II SA/Sz 626/05

II SA/Sz 626/05 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2005-10-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-05-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Arkadiusz Windak /sprawozdawca/
Iwona Tomaszewska /przewodniczący/
Katarzyna Grzegorczyk-Meder
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145  par.  1 pkt 1 lit. c)  w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska, Sędziowie Asesor WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder, Asesor WSA Arkadiusz Windak/spr./, Protokolant Maria Rosochacka, po rozpoznaniu w dniu 27 października 2005r. sprawy ze skargi D. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego z tyt. samotnego wychowywania dziecka I. u c h y l a zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. nr [...] II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] , działając z upoważnienia Wójta Gminy, decyzją z dnia [...] r., nr [...], na podstawie art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) oraz § 9 rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 27 września 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. Nr 213, poz. 2161), odmówił D. R. przyznania dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przeprowadzone postępowanie wykazało, iż D. R. oraz Z. C. posiadają oddzielne mieszkania, ale wspólnie zamieszkują i prowadzą wspólne gospodarstwo domowe razem wychowując dziecko. Fakt ten potwierdzają opinie sąsiadów. W związku z tym, zdaniem organu, nie można uznać, iż D. R. jest matką samotnie wychowującą dziecko, której przysługiwałby z tego tytułu wnioskowany dodatek. W końcowej części uzasadnienia organ pouczył stronę o treści art. 233 § 1 Kodeksu karnego.
D. R. uznając powyższą decyzję za krzywdzącą złożyła od niej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]. Odwołująca się podniosła, że składając w dniu [...] r. wniosek o dodatek była w pełni świadoma odpowiedzialności wynikającej z art. 233 § 1 k.k. D. R. poddała pod wątpliwość podstawy na których oparto twierdzenie jakoby prowadziła wspólne gospodarstwo domowe ze Z. C. Strona przyznała, iż posiada z w/w wspólny korytarz i kuchnię ale z powodu konstrukcji budynku nie ma możliwości podzielenia mieszkania. Odwołująca się wskazała również, że od Z. C. otrzymuje comiesięczne alimenty w kwocie [...] zł. Ponadto zauważyła, że w toku postępowania Z. C. złożył oświadczenie, że nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego.
W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Uzasadniając treść dokonanego rozstrzygnięcia organ odwoławczy przywołał brzmienie art. 12 ust. 1 i art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych stwierdzając, że z akt sprawy, a przede wszystkim z wywiadu środowiskowego z dnia [...] r. wynika, iż D. R. zamieszkuje wspólnie ze Z. C. i z dwójką dzieci, w tym z ich wspólnym synem K. C. Fakt ten potwierdza również opinia środowiska – sąsiedzi. Również z załączonych do akt wywiadów środowiskowych sporządzonych dla celów pomocy społecznej z dnia [...] r. oraz z [...] r. wynika, iż rodzina D.R. to rodzina czteroosobowa, w której skład wchodzi zainteresowana, dwoje dzieci oraz konkubent Z.C. Dochodem rodziny jest zasiłek rodzinny wynoszący [...] zł. oraz wynagrodzenie za pracę konkubenta.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] podzielając w pełni stanowisko organu I instancji podkreśliło, że fakt wspólnego zamieszkiwania ojca, matki i dziecka, kontakt z dzieckiem, mieści się w pojęciu "wspólnego wychowywania dzieci", które to pojęcie należy rozumieć bardzo szeroko, m.in. jako dbanie o rozwój fizyczny i psychiczny dziecka, stwarzanie mu poczucia bezpieczeństwa, itp. D. R. jak i ojciec dziecka Z. C. nie są pozbawieni praw rodzicielskich. Stosownie zaś do art. 92 i art. 95 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, dziecko pozostaje aż do pełnoletności pod władzą rodzicielską rodziców, która w szczególności obejmuje obowiązek wykonywania pieczy nad osobą dziecka oraz jego wychowywania.
D. R. wniosła na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...]. Skarżąca zauważyła, że skoro art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych uznaje za samotne wychowywanie – wychowywanie przez panny, i jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z jego ojcem, to uważa swój wniosek o przyznanie dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka za uzasadniony. D. R. oświadczyła, że nie zawarła związku małżeńskiego z ojcem dziecka, nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa oraz zanikły między nimi pozytywne więzi emocjonalne. Skarżąca dodała również, że od [...] r. próbowała ratować związek z konkubentem lecz Z. C. nadal nadużywa alkoholu, jest nieodpowiedzialny i nie utrzymuje abstynencji przez dłuższy czas. W tych okolicznościach nie widziała żadnej przyszłości dla tego związku co doprowadziło do trwałego i zupełnego rozkładu pożycia.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji dokonana w granicach określonych przez art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), tj. według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami prawa procesowego, doprowadziła do stwierdzenia, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, która nakłada na organy administracji publicznej obowiązek przeprowadzenie postępowania dowodowego w taki sposób aby zgromadzony materiał dowodowy pozwalał na rozpatrzenie i załatwienie sprawy w sposób zgodny z wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.). Aby móc skutecznie obronić się przed zarzutem dowolności i przekroczenia przez organ zasady swobodnej oceny dowodów, rozstrzygnięcie organu musi znajdować odpowiednie oparcie w zebranych dowodach.
Stosownie do art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługuje matce lub ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Na potrzeby w/w ustawy ustawodawca sformułował w art. 3 pkt 17 definicję samotnego wychowywania dziecka – przez co należy rozumieć wychowywanie dziecka przez pannę, kawalera, osobę pozostającą w separacji, orzeczonej prawomocnym wyrokiem sądu, osobę rozwiedzioną, wdowę lub wdowca, jeżeli wspólnie nie wychowuje dziecka z ojcem lub matką dziecka.
Z przekazanych akt administracyjnych wynika, że przed wydaniem decyzji organ I instancji przeprowadził wywiad z D. R., ze Z. C. oraz z sąsiadami. D. R. podała, że ojciec dziecka zamieszkuje w mieszkaniu matki, od [...] r. nie prowadzi z nią wspólnego gospodarstwa domowego i dobrowolnie łoży na utrzymanie dziecka [...] zł. jednak nie interesując się synem. Z. C. również oświadczył, że mieszka oddzielnie w swoim mieszkaniu przy ul. [...], prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe i poza dobrowolnymi alimentami w wys. [...] zł. nie uczestniczy w procesach edukacyjnych dziecka.
Oceniając sytuację rodzinną w części IV wywiadu organ podał, że trudno pracownikowi socjalnemu ustalić stan faktyczny, lecz z opinii środowiska wynika, że rodzina wspólnie wychowuje dziecko i prowadzi gospodarstwo domowe. Fakt ten potwierdzają inni sąsiedzi, którzy nie chcą podać swoich danych i złożyć podpisu. Konkubent nadużywa alkoholu i wówczas dochodzi do konfliktów w rodzinie. Jednakże na podstawie posiadanych dokumentów w ośrodku pomocy społecznej organ uznał, że konkubent uczestniczy w procesach wychowywania dziecka.
Wątpliwości Sądu co do prawidłowości wyprowadzenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosków na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wynikają z argumentacji przedstawionej w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Przede wszystkim należy podkreślić, że podstawowym kryterium pozwalającym na uznanie danej osoby za samotnie wychowującą dziecko jest fakt niewychowywania dziecka z ojcem lub matką dziecka. Wśród przesłanek pozytywnych definiujących samotne wychowywanie dziecka, ustawa nie wymienia takich okoliczności jak konieczność oddzielnego prowadzenia gospodarstwa domowego lub zamieszkiwania osoby wnioskującej o dodatek z ojcem lub matką dziecka. Zatem sam fakt zamieszkiwania matki, dziecka i ojca w tym samym budynku nie przesądza o tym, że oboje rodzice uczestniczą w wychowaniu dziecka.
Zdaniem Sądu, nie można podzielić wywodów organu II instancji odwołujących się do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Fakt, że rodzice dziecka nie są pozbawieni władzy rodzicielskiej i że ciąży na nich obowiązek wykonywania pieczy nad osobą dziecka oraz jego wychowywania nie oznacza, że oboje rodzice powinności te rzeczywiście realizują.
Oceniając działanie organu I instancji Sąd zauważył, że organ ten motywując odmowę przyznania przedmiotowego dodatku, , powołał się na ustalenia dokonane w trakcie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego i opinie sąsiadów. Poza ogólnym oparciem się na przeprowadzonym wywiadzie, w uzasadnieniu decyzji organ nie wskazał jednak żadnych konkretnych źródeł dowodowych. Za takowe nie można bowiem uznać powołanie się na bliżej nieokreślonych sąsiadów. W tym zakresie uchybienia tego nie konwalidował również organ II instancji, czym naruszone zostały dyspozycje płynące z treści art. 107 § 1 k.p.a. W sytuacji, gdy skarżąca nie była zapoznana z treścią całego materiału dowodowego, w tym z częścią III i IV wywiadu środowiskowego, w/w uchybienie nabrało w niniejszej sprawie szczególnego znaczenia. Z akt sprawy nie wynika bowiem, aby w toku postępowania administracyjnego zachowano dyrektywy wynikające z art. 10 § 1 k.p.a., w ten sposób umożliwiając stronie m.in. ustosunkowanie się do zebranych dowodów - w pełni realizując jej prawo do czynnego udziału w postępowaniu.
Zgodnie z art. art. 81 k.p.a., okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeśli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonego dowodu. Sąd stwierdził, że warunek ten w sprawie nie został spełniony. Wobec faktu, że w rozpoznawanej sprawie poruszona kwestia stała się głównym argumentem przesądzającym o stanowisku organów i zarazem istotą powstałego w sprawie sporu, w ocenie składu orzekającego, naruszenie w/w art. 10 § 1, art. 81 i art. 107 § 3 k.p.a., mogło mieć istotne znaczenie na wynik sprawy.
Dokonując oceny sytuacji rodziny skarżącej, pracownik socjalny, który bezpośrednio przeprowadzał czynności dowodowe stwierdził, że trudno jest mu ustalić stan faktyczny, przyznając, że w tym zakresie oparł się na opinii środowiska – sąsiadów, którzy nie chcą podać swoich danych i złożyć podpisów. Zdaniem Sądu, nie można zaaprobować takiego sposobu gromadzenia przez organ danych, które nie pozwalają na ich weryfikację, podważając tym samym wartość wyprowadzanych na ich podstawie wniosków. Za niezrozumiałe należy uznać nie ustalenie lub nie wskazanie przez organ danych osób z którymi przeprowadzony został wywiad środowiskowy, nawet jeżeli osoby te odmówiły złożenia podpisów. Ponadto, z bardzo ogólnikowego stwierdzenia sąsiadów o rzekomym fakcie uczestniczenia przez Z. C. w wychowaniu dziecka, nie sposób ustalić, co osoby te rozumiały pod pojęciem "wspólnego wychowywania dziecka" i w czym się ono przejawia.
Ponownie przystępując do rozpoznania wniosku skarżącej należy wziąć pod uwagę wskazane wyżej uchybienia, rozważyć potrzebę odebrania dodatkowych wyjaśnień od skarżącej, przesłuchania ojca dziecka, ewentualnie P. R., sąsiadów lub innych osób na okoliczność wspólnego wychowywania K. C., z uwzględnieniem właściwego rozumienia pojęcia "wspólnego wychowywania dziecka" oraz okresu rzekomego zaprzestania przez ojca udziału w wychowywaniu syna. Na marginesie wypada przypomnieć, że w razie zaistnienia takiej potrzeby organ ma prawo skorzystać z możliwości wezwania konkretnych osób w charakterze świadków, które występując w tej roli obowiązane są złożyć zeznania (z zastrzeżeniem sytuacji wymienionych w art. 83 § 1 i 2 k.p.a. - vide: art. 32 ustawy o świadczeniach rodzinnych).
Mając te okoliczności na względzie, nie przesądzając ostatecznego wyniku sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] uznał, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego (art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i 107 § 3 k.p.a.), w stopniu który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co skutkować musiało ich uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Orzeczenie w pkt II wydano w oparciu o art. 152 w/w ustawy.