VIII SA/Wa 816/24

VIII SA/Wa 816/24 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-01-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak /sprawozdawca/
Justyna Mazur /przewodniczący/
Sławomir Fularski
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 1, art. 134 par. 1, art. 145 par. 1 pkt 1 i art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 901
art. 8 ust. 4, art. 54, art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 61, art. 64 i art. 103 ust. 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 8 par. 1, art. 11, art. 77 par. 1 i art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Justyna Mazur, Sędziowie Sędzia WSA Sławomir Fularski, Sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak (sprawozdawca), , Protokolant starszy sekretarz sądowy Magdalena Krawczyk, , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 stycznia 2025 r. w Radomiu sprawy ze skargi F. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w R. z dnia 16 sierpnia 2024 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie jest skarga F. B. (dalej również jako: skarżący, strona) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] (dalej: organ odwoławczy, organ II instancji, SKO, Kolegium) z 16 sierpnia 2024 r. znak: [...] w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt prababki K. S. w domu pomocy społecznej.
Do wydania zaskarżonej decyzji doszło w następującym stanie faktycznym
i prawnym:
Decyzją z 29 kwietnia 2024 r. nr [...] Prezydent Miasta [...] (dalej: organ I instancji, Prezydent), działając m. in. na podstawie art. 60 i art. 61 w związku
z art. 8, art. 10 ust. 4, art. 14, art. 17 ust. 1 pkt 16, art. 106, art. 110 ust. 7 i 8 ustawy
z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm., dalej: u.p.s.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.),
1) stwierdził, że skarżący kwalifikuje się do ponoszenia odpłatności za pobyt prababki K. S. w Domu Pomocy Społecznej [...] im. [...] w [...] przy ul. [...] [...] (dalej: DPS) w łącznej kwocie 2.283,52 zł, w tym w okresie:
- od 8 lipca 2020 r. do 31 lipca 2020 r. w kwocie 355,26 zł;
- od 1 sierpnia 2020 r. do 31 sierpnia 2020 r. w kwocie 2,72 zł;
- od 1 września 2020 r. do 30 września 2020 r. w kwocie 489,44 zł;
- od 1 października 2020 r. do 30 listopada 2020 r. w kwocie 192,27 zł miesięcznie;
- od 1 grudnia 2020 r. do 31 grudnia 2020 r. w kwocie 397,48 zł;
- od 1 stycznia 2021 r. do 31 stycznia 2021 r. w kwocie 462,84 zł;
- od 1 lutego 2021 r. do 28 lutego 2021 r. w kwocie 191,24 zł.
Z uzasadnienia decyzji Prezydenta wynika, że K. S. została skierowana do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle somatycznie chorych na czas nieokreślony decyzją z 15 lipca 2019 r. nr [...], gdzie przebywała od 30 lipca 2019 r. do 7 listopada 2022 r.
Średni miesięczny koszt utrzymania mieszkańca w DPS w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 marca 2021 r. wynosił 4.364 zł (Zarządzenie nr [...] Prezydenta Miasta [...] z dnia 24 marca 2020 r. w sprawie ustalenia średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domach pomocy społecznej prowadzonych przez Gminę Miasta [...] działającą na prawach powiatu).
K. S. ponosiła opłatę za swój pobyt w DPS w wysokości 70% uzyskiwanego dochodu, tj. od 1 lipca 2020 r. do 28 lutego 2021 r. w kwocie 1.250,95 zł.
W powyższym okresie kwota wpłacana przez K. S. nie pokrywała w całości kosztu jej pobytu w DPS. Organ I instancji ustalił, że na podstawie art. 61 ust. 1 u.p.s. osobami zobowiązanymi do wnoszenia opłaty za pobyt K. S. w DPS są: syn J. S., wnuczka – M. B., wnuk – R. S., wnuczka – P. S. oraz prawnuk – F. B., który stał się pełnoletni 8 lipca 2020 r.
