II SA/Sz 584/22

II SA/Sz 584/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-11-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Arkadiusz Windak /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Sokołowska
Patrycja Joanna Suwaj
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 289/23 - Wyrok NSA z 2024-02-27
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzje I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 16 ust. 6-8, art. 30 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i par. 3, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 listopada 2022 r. sprawy ze skargi D. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i zobowiązanie do jego zwrotu I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...], II. umarza postępowanie administracyjne, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. na rzecz skarżącej D. A. kwotę 1800 (tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta K., działając na podstawie art. 3 pkt 11, art. 16 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 20 ust. 3, art. 32 ust. 1d i ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111), decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...], ustalił D. A. kwotę zasiłku pielęgnacyjnego pobranego za okres od 1 października 2019 r. do 30 września 2021 r. w wys. [...] zł za świadczenie nienależnie pobrane i zobowiązał stronę do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wraz z ustawowymi odsetkami.
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. przyznano D. A. zasiłek pielęgnacyjny, natomiast od dnia 1 października 2019 r. jest ona uprawniona do dodatku pielęgnacyjnego, którego wypłata nastąpiła wraz wyrównaniem w listopadzie 2021 r. (pismo ZUS z [...] grudnia 2021 r. znak [...]). Organ przypomniał, że w decyzji z dnia [...] lipca 2011 r. przyznającej zasiłek pielęgnacyjny strona została poinformowana, że świadczenie nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego.
D. A., działająca poprzez pełnomocnika, wniosła odwołanie od decyzji organu pierwszej instancji zarzucając jej:
- naruszenie art. 155 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 4 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez niedopuszczalność uchylenia decyzją z dnia 11 października 2021 r. decyzji ostatecznej z dnia 26 lipca 2011 r., przyznającej prawo do świadczenia uzupełniającego - z uwagi na upływ 10 letniego terminu przedawnienia;
- błędną analizę art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, polegającą na ustaleniu obowiązku zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego przez skarżącą od dnia 1 października 2019 r., podczas gdy uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego zostało przyznane od dnia 1 września 2021 r., a wypłacone w listopadzie 2021 r.;
- naruszenie art. 104 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 i 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez brak wydania decyzji uchylającej decyzję z dnia 24 października 2018 r., która nie zawierała pouczenia o zwrocie tego zasiłku przy jednoczesnym pobieraniu innego świadczenia, jakim był dodatek pielęgnacyjny - co skutkowało wprowadzeniem w błąd skarżącej co do obowiązku zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego;
- błędną interpretację przepisu art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że w sprawie doszło do "pobrania nienależnego świadczenia", podczas gdy świadczenie to nie zostało nienależnie pobrane, a przez okres objęty roszczeniem od 1 października 2019 r. do 30 września 2021 r. zostało przeznaczone na potrzeby egzystencjonalne skarżącej (przy emeryturze ok. [...] zł);
- art. 30 ust. 8 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez naliczanie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 2 listopada 2019 r. podczas gdy uchylenie wydanej decyzji nastąpiło z dniem 1 października 2021 r., a decyzja zobowiązująca do zwrotu nienależnego świadczenia odebrana została 13 stycznia 2022 r.
Na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych strona wniosła o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego łącznie z odsetkami w całości, gdyż zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, zdrowotnej i egzystencjonalnej skarżącej.
W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., powołując się na przepisy art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735), art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615), dalej określanej też jako "ustawa", decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium przytoczyło treść art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych definiującego pojęcie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego i uznało, że w stosunku do odwołującej się zaistniała sytuacja kwalifikująca pobrane świadczenie pielęgnacyjne do świadczeń nienależnie pobranych. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 16 ustawy, zasiłek pielęgnacyjny przyznaje się w celu częściowego pokrycia wydatków wynikających z konieczności zapewnienia opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji. W myśl art. 16 ust. 6 ustawy, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne (art. 25 ust. 1 ustawy).
Według ustaleń Kolegium, odwołującej się zasiłek pielęgnacyjny w wys. [...] zł miesięcznie przyznano od 1 lipca 2011 r. na czas nieokreślony. W decyzji z dnia [...] lipca 2011 r. zawarto m.in. pouczenie, że zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego oraz że świadczenia rodzinne, wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, uważane są za świadczenia nienależnie pobrane oraz że osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, łącznie z ustawowymi odsetkami. Składając wniosek o przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego w dniu [...] lipca 2011 r. odwołująca się podpisała się pod wypełnionym formularzem, zawierającym także stosowne pouczenia m.in. o tym w jakich sytuacjach nie przysługuje zasiłek pielęgnacyjny.
