II SA/Sz 554/25

II SA/Sz 554/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-10-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska
Krzysztof Szydłowski /sprawozdawca/
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 450
art. 71 ust. 1 i 7, art. 72 ust. 1-2a
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U.UE.L 2013 nr 60 poz 1 art. 3 pkt 8, 37-40, art. 8 ust. 1
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 167/2013 z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów  rolniczych i leśnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędzia WSA Krzysztof Szydłowski (spr.), po rozpoznaniu w Wydziale II w trybie uproszczonym w dniu 16 października 2025 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Wałczu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 23 maja 2025 r. nr SKO.4120.1124.2024 w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji pojazdu oddala skargę.
Uzasadnienie
Starosta [...] wydał w dniu 29 września 2021 r. decyzję nr [...] na podstawie art. 73 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2021 r. poz. 450 z późn. zm. dalej: "p.r.d.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm., dalej "k.p.a."), po rozpoznaniu wniosku K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka Komandytowa z siedzibą w W. (dalej "spółka", "uczestnik postępowania"), w której zarejestrował pojazd marki B. , o numerze nadwozia [...], wydając dowód rejestracyjny [...] oraz tablice rejestracyjne [...] zalegalizowane znakiem legalizacyjnym nr [...]
Rejestracja została dokonana po przedłożeniu dokumentów uznanych przez organ za wymagane, w tym: dowodu własności pojazdu w postaci faktury VAT nr [...] z dnia 15 września 2021 roku potwierdzającej nabycie pojazdu, pierwszej faktury zakupu pojazdu wraz z tłumaczeniem, karty technicznej pojazdu z tłumaczeniem, zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym pojazdu z wynikiem pozytywnym, dokumentu identyfikacyjnego pojazdu stanowiącego załącznik do zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu technicznym, oświadczenia importera o zwróceniu tablic rejestracyjnych do organu państwa, z którego pojazd został sprowadzony, dowodu potwierdzenia zapłaty za wydanie dokumentów oraz wydruku z KRS. Decyzja w sprawie rejestracji pojazdu stała się ostateczna i prawomocna.
Pismem z 4 czerwca 2024 r., Asesor Prokuratury Rejonowej w W. (dalej "Prokurator"), złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego sprzeciw od ww. ostatecznej decyzji organu I instancji, w którym wniósł o stwierdzenie jej nieważności. Prokurator zarzucił organowi I instancji, że wydał ww. decyzję
z rażącym naruszeniem art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d., polegającym na wydaniu decyzji bez zgromadzenia wszystkich niezbędnych dokumentów, w tym braku świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu. W ocenie Prokuratora,
w stosunku do przedmiotowego ciągnika rolniczego dokument taki był wymagany, gdyż pojazd ten był rejestrowany po raz pierwszy na terenie państwa członkowskiego UE, a został sprowadzony z terenu państwa niebędącego członkiem Unii. Prokurator powołał się na regulacje prawne dotyczące warunków wprowadzenia pojazdu do obrotu, w tym wymogi podlegania procedurze homologacji zawarte w przepisach p.r.d. oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 167/2013 z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych (Dz. U. UE. L.2013.60.1 z dnia 2 marca 2013 r.- dalej "rozporządzenie nr 167/2013").
Pismem z 13 sierpnia 2025 r. spółka przedstawiła swoje stanowisko o braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. Wskazała, że
ww. pojazd był po raz pierwszy zarejestrowany na [...], co skutkowało jej zdaniem, o braku podstaw do załączenia dokumentów homologacji. W ocenie spółki, ważniejsze są badania techniczne pojazdu dopuszczające ciągnik do ruchu.
Według spółki, dokonanie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji
w oparciu o którą pojazd od kilku lat jest dopuszczony do ruchu, spowoduje szereg komplikacji po stronie spółki i podmiotów, które nabyły od niej ten pojazd i ewentualnie dalej nim rozporządziły.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu 23 maja
2025 r. decyzję nr [...], w której odmówiło stwierdzenia nieważności kwestionowanej przez Prokuratora decyzji.
Organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny w sprawie i wyjaśnił, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. decydują łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze skutki, które wywołuje decyzja, niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia obowiązującej zasady praworządności. Organ przytoczył treść art. 2 pkt 62, art. 73 ust.1, art. 72 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 2a p.r.d. § 2 ust. 5 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 11 grudnia 2017 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów oraz wymagań dla tablic rejestracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2355 ze zm., dalej "rozporządzenie MIB"), art. 3 pkt 37 rozporządzenia nr 167/2013, na podstawie których przeprowadził analizę pojęcia "nowego pojazdu".
