II SA/SZ 580/25

II SA/Sz 580/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-08-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska
Krzysztof Szydłowski /sprawozdawca/
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 156 par. 1 i 2, art. 16 par. 1, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1990
art. 71 ust. 1, art. 72 ust. 1, 2 i 2a
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jedn.
Dz.U.UE.L 2013 nr 60 poz 1 art. 3 pkt 8, 11, 37-41
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 167/2013 z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów  rolniczych i leśnych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szydłowski (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2025 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Wałczu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 23 maja 2025 r. nr SKO.4120.833.2024 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji pojazdu uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Starosta [...] wydał w dniu 30 sierpnia 2019 r. decyzję [...] na podstawie art. 73 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1990, dalej: "p.r.d.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 2096, dalej: "k.p.a."), po rozpoznaniu wniosku K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka Komandytowa z siedzibą w W. (dalej "spółka", "uczestnik postępowania"), w której zarejestrował pojazd marki B. , o numerze nadwozia [...], wydając dowód rejestracyjny [...] oraz tablice rejestracyjne [...], zalegalizowane znakiem legalizacyjnym nr [...]
Rejestracja została dokonana po przedłożeniu dokumentów uznanych przez organ za wymagane, w tym: dowodu własności pojazdu w postaci faktury VAT nr [...] z dnia 19 lipca 2019 roku potwierdzającej nabycie pojazdu, pierwszej faktury zakupu pojazdu wraz z tłumaczeniem, karty technicznej pojazdu z tłumaczeniem, zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu z wynikiem pozytywnym, dokumentu identyfikacyjnego pojazdu stanowiącego załącznik do zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym, oświadczenia importera o zwróceniu tablic rejestracyjnych do organu państwa, z którego pojazd został sprowadzony, dowodu potwierdzenia zapłaty za wydanie dokumentów oraz wydruku z
KRS. Decyzja w sprawie rejestracji pojazdu stała się ostateczna i prawomocna.
Pismem z 30 kwietnia 2024 r., Asesor Prokuratury Rejonowej w W. (dalej: "Prokurator"), złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego sprzeciw od ww. ostatecznej decyzji organu I instancji, w którym wniósł o stwierdzenie jej nieważności. Prokurator zarzucił organowi I instancji, że wydał ww. decyzję
z rażącym naruszeniem art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d., polegającym na wydaniu decyzji bez zgromadzenia wszystkich niezbędnych dokumentów, w tym braku świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu. W ocenie Prokuratora,
w stosunku do przedmiotowego ciągnika rolniczego dokument taki był wymagany, gdyż pojazd ten był rejestrowany po raz pierwszy na terenie państwa członkowskiego UE, a został sprowadzony z terenu państwa niebędącego członkiem Unii. Prokurator powołał się na regulacje prawne dotyczące warunków wprowadzenia pojazdu do obrotu, w tym wymogi podlegania procedurze homologacji zawarte w przepisach p.r.d. oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 167/2013 z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych (Dz. U. UE. L.2013.60.1 z dnia 2 marca 2013 r.- dalej "rozporządzenie nr 167/2013").
Pismem z 26 czerwca 2024 r. spółka przedstawiła swoje stanowisko o braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. Wskazała, że
ww. pojazd był po raz pierwszy zarejestrowany na [...], co skutkowało jej zdaniem, o braku podstaw do załączenia dokumentów homologacji. W ocenie spółki, ważniejsze są badania techniczne pojazdu dopuszczające ciągnik do ruchu.
Według spółki, dokonanie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji
w oparciu o którą pojazd od kilku lat jest dopuszczony do ruchu, spowoduje szereg komplikacji po stronie spółki i podmiotów, które nabyły od niej ten pojazd i ewentualnie dalej nim rozporządziły.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu 23 maja 2025 r. decyzję nr [...], w której odmówiło stwierdzenia nieważności kwestionowanej przez Prokuratora decyzji.
Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i wyjaśnił, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze skutki, które wywołuje decyzja, niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia obowiązującej zasady praworządności. Organ przytoczył treść art. 2 pkt 62, art. 73 ust.1, art. 72 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2a p.r.d. § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2355 ze zm., dalej "rozporządzenie MIB"), art. 3 pkt 37 rozporządzenia nr 167/2013, na podstawie których przeprowadził analizę pojęcia "nowego pojazdu".
Organ odwoławczy podał, że z zestawienia ze sobą przepisów art. 72 ust. 1 pkt 3 oraz art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d. można wnioskować wyłącznie o tym, że w przypadku pojazdu, który był już zarejestrowany na terytorium RP, nie zachodzi wymóg dołączenia do wniosku o rejestrację jednego z dokumentów przewidzianych w art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy, natomiast w przypadku pojazdu, który nie był zarejestrowany na terytorium RP, obowiązek dołączenia określonych dokumentów występuje wyłącznie jeżeli są one wymagane. Oceny wymagań dokonuje się natomiast na podstawie innych, a nie tylko art. 72 ust. 2 pkt 1, przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym (art. 2 pkt 62, art. 70b, 70d, 70e), rozporządzenia krajowego (§ 2 ust. 5) oraz rozporządzenia nr 167/2013, a więc przepisów regulujących procedury uzyskania tych dokumentów, przy czym z powołanych przepisów wynika, że dotyczą wyłącznie pojazdu nowego. Rozumienie tego pojęcia jest natomiast inne w przepisach ustawy Prawo o ruchu drogowym i rozporządzeniu nr 167/2013.
Zdaniem Kolegium wyeliminowanie ostatecznej decyzji administracyjnej w oparciu o przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłankę rażącego naruszenia prawa powinno następować tylko w okolicznościach bezspornych. Decyzja administracyjna może zostać uznana za wydaną "z rażącym naruszeniem prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., wówczas gdy w odniesieniu do niej spełnią się kumulatywnie następujące przesłanki: oczywistość naruszenia prawa polegająca na widocznej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną; przepis, który został naruszony, nie wymaga przy jego stosowaniu wykładni prawa; skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności, które należy chronić nawet kosztem obalenia tej decyzji. Odmienność wykładni budzących wątpliwości przepisów prawa nie stanowi podstawy do żądania stwierdzenia nieważności decyzji.
Powyższe doprowadziło organ do konkluzji, że decyzja Starosty [...], choć naruszająca przepis art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym, nie narusza go rażąco, ani też nie została wydana z rażącym naruszeniem innych przepisów tej ustawy, czy też bez podstawy prawnej, przez co nie zachodzi przesłanka stwierdzenia jej nieważności przewidziana w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym nie wykazuje, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności, gdyż sprzeczność ta jest możliwa do wykazania dopiero po dokonaniu wykładni szeregu przepisów wykraczających poza wskazany art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz przepisy krajowe. Skoro brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z tytułu rażącego naruszenia prawa w przypadku gdy przepis będący podstawą jej wydania wymaga dokonania wykładni, bądź istnieją różne jego interpretacje, bądź też dla prawidłowej jego wykładni konieczne jest sięganie do definicji pozaustawowych, to tym bardziej brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku jej wydania na podstawie przepisów wyłącznie prawa krajowego, w sytuacji gdy nie są one spójne w zakresie podstawowych pojęć z przepisami prawa unijnego, które także wymagają oraz podlegają interpretacji i wykładni.
W ocenie Kolegium decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych a zatem brak jest podstaw do zastosowania art. 156 § 2 k.p.a., który stanowi, że nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Pismem z 4 lipca 2025 r. Prokurator wniósł skargę na powyższą decyzję zarzucając skarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uznanie, iż decyzja Starosty [...] z dnia 29 września 2021 r., nie została wydana z rażącym naruszaniem prawa i przez to stwierdzenie braku podstaw do stwierdzenia nieważności ww. decyzji dotkniętej wadą kwalifikowaną przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegającą na wydaniu decyzji przez Starostę [...] bez zgromadzenia wszystkich wymaganych prawem dokumentów stanowiących podstawę rejestracji pojazdu, której to funkcjonowanie w obrocie prawnym jest nie do pogodzenia z zasadą praworządności i zaufania obywatela do działań organu.