Decyzją z dnia [...] października 2018 r. organ I instancji zmienił decyzję z dnia [...] lipca 2011 r. w ten sposób, że od 1 listopada 2018 r. do 31 października 2019 r. zasiłek wynosił [...] zł. miesięcznie, natomiast od 1 listopada 2019 r. na czas nieokreślony wynosił [...] zł miesięcznie.
Pismem z dnia 23 września 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w K. poinformował MOPS w K., że na podstawie wyroku sądu odwołująca się od dnia 1 października 2019 r. nabędzie prawo do świadczenia uzupełniającego oraz dodatku pielęgnacyjnego. W związku z tym ZUS wystąpił o podanie kwoty brutto pobranego zasiłku z opieki społecznej celem dokonania jego zwrotu na rzecz Ośrodka. Następnie, decyzją z dnia [...] października 2021 r. organ I instancji uchylił decyzję własną z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] z uwagi na to, że odwołująca się od dnia 1 października 2019 r. ma prawo do dodatku pielęgnacyjnego.
Kolegium przywołało ustalenia organu I instancji, wedle których strona pobrała w okresie od 1 października 2019 r. do 30 września 2021 r. jednocześnie zasiłek pielęgnacyjny wypłacony przez MOPS w K. oraz dodatek pielęgnacyjny z ZUS przy świadczeniu rentowym, przy czym oba te świadczenia są wobec siebie konkurencyjne. Doszło zatem do sytuacji określonej w przywołanym wyżej art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych, która spowodowała, że od 1 października 2019 r. stronie nie przysługiwał już zasiłek pielęgnacyjny z uwagi na uzyskany dodatek pielęgnacyjny.
Kolegium zwróciło uwagę, że w przypadku takiej specyficznej sytuacji, jaką jest jednoczesne pobieranie zasiłku pielęgnacyjnego oraz dodatku pielęgnacyjnego ustawodawca przewidział odrębną względem art. 30 ustawy procedurę dochodzenia zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 16 ust. 7 ustawy, osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego.
Co istotne, przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych. Uznanie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego, w zbiegu z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, za świadczenie nienależnie pobrane zostało bowiem przesądzone przez samego ustawodawcę w art. 16 ust. 6 i 8 ustawy.
W dalszej części uzasadnienia Kolegium uznając decyzję organu I instancji za prawidłową podkreśliło, że decyzje w sprawie uznania i zobowiązania strony do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, nie są decyzjami uznaniowymi i ustawodawca nie zostawił organom tak zwanego "luzu decyzyjnego", ani możliwości odwoływania się do zasad współżycia społecznego. Decyzje te mają charakter związany.
Odnosząc się do argumentacji odwołania, wskazującej, że ze względu na szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny skarżącej oraz wydania w okresie ponad dwuletnim kwoty należności miesięcznych na niezbędną egzystencję, organ powinien umorzyć kwotę nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego łącznie z odsetkami w całości, Kolegium wyjaśniło, że przedstawione argumenty mogą być poddanie analizie w przypadku złożenia odrębnego wniosku skierowanego do organu I instancji w zakresie ewentualnego umorzenia należności, a nie na etapie ustalania świadczenia nienależnie pobranego.
Podsumowując, Kolegium stwierdziło, że organ I instancji w toku postępowania stosował zasady postępowania administracyjnego, zebrał materiał dowodowy, który okazał się w pełni wyczerpujący do wydania decyzji, przy czym organ I instancji dokonał właściwej weryfikacji przesłanek warunkujących uznanie świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane i zobowiązania do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Ustalona kwota świadczenia nienależnie pobranego została w prawidłowy sposób wyliczona przez organ pomocy społecznej. Od terminu pobrania świadczeń rodzinnych nie upłynęło więcej niż 10 lat, dlatego organ I instancji był zobligowany do wydania decyzji, wobec ziszczenia się przesłanek z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy.