Organ odwoławczy podał, że z zestawienia ze sobą przepisów art. 72 ust. 1 pkt 3 oraz art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d. można wnioskować wyłącznie o tym, że w przypadku pojazdu, który był już zarejestrowany na terytorium RP, nie zachodzi wymóg dołączenia do wniosku o rejestrację jednego z dokumentów przewidzianych w art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy, natomiast w przypadku pojazdu, który nie był zarejestrowany na terytorium RP, obowiązek dołączenia określonych dokumentów występuje wyłącznie jeżeli są one wymagane. Oceny wymagań dokonuje się natomiast na podstawie innych, a nie tylko art. 72 ust. 2 pkt 1, przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym (art. 2 pkt 62, art. 70b, 70d, 70e), rozporządzenia krajowego (§ 2 ust. 5) oraz rozporządzenia nr 167/2013, a więc przepisów regulujących procedury uzyskania tych dokumentów, przy czym z powołanych przepisów wynika, że dotyczą wyłącznie pojazdu nowego. Rozumienie tego pojęcia jest natomiast inne w przepisach ustawy Prawo o ruchu drogowym i rozporządzeniu nr 167/2013.
Zdaniem Kolegium, wyeliminowanie ostatecznej decyzji administracyjnej w oparciu o przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przesłankę rażącego naruszenia prawa powinno następować tylko w okolicznościach bezspornych. Decyzja administracyjna może zostać uznana za wydaną "z rażącym naruszeniem prawa", o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., wówczas gdy w odniesieniu do niej spełnią się kumulatywnie następujące przesłanki: oczywistość naruszenia prawa polegająca na widocznej sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną; przepis, który został naruszony, nie wymaga przy jego stosowaniu wykładni prawa; skutki, które wywołuje decyzja, są nie do pogodzenia z wymaganiami praworządności, które należy chronić nawet kosztem obalenia tej decyzji. Odmienność wykładni budzących wątpliwości przepisów prawa nie stanowi podstawy do żądania stwierdzenia nieważności decyzji.
Powyższe doprowadziło organ do konkluzji, że decyzja Starosty [...], choć naruszająca przepis art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym, nie narusza go rażąco, ani też nie została wydana z rażącym naruszeniem innych przepisów tej ustawy, czy też bez podstawy prawnej, przez co nie zachodzi przesłanka stwierdzenia jej nieważności przewidziana w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisów ustawy Prawo o ruchu drogowym nie wykazuje, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności, gdyż sprzeczność ta jest możliwa do wykazania dopiero po dokonaniu wykładni szeregu przepisów wykraczających poza wskazany art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz przepisy krajowe. Skoro brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji z tytułu rażącego naruszenia prawa, w przypadku gdy przepis będący podstawą jej wydania wymaga dokonania wykładni, bądź istnieją różne jego interpretacje, bądź też dla prawidłowej jego wykładni konieczne jest sięganie do definicji pozaustawowych, to tym bardziej brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku jej wydania na podstawie przepisów wyłącznie prawa krajowego, w sytuacji gdy nie są one spójne w zakresie podstawowych pojęć z przepisami prawa unijnego, które także wymagają oraz podlegają interpretacji i wykładni.
W ocenie Kolegium, decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych a zatem brak jest podstaw do zastosowania art. 156 § 2 k.p.a., który stanowi, że nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Pismem z 23 czerwca 2025 r. Prokurator wniósł skargę na powyższą decyzję zarzucając skarżonemu rozstrzygnięciu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez uznanie, iż decyzja Starosty [...] z dnia 29 września 2021 r., nie została wydana z rażącym naruszaniem prawa i przez to stwierdzenie braku podstaw do stwierdzenia nieważności ww. decyzji dotkniętej wadą kwalifikowaną przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegającą na wydaniu decyzji przez Starostę [...] bez zgromadzenia wszystkich wymaganych prawem dokumentów stanowiących podstawę rejestracji pojazdu, której to funkcjonowanie w obrocie prawnym jest nie do pogodzenia z zasadą praworządności i zaufania obywatela do działań organu.
Wskazując na powyższe Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
W uzasadnieniu powyższego stanowiska wskazano w szczególności, że stosunku do przedmiotowego ciągnika rolniczego dokument wskazany w art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. był wymagany, gdyż pojazd uprzednio sprowadzony z terenu [...], a zatem państwa niebędącego członkiem Unii Europejskiej, był rejestrowany po raz pierwszy na terenie Rzeczypospolitej Polskiej jako Państwa Członkowskiego Unii Europejskiej.
Jednocześnie art. 70b ust. 1 p.r.d. nakłada na nowy typ pojazdu, typ przedmiotu wyposażenia lub części, który ma być wprowadzono do obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, obowiązek spełnienia odpowiednich wymagań technicznych, o których stanowi art. 70zm ust. 1 pkt 1, a ich spełnienie zgodnie z art. 70 b ust. 2 p.r.d., podlega procedurze homologacji i potwierdzone jest wydaniem odpowiedniego rodzaju świadectwa homologacji (art. 70c p.r.d.) albo decyzji o dopuszczeniu jednostkowym pojazdu wydanej przez krajowy organ homologacyjny, w Polsce - Dyrektora Transportowego Dozoru Technicznego.