Wskazując na powyższe Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W uzasadnieniu powyższego stanowiska wskazano w szczególności, że przystępując ponownie do rozpatrzenia sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że jest związane wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, mimo że w jego ocenie naruszenie prawa w przedmiotowym wypadku nie było oczywiste z uwagi na konieczność interpretacji art. 72 ust. 1 pkt 4 p.r.d. w kontekście prawidłowości zastosowania innych przepisów. Równocześnie analizując sprawę zgodnie ze wskazaniami NSA Kolegium uznało, że przedmiotowa decyzja nie narusza rażąco prawa, gdyż przeciwko uznaniu jej za taką przemawia ocena wagi naruszenia w kontekście stabilności i trwałości decyzji ostatecznej oraz skutków społeczno-ekonomiczno-gospodarczych, które wywołuje. Zdaniem Kolegium stabilność decyzji o rejestrację wydanej niezgodnie z normą prawną ma większą wagę aniżeli stwierdzone naruszenie prawa, bowiem ingerencja dla stron i uczestników poprzez stwierdzenie nieważności decyzji wywoła dotkliwość dla nich, której nie można w praworządnym państwie usprawiedliwić. Stwierdzenie nieważności decyzji analizowanej, a następnie kolejnej doprowadzi do braku możliwości pełnego korzystania z pojazdu zgodnie z jego przeznaczeniem przez nabywcę końcowego, w konsekwencji narazi to kolejnego właściciela na konieczność zakupu innego ciągnika oraz czasochłonnego i absorbującego dochodzenia od zbywcy roszczeń na drodze cywilnej.
Tymczasem analiza zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego prowadzi do wniosku, że została ona wydana z naruszeniem przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W skardze wskazano także, że od 1 stycznia 2018 r. Starosta [...] wydał około 210 decyzji o pierwszej rejestracji ciągników rolniczych importowanych z krajów nie będących członkami Unii Europejskiej bez wymaganych dokumentów homologacyjnych. Tymczasem skala zjawiska jest większa. Jak wskazano na posiedzeniu Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 5 marca 2025 r., na które powołuje się Organ, na terenie całego kraju toczą się postępowania administracyjne dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie rejestracji ciągników rolniczych marki [...] B. dokonywanych w latach 2016-2024 i ww. problem dotyczy blisko 6,5 tysiąca pojazdów. Obecnie w tożsamych sprawach Samorządowe Kolegia Odwoławcze stwierdzają nieważność decyzji o rejestracji ciągników rolniczych. Z doniesień medialnych wynika, że prowadzone są prace legislacyjne nad zmianą przepisów dotyczących homologacji ciągników, które mają na celu rozwiązanie problemu rolników w przedmiocie wadliwych rejestracji ciągników i rozważane jest wprowadzenie przepisów abolicyjnych, co potwierdza, że ciągniki były rejestrowane z naruszeniem prawa tak rażącym, że jedynym możliwym obecnie sposobem uregulowania ich statusu prawnego jest abolicja. Jednakże do dnia skierowania skargi nie zostało to uregulowane.
Wskazano, że wnioskodawca jest dużym podmiotem gospodarczym, a specjalizując się w imporcie ciągników rolniczych spoza granic UE winien wiedzieć, że przede wszystkim zobowiązany był do przestrzegania procedury homologacyjnej.
