II SA/Rz 1399/23

II SA/Rz 1399/23 - Wyrok WSA w Rzeszowie
Data orzeczenia
2024-04-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie
Sędziowie
Paweł Zaborniak
Piotr Godlewski /przewodniczący sprawozdawca/
Stanisław Śliwa
Symbol z opisem
6050 Obowiązek meldunkowy
Hasła tematyczne
Ewidencja ludności
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7. art. 77 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2022 poz 1191
art. 35
Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący SWSA Piotr Godlewski /spr./ Sędziowie WSA Paweł Zaborniak NSA Stanisław Śliwa Protokolant starszy specjalista Anna Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 6 czerwca 2023 r. nr O-III.621.1.23.2023 w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego - skargę oddala -
Uzasadnienie
II SA/Rz 1399/23
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi S.B. jest decyzja Wojewody Podkarpackiego z 6 czerwca 2023 r. nr 0-III.621.1.23.2023 dotycząca wymeldowania z pobytu stałego.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, decyzją z 24 kwietnia 2023 r. nr RSO 5343.4.2022 Wójt Gminy [...] wymeldował S.B. z pobytu stałego w budynku położonym w miejscowości M. ul. [...]
W odwołaniu od wskazanej wyżej decyzji S.B. wskazał, że nie zgadza się z decyzją organu I instancji.
Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda Podkarpacki w/w decyzją z 6 czerwca 2023 r. - działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 35 oraz art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz.U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm., dalej: u.e.l.) - utrzymał w mocy decyzję organu l instancji.
W uzasadnieniu Wojewoda przytoczył ustalenia organu I instancji, z których wynikało, że wspomniana nieruchomość i posadowiony na niej budynek były przedmiotem współwłasności dwóch braci – R.i S.B. W chwili obecnej właścicielem nieruchomości jest R.B. (kserokopia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] grudnia 2020 r. sygn. akt [...] o dziale spadku po F.B., kserokopia zawiadomienia SR w [....] Wydział Ksiąg Wieczystych z [...] grudnia 2021 r., wydruk z 1 czerwca 2023 r. z elektronicznej księgi wieczystej nr [...] prowadzonej przez SR w [...] Wydział Ksiąg Wieczystych).
S.B. mieszkał w budynku przy ul. [...] w [...] wraz z bratem R. oraz rodzicami do 1986 r., kiedy wyjechał na studia do G. i nigdy ponownie w przedmiotowym budynku nie zamieszkał. Od 2005 r. nie odwiedza budynku, nie posiada kluczy do niego, nie ponosi kosztów jego utrzymania. Aktualnie mieszka w T., gdzie ze swoją partnerką prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Obecnie w całości właścicielem nieruchomości i posadowionego na niej budynku przy ul. [...] w [...] jest R.B..
l
Powyższy stan faktyczny ustalono na podstawie zeznań S.B., E.M., L.S. oraz wyżej wymienionych dowodów z dokumentów. Wszystkie wskazane dowody wzajemnie się uzupełniają i dopełniają, różniąc się jedynie w szczegółach, co zdaniem organu świadczy o ich spontaniczności i wiarygodności. Z zeznań świadków wynika, że S.B. od co najmniej 30 lat nie mieszka w spornym budynku.
Dla rozstrzygnięcia istoty sprawy znaczenie ma, że wyżej wymieniony opuścił dobrowolnie w rozumieniu art 35 wzw. z art. 28 ust. 1 i 2 u.e.i. swoje miejsce pobytu stałego w budynku przy ul. [...] w M.
Z przepisów tych wynika, że organ gminy właściwy ze względu na położenie nieruchomości, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego tytułem prawnym do lokalu, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Wg art. 28 ust. 4 u.e.i., zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego przez osobę która nie dopełniła obowiązku wymeldowania się jest spełniona wtedy, gdy opuszczenie to ma charakter stały i jest dobrowolne.
