II SA/SZ 581/22

II SA/Sz 581/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-12-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Arkadiusz Windak /przewodniczący sprawozdawca/
Krzysztof Szydłowski
Patrycja Joanna Suwaj
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust.5 pkt 2 lit.a, art. 17 ust.1a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 119 pkt.2, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 1 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Wójt Gminy M., powołując się na art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.), po ponownym rozpatrzeniu wniosku z dnia 16 sierpnia 2021 r., decyzją z dnia [...] stycznia 2022 r., nr [...] odmówił przyznania A. K. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem W. J..
W uzasadnieniu decyzji Wójt wskazał, że decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] odmówił A. K. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem W. J. z uwagi na niespełnienie kryterium wieku powstania niepełnosprawności ojca oraz okoliczność, iż małżonka W. J. żyje i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Od powyższej decyzji A. K. wniosła odwołanie, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] uchyliło w całości zaskarżoną decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Po ponownym rozpatrzeniu wniosku, Wójt Gminy M. zdecydował o odmowie przyznania stronie prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym ojcem uzasadniając swoje rozstrzygnięcie okolicznością braku związku między niepodejmowaniem zatrudnienia przez A. K., a koniecznością sprawowania opieki nad ojcem oraz okolicznością, że małżonka osoby wymagającej opieki nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności i może sprawować opiekę nad mężem.
A. K. odwołała się od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia. Decyzji organu I instancji zarzuciła:
naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji poprzez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, eliminuje inne osoby bliskie w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego podczas, gdy przepis ten nie eliminuje takich osób;
naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez wnioskodawcę.
W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735) i art. 17 ust. 1, ust. 4 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzją z dnia [...] kwietnia 2022 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Uzasadniając decyzję Kolegium przytoczyło treść przepisów art. 17 ust. 1, ust. 1b i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Następnie wskazało, że w rozpatrywanej sprawie osoba wymagająca opieki W. J. - ojciec wnioskodawczyni, legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] listopada 2016 r. Nr [...] zaliczającym go do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od maja 2013 r.
Kolegium zauważyło, że z zapisu w punkcie V podpunkt 7 powyższego orzeczenia wynika, że "aktualnie nie wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji". Ponadto, W. J. legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w K. z dnia [...] grudnia 2019 r. Nr [...] o niezdolności do pracy i trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji od 1 października 2019 r. Opiekę nad W. J. sprawuje córka A. K. (wnioskodawczyni), która pozostaje bierna zawodowo.
Organ odwoławczy podał dalej, że z akt sprawy wynika, że W. J. pozostaje w związku małżeńskim z M. J., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym niepełnosprawności. Z akt sprawy wynika, że posiada ona orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia [...] sierpnia 2020 r. Nr [...] o zaliczeniu jej do osób o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności do dnia [...] sierpnia 2025 r., zaś niepełnosprawność istnieje od [...]-go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 3 lipca 2020 r. W myśl art. 17 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Kolegium zauważyło, że w poprzedniej decyzji z dnia [...] grudnia 2021 r. Nr [...] skład orzekający Kolegium wskazał, że rzeczywista niemożność sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną może być również wykazana innymi dowodami, dopuszczonymi przez K.p.a.
Organ odwoławczy podał dalej, że M. J. przedłożyła zaświadczenie lekarskie z dnia 11 sierpnia 2021 r. wystawione przez lekarza chorób wewnętrznych, stwierdzające że: "Pacjentka z licznymi schorzeniami, wymaga okresowej opieki osoby drugiej, z tego powodu nie jest w stanie zaopiekować się chorym mężem." Powyższe zaświadczenie, w ocenie organu, nie potwierdza stałej niemożności sprawowania opieki nad małżonkiem. Nadto, strona przedłożyła karty informacyjne leczenia szpitalnego, z których wynika, że jest po implantacji sztucznej zastawki aortalnej (w maju 2001 r.), jest po cholecystektomii (w lipcu 2000 r.), cierpi na przewlekłą niewydolność żylną, żylaki prawej kończyny dolnej, niewydolność żyły odpiszczelowej prawej, nadciśnienie tętnicze oraz otyłość i przewlekłe zanikowe zapalenie skóry kończyn. Jednakże znaczna większość ww. dokumentów lekarskich pochodzi sprzed 20 lat, m.in. z 20.07.2000 r. - Szpital Wojewódzki w K., z 16.11.2000 r., 05.06.2001 r. i 12.06.2001 r. - Klinika [...] P. Akademii Medycznej w S., pozostałe pochodzą z 03.09.2019 r. - Szpital Wojewódzki w K. Oddział [...], konsultacja w dniu 10.06.2015 r. - Szpital Wojewódzki w K. Szpitalny Oddział Ratunkowy, wynik konsultacji [...] z badaniem [...] kończyny dolnej prawnej z dnia 16.07.2018 r., 06.11.2020 r. - informacja ze Specjalistycznego Zespołu [...] w K. Poradnia Chorób [...] w S. dla lekarza kierującego o braku konieczności leczenia w poradni specjalistycznej - [...], z dnia 29.12.2020 r. ,karta informacyjna z Przyszpitalnej Poradni Chorób Zakaźnych dla Dzieci i Dorosłych w K. z porady lekarskiej za pośrednictwem systemów teleinformatycznych lub systemów łączności, wynik badania radiologicznego z dnia 11.06.2019 r., wynik badania histopatologicznego z dnia 23.09.2019 r.
