II SA/Sz 566/22

II SA/Sz 566/22 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2022-09-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Arkadiusz Windak /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Grzegorczyk-Meder
Patrycja Joanna Suwaj
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
stwierdzono nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją decyzji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 138 par. 1 pkt 1 i 2, par. 2, art. 156 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 119 pkt 2, art. 135, art. 145 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Arkadiusz Windak (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Grzegorczyk-Meder Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 22 września 2022 r. sprawy ze skargi T. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia należności z tyt. opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej wraz z odsetkami stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją : decyzji Prezydenta Miasta S. z dnia [...] nr [...] i decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. dnia [...] nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. ustalono T. W. obowiązek opłaty za pobyt syna - D. W. w placówce opiekuńczo-wychowawczej w okresie od [...] lutego 2020 r. do [...] lutego 2020 r. na kwotę [...]zł, od [...] marca 2020 r. do [...] stycznia 2021 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. ze względu na zmianę miejsca pobytu małoletniego zmieniono powyższą decyzję w części dotyczącej ponoszenia opłaty i ustalono, iż w okresie od [...] października 2020 r. do [...] października 2020 r. oplata wynosi [...] zł, a od [...] listopada 2020 r. do [...] stycznia 2021 r. opłata wynosi [...] zł miesięcznie.
Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. ustalono T. W. obowiązek opłaty za pobyt córki - P. W. w placówce opiekuńczo-wychowawczej w okresie od [...] lutego 2020 r. do [...] lutego 2020 r. na kwotę [...]zł, a od [...] marca 2020 r. do [...] stycznia 2021 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. ze względu na zmianę miejsca pobytu małoletniej zmieniono powyższą decyzję w części dotyczącej ponoszenia opłaty i ustalono, iż w okresie od [...] października 2020 r. do [...] października 2020 r. opłata wynosi [...] zł, a od [...] listopada 2020 r. do [...] stycznia 2021 r. opłata wynosi [...] zł miesięcznie.
Decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. ustalono T. W. obowiązek opłaty za pobyt córki - N. W. w placówce opiekuńczo-wychowawczej w okresie od [...] lutego 2020 r. do [...] lutego 2020 r. na kwotę [...]zł, od [...] marca 2020 r. do [...] stycznia 2021 r. w kwocie [...]zł miesięcznie. Decyzją z dnia [...] listopada 2020 r. ze względu na zmianę miejsca pobytu małoletniej zmieniono powyższą decyzję w części dotyczącej ponoszenia opłaty i ustalono, iż w okresie od [...] października 2020 r. do [...] października 2020 r. opłata wynosi [...] zł, a od [...] listopada 2020 r. do [...] stycznia 2021 r. opłata wynosi [...] zł miesięcznie.
Decyzją z dnia [...] lipca 2021 r. odstąpiono T. W. od ustalenia opłaty za pobyt D. W., P. W. i N. W. w placówce opiekuńczo - wychowawczej w okresie od [...] lutego 2021 r. do [...] stycznia 2022 r.
Dnia [...] sierpnia 2020 r. do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. wpłynęło podanie T. W. z prośbą o umorzenie w całości należności wraz z odsetkami z tytułu opłaty za pobyt dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej.
W efekcie rozpoznania wniosku decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. Prezydent Miasta S. odmówił umorzenia należności.
W wyniku rozpoznania odwołania od ww. decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia [...] kwietnia 2021 r. uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Po ponownym rozpoznaniu sprawy Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] października 2021 r., orzekł o:
1) umorzeniu w części należności z tytułu opłaty za pobyt dzieci - N. P. i D. W. przebywających w placówce opiekuńczo-wychowawczej za okres od [...] lutego 2020 r. do [...] listopada 2020 r. w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...]zł,
2) pozostałą po umorzeniu w części zgodnie z pkt 1 należność z tytułu opłaty za pobyt dzieci N. , P. i D. W. za okres od [...] lutego 2020 r. do [...] listopada 2020 r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami w kwocie [...]zł rozłożył na 19 rat po [...] zł należności głównej i [...] zł odsetek i jedną ratę po [...] zł należności głównej i [...] zł odsetek, płatnych do 20-go każdego miesiąca, począwszy od listopada 2021 r. na wskazany rachunek bankowy.
Od powyższej decyzji T. W. wniósł odwołanie zwracając się z prośbą o umorzenie pozostałej do zapłaty kwoty [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami.
W skutek rozpatrzenia sprawy Samorządowe Kolegium Odwoławczego decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Po przeprowadzeniu uzupełniającego postępowania dowodowego Prezydent Miasta S., powołując się na przepisy art. 194 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r. poz. 447) oraz §6, §7 i §9 uchwały Nr [...] Rady Miasta S. z dnia [...] września 2018 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo-terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym (Dz. Urz. Woj. Z. z 2018 r. poz. [...]), decyzją z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] odmówił umorzenia należności z tytułu opłaty za pobyt dzieci - N. za okres od dnia [...] lutego 2020 r. do [...] listopada 2020 r. w placówce opiekuńczo-wychowawczej w łącznej kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami w wysokości [...] zł.
Pomimo złożonego przez stronę odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm.), art. 193 ust. 1 pkt 2, art. 194 ust. 1, 3 i 4 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r., poz. 447), uchwały Nr [...] Rady Miasta S. z dnia [...] września 2018 r. w sprawie określenia szczegółowych warunków umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności, rozłożenia na raty lub odstąpienia od ustalenia opłaty za pobyt dziecka w rodzinie zastępczej spokrewnionej, w rodzinie zastępczej zawodowej, rodzinie zastępczej niezawodowej, rodzinnym domu dziecka w placówce opiekuńczo-wychowawczej, regionalnej placówce opiekuńczo- terapeutycznej i interwencyjnym ośrodku preadopcyjnym, decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
T. W. zaskarżył ww. decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie wskazując, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w użyczonym mieszkaniu przez matkę, płaci za gaz, światło i media. Skarżący podał, że pracuje dorywczo na terenie kraju i zarabia ok. [...] zł, płacąc regularnie alimenty na dzieci w wys. [...] zł miesięcznie. Po opłacaniu wszystkich warunków pozostaje mu niewielka kwota na wyżywienie. Następnie wskazał, że za rok 2021 zostały mu umorzone należności bez jakiejkolwiek prośby, natomiast za rok 2020 sprawa jest nadal w toku. Skarżący zwrócił się o umorzenie całej kwoty [...]zł wraz z odsetkami, bowiem nie jest w stanie jej uregulować.
Odpowiadając na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, w trybie uproszczonym na wniosek organu, któremu nie sprzeciwiła się strona skarżąca (stosownie do treści art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej określanej "p.p.s.a.").
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Taka sytuacja powodująca uwzględnienie skargi z przyczyn w niej nie podniesionych lecz dostrzeżonych przez Sąd z urzędu, wystąpiła w niniejszej sprawie.
W ramach rozpoznania wniosku skarżącego o umorzenie w całości opłaty za pobytu trójki dzieci w placówce opiekuńczo-wychowawczej za okres od [...] lutego 2020 r. do [...] listopada 2020 r. wydanych zostało szereg decyzji administracyjnych: trzy decyzje organu I instancji oraz trzy decyzje organu odwoławczego.
W tym miejscu celowym jest przypomnienie, że postępowanie organu odwoławczego oparte jest na zasadzie skargowości. Oznacza to, że dopiero czynność legitymowanego podmiotu w postaci wniesienia odwołania rozpoczyna postępowanie odwoławcze (por. G. Łaszczyca w: Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz - G. Łaszczyca. Cz. Martysz, A. Matan, Zakamycze 2005 r., komentarz do art. 128). O ile organ odwoławczy nie jest związany uzasadnieniem złożonego odwołania i powinien skontrolować działanie i decyzję organu I instancji w całokształcie, to sytuacja ta nie oznacza, że organ odwoławczy może rozpoznać sprawę z urzędu wychodząc poza zakres kwestionowanej przez stronę decyzji jeżeli ta zawiera kilka, mogących samodzielnie funkcjonować rozstrzygnięć. Innymi słowy, jeżeli z odwołania jednoznacznie wynika, że strona kwestionuje decyzję pierwszoinstancyjną w określonej części, to organ II instancji nie może wykroczyć poza tak wyznaczone granice. Jak wskazuje się w orzecznictwie, organ odwoławczy nie może poddać kontroli niezaskarżonej części decyzji organu I instancji i ponownie rozpatrzyć sprawę także w zakresie rozstrzygniętym niezaskarżoną częścią orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 21 maja 2007 r., sygn. akt I OSK 556/06). Rozpoznanie sprawy poza zakres odwołania powoduje działanie organu odwoławczego z urzędu, a do takiego działania organ ten nie jest uprawniony i takie działanie organu stanowi rażące naruszenia prawa - art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt II SA/Rz 77/08).
Z przedstawionego wyżej opisu przebiegu postępowania wynikającego z akt administracyjnych sprawy wynika, że po raz drugi rozpoznając sprawę Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] października 2021 r., orzekł o:
1) umorzeniu w części należności z tytułu opłaty za pobyt dzieci - N. P. i D. W. przebywających w placówce opiekuńczo-wychowawczej za okres od [...] lutego 2020 r. do [...] listopada 2020 r. w kwocie [...]zł wraz z ustawowymi odsetkami w kwocie [...]zł,
2) pozostałą po umorzeniu w części zgodnie z pkt 1 należność z tytułu opłaty za pobyt dzieci N. , P. i D. W. za okres od [...] lutego 2020 r. do [...] listopada 2020 r. w kwocie [...]zł wraz z odsetkami w kwocie [...]zł rozłożył na 19 rat po [...] zł należności głównej i [...] zł odsetek i jedną ratę po [...] zł należności głównej i [...] zł odsetek, płatnych do 20-go każdego miesiąca, począwszy od listopada 2021 r. na wskazany rachunek bankowy.
W złożonym od ww. decyzji odwołaniu skarżący wskazał, że "Zwracam się z prośbą o ponowne umorzenie opłaty [...] zł wraz z ustawowymi odsetkami, którą to kwotę rozłożyliście mi państwo na raty za pobyt moich dzieci N. , P. i D. W. za okres od [...] lutego 2020 r. - [...] listopada 2020 r." W dalszej części odwołania skarżący wskazał na swoją sytuację dochodową. Treść złożonego odwołania jednoznacznie określa zakres zaskarżenia decyzji organu I instancji. Odwołujący się nie kwestionował rozstrzygnięcia określonego w puncie 1 decyzji Prezydenta Miasta S., którym umorzono mu część należności wraz z odsetkami. W odwołaniu swym skarżący wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy w części dotyczącej punktu 2 decyzji organu I instancji, którą rozłożono mu pozostałą należność [...] zł na 20 rat, wnosząc o umorzenie mu również tej pozostałej części opłat.
Tymczasem, Samorządowe Kolegium Odwoławcze nie dostrzegając, że odwołanie nie dotyczyło korzystnego dla strony rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 1 decyzji organu I instancji, rozpoznało sprawę w ten sposób, że uchyliło decyzję pierwszoinstancyjną w całości, przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Zdaniem Sądu, organ odwoławczy nie był uprawniony do rozpoznania sprawy w zakresie orzeczenia sformułowanego w punkcie 1 decyzji organu I instancji, bowiem co do rozstrzygnięcia objętego punktem 1 decyzji z dnia [...] października 2021 r. strona nie złożyła odwołania i w tej części decyzja stała się ostateczna. Złożenie odwołania jedynie co do części decyzji skutkuje jej uostatecznieniem się w pozostałej części po upływie terminu do złożenia tegoż odwołania (por. wyrok WSA w Poznaniu z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II SA/Po 276/21). Ani organ I instancji, ani organ odwoławczy nie są władne rozpoznać ponownie sprawę w zakresie nieobjętym odwołaniem i wydać jakiegokolwiek rozstrzygnięcia w tej części, czy to na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 lut 2 albo art. 138 § 2 k.p.a.
Ponadto, skutkiem wadliwego rozstrzygnięcia organu odwoławczego, skarżący znalazł się w gorszej sytuacji prawnej niż przed złożeniem odwołania z dnia [...] października 2021 r.
Konsekwencją naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasady rozpoznania sprawy w części nieobjętej odwołaniem, uchylenia decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2021 r. w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia, było ponowne orzekanie przez organ I instancji decyzją z dnia [...] marca 2022 r., nr [...] co do całej wysokości opłat wraz z odsetkami za zwłokę za pobyt trójki dzieci skarżącego przebywających w placówce opiekuńczo-wychowawczej oraz przez organ odwoławczy zaskarżoną do Sądu decyzją z dnia [...] maja 2022 r. nr [...].
Powyższe uchybienie, w ocenie Sądu, miało charakter rażącego naruszenia przepisów postępowania, tj. przepisów stanowiących podstawę prawną orzekania przez organy obu instancji zarówno w ramach postępowania odwoławczego (art. 138 § 2 i art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.) oraz pierwszoinstancyjnego, wynikającego z realizacji wadliwej decyzję kasacyjnej organu odwoławczego z dnia [...] grudnia 2021 r.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Ponownie rozpoznając sprawę Samorządowe Kolegium Odwoławcze zobowiązane będzie rozpatrzyć sprawę w zakresie objętym odwołaniem skarżącego z dnia [...] października 2021 r., tj. dotyczącym rozstrzygnięcia opisanego w punkcie 2 decyzji organu I instancji z dnia [...] października 2021 r.