S.B. posiadał prawo użyczenia budynku przy ul. [...] w M. Prawo to utracił, ponieważ od lat nie mieszka w wyżej wymienionym budynku i przeniósł swoje centrum życiowe w inne miejsce. Uznać więc należy, że opuścił w rozumieniu art. 35 w zw. z art. 28 ust. 1 i 2 u.e.i. swoje miejsce pobytu stałego w budynku przy ul. [...] w M.
Kwestie majątkowe nie mają w niniejszej sprawie znaczenia. Ewentualne złożenie przez odwołującego się powództwa cywilnego o uzgodnienie treści księgi wieczystej, to zdarzenie przyszłe i niepewne. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2023 r., poz. 146 ze zm.), domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Natomiast wg art. 3 ust. 2 tej ustawy, domniemywa się, że prawo wykreślone nie istnieje. W ustalonym stanie prawnym konieczne byłoby wymeldowanie S.B. z miejsca pobytu stałego, niezależnie od tego czy posiada czy nie status współwłaściciela nieruchomości. Obecnie S.B. nie ma żadnego prawa podmiotowego do wyżej wymienionego budynku i możliwości ponownego zamieszkania w nim.
Skargą wniesioną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie S.B. zaskarżył decyzję Wojewody z 6 czerwca 2023 r., jako rażąco naruszającą prawo, a co najmniej przedwczesną i wniósł o jej uchylenie.
Podał, że z księgi wieczystej prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości wynika, że został z niej wykreślony z rażącym naruszeniem prawa, prawdopodobnie w wyniku przestępstwa. Zakwestionował wskazany w decyzji organu odwoławczego fakt, iż zaskarżona decyzja zapadła w wyniku rozpatrzenia odwołania M.P., a także fakt posiadania występującego często w stosunkach rodzinnych prawa użyczenia przedmiotowego budynku i późniejszej jego utraty z powodu niezamieszkiwania w nim. Twierdzenie organu jest gołosłowne i potwierdza nieprawdę.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie z przyczyn podanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r" poz. 2492 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jej zakres wyznacza art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: P.p.s.a.), wg którego sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Stosownie do art. 145 § 1 P.p.s.a., Sąd zobligowany jest do uchylenia decyzji bądź postanowienia (jeżeli dotknięte są naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania bądź innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy), do stwierdzenia ich nieważności lub ich wydania z naruszeniem prawa (jeżeli zachodzą przyczyny określone w k.p.a. lub innych przepisach).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem w/w kryteriów Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Wojewody Podkarpackiego z dnia 6 czerwca 2023 r., utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy [...] z dnia 24 kwietnia 2023 r. o wymeldowaniu S.B. z pobytu stałego z budynku mieszkalnego położonego w miejscowości M. przy ul. [...].
Stan faktyczny sprawy ustalony przez organy nie budzi wątpliwości Sądu, a postępowanie dowodowe spełniało standardy z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a.
Stosownie do art. 24 ust. 1 u.e.l., obywatel polski przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest obowiązany wykonywać obowiązek meldunkowy określony w ustawie. Z ust. 2 tego przepisu wynika, że obowiązek meldunkowy polega m.in. na wymeldowaniu się z miejsca pobytu stałego lub czasowego.
Przez pojęcie "pobytu stałego", w myśl art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności rozumieć należy zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania.
Jak stanowi z kolei art. 28 ust. 4 u.e.l., zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Tak więc meldunek ma wyłącznie odzwierciedlać stan faktyczny.
Zgodnie z art. 33 ust. 1 u.e.l., obywatel polski, który opuszcza miejsce pobytu stałego albo opuszcza miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu obowiązany jest wymeldować się.
Stosownie do treści art. 35 u.e.l., organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się.