W świetle powyższego, Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że schorzenia M. J. nie powodują takiego ograniczenia jej sprawności, aby uniemożliwiały sprawowanie jej opieki nad mężem.
Organ odwoławczy podkreślił, że przedłożona dokumentacja nie potwierdza stałej niemożności sprawowania przez M. J. opieki nad małżonkiem, a ponadto wskazał, iż brak jest aktualnej specjalistycznej dokumentacji lekarskiej potwierdzającej, że M. J. pozostaje ze względu na swoje schorzenia pod specjalistyczną opieką lekarską, a jej stan zdrowia uległ pogorszeniu w takim zakresie, że faktycznie nie jest ona w stanie sprawować opieki nad mężem. Przedłożone dokumenty, w większości pochodzą sprzed kilkunastu i kilkudziesięciu lat. M. J. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności z 2020 r., lecz o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zdaniem Kolegium, oznacza to, że specjaliści - orzecznicy doszli do wniosku, iż nie wymaga ona konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. O ile stan zdrowia uległ pogorszeniu możliwe jest wnioskowanie o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności lub niezdolności do samodzielnej egzystencji. Z oświadczenia złożonego przez A. K. w obecności pracownika socjalnego GOPS M. w dniu 4 stycznia 2022 r. wynika, że M. J. ubiegała się o świadczenie uzupełniające, jednakże otrzymała decyzję odmowną, a świadczenie uzupełniające jest przyznawane osobom niezdolnym do samodzielnej egzystencji.
W ocenie organu odwoławczego, uznać zatem należało, że powyższe okoliczności nie zwalniają M. J. z obowiązku alimentacyjnego względem małżonka, a tym samym z opieki nad małżonkiem wymagającym takiej pomocy. Obowiązek małżonka wyprzedza w tym zakresie obowiązek dzieci, w tym m.in. wnioskodawcy.
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że strona nie spełnia przesłanki określonej w ustawie o świadczeniach rodzinnych, warunkującej przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, tj. okoliczności wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a).
Ponadto, z przedłożonych dokumentów wynika, że A. K. pozostaje bierna zawodowo, nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie posiada ustalonego prawa do emerytury, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym. Nie ma także ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna. Nie jest także rolnikiem, ani nie prowadzi gospodarstwa rolnego ani też nie współpracuje przy jego prowadzeniu.
Organ wskazał nadto, że zamieszkuje ona wspólnie z małoletnią córką A. K., rodzicami oraz siostrą i jej rodziną. Od dnia 24 stycznia 2021 r. ma przyznaną rentę rodzinną.
Ponadto, z analizy akt sprawy wynika, że A. K. ostatnie zatrudnienie podejmowała w 2016 r. w firmie [...] i od tamtego czasu nie podejmowała zatrudnienia ani innej pracy zarobkowej, zajmowała się dzieckiem, co oświadczyła pracownikowi socjalnemu w dniu 4 stycznia 2022 r. Uznać zatem należy, że od tego czasu wnioskodawczyni nie podejmuje zatrudnienia i jest to jej wybór.
Końcowo Kolegium wyjaśniło, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba, która zajmuje się osobą niepełnosprawną.
A. K., działając poprzez pełnomocnika będącego adwokatem, zaskarżyła opisaną wyżej decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając naruszenie przepisów prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji, a mianowicie:
- art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, eliminuje inne osoby bliskie z prawa do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy przepis ten nie eliminuje takich osób;
- art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia.
Skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie od organu na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu złożonej skargi strona wskazała, że istotą sporu w sprawie jest zagadnienie czy można było w świetle przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych przyznać świadczenia pielęgnacyjnego córce (skarżąca) z tytułu rezygnacji z pracy w związku z opieką nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym ojcem, w sytuacji, gdy w pozostaje on w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skarżąca wskazała, że sam fakt pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim z osobą nielegitymującą się znacznym stopniem niepełnosprawności, nie eliminuje innych osób bliskich w prawie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (por. WSA w Białymstoku z dnia 26 listopada 2019 r. o sygn. akt II SA/Bk 649/19).