Ciągnik rolniczy nie podlega również wyłączeniu od obowiązku uzyskania świadectwa homologacji, gdyż nie spełnia przesłanek wskazanych w art. 70e p.r.d, a art. 70g p.r.d. zakazuje wprowadzania do obrotu nowego pojazdu bez wymaganego odpowiedniego świadectwa homologacji typu lub innego równoważnego dokumentu. Konsekwencją złamania zakazu przez podmiot wprowadzający pojazd jest obowiązek wynikający z art. 70g ust. 2 p.r.d. polegający na wycofaniu z obrotu pojazdu na własny koszt.
Wskazano ponadto, że przed wprowadzeniem do obrotu posiadających homologację typu pojazdów importerzy zapewniają pakiet informacyjny zgodnie z art. 24 ust. 10 rozporządzenia oraz umieszczenie na układzie, komponencie lub oddzielnym zespole technicznym wymaganego znaku homologacji typu i jego zgodności z art. 8 ust. 8, a w przypadku pojazdu importer sprawdza, czy pojazdowi towarzyszy wymagane świadectwo zgodności, o czym stanowi art. 11 ust. 2 rozporządzenia.
Zdaniem Prokuratora, Samorządowe Kolegium Odwoławcze usiłując ustalić przyczynę wydania decyzji o rejestracji pojazdu, zbędnie rozważa definicje "pojazdu nowego" na gruncie ustawy Prawo o ruchu drogowym i rozporządzenia nr 167/2013, gdyż przepisy zawarte w Rozdziale 2 ustawy Prawo o ruchu drogowym nie dają ku temu podstaw. Powyższe stanowisko potwierdza utrwalona linia orzecznicza Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie oraz Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Podkreślono, że od 1 stycznia 2018 r. Starosta [...] wydał około 210 decyzji o pierwszej rejestracji ciągników rolniczych importowanych z krajów nie będących członkami Unii Europejskiej bez wymaganych dokumentów homologacyjnych. Tymczasem skala zjawiska jest większa. Jak wskazano na posiedzeniu Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 5 marca 2025 r., na które powołuje się Organ, na terenie całego kraju toczą się postępowania administracyjne dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji w przedmiocie rejestracji ciągników rolniczych marki [...] B. dokonywanych w latach 2016-2024 i ww. problem dotyczy blisko 6,5 tysiąca pojazdów. Obecnie w tożsamych sprawach Samorządowe Kolegia Odwoławcze stwierdzają nieważność decyzji o rejestracji ciągników rolniczych. Z doniesień medialnych wynika, że prowadzone są prace legislacyjne nad zmianą przepisów dotyczących homologacji ciągników, które mają na celu rozwiązanie problemu rolników w przedmiocie wadliwych rejestracji ciągników i rozważane jest wprowadzenie przepisów abolicyjnych, co potwierdza, że ciągniki były rejestrowane z naruszeniem prawa tak rażącym, że jedynym możliwym obecnie sposobem uregulowania ich statusu prawnego jest abolicja. Jednakże do dnia skierowania skargi nie zostało to uregulowane.
Wskazano, że wnioskodawca jest dużym podmiotem gospodarczym, a specjalizując się w imporcie ciągników rolniczych spoza granic UE winien wiedzieć, że przede wszystkim zobowiązany był do przestrzegania procedury homologacyjnej.
Zdaniem skarżącego, rejestracja pojazdu pomimo wskazanych wad dyskryminuje innych uczestników rynku: producentów, importerów, użytkowników ciągników rolniczych, którzy respektując obowiązujące wymogi techniczne ponoszą niewspółmiernie wyższe koszty w celu zapewnienia zgodności stanu technicznego ciągników rolniczych z wymaganiami w stosunku do producenta, importera, użytkownika przedmiotowego pojazdu, którzy pomimo niewypełnienia wymagań technicznych i braku homologacji uzyskali dopuszczenie do obrotu i rejestrację ciągnika.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Uczestnik postępowania K. sp. z o.o. w piśmie z 25 sierpnia 2025 r. wniósł o oddalanie skargi Prokuratora wskazując, iż przychyla się do stanowiska Kolegium. Przy czym, Sąd przed podjęciem decyzji powinien zwrócić uwagę na jeszcze jedną, bardzo istotną kwestię. Wątpliwość dopuszczalności rejestracji ciągników marki B. dotyczy systemowo od kilku do co najmniej kilkunastu tysięcy pojazdów tego typu zarejestrowanych w Polsce. Wątpliwości interpretacyjne w zakresie wskazanych przepisów nie odnosiły się tylko do decyzji wydawanych przez Starostę [...], ale tego rodzaju decyzje podjęło i podejmowało przez wiele lat szereg innych licznych powiatów wykonujących zadania zlecone z zakresu administracji rządowej w zakresie wydawanych decyzji o rejestracji pojazdów wskazanego wyżej producenta. Przy tak znaczącej liczbie rejestracji pojazdów nowo sprowadzonych z terenów [...] oznacza, że w procesie rejestracji pojazdów tej marki w każdy roku od wielu lat udział brała znaczna liczba Wydziałów Komunikacji, które dopuszczając pojazdy tej marki i dokonując wykładni przepisów prawa nie odnalazły w sposób "prosty i oczywisty" żadnych przeszkód w potwierdzeniu dopuszczenia ich do ruchu.