Z powyższych regulacji u.e.l. wynika zatem, że postępowanie w sprawie wymeldowania danej osoby z miejsca stałego pobytu wymaga ustalenia przez organ, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie przez nią miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, wg którego decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, przez którą należy rozumieć przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy chodzi o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Rozstrzygając wątpliwości co do charakteru pobytu, organ administracji publicznej nie może ograniczyć się do bezkrytycznego przyjęcia oświadczeń przesłuchiwanych stron i świadków w sprawie o wymeldowanie. W kwalifikacji pobytu oznaczonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje bowiem nie tylko treść oświadczenia składanego przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu (por. wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt II OSK 380/18). Dla wystąpienia określonej wart. 35 ustawy o ewidencji ludności przesłanki wymeldowania, którą jest "opuszczenie miejsca pobytu stałego" konieczne jest, aby fizycznemu przebywaniu osoby w innym miejscu towarzyszyła wola opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu oraz zamiar związania się z tym innym miejscem i urządzenia w nim trwałego centrum życiowego. Postępowanie w sprawie wymeldowania wymaga zatem ustalenia tego, czy nastąpiło faktyczne opuszczenie miejsca pobytu stałego i zbadania trwałości oraz dobrowolności zamiaru jego opuszczenia (por. wyrok NSA z dnia 18 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 3427/18).
Biorąc powyższe pod uwagę, po analizie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego za prawidłowe uznać należało stanowisko orzekających w niniejszej sprawie organów, że ziściły się przesłanki do wymeldowania skarżącego z miejsca stałego pobytu.
Organy administracji prawidłowo stwierdziły, że w okolicznościach sprawy skarżący opuścił dobrowolnie dotychczasowe miejsce pobytu stałego i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Opuszczenie to miało charakter stały i dobrowolny.
Co do zasady, pod pojęciem opuszczenia lokalu należy więc rozumieć takie jego opuszczenie, które nosi cechy dobrowolności i trwałości.
Charakter dobrowolny co do zasady ma takie opuszczenie lokalu, które wynika z woli danej osoby, a nie jest wynikiem bezprawnych działań lub zachowań innych osób, jednak dla kwestii przyjęcia istnienia lub braku dobrowolności w opuszczeniu dotychczasowego lokalu zameldowania, podstawowe znaczenie ma także okoliczność długotrwałego okresu zamieszkiwania w innym lokalu, przy jednoczesnym braku aktywności w skutecznym dochodzeniu ochrony prawa do posiadania poprzedniego lokalu, wyrażającej się w niewniesieniu do sądu powszechnego powództwa o przywrócenie utraconego posiadania, na podstawie art. 344 § 2 K.c., co po upływie 1 roku od chwili naruszenia prowadzi do wygaśnięcia tego roszczenia. Zaniechanie jest wyrazem woli dobrowolnego opuszczenia lokalu w którym faktycznie zainteresowana osoba nie przebywa, a jedynie niezgodnie z przepisami o ewidencji ludności jest nadal zameldowana. Nie podejmując działań zmierzających do przywrócenia utraconego posiadania przedmiotowego lokalu, daje też wyraz swej woli rezygnacji z zamieszkania w tym lokalu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 maja 2013 r. II OSK 2672/11- LEX nr 1559661 i z 22 lutego 2013 r. II OSK 1996/11 - LEX nr 1354915). Przyjmuje się, że nieskorzystanie we właściwym czasie z powództwa posesoryjnego świadczyć może o dobrowolnej zmianie miejsca pobytu przez osobę, która została wbrew swej woli pozbawiona możliwości zajmowania dotychczasowego lokalu (wyrok NSA z 21 listopada 2008 r. II OSK 1426/07 - LEX nr 489261 i z 26 października 2006 r. II OSK 1244/05 - LEX nr 289827).
