II SA/SZ 62/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego siostrze niepełnosprawnego brata, uznając, że nie spełnia ona warunków ustawowych z uwagi na istnienie pełnoletnich córek brata.
Skarżąca A.S. domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym bratem. Organy administracji odmówiły przyznania świadczenia, wskazując, że zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie to przysługuje innym osobom niż spokrewnione w pierwszym stopniu tylko wtedy, gdy rodzice lub osoby spokrewnione w pierwszym stopniu nie żyją, są małoletnie lub mają znaczny stopień niepełnosprawności. W tej sprawie brat skarżącej miał pełnoletnie córki, które nie legitymowały się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. WSA w Szczecinie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów i podkreślając wiążącą moc uchwały NSA I OPS 2/22.
Sprawa dotyczyła skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem, G.S. Organy administracji uznały, że skarżąca, będąc siostrą (pokrewnioną w drugim stopniu), nie spełnia warunków do otrzymania świadczenia, ponieważ jej niepełnosprawny brat ma pełnoletnie córki (pokrewieństwo w pierwszym stopniu), które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. WSA w Szczecinie, rozpoznając sprawę w trybie uproszczonym, oddalił skargę. Sąd podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wiążącą uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu jest brak żyjących rodziców lub osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, albo ich znaczny stopień niepełnosprawności. Sąd uznał, że organy prawidłowo zastosowały przepisy, a obowiązek ustalania kwestii alimentacyjnych między dorosłymi dziećmi a ojcem leży w gestii sądów powszechnych, a nie organów administracji. Sąd zaznaczył również, że od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy dotyczące świadczenia pielęgnacyjnego, które uchyliły art. 17 ust. 1a ustawy.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, siostra nie jest uprawniona do świadczenia pielęgnacyjnego, jeśli istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu (dzieci), które nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na ścisłej wykładni art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz uchwale NSA I OPS 2/22, która jednoznacznie określa warunki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego dla osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu. Kluczowe jest istnienie lub brak osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (11)
Główne
u.ś.r. art. 17 § ust. 1 pkt 4
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1a
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.r.o. art. 132
Kodeks rodzinny i opiekuńczy
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Odrzucone argumenty
Argument skarżącej, że obowiązek alimentacyjny siostry wobec brata powinien być uwzględniony mimo istnienia pełnoletnich córek, które nie mają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Argument skarżącej o naruszeniu art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności, w tym zakresu faktycznej opieki. Argument skarżącej o naruszeniu art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji.
Godne uwagi sformułowania
Sąd ten podniósł ponadto, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Wykładnia literalna nie prowadzi do powstania luki legislacyjnej, której uzupełnienie miałoby następować w drodze innych niż językowa metod wykładni. Nie było w szczególności rolą organów administracji stosowanie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i dokonywanie oceny obowiązków Skarżącej wobec brata na podstawie art. 134 tejże ustawy.
Skład orzekający
Katarzyna Sokołowska
przewodniczący
Krzysztof Szydłowski
sprawozdawca
Marzena Iwankiewicz
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego dla osób spokrewnionych w dalszym stopniu, gdy istnieją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu."
Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na uchwale NSA I OPS 2/22 i przepisach obowiązujących przed 1 stycznia 2024 r. Zmiany legislacyjne od 2024 r. mogą wpływać na aktualne uprawnienia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego społecznie tematu świadczeń pielęgnacyjnych i opieki nad osobami niepełnosprawnymi, a także pokazuje złożoność przepisów i ich interpretację przez sądy.