Postępowania administracyjne wobec osób obowiązanych były prowadzone oddzielnie, ale w rozstrzygnięciu Prezydent wziął pod uwagę ustalenia dokonane wobec wszystkich osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt K. S. w DPS. W stosunku do J. S. Prezydent 15 lipca 2019 r. wydał decyzję nr [...], stwierdzającą, że nie kwalifikuje się on do wnoszenia opłaty za pobyt matki – K. S. w DPS do miesiąca, w którym uzyska dochód przekraczający kwotę 300% kryterium dochodowego. Następnie 22 lutego 2022 r. została wydana decyzja Prezydenta nr [...] stwierdzająca, że J. S. nie kwalifikuje się do wnoszenia opłaty za pobyt matki w DPS w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 28 lutego 2021 r. W stosunku do pozostałych osób obowiązanych decyzje ustalające opłatę zostały wydane równocześnie, tj. 29 kwietnia 2024 r.
Postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia skarżącemu opłaty za pobyt prababki w DPS w analizowanym okresie zostało wszczęte przez organ I instancji 22 września 2021 r. (pismo z 17 września 2021 r., znak: [...]).
Decyzją Prezydenta nr [...] z 17 lutego 2023 r. została ustalona opłata skarżącego za pobyt prababki K. S. w domu pomocy społecznej
w okresie od 8 lipca 2020 r. do 28 lutego 2021 r. w łącznej wysokości 4.179,83 zł. Na skutek odwołania strony SKO decyzją z 21 kwietnia 2023 r. znak: [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania, który zgodnie z zaleceniami organu odwoławczego przeprowadził ponowną analizę sytuacji dochodowej rodziny skarżącego
w kontekście potwierdzenia wydatkowania środków uzyskanych ze sprzedaży lokalu mieszkaniowego na budowę domu.
Na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w tym wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 26 lutego 2021 r. z M. B. oraz oświadczenia F. B. z 20 października 2021 r., ustalono, że skarżący w okresie od 8 lipca 2020 r. do 28 lutego 2021 r. prowadził wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami – M. B. i A. B. oraz siostrą – M. B.. Rodzina strony w ww. okresie utrzymywała się
z wynagrodzenia za pracę rodziców oraz wynagrodzenia z klubu piłkarskiego F. B. (zaświadczenie z Kancelarii Notarialnej z 23 sierpnia 2021 r., zaświadczenie z firmy [...] z 9 kwietnia 2021 r., oświadczenie F. B. z 20 października 2021 r., kontrakt o profesjonalne uprawianie piłki nożnej z 22 lipca 2020 r.).
Ponadto z aktu notarialnego Repertorium A Nr [...] sporządzonego 28 grudnia 2020 r. wynika, że M. i A. B. dokonali sprzedaży nieruchomości w [...] przy ul. [...] [...] za kwotę 269.000 zł. Z powyższego aktu otrzymali zadatki na poczet przyszłej transakcji sprzedaży powyższej nieruchomości w kwocie 2.500 zł - 2 grudnia 2020 r. oraz w kwocie 24.500 zł - 28 grudnia 2020 r. Kwota 47.103,47 zł została zapłacona na rachunek banku celem spłaty kredytu udzielonego M. i A. B. Pozostałą należność w kwocie 194.869,53 zł otrzymali 18 stycznia 2021 r. W dalszej kolejności organ I instancji na podstawie oświadczeń strony z 29 maja 2023 r. oraz 7 lutego 2024 r. uwzględnił udokumentowane wydatki środków uzyskanych ze sprzedaży mieszkania na łączną kwotę 245.657,75 zł.
Organ I instancji, ustalając dochody rodziny F. B., odjął od dochodu sprzedaży mieszkania kwotę przeznaczoną na spłatę kredytu hipotecznego, a także kwotę udokumentowanych wydatków na budowę domu. W związku z tym, że M. B. wraz ze skarżącym udokumentowali wydatki na budowę domu, które przewyższyły dochód ze sprzedaży mieszkania, dochód ze sprzedaży mieszkania nie został wliczony do dochodu rodziny.
Matematyczny sposób wyliczenia odpłatności przedstawia się następująco: od kwoty średniego miesięcznego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej odjęto opłatę wnoszoną przez K. S. i ustaloną opłatę innych osób zobowiązanych. Otrzymana różnica stanowi wysokość kwoty, jakiej może domagać się Gmina Miasta [...] od F. B. Następnie dochód rodziny skarżącego został podzielony przez liczbę osób w rodzinie (4 osoby) i w ten sposób ustalono dochód na osobę w rodzinie. Od dochodu na osobę w rodzinie odjęto kryterium dochodowe na osobę w rodzinie. Otrzymany wynik porównano z kwotą, której może domagać się Gmina Miasta [...] i na tej podstawie ustalono wysokość opłaty skarżącego, poczynając od daty uzyskania przez niego pełnoletności.
Organ I instancji przeanalizował wysokość dochodów rodziny skarżącego oraz możliwości i uznał, że może on partycypować w kosztach pobytu prababki w DPS
w okresie od 8 lipca 2020 r. do 28 lutego 2021 r., ponieważ wówczas dochód jego rodziny, z którą prowadził wspólne gospodarstwo domowe, przekroczył kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie, tj. 1.800 zł.
Z dalszej części uzasadnienia wynika, że 7 marca 2024 r. przesłana została do skarżącego propozycja zawarcia umowy zgodnie z art. 61 ust. 2d u.p.s. Umowa jednak nie została podpisana, więc kontynuowano postępowanie administracyjne zmierzające do wydania decyzji. Wysokość opłaty dla strony ustalono w oparciu o dochody, które przekraczały kryterium dochodowe, o którym mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s.
Prezydent jednocześnie poinformował skarżącego o możliwości i przesłankach zwolnienia od obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej,
o którym mowa w art. 64 u.p.s.
Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie, podnosząc m.in., że okres naliczania opłat za pobyt prababki w DPS został określony, gdy był uczniem Liceum Ogólnokształcącego [...] w [...], pozostawał na utrzymaniu rodziców i jedynym jego dochodem po skończeniu 18 lat było stypendium z klubu piłkarskiego w kwocie 700 zł miesięcznie. Kwota ta była ekwiwalentem za to, że klub nie był w stanie zapewnić mu zakwaterowania w czasie obowiązywania kontraktu od lipca 2022 r. Wskazał, że szkołę skończył w 2021 r., ale nadal obowiązywał go kontrakt z klubem piłkarskim i nie mógł podjąć żadnej pracy zarobkowej, ponieważ na treningi wyjeżdżał o godz. 12.00 z [...], a wracał o godz. 23.00 z [...]. Skarżący podał, że nie był świadomy i nie miał żadnego wpływu na wybory dokonywane przez jego prababkę, a tym bardziej na decyzję o zamieszkaniu przez nią w domu pomocy społecznej.
Ponadto skarżący podał, że wyliczona kwota przekracza jego możliwości finansowe, dlatego wniósł o zwolnienie go z obowiązku zapłaty za pobyt prababki
w DPS.
Decyzją z 16 sierpnia 2024 r. znak: [...] Kolegium, po rozpoznaniu odwołania, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Po przedstawieniu dotychczasowego przebiegu postępowania Kolegium przytoczyło ramy prawne odnoszące się do problematyki przedmiotowej sprawy, wskazując na treść art. 60 ust. 1 i art. 59 ust. 1 u.p.s. Wskazało, że stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej, przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, a następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść, maksymalnie 70% jego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.).
Kolegium powołało art. 61 ust. 2d u.p.s., zgodnie z którym w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2 u.p.s., wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s.
z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 ustawy. Zgodnie z art. 103 ust. 2 u.p.s. kierownik ośrodka pomocy społecznej ustala w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości, przy czym opłata ta nie powinna być zwiększana w przypadku, gdy jedna z osób jest zwalniana z odpłatności z mocy prawa lub z powodów, o których mowa w art. 64, art. 64a albo art. 64b u.p.s.
SKO podzieliło w całości ustalenia faktyczne i prawne organu I instancji
w odniesieniu do sposobu wyliczenia dochodu skarżącego, z częściowym uwzględnieniem wskazanych przez niego oraz M. B. wydatków. Kolegium wskazało, że wyliczone przez organ I instancji łączne dochody rodziny skarżącego
w analizowanym okresie pozwalały na przyjęcie, że skarżący miał możliwości płatnicze do wnoszenia opłaty za pobyt prababki w DPS w ustalonej wysokości. Dochody te kształtowały się w przedziale od 7.210,89 zł w sierpniu 2020 r. do 9.157,76 zł we wrześniu 2020 r., co w przeliczeniu na osobę w rodzinie wynosiło odpowiednio 1.802,72 zł i 2.289,44 zł i przekraczało kwotę 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Kolegium wskazało również, że w okresie objętym decyzją wydatki rodziny skarżącego wynosiły 5.600 zł miesięcznie. Po odliczeniu od dochodu rodziny wykazanych i udokumentowanych wydatków oraz ustalonej opłaty za pobyt prababki
w DPS do dyspozycji rodziny skarżącego pozostawały kwoty: 3.080,26 zł w lipcu 2020 r., 1.608,17 zł w sierpniu 2020 r., 3.068,32 zł we wrześniu 2020 r., 2.176,80 zł
w październiku i listopadzie 2020 r., 2.792,42 zł w grudniu 2020 r., 2.988,52 zł
w styczniu 2021 r. oraz 2.173,71 zł w lutym 2021 r.
Końcowo organ II instancji wskazał, że ustalenie opłaty za pobyt osoby bliskiej
w domu pomocy społecznej jest obligatoryjne, jeżeli spełnione zostały warunki określone w u.p.s. Ustalenie opłaty zależy wyłącznie od sytuacji dochodowej osoby zobowiązanej i jej możliwości płatniczych. Jednocześnie Kolegium wskazało na możliwość złożenia wniosku przez osoby zobowiązane o zwolnienie w całości lub
w części od obowiązku ponoszenia powyższych opłat, po przeprowadzeniu wywiadu środowiskowego w sytuacjach, o których mowa w art. 64 u.p.s.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, skarżący, reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w której podniósł naruszenie następujących przepisów:
1) art. 61 ust. 2 pkt 2 w zw. z art. 59 ust. 1 u.p.s. poprzez jego błędną interpretację i zastosowanie, w sytuacji gdy F. B. nie był nigdy adresatem decyzji Prezydenta z 15 lipca 2019 r. nr [...] ustalającej opłatę za pobyt K. S. w DPS oraz nie jest w niej wymieniony jako osoba obowiązana do wnoszenia opłaty za pobyt swojej prababki w DPS, przez co nie można wobec niego wydawać decyzji kwalifikującej go do ponoszenia przedmiotowych opłat;
2) art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na wynik postępowania poprzez brak zbadania przez organ II instancji okoliczności, że w czasie umieszczenia prababki skarżącego w DPS opłaty był on uczniem III klasy Liceum Ogólnokształcącego i nie utrzymywał już wówczas z K. S. żadnego kontaktu;
3) art. 7, art. 8 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez niepełne i niewłaściwe rozpatrzenie w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji działanie wbrew zasadzie prowadzenia postępowania
w sposób budzący zaufanie obywatela do władzy publicznej, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że skarżący nigdy nie otrzymał decyzji o umieszczeniu w DPS K. S., z uwagi na swój wiek nie był świadomy również skutków takiego pobytu, w tym kwestii obciążania zstępnych opłatą za powyższe;
4) art. 8, art. 9 i art. 11 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez wydanie decyzji niezawierającej w swoim uzasadnieniu argumentów jednoznacznie przekonujących skarżącego, dlaczego organ II instancji utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, podczas gdy jest ona w sposób oczywisty sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, bowiem de facto obciąża osobę bez żadnego dochodu w badanym okresie (700 zł od klubu piłkarskiego stanowiło w istocie zwrot kosztów związanych z dojazdem na treningi);
5) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji,
w sytuacji gdy została ona wydana z naruszeniem prawa materialnego, jak i przepisów postępowania.
Podnosząc powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącego wniósł o uchylenie zaskarżonej i poprzedzającej ją decyzji oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania wg. norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując ustalenia zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyższej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy u.p.s. Zgodnie z art. 60 ust. 1 u.p.s. pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania. Koszt ten ustalany jest przez wójta, burmistrza, prezydenta miasta, starostę lub marszałka województwa
w zależności od zasięgu domu pomocy społecznej i ogłaszany w wojewódzkim dzienniku urzędowym, nie później niż do 31 marca każdego roku (ust. 2). Zgodnie z ust. 3 cytowanego przepisu ogłoszenie, o którym mowa w ust. 2, stanowi podstawę do ustalenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej.
Z kolei zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s. decyzję o skierowaniu do domu pomocy społecznej i decyzję ustalającą opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wydaje wójt (burmistrz, prezydent miasta) gminy właściwej dla osoby w dniu jej kierowania do domu pomocy społecznej.