Jakkolwiek przejaw woli osoby opuszczającej lokal ma istotne znaczenie przy ocenie czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło, to powinien być on oceniany na podstawie obiektywnie istniejących i konkretnych okoliczności faktycznych sprawy, z których taki wniosek da się logicznie wyprowadzić. Nie można bowiem poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby, w których formułuje ona subiektywnie swoją wolę. Należy zbadać, czy argumentacja strony znajduje potwierdzenie w ustalonych okolicznościach faktycznych takich jak np. sposób opuszczenia lokalu, skoncentrowanie swojego ośrodka interesów osobistych i majątkowych (tzw. centrum życiowego) poza miejscem pobytu stałego, czy wreszcie istnieje obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w danym miejscu (wyrok NSA z 26 lipca 2017 r. II OSK 2106/16 - LEX nr 2358607).
W orzecznictwie wyrażany jest także pogląd, że dobrowolność opuszczenia miejsca stałego pobytu nie jest ustawową przesłanką wymeldowania, dlatego nie w każdym przypadku wykazanie zaistnienia przesłanek wymeldowania będzie wymagało ustalenia, że opuszczenie miejsca pobytu stałego przez daną osobę nie nastąpiło wbrew jej woli. W wielu przypadkach nawet przymusowe opuszczenie lokalu będzie uzasadniało wymeldowanie danej osoby z pobytu stałego w tym lokalu, gdyż zostanie spełniona podstawowa przesłanka ustawowa wymeldowania, tj. opuszczenie miejsca pobytu stałego (wyrok NSA z 18 stycznia 2011 r. II OSK 46/10 - LEX nr 953076 i z 26 kwietnia 2013 r. II OSK 2056/11- LEX nr 1337318).
Ocena natomiast trwałości opuszczenia lokalu nie może być oparta na jego rozumieniu jako stanu, który nie ulegnie zmianie i być pojmowana jedynie jako opuszczenie lokalu "na zawsze". Także bowiem opuszczenie na pewien okres może być uznawane za trwałe, jeżeli okres ten jest wystarczająco długi. Pojmowanie bowiem trwałości jako synonimu określenia "na zawsze" powodowałoby niemożność wymeldowania osoby, która de facto w lokalu od lat nie przebywa (wyrok NSA z dnia 30 czerwca 2015 r. II OSK 2883/13 - LEX nr 1982851).
W kontekście powyższego poczynione przez organy ustalenia stanu faktycznego sprawy należy uznać za prawidłowe (zgodne z wymogami art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a.) i nie budzące wątpliwości.
Jak ustalono w toku postępowania, skarżący nie ponosi obecnie żadnych kosztów utrzymania tego domu, który nie jest jego własnością. Jego zamieszkiwania w tym domu nie potwierdziły przesłuchane w sprawie w charakterze świadków osoby i on sam. Opisane wyżej okoliczności w sposób nie budzący wątpliwości wskazują, że skarżący wiele lat temu opuścił miejsce zameldowania i nie dopełnił obowiązku wymeldowania.
W opisanej sytuacji zarzuty skargi, jako nie znajdujące potwierdzenia w materiale dowodowym, nie mogą zostać uwzględnione. Wyraźnego podkreślenia i zwrócenia uwagi skarżącej wymaga, że czynności zameldowania oraz wymeldowania mają charakter wyłącznie ewidencyjny, których rolą jest stwierdzenie faktu przebywania lub nieprzebywania danej osoby pod określonym adresem i w żadnej mierze nie mają one wpływu na ewentualnie przysługujące tej osobie względem nieruchomości uprawnienia właścicielskie. Celem decyzji o wymeldowaniu jest bowiem doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu osoby z miejscem zamieszkania (wyrok NSA z dnia 6 listopada 2015 r. II OSK 608/14).
Z podanych względów, stwierdzając, że zaskarżona decyzja Wojewody Podkarpackiego i poprzedzającą ją decyzja Wójta Gminy [...] nie naruszają prawa, a wszystkie ustawowe przestanki warunkujące wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego zostały spełnione, Sąd na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę jako nieuzasadnioną.
-----------------------
#