Skala zjawiska wskazuje zatem, iż w sytuacji, gdy nawet gdyby przyjąć, że doszło do naruszenia wskazanych przepisów regulujących proces i dopuszczalność rejestracji pojazdów tej marki, nie sposób zgodzić się z tezą, że naruszenie to miało charakter rażący. Doświadczenie oraz praktyka uczy, że w przypadku rażącego naruszenia prawa tego rodzaju uchybienia mają postać jednostkową i incydentalną. W rozpoznawanym w niniejszej sprawie przypadku ma miejsce proces wykładni, w którym za dopuszczalnością rejestracji pojazdów tej marki i bez przedstawienia dokumentu homologacji opowiedziała się szeroka grupa osób stosujących bezpośrednio sporne przepisy prawa w związku z prowadzonymi czynnościami rejestracyjnymi. W innym wypadku marka B. nie miałaby szans istnieć na rynku, a w szczególności nie mogłaby przodować wśród marek objętych zainteresowaniem przedstawicieli branży rolnej.
Za odmową stwierdzenia nieważności zaskarżonych decyzji przemawiają również niemożliwe do zaakceptowania realne negatywne skutki społeczne. Przedmiotowe ciągniki rolnicze nie stwarzają żadnych zagrożeń ani dla użytkowników, ani dla środowiska. Każdy z zarejestrowanych pojazdów przeszedł z wynikiem pozytywnym badania techniczne. Ciągniki wskazanej marki na terenie całego kraju użytkują tysiące producentów rolnych. Stwierdzenie nieważności decyzji oznaczałoby wycofanie w konsekwencji w dłuższej perspektywie wszystkich tych pojazdów z użytkowania, z wszelkim z tym związanymi konsekwencjami o charakterze odpowiedzialności z tytułu rękojmi przy sprzedaży. Taki obrót sprawy przyczyniłby się nie tylko do upadku głównego importera wskazanych pojazdów, ale również do upadku większości, jak nie wszystkich przedsiębiorców na rynku, którzy zajmowali się od lat sprzedażą tych pojazdów, jak również ogromne kłopoty samych kupujących, którzy nie będąc świadomymi powstałej sytuacji, wydatkując znaczne środki na zakup ciągnika, często gromadzone przez okres kilku lat, skazani byliby niejednokrotnie na sytuację, w której utraciliby możliwość legalnego korzystania z zarejestrowanych pojazdów na drogach publicznych, co w praktyce oznaczałoby nieprzydatność tych pojazdów do jakiegokolwiek normalnego użytku. Wykonywanie prac polowych wymaga bowiem zwykle dojazdu przez rolnika takim pojazdem na pole po drodze publicznej, nie mówić już o wykorzystaniu jako środka transportu w związku z prowadzoną działalności rolniczą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:
Spór w sprawie dotyczy prawidłowości odmowy stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji.
Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:
1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;
2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;
3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;
4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;
5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;
7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.).
Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych i z tego względu przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji muszą być interpretowane w sposób ścisły.
Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji na podstawie art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwagi na naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d.
Organ odwoławczy, choć stwierdził, że organ I instancji naruszył art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. to uznał, iż zaistniałe naruszenie nie ma charakteru rażącego i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji.
Stosownie do art. 71 ust. 1 p.r.d., dokumentem stwierdzającym dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego, pojazdu wolnobieżnego wchodzącego w skład kolejki turystycznej, motoroweru lub przyczepy jest dowód rejestracyjny albo pozwolenie czasowe. Przepis ten nie dotyczy pojazdów, o których mowa w ust. 3.
Właściciel pojazdu sprowadzonego z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest obowiązany zarejestrować pojazd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia jego sprowadzenia (art. 71 ust. 7 p.r.d.).
Zgodnie z art. 72 ust. 1 p.r.d. (obowiązującym na dzień 7 września 2018 r.), rejestracji dokonuje się na podstawie:
1) dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5;
2) karty pojazdu, jeżeli była wydana;
3) świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu - jeżeli są wymagane;
4) zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli jest wymagane albo dowodu rejestracyjnego pojazdu lub innego dokumentu wydanego przez właściwy organ państwa członkowskiego, potwierdzającego wykonanie oraz termin ważności badania technicznego;
5) dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany;
6) dowodu odprawy celnej przywozowej, jeżeli pojazd został sprowadzony z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy;
6a) dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy na terytorium kraju albo dokumentu potwierdzającego brak obowiązku zapłaty akcyzy na terytorium kraju albo zaświadczenia stwierdzającego zwolnienie od akcyzy, w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym, jeżeli samochód osobowy lub pojazd rodzaju "samochodowy inny", podrodzaj "czterokołowiec" (kategoria homologacyjna L7e) lub podrodzaj "czterokołowiec lekki" (kategoria homologacyjna L6e) został sprowadzony z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy;
7) – 9) - uchylone.