Obowiązanymi do ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, stosownie do art. 61 ust. 1 u.p.s., są w kolejności: mieszkaniec domu, małżonek, zstępni przed wstępnymi, gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym podmioty te nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność. Dla każdego mieszkańca ustala się opłatę odpowiadającą średniemu kosztowi utrzymania, a następnie określa się kwotę, którą jest on w stanie ponieść - maksymalnie 70% jego dochodu (art. 61 ust. 2 pkt 1 u.p.s.).
W przypadku niemożności uiszczenia opłaty przez mieszkańca cały lub częściowy koszt pobytu w domu pomocy społecznej pokrywają: małżonek, zstępni oraz wstępni, pod warunkiem spełnienia kryteriów dochodowych. Zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. wymienione wyżej osoby opłatę wnoszą zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę w rodzinie jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium na osobę w rodzinie.
Z kolei art. 103 ust. 2 u.p.s. stanowi, że kierownik ośrodka pomocy społecznej albo dyrektor centrum usług społecznych, o którym mowa w ustawie z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych, ustala
w drodze umowy z małżonkiem, zstępnymi przed wstępnymi mieszkańca domu wysokość wnoszonej przez nich opłaty za pobyt tego mieszkańca w domu pomocy społecznej, biorąc pod uwagę wysokość dochodów i możliwości.
W przypadku zaś odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala w drodze decyzji organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1 u.p.s., z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 (por. przepis art. 61 ust. 2d u.p.s.).
Z przytoczonych wyżej przepisów wynika, że opłata za pobyt w domu pomocy społecznej w stosunku do małżonka, zstępnych i wstępnych może zostać ustalona albo w drodze umowy, albo w wyniku wydania decyzji ustalającej opłatę. W przypadku wyrażenia zgody na podpisanie umowy lub też odmowy wyrażenia zgody na podpisanie umowy, z jednoczesnym wyrażeniem zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, organ właściwy do ustalenia opłaty jest zobowiązany przy jej ustalaniu uwzględnić ograniczenia, o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Ustalenie sytuacji rodzinnej osoby zobowiązanej oraz wyliczenie dochodu bądź sumy dochodów wszystkich członków rodziny następuje zgodnie z przepisami k.p.a.
w zakresie, w którym normują postępowanie dowodowe.
Jak wynika z akt postępowania prababka skarżącego decyzją Prezydenta z 15 lipca 2019 r. nr [...] została skierowana do domu pomocy społecznej dla osób przewlekle chorych na czas nieokreślony. Następnie decyzją Prezydenta z 15 lipca 2019 r. nr [...] ustalono jej opłatę za pobyt w DPS, gdzie przebywała od 30 lipca 2019 r. do 7 listopada 2022 r. Skarżący, jako zstępny, po uzyskaniu pełnoletności, co miało miejsce 8 lipca 2020 r., bezspornie jest osobą zobowiązaną do partycypowania
w kosztach pobytu prababki w domu pomocy społecznej na podstawie art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s.
Świadczenie, polegające na umieszczeniu osoby w domu pomocy społecznej (art. 54 ust. 1 i art. 59 ust. 2 u.p.s.), ma charakter zindywidualizowany, adresowany do konkretnej osoby fizycznej. Żaden z przepisów prawa nie przyznaje uprawnienia do udziału w postępowaniu o przyznanie tego konkretnego świadczenia dla indywidualnego zainteresowanego – członkom jego rodziny (por. wyrok NSA z 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 1058/22, publ. Lex nr 3697808). Ta zasada dotyczy również decyzji o skierowaniu do domu pomocy społecznej wydanej na podstawie art. 59 ust. 1 u.p.s., której stroną jest tylko mieszkaniec domu.
Natomiast obowiązek wnoszenia przez osoby wskazane w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. opłat za pobyt w domu pomocy społecznej umieszczonej w nim osoby wymaga uprzedniego skonkretyzowania i zindywidualizowania tego obowiązku, począwszy od dnia jego powstania w stosunku do każdej ze zobowiązanych osób, w decyzji administracyjnej o ustaleniu opłaty na podstawie art. 61 ust. 1 i ust. 2 u.p.s. lub
w drodze umowy zawartej na podstawie art. 103 ust. 2 u.p.s. (por. uchwała NSA z 11 czerwca 2018 r., sygn. akt I OPS 7/17, publ. ONSAiWSA 2018/5/77, Lex nr 2500753).
Z powyższego wynika więc, że skarżącego nie można było objąć decyzją
o ustaleniu przedmiotowej opłaty z dniem umieszczenia prababki w DPS, ponieważ jego obowiązek skonkretyzował się dopiero po uzyskaniu przez niego pełnoletności na skutek przeprowadzonego postępowania administracyjnego na podstawie art. 61 ust. 1
i ust. 2 u.p.s. Niezasadny jest więc zarzut skargi, że jak skarżący nie jest wymieniony
w decyzji z 15 lipca 2019 r. nr [...] o ustaleniu K. S. opłaty za pobyt w DPS oraz stwierdzeniu kręgu osób obowiązanych do wnoszenia takiej opłaty, to nie można już wydać decyzji kwalifikującej go do ponoszenia przedmiotowych opłat na późniejszym etapie.
W rodzinie skarżącego 26 lutego 2021 r. przeprowadzono wywiad środowiskowy w celu ustalenia sytuacji rodzinnej i dochodowej, a następnie 7 marca 2024 r. zaproponowano mu możliwość zawarcia umowy w sprawie opłaty za pobyt babki
w DPS za okres od 8 lipca 2020 r. do 28 lutego 2021 r. wraz z pouczeniem, że
w przypadku jej niepodpisania opłata ta zostanie ustalona w drodze decyzji administracyjnej w trybie art. 61 ust. 2d u.p.s. Skarżący nie skorzystał z proponowanego umownego rozwiązania, dlatego organ I instancji zasadnie ustalił mu (co organ II instancji potwierdził) za ww. okres opłatę w łącznej kwocie 2.283,52 zł,
z uwzględnieniem jego możliwości płatniczych.
Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego (m.in. zaświadczeń
o wynagrodzeniu rodziców skarżącego, oświadczeń strony i jego matki oraz kontraktu
o profesjonalne uprawianie piłki nożnej z 22 lipca 2020 r.) organy ustaliły łączne miesięczne dochody rodziny skarżącego w analizowanym w przedmiotowej sprawie okresie, w którym prowadził wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i siostrą.
W tym czasie 22 lipca 2020 r. skarżący podpisał z klubem sportowym w [...] kontrakt o profesjonalne uprawianie piłki nożnej na okres dwóch lat, tj. od 1 sierpnia 2020 r. do 31 lipca 2022 r., z którego uzyskiwał wynagrodzenie po 700 zł miesięcznie (k. 43 - teczka 1 akt administracyjnych).
W ocenie Sądu powyższa kwota dochodu skarżącego prawidłowo została wliczona do dochodu rodziny w analizowanym okresie, ponieważ pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń jedynie enumeratywnie wymienionych w katalogu wyłączeń zawartych w art. 8 ust. 4 u.p.s. Przepis ten ma charakter zamknięty, a zatem niewymienione w nim przychody podlegają wliczeniu do dochodu (por. wyrok WSA w Warszawie z 7 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 2167/22, publ. CBOSA). W konsekwencji należy stwierdzić, że wynagrodzenie z klubu sportowego nie stanowi pomocy materialnej mającej charakter socjalny albo motywacyjny, przyznawanej na podstawie przepisów o systemie oświaty, której na podstawie art. 8 ust. 4 pkt 3 u.p.s. nie wlicza się do dochodu ustalonego przez organy.
Zdaniem Sądu zgromadzony przez organy w niniejszej sprawie obszerny
i wyczerpujący materiał dowodowy został należycie oceniony, co w konsekwencji skutkowało ustaleniem skarżącemu opłaty w wysokościach określonych w decyzji organu I instancji. Prezydent w swojej decyzji (strona 5) w formie tabeli przedstawił sytuację dochodową rodziny skarżącego za badany okres od 8 lipca 2020 r. do 28 lutego 2021 r. W każdym miesiącu przeprowadzono matematyczne wyliczenia
w sposób wskazany przez organy, których zgodność Sąd w pełni akceptuje, bez potrzeby powtarzania tego mechanizmu. Opłata została ustalona z uwzględnieniem nie tylko wysokości dochodów skarżącego, ale też jego możliwości, przez które należy rozumieć zdolność do ponoszenia obciążeń finansowych związanych z pobytem prababki w DPS w perspektywie sytuacji osobistej, zdrowotnej i majątkowej (por. wyrok NSA z 20 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1620/22, publ. CBOSA).
Organ I instancji zastosował się w tym postępowaniu do wytycznych zawartych
w decyzji Kolegium z 21 kwietnia 2023 r. znak: [...] (k. 6 teczka 2 akt administracyjnych) i ustalił wysokość dochodu skarżącego z uwzględnieniem ponoszonych w przedmiotowym okresie udokumentowanych wydatków (por. strona 4 decyzji organu I instancji).
Odnosząc się do zarzutów skargi należy zauważyć, że sądowa kontrola administracji sprawowana jest wyłącznie w aspekcie legalności, a więc sąd administracyjny nie jest władny brać pod rozwagę zasad współżycia społecznego czy też zasady słuszności. Tego rodzaju przesłanki nie podpadają bowiem pod podstawy naruszenia prawa, wymienione w art. 145 § 1 p.p.s.a. Ustalenie opłaty za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej jest obligatoryjne, jeżeli zostały spełnione warunki określone w ustawie, co oznacza, że dla organów orzekających jest to decyzja związana. Ustawodawca w art. 64 u.p.s. przewidział wprawdzie możliwość zwolnienia
w całości lub w części osoby zobowiązanej z ponoszenia takiej opłaty. Jednak organy nie orzekają w tym zakresie z urzędu, tylko na wniosek strony.
Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Skarżący w toku postępowania administracyjnego, pomimo aktywnego w nim udziału, nie złożył takiego wniosku, zanim przedmiotowa opłata została wyliczona, co nie oznacza, że nie może uczynić tego w odrębnym postępowaniu. Wprawdzie
w odwołaniu podniósł, że nie jest w stanie zapłacić kwoty ustalonej w zaskarżonej decyzji i prosi o zwolnienie z obowiązku zapłaty za pobyt prababki w DPS, jednak taki wniosek złożony dopiero na etapie postępowania odwoławczego w niniejszej sprawie,
w ocenie Sądu, jest spóźniony, aby mógł być rozpoznany w jednym postępowaniu. Kolegium nie mogło rozpoznać tego wniosku z uwagi na zasadę dwuinstancyjności (art. 15 k.p.a.), która wyłącza możliwość przeprowadzenia nie tylko uzupełniającego postępowania dowodowego (konieczny wywiad środowiskowy na okoliczność wystąpienia przesłanek z art. 64 u.p.s.), ale i poczynienia przez organ odwoławczy po raz pierwszy własnych ustaleń co do stanu faktycznego, dokonania oceny przesłanek zwolnienia z opłaty w całości lub w części oraz subsumpcji ustalonego stanu faktycznego do normy prawa materialnego z art. 64 u.p.s.
W związku z powyższym zarzuty skargi dotyczące ustalenia przez organy kwoty odpłatności, która stanowi znaczne obciążenie dla budżetu skarżącego, braku utrzymywania kontaktów skarżącego z prababką oraz braku oszczędności, winny być wyartykułowane w ewentualnym nowym wniosku o zwolnienie strony z ponoszenia odpłatności za pobyt prababki w DPS, natomiast w kontekście przedmiotowej sprawy stanowią jedynie polemikę z ustaleniami organów.
Odnosząc się do zarzutów skargi dotyczących trudnej sytuacji finansowej skarżącego, jeszcze raz należy podnieść, że sąd administracyjny dokonuje oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu. Dlatego nie może kierować się przy orzekaniu zasadami współżycia społecznego (jak np. w postępowaniu cywilnym), nie może też rozłożyć na raty, odroczyć, czy umorzyć zobowiązań skarżącego.
W ocenie Sądu kontrolowana decyzja nie narusza przepisów prawa skutkujących jej uchyleniem czy też stwierdzeniem jej nieważności, w tym przepisów wskazanych
w skardze. Organy przeprowadziły postępowanie dowodowe zgodnie z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Kontrolowana decyzja SKO nie narusza art. 107 § 3 k.p.a., ponieważ jej uzasadnienie jest wyczerpujące, jasne i logiczne, z powołaniem się na przepisy prawa oraz dowody mające odzwierciedlenie w aktach administracyjnych. Organy nie naruszyły zasady pogłębiania zaufania obywateli w rozumieniu art. 8 § 1 k.p.a., ani zasady przekonywania z art. 11 k.p.a. Sam fakt, że strona nie zgadza się z decyzją nie oznacza, że organy naruszyły ww. ogólne zasady prowadzenia postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.