“Czy opieka nad niepełnosprawnym bratem wystarczy do świadczenia pielęgnacyjnego, gdy są dzieci?”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII SA/Sz 62/24 - Wyrok WSA w Szczecinie Data orzeczenia 2024-03-14 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-01-25 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie Sędziowie Katarzyna Sokołowska /przewodniczący/ Krzysztof Szydłowski /sprawozdawca/ Marzena Iwankiewicz Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 615 art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj. Dz.U. 2023 poz 1634 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz, Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 14 marca 2024 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Decyzją z 22 listopada 2023 r., nr SKO.4111.2113.2023, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, po rozpatrzeniu odwołania A. S. orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji nr [...] z dnia 18 lipca 2023 r., wydanej z upoważnienia Wójta Gminy G., w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad bratem - G. S.. W uzasadnieniu powyższej decyzji wskazano, iż odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia jest następstwem stwierdzenia, iż ustalony stopień niepełnosprawności podopiecznego Wnioskodawczyni datuje się na 31 rok życia. Kolegium nadmieniło, iż sprawa była poprzednio przedmiotem rozstrzygnięcia organu I instancji - decyzji z dnia 14 marca 2023 r. Decyzja powyższa została uchylona decyzją organu odwoławczego z 19 czerwca 2023 r. znak SKO.4111.941.2023. Kolegium wskazywało wówczas na konieczność ustalenia sytuacji osób zobowiązanych do alimentacji wobec osoby niepełnosprawnej i spokrewnionych z nią w pierwszym stopniu. Po przywołaniu przepisów mających zastosowanie w sprawie Kolegium wyjaśniło, że wskazana przez organ I instancji podstawa odmowy nie jest prawidłowa bowiem świetle wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 należy przyjmować, że organy rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, w obecnym stanie prawnym (dopóki w tej materii nie zostaną wprowadzone nowe rozwiązania ustawowe) mają obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, tj. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Należy zatem uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej. W konsekwencji powstanie niepełnosprawności brata strony w 31 roku życia, nie stanowi przeszkody w pozytywnym załatwieniu wniosku, pod warunkiem jednak spełnienia pozostałych przesłanek określonych w ustawie. Dokonując oceny spełniania powyższych przesłanek organ odwoławczy stwierdził, że brat Wnioskodawczyni jest rozwiedziony i legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 23 lutego 2023 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jak wynika z orzeczenia ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 17 stycznia 2023 r., zaś niepełnosprawność istnieje od 16 maja 1996 r.; orzeczenie wydano do 28 lutego 2025 r. Wnioskodawczyni w przeszłości była osobą aktywną zawodowo, a obecnie jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Opieka wykonywana przez Wnioskodawczynię sprawowana jest w sposób długotrwały i ciągły, jest niezbędna. Powyższe potwierdzone zostało w przeprowadzonym w dniu 9 marca 2023 r. przez pracownika socjalnego wywiadzie, gdzie stwierdzono również, iż opieka jest sprawowana prawidłowo. Wnioskodawczyni wykonuje przy bracie wszystkie czynności zapewniające mu egzystencję, których nie jest on w stanie samodzielnie wykonywać w związku z jego niepełnosprawnością tj. czynności higieniczno- toaletowe, podawanie posiłków, leków itd. Wobec powyższego oceniono, że Wnioskodawczyni sprawuje opiekę w rozumieniu przepisów ustawy i spełnia omawianą przesłankę uprawniającą do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium oceniło także, że brak podejmowania zatrudnienia przez stronę pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad bratem, która to opieka musi być wykonywana codziennie, w sposób długotrwały i stały. Natomiast status osoby bezrobotnej nawet z prawem do zasiłku dla bezrobotnych, nie ma jakiegokolwiek wpływu na możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego i nie wyłącza wnioskodawcy z kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o to świadczenie Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia Kolegium wskazało natomiast na art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowiący, że osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wnioskodawczyni jako siostra osoby wymagającej opieki, jest osobą, o której mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., gdyż ciąży na niej obowiązek alimentacyjny wobec brata, jednakże jest osobą inną niż spokrewniona w pierwszym stopniu z niepełnosprawnym bratem (brat wobec siostry jest osobą spokrewnioną w drugim stopniu w linii bocznej). Natomiast istnieją osoby spokrewnione z niepełnosprawnym w pierwszym stopniu, tj. jego pełnoletnie dzieci (rodzice nie żyją): R. ur. w 1990 r. zameldowana w S. oraz K. ur. w 1992 r., zameldowana w S.. Z ustaleń postępowania wynika, że wskazane wyżej córki nie legitymują się orzeczeniami o stopniu niepełnosprawności, co wynika z tego, że nie występują w systemie EKSMOoN (Elektroniczny Krajowy System Monitorowania i Orzekania o Niepełnosprawności). Kolegium wskazało, że