Zdaniem skarżącej, przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych rozumiany celowościowo umożliwia uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego osobie zobowiązanej do alimentacji niepełnosprawnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, nawet jeśli niepełnosprawny pozostaje w związku małżeńskim z osobą nieposiadającą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale tylko wówczas, gdy drugi małżonek - nielegitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności - nie może tej opieki sprawować z przyczyn obiektywnych, niezależnych od niego i jego woli. Chodzi głównie o takie sytuacje, gdy obowiązany do sprawowania opieki współmałżonek ze względu na stan zdrowia czy wiek sam nie jest zdolny tej opieki wykonywać, a jego sytuacja materialna nie pozwala na zastąpienie świadczeń osobistych pomocą finansową pozwalającą na pokrycie kosztów opieki przez inną osobę. Dokładnie taka sytuacja występuje w niniejszej sprawie.
W ocenie skarżącej, organ formułując wskazane w decyzji tezy nie wziął w ogóle pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w trakcie którego pracownik socjalny w żaden sposób nie zakwestionował samego faktu sprawowania opieki, jak i zakresu czynności opiekuńczych deklarowanych przez nią w złożonym oświadczeniu. Organ dokonał nadto pobieżnej oceny jej oświadczenia odnoszącego się do zakresu i harmonogramu sprawowanej przez nią opieki. Zdaniem skarżącej, wskazane dokumenty w wystarczający sposób potwierdzają, że jej ojciec potrzebuje codziennej, stałej opieki. Co jest nadto istotne, okoliczność, że jej ojciec nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować bez stałej lub długotrwałej opieki drugiej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji, została potwierdzona przez wyspecjalizowany w tym zakresie organ zaliczający ojca do grupy osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności.
Skarżąca wskazała dalej, że wykładni zawartej w przepisie art. 17 ust 1 pkt 4, a spornej w tej sprawie przesłanki wyrażonej sformułowaniem "nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności" należy – w jej ocenie - dokonywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu tych unormowań (tak wyrok WSA w Łodzi z dnia 24 stycznia 2018 r., sygn. akt II SA/Łd 1008/17). Wykładnia przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 i 1a u.ś.r. w oderwaniu od całej regulacji tej ustawy i wartości przyjętych w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej stanowić może w konsekwencji naruszenie prawa materialnego mogące mieć wpływ na treść decyzji (tak wyrok NSA z dnia 12 maja 2017 r., I OSK 328/16). Celem tej regulacji jest natomiast udzielenie przez państwo pomocy osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i na czas tej opieki dobrowolnie pozbawia się możliwości zarobkowania
Zatem osoba ubiegająca się o przyznanie tego świadczenia albo będąca zdolną do podjęcia pracy zarobkowej, rezygnuje z podjęcia takiej pracy, albo rezygnuje z faktycznie wykonywanej pracy zarobkowej. Niepodejmowanie lub rezygnacja z pracy zarobkowej ma jednak służyć opiece nad osobą niepełnosprawną. Istotą tego świadczenia jest pomoc osobom zdolnym do pracy, ale rezygnującym z niej po to, aby opiekować się niepełnosprawnym członkiem rodziny.
W opinii skarżącej, rezygnacja z zatrudnienia obejmuje również jej niepodejmowanie, tym bardziej, że przepis art. 17 ust. 5, enumeratywnie wymieniający katalog podmiotów sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną, nie obejmuje osób bezrobotnych, zaś art. 17 ust. 6 u.ś.r. wprost stanowi, że zarejestrowanie w powiatowym urzędzie pracy jako osoba poszukująca pracy lub posiadanie statusu bezrobotnego nie ma wpływu na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego. Wśród tych podmiotów niewątpliwie nie wymienia się osób bezrobotnych. Gdyby wolą ustawodawcy był zamiar pozbawienia takich osób możliwości ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne, to z pewnością zastrzeżenie takie zostałoby uczynione wprost w powyższym przepisie. Wobec tego za osobę niepodejmującą zatrudnienia lub pracy zarobkowej lub rezygnującą z zatrudnienia lub pracy zarobkowej należy również uznać osobę bezrobotną, która nie podejmuje zatrudnienia z uwagi na sytuację na rynku pracy. Jeśli zatem osoba taka rezygnuje z dalszego poszukiwania pracy (gotowości do podjęcia zatrudnienia) i ma to bezpośredni związek przyczynowy z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, to nie ma przeszkód do przyjęcia, iż określona w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie występuje. Na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy bowiem traktować niepodejmowanie pracy, jeśli w realiach sprawy nie sposób wykluczyć, iż niepodejmowanie aktualnie zatrudnienia jest spowodowane właśnie koniecznością objęcia niepełnosprawnego członka rodziny wymaganą opieką.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonym orzeczeniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.
Niniejsza sprawa, wobec zgodnego wniosku stron, została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym (stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej określanej "p.p.s.a.").
Przedmiotem kontroli stała się decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy M., odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym ojcem.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), określanej dalej również jako "u.ś.r.".
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W myśl zaś art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) cytowanej ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jedną z przyczyn odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego wykazaną przez organ w zaskarżonej decyzji, było to, że wymagający opieki ojciec skarżącej pozostaje w związku małżeńskim, przy czym zamieszkująca z nim współmałżonka nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Wykładnia przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wzbudzała pewne wątpliwości i rozbieżności interpretacyjne również w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Według jednego stanowiska, warunkiem koniecznym jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub małżonka orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1a i art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. Taki pogląd wyraziło Samorządowe Kolegium Odwoławcze jak również część orzecznictwa, m.in. w wyrokach NSA: z 18 stycznia 2021 r., I OSK 2164/20; z 19 maja 2021 r., I OSK 229/21; z 14 października 2021 r., I OSK 627/21 i I OSK 635/21; z 26 października 2021 r., I OSK 700/21; z 10 listopada 2021 r., I OSK 699/21 oraz z 6 grudnia 2021 r., I OSK 815/21.
Drugie stanowisko, prezentowane przez skarżącą, uznaje, że legitymowanie się takim orzeczeniem przez wymienione osoby nie jest konieczne, jeżeli te osoby z przyczyn obiektywnych nie mogą realnie podjąć się opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W takiej sytuacji świadczenie może być przyznane osobie sprawującej faktycznie opiekę, zobowiązanej w dalszej kolejności do alimentacji na rzecz osoby takiej opieki wymagającej. Taki pogląd przedstawiono m.in. w wyrokach NSA: z 15 czerwca 2021 r., I OSK 364/21; z 18 listopada 2021 r., I OSK 744/21 i z 24 lutego 2022 r., I OSK 1139/21.
Skutkiem tych rozbieżności Naczelny Sąd Administracyjny, po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2022 r. wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 6 kwietnia 2022 r. o podjęcie przez skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego uchwały mającej na celu wyjaśnienie: "Czy podstawę do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, przez osoby wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 z późn. zm. - dalej u.ś.r.) stanowi wyłącznie legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonka osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, czy też dopuszczalne jest przyznanie, osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania lub rezygnowania z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji w sytuacjach, gdy rodzice osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki (art. 17 ust. 1a u.ś.r.), współmałżonek osoby wymagającej opieki (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.) nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, ale z przyczyn obiektywnych nie mogą sprawować realnie i efektywnie opieki nad osobą wymagającą wsparcia?" podjął następującą uchwałę o sygn. akt I OPS 2/22:
1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);
2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r.).
W uzasadnieniu uchwały Naczelny Sąd Administracyjny wskazał m.in., że w przypadku świadczenia pielęgnacyjnego zasady dostępu do niego zostały określone z uwzględnieniem pierwszeństwa małżonka osoby wymagającej opieki, jako zobowiązanego do alimentacji w pierwszej kolejności oraz pierwszeństwa określonego w art. 17 ust. 1a u.ś.r. W przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. pkt 4 u.ś.r., jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak wynika z akt administracyjnych ojciec skarżącej, legitymujący się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, pozostaje w związku małżeńskim z M. J., która posiada umiarkowany stopień niepełnosprawności. Niesporne jest w sprawie, że nie legitymuje się ona orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Okoliczność ta oznacza, że w związku z pozostawaniem niepełnosprawnego ojca skarżącej w związku małżeńskim z osobą, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie ma możliwości przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, mimo iż znajduje się ona w kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, nawet jeśli faktycznie - w miejsce współmałżonki - sprawuje opiekę nad osobą niepełnosprawną, rezygnując tym samym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych osoby niepełnosprawnej przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym.
Okoliczność ta stanowiła samodzielną, ustawowo określoną przeszkodę dla pozytywnego rozpoznania wniosku skarżącej o przyznanie wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, bez konieczności dokonywanie dalej idących rozważań co do zakresu wsparcia udzielanego ojcu skarżącej i jego związku z rezygnacją albo niepodejmowaniem zatrudnienia.
W tym stanie rzeczy, z uwagi na bezzasadność podniesionych w skardze zarzutów, przy jednoczesnym braku okoliczności, które z urzędu należałoby wziąć pod rozwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie skargę oddalił na podstawie art. 151 p.p.s.a.