D. A., działając poprzez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zaskarżyła opisaną wyżej decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając jej:
- naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 16 ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez ich nieprawidłową wykładnię w wyniku przyjęcia, że skarżąca została prawidłowo pouczona w decyzji z dnia [...] lipca 2011 r. o sytuacjach, w których następuje brak prawa do pobierania zasiłku pielęgnacyjnego, podczas gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów prowadzi do wniosku, że nie wystarcza sam dokument (który uchylony został po 10 latach decyzją z dnia [...] października 2021 r.) bez jakiegokolwiek pouczenia strony o powyższym. Pouczenie bowiem powinno być dostosowane do adresata - zarówno jeśli chodzi o formę graficzną, jak i treść językową, tak aby adresat był w stanie zrozumieć charakter pouczenia;
- naruszenie art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że skarżąca pobrała świadczenie nienależne polegające na zbiegu tegoż świadczenia z pobieranym dodatkiem pielęgnacyjnym, podczas gdy "świadczenie nienależnie pobrane" to świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać cechy dotyczące stanu świadomości, a obowiązek zwrotu pobranego świadczenia obciąża tylko osobę, która została skutecznie pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczenia;
- błędną analizę art. 16 ust. 6 ustawy polegającą na ustaleniu obowiązku zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego przez skarżącą od 1 października 2019 r. do 30 września 2021 r., podczas gdy uprawnienie do dodatku pielęgnacyjnego zostało przyznane na mocy prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt. IV U [...] (prawomocnego z dniem 1 września 2021 r.), a wypłacone dopiero w listopadzie 2021 r.;
- naruszenie art. 104 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 1 i 4 ustawy, poprzez brak pouczenia o zwrocie zasiłku przy jednoczesnym pobieraniu innego świadczenia w decyzji z dnia 24 października 2018 r. zmieniającej decyzję z dnia 26 lipca 2011 r. w zakresie przyznania wyższego zasiłku pielęgnacyjnego na czas nieokreślony i nie wydania decyzji uchylającej decyzję z dnia 24 października 2018 r., co skutkowało wprowadzeniem w błąd skarżącej co do obowiązku zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego, gdyż od wydania decyzji o nabyciu prawa do zasiłku pielęgnacyjnego z dnia [...] lipca 2011 r. do dnia uchylenia tej decyzji dnia [...] października 2021 r. upłynęło 10 lat, a ponadto zaawansowany stan choroby psychicznej spowodował, iż powyższe nie zostało w sposób jasny i zrozumiały przyjęty;
- naruszenie art. 155 k.p.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 8 k.p.a. w zw. z art. 30 ust. 2 pkt 4 i ust. 5 ustawy, poprzez niedopuszczalność uchylenia decyzją z dnia 11 października 2021 r. decyzji ostatecznej z dnia 26 lipca 2011 r. (nabycie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego), wydanej na podstawie orzeczenia Sądu Okręgowego w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt. [...], przyznającej D. A. prawo do świadczenia uzupełniającego - z uwagi na upływ 10 letniego terminu przedawnienia;
- art. 30 ust. 2 pkt 2b oraz ust. 8 ustawy, poprzez naliczenie odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia 2 listopada 2019 r., podczas gdy uchylenie wydanej decyzji nastąpiło z dniem 1 października 2021 r., a decyzję zobowiązującą do zwrotu nienależnego świadczenia strona otrzymała 13 stycznia 2022 r. (decyzja z dnia [...] grudnia 2021 r.);
- art. 30 ust. 9 ustawy, poprzez nieuwzględnienie wniosku o umorzenie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego łącznie z odsetkami w całości, z uwagi na szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji materialnej, zdrowotnej i egzystencjonalnej skarżącej (skarżąca od 22 kwietnia 2002 r. ma ustalony znaczny stopień niepełnosprawności, który ma charakter trwały i wydany jest na stałe) oraz nie wzięcia pod uwagę wydatków związanych z prowadzeniem postępowania sądowego w okresie od 20 grudnia 2019 r. (data wniesienia odwołania od decyzji ZUS O/K. odmawiającej jej przyznania prawa do świadczenia uzupełniającego w postaci dodatku pielęgnacyjnego) do 24 sierpnia 2021 r. (data wydania wyroku Sądu Okręgowego w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt [...]
Ponadto, skarżąca zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów prawa procesowego, które miały wpływ na treść wydanego postanowienia, tj.:
- art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy przez organ odwoławczy organu I instancji z dnia 22 grudnia 2021 r. pomimo braku podstaw do uznania przedmiotowego zasiłku pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, tj. braku istnienia wszystkich przesłanek, które warunkują uznanie świadczenia za nienależnie pobrane;
- art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ I instancji oraz organ odwoławczy czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w szczególności niewyjaśnienie, czy skarżąca została prawidłowo pouczona, co jest warunkiem niezbędnym do uznania świadczenia za nienależnie pobrane, zgodnie z art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy;
- art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez brak należytego poinformowania skarżącej o okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy mających wpływ na przyznanie i ustanie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, brak udzielenia niezbędnych wyjaśnień i wskazówek w celu uniknięcia szkody z powodu nieznajomości prawa, brak wyjaśnienia wszelkich okoliczności sprawy oraz błędne przyjęcie, że skarżąca została prawidłowo pouczona;
- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób nieodpowiadający wymogom określonym w tej normie, w szczególności poprzez jedynie powielanie treści uzasadnienia decyzji pierwszoinstancyjnej i braku odniesienia się do zarzutów skarżącej znajdujących się w odwołaniu, w szczególności do zarzucanego organowi błędnego pouczenia.
W związku z powyższym:
- na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.), dalej określanej jako "P.p.s.a.", skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obydwu instancji;
- na podstawie art. 145 § 3 P.p.s.a. wniosła o umorzenie postępowania administracyjnego w sprawie;
- na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i 3 P.p.s.a. wniosła o zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw wraz z kosztami zastępstwa procesowego.
W piśmie z dnia 24 czerwca 2022 r. zatytułowanym "Uzupełnienie skargi", złożonym za pośrednictwem organu, pełnomocnik skarżącej wniosła o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji oraz o zwrot kosztów zastępstwa procesowego, przedkładając potwierdzenie dokonanej przez skarżącą wpłaty na rzecz pełnomocnika kwoty [...]zł za złożenie skargi do WSA w Szczecinie (paragon fiskalny z 22 czerwca 2022 r.).
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.
Przeprowadzona kontrola zaskarżonej decyzji pod kątem jej zgodności z prawem doprowadziła Sąd do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, choć zasadniczo z innych przyczyn niż wskazane w jej uzasadnieniu, a dostrzeżonych przez Sąd z urzędu (art. 134 P.p.s.a.).
Okoliczności stanu faktycznego są niesporne pomiędzy stronami. Prawidłowo Samorządowe Kolegium Odwoławcze ustaliło, że skarżąca była uprawniona do zasiłku pielęgnacyjnego na czas nieokreślony na mocy decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...]. Wysokość tego zasiłku ulegała w późniejszym okresie zmianie, co nie jest jednak okolicznością istotną dla wyniku sprawy. Znaczenie takie przypisać należy natomiast wyrokowi Sądu Okręgowego w K. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 24 sierpnia 2021 r. sygn. akt [...] na podstawie którego skarżąca nabyła od dnia 1 października 2019 r. prawo do świadczenia uzupełniającego oraz dodatku pielęgnacyjnego. Oznacza to, że w okresie od października 2019 r. do września 2021 r. skarżąca pobierała zasiłek pielęgnacyjny pomimo późniejszego uznania przez Sąd Okręgowy w K. w wyroku z dnia 24 sierpnia 2021 r. jej prawa do dodatku pielęgnacyjnego od 1 października 2019 r.
Trafnie zwróciło uwagę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w sytuacji pobierania zasiłku pielęgnacyjnego w okresie, za który przyznano później dodatek pielęgnacyjny, zastosowanie winna mieć odrębna względem art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych procedura dochodzenia zwrotu zasiłku pielęgnacyjnego. Pomimo dostrzeżenia tego faktu i przepisów art. 16 ust. 6-8 ustawy Samorządowe Kolegium Odwoławcze regulacji tych nie zastosowało.
Zgodnie z art. 16 ust. 6 ustawy, zasiłek pielęgnacyjny nie przysługuje osobie uprawnionej do dodatku pielęgnacyjnego. W myśl art. 16 ust. 7 ustawy, osobie, której przyznano dodatek pielęgnacyjny za okres, za który wypłacono zasiłek pielęgnacyjny, Zakład Ubezpieczeń Społecznych lub inny organ emerytalny lub rentowy, który przyznał dodatek pielęgnacyjny, wypłaca emeryturę lub rentę pomniejszoną o kwotę odpowiadającą wysokości wypłaconego za ten okres zasiłku pielęgnacyjnego i przekazuje tę kwotę na rachunek bankowy organu właściwego. Stosownie do art. 16 ust. 8 ustawy, przekazanie kwoty odpowiadającej wysokości zasiłku pielęgnacyjnego, o którym mowa w ust. 7, uznaje się za zwrot świadczeń nienależnie pobranych.
Z przytoczonych przepisów, w szczególności z art. 16 ust. 7 ustawy, jednoznacznie wynika sposób w jakim powinno dochodzić się od osoby zobowiązanej pobranego (wypłaconego) zasiłku pielęgnacyjnego za okres, za który równocześnie przyznano (np. z mocą wsteczną) dodatek pielęgnacyjny. Przepis ten nie wymaga wydania decyzji o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane. O tym przesądza wprost ustawodawca w art. 16 ust. 8 ustawy.
Niejednokrotnie w orzecznictwie sądów administracyjnych wyjaśniano już jak należy dokonywać wykładni i stosować przepisy art. 16 ust. 6-8 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1095/20 wskazano, że w przypadku kolizji obu świadczeń, ustawodawca pozbawił beneficjenta prawa do decydowania, które świadczenie chce otrzymywać. W art. 16 ust. 6 ustawy uregulował bowiem w sposób kategoryczny kwestię zbiegu uprawnień w ten sposób, że prawo do dodatku pielęgnacyjnego wyklucza uprawnienie do zasiłku pielęgnacyjnego. (...) Ustawodawca nie pozostawił żadnej wątpliwości co do tego, że pomniejszenie świadczenia emerytalnego (rentowego) o kwotę nadpłaconego zasiłku pielęgnacyjnego następuje z mocy prawa i oddał tę kwestie do właściwości organów emerytalno-rentowych. Nie pozostawił tu żadnych uprawnień organowi właściwemu dla świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji dla sądów administracyjnych. (...) Zdarzenie, o którym mowa w art. 16 ust. 7 ustawy, a więc przyznanie przez organ emerytalno-rentowy dodatku pielęgnacyjnego za ten sam okres, za który wypłacany był wcześniej przyznany zasiłek pielęgnacyjny, co do zasady nie mieści się w definicji legalnej "nienależnego świadczenia" przedstawionej w art. 30 ust. 2 ustawy. (...) Regulacja art. 16 ust. 7 ustawy stanowi lex specialis w stosunku do art. 30 ust. 2 ustawy. Dotyczy jednego z rodzajów świadczeń rodzinnych, jakim jest zasiłek pielęgnacyjny i ściśle określonej sytuacji, w której świadczenie to nie jest należne beneficjentowi. Rozstrzyga też w sposób odmienny niż określa to art. 30 ust. 1 ustawy, sposób zwrotu tego świadczenia, co likwiduje kwestię jego "nienależności". Tożsame stanowisko zaprezentowano dla przykładu w wyrokach: Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1017/21, z dnia 30 lipca 2020 r., sygn. akt I SA/Wa 2517/19, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 7 lutego 2019 r., sygn. akt IV SA/Gl 476/18, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Rz 927/20, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 748/20 (dostępne na stronie www.nsa.orzeczenia.gov.pl).
Rozważania te prowadzą do konkluzji, że organy obydwu instancji wadliwie zastosowały art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy. Kwestia rozliczenia nienależnie pobranego przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego (z uwagi na jednoczesne pobieranie dodatku pielęgnacyjnego) nie powinna być rozstrzygana w ogóle w postępowaniu regulowanym w art. 30 ustawy, ale w oparciu o szczególny tryb przewidziany w art. 16 ust. 7 i 8 ustawy.
W tej sytuacji konieczne jest uchylenie zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji organu I instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 P.p.s.a. oraz umorzenie postępowania administracyjnego w przedmiocie nienależnie pobranego zasiłku pielęgnacyjnego i zobowiązania do jego zwrotu, o czym Sąd orzekł w oparciu o art. 145 § 3 P.p.s.a. O kosztach postępowania obejmujących udokumentowane przez skarżącą wydatki związane z ustanowieniem i udziałem pełnomocnika w niniejszej sprawie, Sąd orzekł na mocy art. 200 i art. 205 § 2 P.p.s.a.
Wobec powyższych argumentów zarzuty podniesione w skardze stają się irrelewantne dla oceny legalności zaskarżonej decyzji. Zarzuty te odnoszą się do wadliwego zastosowania art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy, z powodu braku należytego rozważenia świadomości i zawinionego pobierania przez skarżącą zasiłku pielęgnacyjnego w sytuacji, gdy miała przyznany dodatek pielęgnacyjny. Kwestia ta nie ma znaczenia dla właściwego rozstrzygnięcia sprawy.
Wskutek uchylenia decyzji organów obu instancji i umorzenia postępowania administracyjnego w przedmiocie ustalenia wysokości nienależnie pobranego zasiłku i zobowiązania do jego zwrotu, rola organu I instancji ograniczy się do prawidłowego zastosowania trybu przewidzianego w art. 16 ust. 7 i 8 ustawy.