Zdaniem skarżącego rejestracja pojazdu pomimo wskazanych wad dyskryminuje innych uczestników rynku: producentów, importerów, użytkowników ciągników rolniczych, którzy respektując obowiązujące wymogi techniczne ponoszą niewspółmiernie wyższe koszty w celu zapewnienia zgodności stanu technicznego ciągników rolniczych z wymaganiami w stosunku do producenta, importera, użytkownika przedmiotowego pojazdu, którzy pomimo niewypełnienia wymagań technicznych i braku homologacji uzyskali dopuszczenie do obrotu i rejestrację ciągnika.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Uczestnik postępowania w piśmie z 4 sierpnia 2025 r. wniósł o oddalanie skargi Prokuratora wskazując, iż przychyla się do stanowiska Kolegium. Przy czym, Sąd przed podjęciem decyzji powinien zwrócić uwagę na jeszcze jedną, bardzo istotną kwestię. Wątpliwość dopuszczalności rejestracji ciągników marki B. dotyczy systemowo od kilku do co najmniej kilkunastu tysięcy pojazdów tego typu zarejestrowanych w Polsce. Wątpliwości interpretacyjne w zakresie wskazanych przepisów nie odnosiły się tylko do decyzji wydawanych przez Starostę [...], ale tego rodzaju decyzje podjęło i podejmowało przez wiele lat szereg innych licznych powiatów wykonujących zadania zlecone z zakresu administracji rządowej w zakresie wydawanych decyzji o rejestracji pojazdów wskazanego wyżej producenta. Przy tak znaczącej liczbie rejestracji pojazdów nowo sprowadzonych z terenów [...] oznacza to, że w procesie rejestracji pojazdów tej marki w każdym roku od wielu lat udział brała znaczna liczba Wydziałów Komunikacji, które dopuszczając pojazdy tej marki dokonując wykładni przepisów prawa nie odnalazły w sposób "prosty i oczywisty" żadnych przeszkód w potwierdzeniu dopuszczenia ich do ruchu.
Skala zjawiska wskazuje zatem, iż w sytuacji, gdy nawet gdyby przyjąć, że doszło do naruszenia wskazanych przepisów regulujących proces i dopuszczalność rejestracji pojazdów tej marki nie sposób zgodzić się z tezą, że naruszenie to miało charakter rażący. Doświadczenie oraz praktyka uczy, że w przypadku rażącego naruszenia prawa tego rodzaju uchybienia mają postać jednostkową i incydentalną. W rozpoznawanym w niniejszej sprawie przypadku ma miejsce proces wykładni, w którym za dopuszczalnością rejestracji pojazdów tej marki i bez przedstawienia dokumentu homologacji opowiedziała się szeroka grupa osób stosujących bezpośrednio sporne przepisy prawa w związku z prowadzonymi czynnościami rejestracyjnymi. W innym wypadku marka B. nie miałaby szans istnieć na rynku, a w szczególności nie mogłaby przodować wśród marek objętych zainteresowaniem przedstawicieli branży rolnej.
Za odmową stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji przemawiają również niemożliwe do zaakceptowania realne negatywne skutki społeczne. Przedmiotowe ciągniki rolnicze nie stwarzają żadnych zagrożeń ani dla użytkowników, ani dla środowiska. Każdy z zarejestrowanych pojazdów przeszedł z wynikiem pozytywnym badania techniczne. Ciągniki wskazanej marki na terenie całego kraju użytkują tysiące producentów rolnych. Stwierdzenie nieważności decyzji oznaczałoby wycofanie w konsekwencji w dłuższej perspektywie wszystkich tych pojazdów z użytkowania, z wszelkim związanymi z tym konsekwencjami o charakterze odpowiedzialności z tytułu rękojmi przy sprzedaży. Taki obrót sprawy przyczyniłby się nie tylko do upadku głównego importera wskazanych pojazdów, ale również do upadku większości, jak nie wszystkich przedsiębiorców na rynku, którzy zajmowali się od lat sprzedażą tych pojazdów, jak również powodowałoby ogromne kłopoty samych kupujących, którzy nie będąc świadomymi powstałej sytuacji, wydatkując znaczne środki na zakup ciągnika, często gromadzone przez okres kilku lat, skazani byliby niejednokrotnie na sytuację, w której utraciliby możliwość legalnego korzystania z zarejestrowanych pojazdów na drogach publicznych, co w praktyce oznaczałoby nieprzydatność tych pojazdów do jakiegokolwiek normalnego użytku. Wykonywanie prac polowych wymaga bowiem zwykle dojazdu przez rolnika takim pojazdem na pole po drodze publicznej, nie mówiąc już o wykorzystaniu jako środka transportu w związku z prowadzoną działalności rolniczą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:
Spór w sprawie dotyczy prawidłowości odmowy stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji.
Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:
1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;
2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;
3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;
4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;
5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;
7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.).
Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych i z tego względu przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji muszą być interpretowane w sposób ścisły.
Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji na podstawie art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwagi na naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d.
Organ odwoławczy, choć przyznał, że organ I instancji naruszył art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. to uznał, iż naruszenie to nie ma charakteru rażącego i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji.
Bezsporne było, że przedmiotowy pojazd podlegał procesowi rejestracji
i wcześniej nie był zarejestrowany w Polsce, lecz na [...].
Stosownie do art. 71 ust. 1 p.r.d., dokumentem stwierdzającym dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego, pojazdu wolnobieżnego wchodzącego w skład kolejki turystycznej, motoroweru lub przyczepy jest dowód rejestracyjny albo pozwolenie czasowe. Przepis ten nie dotyczy pojazdów, o których mowa w ust. 3.
Zgodnie z art. 72 ust. 1 p.r.d. (obowiązującym na dzień 17 lutego 2021 r.), rejestracji dokonuje się na podstawie:
1) dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5;
2) karty pojazdu, jeżeli była wydana;
3) świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu - jeżeli są wymagane;
4) zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli jest wymagane albo dowodu rejestracyjnego pojazdu lub innego dokumentu wydanego przez właściwy organ państwa członkowskiego, potwierdzającego wykonanie oraz termin ważności badania technicznego;
5) dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany;
6) dowodu odprawy celnej przywozowej, jeżeli pojazd został sprowadzony
z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy;
6a) dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy na terytorium kraju albo dokumentu potwierdzającego brak obowiązku zapłaty akcyzy na terytorium kraju albo zaświadczenia stwierdzającego zwolnienie od akcyzy, w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym, jeżeli samochód osobowy lub pojazd rodzaju "samochodowy inny", podrodzaj "czterokołowiec" (kategoria homologacyjna L7e) lub podrodzaj "czterokołowiec lekki" (kategoria homologacyjna L6e) został sprowadzony z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy;
7) – 9)- uchylone.
Na podstawie art. 72 ust. 2 p.r.d., wymagania ust. 1 nie dotyczą:
1) pojazdu, który był już zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - w zakresie ust. 1 pkt 3;
1a) pojazdu, który był już zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
i od ostatniej rejestracji nie nastąpiła zmiana właściciela tego pojazdu, w przypadku gdy przerejestrowanie pojazdu jest dokonywane na wniosek właściciela tego pojazdu w związku ze zmianą jego miejsca zamieszkania (siedziby) - w zakresie dowodu własności pojazdu, o którym mowa w ust. 1 pkt 1;
2) pojazdu zakupionego po przepadku na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego - w zakresie ust. 1 pkt 2 i 5;
3) pojazdu zakupionego od Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Krajowej Administracji Skarbowej lub Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej - w zakresie ust. 1 pkt 5;
4) (uchylony);
5) pojazdu wycofanego czasowo z ruchu - w zakresie ust. 1 pkt 5; w tym przypadku zamiast dowodu rejestracyjnego wymaga się przedstawienia decyzji o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu;
6) (uchylony);
7) pojazdu wyrejestrowanego, o którym mowa w art. 79 ust. 4 pkt 3 - w przypadku powtórnej rejestracji - w zakresie ust. 1 pkt 5;
8) pojazdu, o którym mowa w art. 81 ust. 4 pkt 1 - w zakresie ust. 1 pkt 4.
W myśl art. 72 ust. 2a p.r.d., w przypadku pojazdu sprowadzanego z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim zamiast dowodu rejestracyjnego,
o którym mowa w ust. 1 pkt 5, dopuszcza się przedstawienie innego dokumentu stwierdzającego rejestrację pojazdu, wydanego przez organ właściwy do rejestracji pojazdów w tym państwie. Sposób postępowania w przypadku utraty dowodu rejestracyjnego pojazdu zarejestrowanego za granicą określa art. 72 ust. 5 p.r.d.
Wskazać należy, że art. 72 p.r.d. określa niezbędne dokumenty, stanowiące podstawę rejestracji pojazdu oraz wyłączenia i szczegółowe uregulowania w stosunku do podstaw rejestracji. Charakter prawny dokumentów wymienionych w ust. 1, które muszą być przedstawione kumulatywnie, a nie alternatywnie jest mieszany. Katalog tych dokumentów rejestracyjnych jest zamknięty.
Przedłożenie dokumentu homologacji pojazdu na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d., w sytuacji gdy była ona wymagana, jest obowiązkowe w sytuacji gdy pojazd nie był wcześniej zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d.
Kwestii homologacji został poświęcony rozdział 1a p.r.d., dopuszczeniu jednostkowym – rozdział 1b p.r.d., zaś dopuszczeniu indywidualnym WE pojazdu- rozdział 1c p.r.d. Organem uprawnionym w zakresie ww. postępowań jest Dyrektor Transportowego Dozoru Technicznego.
Jak wynikało z akt, spółka składając wniosek o rejestrację ciągnika nie przedłożyła dokumentów homologacji. W niniejszym postępowaniu organ odwoławczy stanął na stanowisku, że przedmiotowy pojazd powinien posiadać dokument homologacji w rozumieniu art. 72 ust.1 pkt 3 p.r.d. Zatem w sytuacji gdy pojazd ten nie był wcześniej zarejestrowany na terytorium Polski – złożenie takiego dokumentu homologacji przez spółkę było obowiązkowe w postępowaniu rejestracyjnym ww. pojazdu.
Kwestia regulacji prawnych dotyczących homologacji pojazdów rolniczych jest
w sposób precyzyjny określona na poziomie unijnym w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 167/2013 z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych. Jest to akt prawny stosowany w sposób bezpośredni we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej. Zatem jest to akt prawny, który winien być stosowany przez organ I instancji. Ww. rozporządzenie określa ogólnounijne przepisy dotyczące wymogów technicznych i procedur, aby zapewnić zgodność pojazdów z wymogami homologacji typu UE w zakresie bezpieczeństwa i ochrony środowiska. Zgodnie z art. 3 pkt 8 rozporządzenia nr 167/2013 "ciągnik" to każdy silnikowy, kołowy lub gąsienicowy pojazd rolniczy lub leśny mający co najmniej dwie osie i maksymalną prędkość konstrukcyjną nie mniejszą niż 6 km/h, którego główna funkcja polega na mocy pociągowej i który został specjalnie skonstruowany do ciągnięcia, pchania, przewożenia i napędzania niektórych wymiennych urządzeń przeznaczonych do wykonywania prac rolniczych lub leśnych oraz do ciągnięcia rolniczych lub leśnych przyczep lub urządzeń; może on być dostosowywany do przewożenia ładunków podczas wykonywania prac rolniczych lub leśnych lub może być wyposażony w jedno lub więcej siedzeń dla pasażerów. Każdy ciągnik z ww. przepisu jest pojazdem (art. 3 pkt 11). Według art. 3 pkt 37 rozporządzenia nr 167/2013 "nowy pojazd" to pojazd, który nigdy wcześniej nie był rejestrowany ani dopuszczony. "Rejestracja" oznacza administracyjne zezwolenie na dopuszczenie pojazdu, w tym do ruchu drogowego, obejmujące identyfikację pojazdu i nadanie mu numeru seryjnego znanego jako numer rejestracyjny, na stałe, czasowo lub na krótki okres (art. 3 pkt 38), zaś "dopuszczenie" to pierwsze wykorzystanie
w Unii Europejskiej pojazdu, układu, komponentu, oddzielnego zespołu technicznego, części lub wyposażenia zgodnie z ich przeznaczeniem (art. 3 pkt 40). "Wprowadzenie do obrotu" oznacza udostępnienie pojazdu po raz pierwszy w Unii Europejskiej (art. 3 pkt 39). W rozumieniu art. 3 pkt 41 rozporządzenia nr [...] "importerem" jest każda osoba fizyczna lub prawna mająca siedzibę w Unii Europejskiej, która wprowadza do obrotu pojazd, pochodzący z państwa trzeciego, czyli jak w niniejszej sprawie z [...] (państwa nie będącego członkiem UE). Ww. rozporządzenie określa, m.in. obowiązki w zakresie homologacji pojazdów rolniczych ciążące nie tylko na producentach, lecz również na importerach. Do przepisów rozporządzenia nr [...] odnoszą się przepisy p.r.d., przewidując np.:
- w art. 70g p.r.d. - zakaz wprowadzenia do obrotu nowego pojazdu bez wymaganych świadectw homologacji; sposób postępowania podmiotu, który wprowadził do obrotu ww. pojazd; sankcje;
- w art. 70zn ust. 1 i ust. 2 pkt 1 w zw. z art.70zo ust. 2 p.r.d.- możliwość dopuszczenia jednostkowego pojazdu na wniosek producenta, importera czy właściciela pojazdu;
- w art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d.- obowiązek załączenia dokumentów homologacji pojazdu do wniosku jego rejestrację czy zwolnienie z tego obowiązku z art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d.
Powyższe rozporządzenie weszło w życie z dniem 1 stycznia 2016 r. i jest obowiązujące na terenie UE. Rozporządzenie nr 167/2013 uchyliło dyrektywę 2003/37/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. w sprawie homologacji typu ciągników rolniczych lub leśnych, ich przyczep i wymiennych homologowanych maszyn, łącznie z ich układami, częściami i oddzielnymi zespołami technicznymi oraz uchylającej dyrektywę 74/150/EWG (Dz. U. 2003.L 171, s.1), do której odnosił się wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 15 czerwca 2017 r. o sygn. C-513/15. W ww. wyroku, choć wydanym na tle przepisów dyrektywy 2003/37/WE, które były podobne do przepisów rozporządzenia nr 167/201, TSUE wyjaśnił, że zarejestrowanie używanego ciągnika, pochodzącego z państwa trzeciego i wprowadzonego po raz pierwszy na teren UE jest możliwe po spełnieniu przez niego wymogów homologacji obowiązujących w UE.
Podnoszona przez organ odwoławczy odmienność pojęcia "nowy pojazd" z art. 2 pkt 62 p.r.d. i w przepisach rozporządzenia nr 167/2013 nie ma znaczenia dla rozpoznania sprawy, gdyż w istocie pojęcie nowego pojazdu na tle przepisów p.r.d. odnosi się do kwestii homologacji pojazdu, np. art. 70g, art. 70s.
Zdaniem Sądu, stwierdzone przez organ odwoławczy naruszenie przez organ I instancji art. 72 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d. jest zatem oczywiste, gdyż dokument, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. był wymagany, dla uzyskania decyzji o rejestracji ciągnika rolniczego. Wbrew stanowisku organu odwoławczego, nie sposób uznać, że w postępowaniu przed organem I instancji wystąpiła konieczność zastosowania złożonego procesu wykładni dla odkodowania hipotetycznego stanu faktycznego i zapisanych konsekwencji prawnych. W ocenie Sądu, wystarczyło przepisy ze sobą zestawić, aby odczytać w sposób prawidłowy normę prawa. Znajomość obowiązujących przepisów prawa jest obowiązkiem organu administracji. Powyższe stanowisko odnoszące się do kwestii oczywistości naruszenia art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. zostało potwierdzone przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z dnia 4 grudnia 2024 r., sygn. akt: II GSK 2302/23, II GSK 1606/23, II GSK 1634/23, II GSK 1637/23, II GSK 1823/23 oraz II GSK 1904/22 (publ. na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl), w których rozpoznane zostały skargi kasacyjne Spółki od wyroków WSA w Szczecinie wydanych w analogicznych sprawach, dotyczących stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie zarejestrowania pojazdu.