Na podstawie art. 72 ust. 2 p.r.d., wymagania ust. 1 nie dotyczą:
1) pojazdu, który był już zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - w zakresie ust. 1 pkt 3;
2) pojazdu zakupionego po przepadku na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego - w zakresie ust. 1 pkt 2 i 5;
3) pojazdu zakupionego od Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Krajowej Administracji Skarbowej lub Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej - w zakresie ust. 1 pkt 5;
4) (uchylony);
5) pojazdu wycofanego czasowo z ruchu - w zakresie ust. 1 pkt 5; w tym przypadku zamiast dowodu rejestracyjnego wymaga się przedstawienia decyzji o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu;
6) (uchylony);
7) pojazdu wyrejestrowanego, o którym mowa w art. 79 ust. 4 pkt 3 - w przypadku powtórnej rejestracji - w zakresie ust. 1 pkt 5;
8) pojazdu, o którym mowa w art. 81 ust. 4 pkt 3 lit.a - w zakresie ust. 1 pkt 4.
W myśl art. 72 ust. 2a p.r.d., w przypadku pojazdu sprowadzanego z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim zamiast dowodu rejestracyjnego, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, dopuszcza się przedstawienie innego dokumentu stwierdzającego rejestrację pojazdu, wydanego przez organ właściwy do rejestracji pojazdów w tym państwie. Sposób postępowania w przypadku utraty dowodu rejestracyjnego pojazdu zarejestrowanego za granicą określa art. 72 ust. 5 p.r.d.
Wskazać należy, że art. 72 p.r.d. określa niezbędne dokumenty, stanowiące podstawę rejestracji pojazdu oraz wyłączenia i szczegółowe uregulowania w stosunku do podstaw rejestracji. Charakter prawny dokumentów wymienionych w ust. 1, które muszą być przedstawione kumulatywnie a nie alternatywnie jest mieszany. Katalog tych dokumentów rejestracyjnych jest zamknięty.
Przedłożenie dokumentu homologacji pojazdu na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. jest obowiązkowe w sytuacji, gdy pojazd nie był wcześniej zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d., o ile jest to wymagane.
Podkreślić należy, że homologacja to formalne poświadczenie, że pojazd spełnia wszelkie wymagania określone przez odpowiednie przepisy prawne, zarówno krajowe, jak i unijne. Proces ten jest kluczowy, aby zapewnić, że każdy pojazd poruszający się po drogach jest bezpieczny dla użytkowników, a także dla innych uczestników ruchu drogowego. Homologacja obejmuje różne aspekty pojazdu, takie jak np. emisje spalin, poziom hałasu, oświetlenie, układ hamulcowy czy obowiązkowe wyposażenie.
Za uzyskanie homologacji odpowiada co do zasady producent pojazdu lub jego przedstawiciel, a w przypadku importu – importer.
Kwestii homologacji został poświęcony rozdział 1a p.r.d., dopuszczeniu jednostkowym – rozdział 1b p.r.d., zaś dopuszczeniu indywidualnemu WE pojazdu- rozdział 1c p.r.d. Organem uprawnionym w zakresie ww. postępowań jest dyrektor Transportowego Dozoru Technicznego.
Regulacja prawna dotycząca homologacji pojazdów rolniczych jest w sposób precyzyjny określona na poziomie unijnym w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 167/2013 z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych. Jest to akt prawny stosowany w sposób bezpośredni we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.
Ww. rozporządzenie wprowadza zharmonizowane przepisy dotyczące wymogów administracyjnych i technicznych w zakresie homologacji typu i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych, które miały m.in. zapewnić zgodność pojazdów z wymogami homologacji typu UE w zakresie bezpieczeństwa i ochrony środowiska. Zgodnie z art. 3 pkt 8 rozporządzenia nr 167/2013 "ciągnik" to każdy silnikowy, kołowy lub gąsienicowy pojazd rolniczy lub leśny mający co najmniej dwie osie i maksymalną prędkość konstrukcyjną nie mniejszą niż 6 km/h, którego główna funkcja polega na mocy pociągowej i który został specjalnie skonstruowany do ciągnięcia, pchania, przewożenia i napędzania niektórych wymiennych urządzeń przeznaczonych do wykonywania prac rolniczych lub leśnych oraz do ciągnięcia rolniczych lub leśnych przyczep lub urządzeń, może on być dostosowywany do przewożenia ładunków podczas wykonywania prac rolniczych lub leśnych lub może być wyposażony w jedno lub więcej siedzeń dla pasażerów. Każdy ciągnik z ww. przepisu jest pojazdem (art. 3 pkt 11). Według art. 3 pkt 37 rozporządzenia nr 167/2013 "nowy pojazd" to pojazd, który nigdy wcześniej nie był rejestrowany ani dopuszczony. "Rejestracja" oznacza administracyjne zezwolenie na dopuszczenie pojazdu, w tym do ruchu drogowego, obejmujące identyfikację pojazdu i nadanie mu numeru seryjnego znanego jako numer rejestracyjny, na stałe, czasowo lub na krótki okres (art. 3 pkt 38), zaś "dopuszczenie" to pierwsze wykorzystanie w Unii Europejskiej pojazdu, układu, komponentu, oddzielnego zespołu technicznego, części lub wyposażenia zgodnie z ich przeznaczeniem (art. 3 pkt 40). "Wprowadzenie do obrotu" oznacza udostępnienie pojazdu po raz pierwszy w Unii Europejskiej (art. 3 pkt 39).