obowiązek alimentacyjny Wnioskodawczyni wobec brata uaktualniłby się tylko wtedy, gdyby pełnoletnie córki jej brata legitymowały się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy wskazał też na podjęta przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwałę z 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22, w której stwierdzono, iż warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych osobom wskazanym w art. 11 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wskazano wreszcie, iż w sprawie nie ma znaczenia brak kontaktu córek z ojcem. Skoro są one pełnoletnie i ciąży na nich ustawowy obowiązek alimentacyjny względem ojca. Pismem z 21 grudnia 2023 r. Wnioskodawczyni wniosła skargę na powyższą decyzję zarzucając naruszenie: 1) art. 17 ust. 1 pkt w zw. z art. 17 ust.1a ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez błędną wykładnię polegającą na: - pominięciu prawnie uzasadnionych celów wskazanej ustawy, - przyjęciu, że faktyczne sprawowanie opieki przez Stronę nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym bratem nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na okoliczność, iż niepełnosprawny ma córki, na których-jako spokrewnionych w pierwszym stopniu - spoczywa obowiązek opieki nad ojcem, - uznanie, że potencjalny obowiązek alimentacyjny córek względem wymagającego opieki ojca, bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny siostry, co w konsekwencji doprowadziło do błędnej konstatacji, iż w sytuacji Strony nie zaktualizował się wynikający z przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy obowiązek alimentacyjny względem brata, co kolei przesądziło o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, - nieuprawnionym przyjęciu, że przepisy o u.ś.r, pozwalają organowi na ustalenie możliwości i formy realizacji obowiązku alimentacyjnego przez osobę zobowiązaną, a przez to wkraczanie w kompetencje zastrzeżone dla sądu powszechnego. 2. art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez Stronę nad niepełnosprawnym bratem w zakresie wymaganym jego stanem zdrowia, a przez to nieuprawnione uznanie, że kryterium stopnia pokrewieństwa wyznaczające kolejność zobowiązania do alimentacji stanowi samo w sobie przeszkodę w nabyciu przez Stronę prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i ostatecznie skutkowało załatwieniem sprawy w sposób kolidujący ze słusznym interesem Strony. 3. art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się w niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniu motywów wydanego rozstrzygnięcia. Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi podkreślono, iż córki niepełnosprawnego zamieszkują w znacznej odległości, nie utrzymują kontaktu z ojcem i nie interesują się jego losem Niepełnosprawny sam ma obciążenie komornicze z tytułu zaległych alimentów na córki z braku środków na spłatę. Cały ciężar opieki nad bratem spoczywa na Skarżącej. W tym stanie faktycznym, w ocenie Strony, mając na względzie art. 132 k.r.o. należało przyjąć, że zaktualizował się obowiązek alimentacyjny Strony - jako zobowiązanej w dalszej kolejności - względem brata, co czyni ją osobą uprawnioną do żądanego świadczenia pielęgnacyjnego. Odmienna wykładnia omawianych przepisów w okolicznościach rozpoznawanej sprawy prowadziłaby do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego siostry faktycznie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym bratem, w sytuacji w jakiej pozostaje Strona. Organy obu instancji w żaden sposób nie odniosły się do tej kwestii i nie oceniły, czy córki niepełnosprawnego są w stanie zapewnić ojcu opiekę przynajmniej na analogicznym poziomie jak siostra. W tej sytuacji przyjęcie przez Organy, iż sam fakt spokrewnienia w pierwszym stopniu niepełnosprawnego z córkami przesądza o możliwości sprawowania opieki nad ojcem i zdolności do wykonywania tej opieki — w oparciu tylko o kryterium pierwszeństwa zobowiązania do alimentacji - ocenić należy za całkowicie teoretyczne. Próżno poszukiwać w uzasadnieniach wydanych decyzji argumentów przemawiających za słusznością przyjętej tezy. Na poparcie swojego stanowiska Skarżąca przywołała wyroki Trybunału Konstytucyjnego. W ocenie Skarżącej w sprawie będącej przedmiotem zaskarżenia prawidłowe odczytanie treści art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. prowadzi do wniosku, że Strona opiekująca się niepełnosprawnym w znacznym stopniu bratem jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż zaktualizował się wynikający z art. 132 k.r.o. obowiązek alimentacyjny. W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Niniejsza sprawa, na podstawie wniosku organu administracji została rozpoznana na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 P.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Należy również podkreślić, że sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest wyłącznie w granicach danej sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 P.p.s.a.). Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust 1 pkt 4 i ust 1a ustawy świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W myśl zaś art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, osobom o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku, gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W rozpatrywanej sprawie podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego było ustalenie, iż co do zasady na Skarżącej ciąży obowiązek alimentacyjny wobec brata, jednakże nie jest ona osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu z niepełnosprawnym bratem, bowiem jest spokrewnioną w drugim stopniu w linii bocznej. Nie jest przy tym sporne, iż istnieją osoby spokrewnione z niepełnosprawnym w pierwszym stopniu, tj. jego pełnoletnie córki, które nie legitymują się orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ odwoławczy trafnie wyjaśnił skutki podjęcia przez Naczelny Sąd Administracyjny uchwały sygn. akt. I OPS 2/22 z 14 listopada 2022 r. stwierdzającej jednoznacznie w pkt 1, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.). W powyższej uchwale zwrócono uwagę na konieczność ścisłej wykładni art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz wyjaśniono, że brzmienie przepisu jest wynikiem zmian legislacyjnych, które dostosowały je do aktualnej sytuacji. W ocenie składu wydającego uchwałę, na wynik wykładni opisywanej normy wpływ ma również fakt, że świadczenie pielęgnacyjne jest tylko jednym ze świadczeń rodzinnych, w związku z czym, pozbawienie prawa do uzyskania tego świadczenia na skutek ścisłej wykładni analizowanego przepisu, nie pozbawia rodziny jako całości przysługujących jej świadczeń. W konsekwencji powyższego, wykładnia literalna nie prowadzi do powstania luki legislacyjnej, której uzupełnienie miałoby następować w drodze innych niż językowa metod wykładni. Sąd ten podniósł ponadto, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji RP upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego, w oparciu o kryterium zobiektywizowane, nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Regulując kryteria przyznawania świadczenia pieniężnego ze środków publicznych, w trybie administracyjnym, ustawodawca był przy tym uprawniony do takiego skonstruowania przesłanek, które zapewniają ich konkretność i ograniczają sferę uznaniowości organu, co sprzyja zachowaniu równości i transparentności. Powyższe stanowisko NSA jest wiążące dla Sądu rozpatrującego skargę, a jego zastosowanie nakazuje przyjąć prawidłowość rozstrzygnięcia zapadłego przed organem odwoławczym oraz prawidłowość zaprezentowanej przez Kolegium interpretacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych. Odnosząc się do zarzutów skargi w zakresie braku ustalenia przez organy administracji obowiązku alimentacyjnego warto wskazać na konstrukcję art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzemieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organy administracji. Wbrew stanowisku Skarżącej, organy po stwierdzeniu, iż rodzice niepełnosprawnego nie żyją, lecz żyją osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki w kolejnym kroku miały obowiązek zweryfikować czy córki niepełnosprawnego legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jedynie stwierdzenie takiej okoliczności dawałoby możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego siostrze niepełnosprawnego. Nie było w szczególności rolą organów administracji stosowanie przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i dokonywanie oceny obowiązków Skarżącej wobec brata na podstawie art. 134 tejże ustawy. Takie działanie - jak trafnie zresztą wskazuje sama Skarżąca - należy do właściwości sądów powszechnych. Nie jest też uprawnione oczekiwanie przez Skarżącą wyjaśniania w decyzji administracyjnej przyjętego przez ustawodawcę mechanizmu w zakresie sposobu ustalania osób uprawnionych do uzyskiwania świadczenia pielęgnacyjnego. Jak wskazano powyżej zasady takie wynikały wprost z przepisów ustawy. Organy administracji nie tworzą przepisów, lecz są zobowiązane do ich stosowania zgodnie z treścią określoną przez ustawodawcę - a obowiązującą w dacie orzekania. Stąd również zarzuty w zakresie nieprawidłowości uzasadnienia nie zasługiwały na uwzględnienie. Przedstawione przez organ odwoławczy motywy odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było adekwatne dla poczynionych ustaleń i podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Dla takiej odmowy wystarczyło stwierdzenie, iż w sprawie nie zaistniał jeden z warunków koniecznych określonych w ustawie a oczekiwane w skardze dalszego rozważania zakresu udzielnej bratu pomocy - bez względu na ich wynik - nie mogło prowadzić do oczekiwanego przez Skarżącą skutku w postaci przyznania świadczenia pielęgnacyjnego., Końcowo należy wskazać, iż od 1 stycznia 2024 r. obowiązują nowe przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych regulujące warunki przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które wprowadziła ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym. W następstwie powyższej nowelizacji ustawy o świadczeniach rodzinnych, mający istotne znaczenie dla uprawnień Skarżącej art. 17 ust. 1a u.ś.r. został uchylony. Powyższe nie mogło mieć znaczenia w toku rozpatrzenia skargi na decyzję Kolegium z 22 listopada 2023 r., może jednak znacznie dla aktualnych uprawnień osoby niepełnosprawnej i jej opiekuna w razie wystąpienia do organu gminy z odpowiednim nowym wnioskiem. Z powyższych względów Sąd, nie stwierdziwszy podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, zobowiązany był oddalić skargę, o czym orzeczono na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI