy społecznej nie wyręczają strony z obowiązku utrzymywania się w trudnej życiowo sytuacji, ale wymagają od niego aktywności w pokonywaniu niepomyślności życiowych. Są bowiem zobowiązane jedynie do współuczestnictwa w podejmowanych samodzielnie przez potrzebującego środkach zaradczych.
Organ odwoławczy wskazał, że przyznanie lub odmowa przyznania pomocy może nastąpić jedynie po starannym i wszechstronnym wyjaśnieniu okoliczności danej sprawy, a wydana decyzja musi być wyczerpująco uzasadniona przez wskazanie, dlaczego dokonano takiego, a nie innego rozstrzygnięcia.
Zdaniem organu odwoławczego, organ I instancji zasadnie odmówił skarżącemu przyznania pomocy finansowej, gdyż posiadane przez niego środki finansowe umożliwiają mu przezwyciężenie trudności samodzielnie.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że w sytuacji zmiany sytuacji finansowej, czy też zdrowotnej skarżący może się ubiegać ponownie przyznanie pomocy.
Skarżący złożył skargę na ww. decyzję i wniósł o uchylenie decyzji wydanych przez organy administracyjne obu instancji.
Skarżący zarzucił organowi brak wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Skarżący wyjaśnił, że obecnie jego jedynym dochodem jest emerytura w wysokości 750,57 zł. Posiadane przez niego oszczędności były odszkodowaniem za nieprawidłowo wykonany zabieg stomatologiczny, które obecnie uległy drastycznemu zmniejszeniu i w krótce całkowicie się skończą.
W piśmie z 9 marca 2026 r. pełnomocnik skarżącego z urzędu wniósł o uchylenie decyzji wydanych przez organy administracyjne obu instancji oraz o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Podniósł, że organy nie wyjaśniły sprawy w sposób wnikliwy, gdyż nawet w sytuacji przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego istniała możliwość przyznania mu specjalnego zasiłku celowego z uwagi na trudną sytuację skarżącego.
Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej "p.p.s.a.").
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał co następuje:
Spór dotyczy odmowy przyznania skarżącemu zasiłku celowego na pokrycie opłat za wynajmowany pokoju w [...].
Jak wynika z akt, decyzja z dnia 16 stycznia 2023 r. Szef Urzędu do spraw Cudzoziemców udzielił skarżącemu ochrony uzupełniającej na podstawie art. 23 w zw. z art. 15 ustawy z dnia 13 czerwca 2003 r. o udzielaniu cudzoziemcom ochrony na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2025 r. poz. 223).
Zgodnie z art. 5 u.p.s., prawo do świadczeń z pomocy społecznej, jeżeli umowy międzynarodowe nie stanowią inaczej, przysługuje:
1) osobom posiadającym obywatelstwo polskie mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
2) cudzoziemcom mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej:
a) na podstawie zezwolenia na pobyt stały, zezwolenia na pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej, zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznością, o której mowa w art. 159 ust. 1 pkt 1 lit. c lub d lub w art. 186 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079), lub w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej,
b) w związku z uzyskaniem w Rzeczypospolitej Polskiej zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub zgody na pobyt tolerowany - w formie schronienia, posiłku, niezbędnego ubrania oraz zasiłku celowego;
3) mającym miejsce zamieszkania i przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelom państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - stron umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej oraz członkom ich rodzin w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z dnia 14 lipca 2006 r. o wjeździe na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, pobycie oraz wyjeździe z tego terytorium obywateli państw członkowskich Unii Europejskiej i członków ich rodzin (Dz. U. z 2024 r. poz. 633 i 1688 oraz z 2025 r. poz. 619), posiadającym prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Bezspornie skarżący uzyskał ochronę uzupełniającą i na podstawie art. 5 pkt 2 lit.a u.p.s. posiada prawo do ubiegania się o przyznanie mu świadczeń na podstawie przepisów u.p.s.
Rodzaje świadczeń z pomocy społecznej wymienione są w art. 36 u.p.s. Należą do nich świadczenia niepieniężne i świadczenia pieniężne, do których zalicza się m.in. zasiłek stały, zasiłek okresowy, zasiłek celowy i specjalny zasiłek celowy.
Zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 40, art. 41, art. 53a i art. 91, przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 1010 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej".
W sprawie nie jest sporne, że w stosunku do skarżącego jako osoby samotnie gospodarującej, zastosowanie ma kryterium dochodowe wskazane w ww. przepisie.
Stosownie do art. 8 ust. 3 u.p.s., za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, pomniejszoną o:
1) miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych i koszty uzyskania przychodu;
2) składki na ubezpieczenie zdrowotne określone w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach;
3) kwotę alimentów świadczonych na rzecz innych osób.
Do dochodu ustalonego zgodnie z ust. 3 nie wlicza się przychodów wynikających z ust. 4.
Z wniosku skarżącego z dnia 3 kwietnia 2025 r. wynika, że skarżący wnosił o dofinansowanie w zakresie ponoszonej opłaty za pobyt w [...]. Pismem z 23 kwietnia 2025 r. skarżący sprecyzował, że chodzi mu o pokrycie kosztów jego zakwaterowania w całości miesięcznie przez organ.
Rozpatrując wniosek skarżącego organ I instancji zakwalifikował go samodzielnie jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego.
Zgodnie z art. 7 k.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 k.p.a.).
Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 k.p.a.).
Zdaniem Sądu, organy obu instancji naruszyły ww. przepisy. Należy bowiem podkreślić, że skarżący jest cudzoziemcem, który może nie mieć dostatecznej wiedzy na temat obowiązujących przepisów oraz iż jego znajomość języka polskiego jest ograniczona. Organy winny zatem wykazać szczególną dbałość przy rozpoznawaniu przedmiotowej sprawy, udzielając stosownych wskazówek i wyjaśnień skarżącemu.
W ocenie Sądu, organ I instancji w pierwszej kolejności winien wyjaśnić jakiego świadczenia w istocie skarżący się domaga.
Następnie organ I instancji winien ustalić czy dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe. Dochód skarżącego należało ustalić zgodnie z art. 8 ust. 3 i ust. 4 u.p.s. Okoliczność uznania odszkodowania za nieprawidłowo wykonany zabieg stomatologiczny za dochód w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. zależna jest od czasu kiedy skarżący je otrzymał (według oświadczenia skarżącego, zawartego w odwołaniu, nastąpiło to w 2023 r.). Oszczędności, które posiada skarżący co do zasady nie zaliczają się bowiem do dochodu w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s.
Prawidłowo ustalony dochód skarżącego w rozumieniu przepisów u.p.s. ma wpływ na ustalenie czy skarżący przekroczył czy też nie przekroczył kryterium dochodowego z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. na dzień złożenia wniosku, a co za tym idzie na prawidłowe rozpoznanie sprawy.
Jest to istotne zwłaszcza w sytuacji, gdyby organ ustalił, że skarżący domaga się przyznania zasiłku celowego, bowiem jeśli dochód skarżącego nie przekracza kryterium dochodowego, skarżący jest uprawniony do ubiegania się o zasiłek celowy z art. 29 u.p.s.
Jeśli zaś dochód skarżącego przekracza kryterium dochodowe to istnieje możliwość ubiegania się przez skarżącego ze specjalnego zasiłku celowego art. 41 pkt 1 u.p.s.
Nie można tez wykluczyć, że skarżący domaga się przyznania zasiłku stałego lub okresowego. Jest bowiem osobą starszą i jak podaje schorowaną, która nie może podjąć pracy.
Zdaniem Sądu, ustalenie przez organ rodzaju świadczenia, którego przyznania domaga się skarżący wpływa na treść rozstrzygnięcia.
Organ winien również rozważyć czy nie zachodzą okoliczności wskazane w art.12 u.p.s. niezależnie czy doszło lub nie doszło do przekroczenia kryterium dochodowego w sprawie konkretnej osoby.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ I instancji uwzględni ww. wskazania Sądu.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c p.p.s.a. uchylił decyzje wydane przez organy administracyjne obu instancji.
Orzeczenie o kosztach pomocy prawnej zostanie wydane odrębnie na podstawie art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a.