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie należało dokonać wykładni art. 72 ust. 1 pkt 3 w związku z ust. 2 pkt 1 p.r.d. i omówionych powyżej przepisów rozporządzenia unijnego. Rezultat tej wykładni przy zastosowaniu reguł językowych i systemowych jest jednoznaczny i w istocie niesporny - dokument, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. był wymagany, dla uzyskania decyzji o rejestracji ciągnika rolniczego sprowadzonego z [...]. Z przywołanych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, że pojazd, który nie był wcześniej zarejestrowany, ani dopuszczony na terenie Unii Europejskiej wymagał przedłożenia dokumentu homologacji przy jego rejestracji na terenie Polski, a jego rejestracja bez wymaganego dokumentu winna być zakwalifikowana jako oczywiste naruszenie prawa. Powyższy pogląd zaaprobował NSA w wyrokach z 4 grudnia 2024 r. o sygn. akt II GSK 2302/23, II GSK 1606/23, II GSK 1634/23, II GSK 1637/23, II GSK 1823/23, II GSK 1904/22 wskazując trafnie, iż oczywistość naruszenia przepisów jest niewystarczająca do stwierdzenia, że naruszenie miało charakter rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rozstrzygające dla uznania naruszenia prawa za rażące jest to, że rodzaj naruszenia i jego skutki powodują, iż decyzja lub postanowienie nie mogą być zaakceptowane jako wydane przez organy praworządnego państwa.
Jednak co jest istotne w rozpatrywanej sprawie, w szczególności w wyroku II GSK 2302/23 NSA przekonująco wyjaśnił, iż o rażącym naruszeniu prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić jedynie i wyłącznie wówczas, gdy spełnione są kumulatywnie trzy podstawowe przesłanki tego stanu, tj. naruszenie prawa ma charakter oczywisty, widoczny na "pierwszy rzut oka", charakter przepisu, który został naruszony pozwala na proste uznanie oczywistości jego naruszenia (jest on jasny, klarowny i nie wymaga prowadzenia skomplikowanej wykładni prawa) oraz przemawiają za tym racje (skutki) społeczne i ekonomiczno-gospodarcze, które wywołuje rozstrzygnięcie dotknięte wadą kwalifikowaną. Tej ostatniej przesłance należy przy tym nadać decydujące znaczenie przy dokonywaniu oceny stwierdzonego naruszenia prawa, albowiem łączy pierwsze dwie, akcentując i warunkując istotność wady kwalifikowanej. Nie zawsze bowiem oczywiste naruszenie jasnego w swej warstwie interpretacyjnej przepisu prawa oznaczać będzie, że ma ono charakter rażący. Kluczowe są bowiem skutki społeczno-ekonomiczno-gospodarcze, jakie owo naruszenie powoduje w obrocie prawnym, czyniąc dalsze trwanie decyzji w obrocie niemożliwym do zaakceptowania. NSA podzielił także pogląd prezentowany od lat w orzecznictwie, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., można mówić dopiero wtedy, gdy decyzja lub postanowienie kończące postępowanie wywołuje stan istotnie niezgodny z prawem - jej funkcjonowanie w obrocie prawnym jest nie do pogodzenia z zasadą praworządności i zaufania obywatela do działań organu. Stwierdzone naruszenie prawa powinno mieć znacznie większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej.
W rozpatrywanej sprawie, oceniając czy powyższe naruszenie prawa miało charakter rażący, konieczna jest jego ocena przez pryzmat zasady zaufania do organów praworządnego państwa, zapewnienia pewności obrotu prawnego i handlowego oraz oceny skutków społecznych i ekonomiczno-gospodarczych, które wywołała decyzja organu I instancji.
W tym zakresie wobec stanowiska Prokuratora, uczestnika postępowania oraz danych upublicznionych przez centralne organy administracji rządowej w toku posiedzenia sejmowej Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi (nr 83) z dnia 5 marca 2025 r. (dostępne: https://orka.sejm.gov.pl) nie ulega wątpliwości, iż rozpatrywany przypadek rejestracji ciągnika marki [...] B. bez przedłożenia dokumentu homologacji nie miał charakteru jednostkowego. Jak wynika ze zbiorczych danych upublicznionych przez organu centralne w toku obrad wskazanej wyżej komisji sejmowej, brak egzekwowania wymaganych do rejestracji dokumentów homologacyjnych dotyczy około 6.460 ciągników sprowadzonych z Białorusi, Rosji i Ukrainy w latach 2009-2024. Wartość powyższych pojazdów oszacowano na ponad 1 miliard złotych (przy średniej cenie 150 tys. zł za ciągnik). Jak wskazywali w trakcie posiedzenia Komisji Sejmowej, na podstawie dostępnych im danych przedstawiciele Ministerstwa Infrastruktury, zdecydowana większość z 380 starostw nie wymagała dokumentów homologacyjnych przy rejestrowaniu ciągników (w tym używanych), sprowadzonych na obszar Polski z państw trzecich. Podstawowym dokumentem wymaganym do rejestracji było zaświadczenie o pozytywnym wyniku okresowego badania technicznego przed pierwszą rejestracją w Polsce. Takie podejście było stosowane zarówno wobec ciągników rolniczych, jak i innych pojazdów, w tym pojazdów osobowych sprowadzanych z państw trzecich, np. ze Stanów Zjednoczonych.
Powyższe prowadzi do wniosku, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji ukształtowała się wieloletnia i powszechna praktyka, w której organy rejestrujące nie wymagały przedkładania do rejestracji pojazdów używanych, sprowadzanych do Polski spoza Unii Europejskiej, dokumentów homologacyjnych. Zresztą z danych przekazanych na posiedzeniu Komisji Sejmowej wynika, iż powyższa praktyka trwała nawet po roku 2021, w którym - jak wskazywał przedstawiciel Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi - ten organ podejmował interwencje w Ministerstwie Infrastruktury oraz Urzędzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów związane z sygnałami środowisk rolniczych w sprawie podejrzenia nieprawidłowości w zakresie sprzedaży i wprowadzania do obrotu ciągników MTZ Belarus.
Jak wskazywał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 27 kwietnia 1997 r., sygn. akt U 11/97 (publ. OTK-A 1997 r. Nr 5-6, poz. 67), określając treść zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i prawa, nie można lekceważyć faktu, że dla obywateli treść prawa przejawia się przede wszystkim w sposobie jego stosowania przez organy państwowe. Zdaniem Trybunału, w demokratycznym państwie prawnym stanowienie i stosowanie prawa nie może być pułapką dla obywatela, a obywatel powinien mieć możliwość układania swoich spraw w zaufaniu, iż nie naraża się na niekorzystne skutki prawne swoich decyzji i działań niemożliwe do przewidzenia w chwili podejmowania tych decyzji i działań (por. orzeczenie TK z 3 grudnia 1996 r., sygn. akt K 25/95, publ. OTK ZU Nr 6/1996, s. 301; wyrok TK z 25 listopada 1997 r., sygn. akt K 26/97; publ. OTK ZU Nr 5 i 6/1997, poz. 64).
Wobec powyższego, zdaniem Sądu, w ocenie skutków stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji ciągnika, nie można też pomijać okoliczności, iż konsekwencją wnioskowanego przez Prokuratora stwierdzenia nieważności w ostatecznym rozrachunku byłoby wzruszenie wtórnych decyzji dotyczących rejestracji pojazdu przez jego nabywcę lub nabywców i dalej wycofanie pojazdu z użytkowania. Skutki takich rozstrzygnięć byłyby zatem bardzo dolegliwe nie tylko dla podmiotów, które sprowadziły pojazdy z [...], ale również dla dalszych nabywców pojazdów, którzy mieli prawo przyjmować, iż kupno zarejestrowanego już ciągnika nie wiąże się z ryzykiem w zakresie legalności jego wprowadzenia na rynek UE. Jak przy tym wskazywali uczestnicy posiedzenia Komisji Sejmowej, ciągniki [...] B. były kupowane przez gospodarstwa mniej zamożne, szukające tańszego sprzętu, a pojazdy te były finansowane kredytami, które często nie są jeszcze spłacone.
Wprawdzie Prokurator wskazał w powyższym zakresie na art. 70g p.r.d. stanowiący, że podmiot, który wprowadzi do obrotu pojazd bez wymaganego odpowiedniego świadectwa homologacji typu lub innego równoważnego dokumentu jest obowiązany na swój koszt wycofać ten pojazd z obrotu, to nie można tracić z pola widzenia tego, iż powyższy przepis aktualnie nie obowiązuje, gdyż został uchylony z dniem 1 lipca 2023 r. Stąd w istocie aktualni właściciele ciągników musieliby dochodzić swoich racji w trybie postępowania cywilnego, narażając się na znaczne koszty oraz nie mogąc prowadzić prawidłowo bieżącej działalności rolnej. Przy czym zważywszy na liczbę takich postępowań oraz łączną wartość potencjalnych zobowiązań ciążących na podmiocie, który wprowadził pojazdy z [...] na polski rynek, nawet pozytywny wynik postępowań cywilnych nie gwarantowałby możliwości faktycznego wyegzekwowania należnych kwot.
Również wskazywana przez Prokuratora okoliczność dyskryminowania innych uczestników rynku: producentów, importerów, użytkowników ciągników rolniczych, którzy respektując obowiązujące wymogi techniczne ponosili niewspółmiernie wyższe koszty w celu zapewnienia zgodności stanu technicznego ciągników rolniczych z wymaganiami w stosunku do producenta - nie uzasadnia w realiach rozpatrywanej sprawy stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji pojazdu. To rolą państwa było zapobieganie rejestracji pojazdów nie spełniających wymogów technicznych poprzez skuteczne egzekwowanie obowiązującego prawa. Zaniechania państwa w powyższym zakresie nie mogą obciążać tych podmiotów, które w zaufaniu do jego organów dokonywały rejestracji pojazdów oraz dalej nabywały już zarejestrowane pojazdy. Przy czym w zakresie możliwości zapobieżenia przedmiotowej nieuczciwej konkurencji nie można też tracić z pola widzenia, iż - jak w toku posiedzenia Komisji Sejmowej podawali przedstawiciele Ministerstwa Infrastruktury - w momencie, w którym starostwa w Polsce przestały rejestrować ciągniki importowane z [...], które nie posiadały dokumentacji homologacyjnej, importerzy przenieśli się do [...], [...] i do innych krajów, które tych dokumentów aktualnie nie wymagają. Przed tutejszym Sądem zawisły zresztą sprawy dotyczące ciągników [...] B. sprowadzanych do Polski przez [...] (np. sprawa prowadzona pod sygn. II SA/Sz 225/25), co potwierdza prawdziwość powyższych danych. Wobec powyższego to nie eliminacja decyzji istniejącej w obrocie prawnym już od kilku lat z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, lecz jedynie jednolite stosowanie prawa przez wszystkich członków Unii Europejskiej oraz działania państwa mogą faktycznie zapobiec zjawisku nieuczciwej konkurencji opisywanemu w skardze.
Wreszcie przeciw stwierdzeniu nieważności ostatecznej decyzji o rejestracji ciągnika, a w konsekwencji przeciw wyłączeniu go z ruchu, przemawiają też plany legislacyjne ujawnione na posiedzeniu Komisji Sejmowej przez przedstawicieli Ministerstwa Infrastruktury. Zgodnie z ich wyjaśnianiami projektowane są przepisy zawierające przepis abolicyjny, który pozwoli na utrzymanie zastanego stanu rzeczy w odniesieniu do ciągników rolniczych sprowadzonych uprzednio na terytorium Polski z państw niebędących członkami Unii Europejskiej i zarejestrowanych w Polsce bez dokumentów homologacyjnych, co ma na celu uniknięcie negatywnych konsekwencji dla użytkowników tych pojazdów, głównie rolników indywidualnych. Zatem prawodawca co do zasady nie dostrzega przeciwskazań co do pozostawienia wadliwie zarejestrowanych pojazdów w ruchu.
W konsekwencji Sąd uznał, że skutki społeczno-ekonomiczno-gospodarcze jakie wywołała rejestracja przez starostę ciągnika sprowadzonego z [...] nie dają podstaw do uwzględnienia żądania Prokuratora w zakresie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji.
Jeśli chodzi o stanowisko Prokuratora, iż wnioskodawca jest dużym podmiotem gospodarczym, a specjalizując się w imporcie ciągników rolniczych spoza granic UE winien wiedzieć, że przede wszystkim zobowiązany był do przestrzegania procedury homologacyjne, należy dostrzec, iż uczestnik postępowania nabył pojazd od wyłącznego importera ciągników [...] B. T. Sp. z o.o. z siedziba w S., który sprowadził pojazd z [...]. Rolę uczestnika postępowania w łańcuchu dostaw należy zatem oceniać nie jako importera lecz jako dystrybutora w rozumieniu art. 3 pkt 42 rozporządzenia nr 167/2013.
Co do zasady w myśl art. 8 ust. 1 rozporządzenia nr 167/2013 to producent wprowadzający pojazd do obrotu lub do pierwszego wykorzystania w Unii zgodnie z jego przeznaczeniem (dopuszczenie) ma obowiązek zapewnienia, aby był on produkowany i homologowany zgodnie z wymogami określonymi w Rozporządzeniu oraz w aktach delegowanych i wykonawczych przyjętych na mocy Rozporządzenia. W szczególności producenci są odpowiedzialni przed organem udzielającym homologacji za wszystkie aspekty procesu homologacji i za zapewnienie zgodności produkcji, niezależnie od tego, czy bezpośrednio uczestniczą we wszystkich etapach konstruowania pojazdu (art. 8 ust. 6 Rozporządzenia). Wprawdzie na zasadzie art. 15 Rozporządzenia, obowiązkom powyższym podlega również importer i dystrybutor w przypadku gdy udostępnia na rynku lub rejestruje pojazdy, jednak w sytuacji, gdy organy powiatowe dokonujące powszechnie i masowo rejestracji w podobnych (a nawet identycznych) przypadkach nie wzywały wnioskodawcy do przedłożenia wymaganych dokumentów, tego rodzaju powszechne zaniechania organów władzy nie mogą obciążać podmiotów prowadzących działalność gospodarczą - i dalej - ich klientów.
Także z tych względów w realiach badanej sprawy, w sytuacji, w której na przestrzeni co najmniej kilku lat Starosta [...] dokonywał na wniosek uczestnika postępowania rejestracji sprowadzonych z [...] ciągników na podstawie dokumentów przekazanych mu przez producenta i importera, stwierdzenie nieważności decyzji funkcjonującej w obrocie prawnym od kilku lat nie daje się pogodzić z zasadą praworządności i zaufania obywatela do działań państwa.
Z tych też przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, choć jej uzasadnienie jest częściowo błędne.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.