Podkreślenia przy tym wymaga, że samo przyjęcie, że doszło do naruszenia przepisu jednoznacznego w swej treści nie może stanowić jedynej i wystarczającej przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji. Rozstrzygające dla uznania naruszenia prawa za rażące jest to, aby rodzaj naruszenia i jego skutki powodowały, że decyzja, lub postanowienie nie mogłyby być zaakceptowane jako wydane przez organy praworządnego państwa (zob. K. Glibowski w: R. Hauser, M. Wierzbowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2020 r., s. 1264).
Procedura stwierdzenia nieważności decyzji jest nadzwyczajnym trybem weryfikacji tego rodzaju aktu i stanowi wyjątek od przyjętej przez ustawodawcę w art. 16 § 1 k.p.a. zasady trwałości decyzji ostatecznych, pozostających w obrocie prawnym i w większości sytuacji nadających danemu podmiotowi określone prawo lub nakładających obowiązek prawny. Nie zawsze nawet oczywiste naruszenie jasnego w swej warstwie interpretacyjnej przepisu prawa oznaczać będzie, że ma ono charakter rażący. Istotne są bowiem skutki społeczno-ekonomiczno-gospodarcze, jakie owo naruszenie powoduje w obrocie prawnym, czyniąc dalsze trwanie decyzji w obrocie niemożliwym do zaakceptowania. Właśnie tej ostatniej przesłance - wobec wskazanej wyżej oczywistości naruszenia prawa - należy w badanym przypadku nadać decydujące znaczenie przy dokonywaniu oceny czy skarżona decyzja powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego w trybie stwierdzenia jej nieważności.
Kolegium w swojej decyzji trafnie zresztą odnotowało, iż także takie kwestie podlegają badaniu w postępowaniu nieważnościowym, jednak skoncentrowało się na - w ocenie Sądu - nieprawidłowej ocenie czy badane naruszenie prawa miało charakter oczywisty.
Warto też w tym miejscu dostrzec, iż w toku postępowania uczestnik postępowania przedstawił swoje stanowisko w piśmie zatytułowanym "stanowisko strony przed wydaniem decyzji", które zawiera odniesienia do powyższej kwestii. Stanowisko to zostało jednak w toku orzekania całkowicie pominięte przez organ administracji.
W powyższym zakresie chybioną okazała się argumentacja skargi dotycząca działania Kolegium "w toku ponownego rozpatrzenia sprawy" i odnosząca się do argumentacji mającej dotyczyć oceny wagi naruszenia w kontekście stabilności i trwałości decyzji ostatecznej oraz skutków społeczno-ekonomiczno-gospodarczych, które wywołuje. Badana decyzja nie była wydana w powyższym trybie a organ administracji w żaden sposób do przedmiotowych kwestii się nie odnosił. To właśnie - jak wskazano powyżej – stanowi podstawę do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia celem umożliwienia organowi rozważenia wszystkich istotnych w sprawie okoliczności w postępowaniu administracyjnym.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Kolegium powinno przyjąć, iż badane naruszenie prawa miało charakter oczywisty, mając jednocześnie na względzie, że nieważność skarżonej decyzji może być stwierdzona jedynie wówczas, gdy jej funkcjonowanie w obrocie prawnym wobec jej skutków społeczno-ekonomiczno-gospodarczych jest nie do pogodzenia z zasadą praworządności i zaufania obywatela do działań organu. Stanowisko organu, w tym zakresie powinno być należycie wyjaśnione i uzasadnione stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję.