II SA/Sz 55/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła decyzji organów administracji, które uznały zasiłek pielęgnacyjny wypłacony skarżącemu za nienależnie pobrany i zobowiązały go do zwrotu kwoty 4.532,64 zł wraz z odsetkami. Organy argumentowały, że decyzja przyznająca zasiłek wygasła z dniem wydania nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, a skarżący nie powiadomił o tym organu niezwłocznie, mimo pouczenia zawartego w poprzednich decyzjach. Skarżący odwołał się, twierdząc, że nie miał świadomości obowiązku poinformowania organu i że zasiłek był mu potrzebny na leczenie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uchylił obie decyzje i umorzył postępowanie. Sąd uznał, że pobrany zasiłek nie był nienależnie pobrany w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ skarżący nie wprowadził organu w błąd świadomie. Sąd podkreślił, że decyzja z dnia 6 października 2021 r. została doręczona w trybie zastępczym, a sama fikcja doręczenia nie oznacza świadomego działania strony. Ponadto, sąd wskazał na naruszenie zasad praworządności i zaufania do organów państwa (art. 8 i 9 K.p.a.), gdyż organ nie dopełnił obowiązku należytego informowania strony o okolicznościach prawnych i faktycznych mających wpływ na jej prawa i obowiązki, zwłaszcza w kontekście przepisów dotyczących przedłużenia ważności orzeczeń w okresie pandemii COVID-19. Sąd stwierdził, że organ nie wykazał, aby skarżący był świadomy braku prawa do pobierania świadczenia, a także że samo wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności nie spowodowało zmiany okoliczności uprawniających do zasiłku.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja przepisów dotyczących nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, obowiązków informacyjnych organów administracji, zasady zaufania do państwa i praworządności w kontekście przedłużenia ważności orzeczeń w okresie pandemii.
Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z przepisami anty-COVIDowymi i może wymagać uwzględnienia zmian w przepisach po ich uchyleniu.
Zagadnienia prawne (2)
Czy zasiłek pielęgnacyjny wypłacony po wydaniu nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności, bez niezwłocznego powiadomienia organu przez świadczeniobiorcę, stanowi świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, zasiłek pielęgnacyjny nie stanowi świadczenia nienależnie pobranego, jeśli świadczeniobiorca nie wprowadził organu w błąd świadomie, a organ nie dopełnił obowiązku należytego pouczenia o skutkach braku powiadomienia.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że brak świadomego działania skarżącego w celu wprowadzenia organu w błąd oraz niewłaściwe pouczenie przez organ o jego obowiązkach, naruszające zasady praworządności i zaufania do organów państwa, wykluczają uznanie zasiłku za nienależnie pobrany. Dodatkowo, samo wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności nie spowodowało zmiany okoliczności uprawniających do zasiłku.
Czy organ administracji publicznej dopełnił obowiązku informacyjnego wobec strony postępowania zgodnie z art. 9 K.p.a. w kontekście przepisów o świadczeniach rodzinnych i przedłużeniu ważności orzeczeń w okresie pandemii?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ nie dopełnił właściwie obowiązku informacyjnego, co skutkuje niemożnością przerzucenia skutków zaniechania organu na stronę postępowania.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że organ ma bezwzględny zakaz wykorzystywania nieznajomości prawa przez obywateli i musi czuwać nad tym, aby strony nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, udzielając niezbędnych wskazówek i wyjaśnień. W tej sprawie skarżący nie został należycie pouczony o skutkach braku powiadomienia organu o nowym orzeczeniu o niepełnosprawności.
Przepisy (21)
Główne
u.ś.r. art. 16 § 1, 2, 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Określa przesłanki przyznania zasiłku pielęgnacyjnego.
ustawa COVID art. 15h § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych
Reguluje przedłużenie ważności orzeczeń o niepełnosprawności w okresie stanu zagrożenia epidemicznego lub stanu epidemii.
K.p.a. art. 8 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania do organów państwa.
K.p.a. art. 9
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek informowania stron o okolicznościach prawnych i faktycznych.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd.
p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawy uwzględnienia skargi.
p.p.s.a. art. 145 § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Umorzenie postępowania administracyjnego.
u.ś.r. art. 30 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.
u.ś.r. art. 30 § 2 pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Definicja nienależnie pobranego świadczenia (świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa, gdy osoba była pouczona).
u.ś.r. art. 30 § 2 pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Definicja nienależnie pobranego świadczenia (świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd).
Pomocnicze
u.ś.r. art. 24 § 4
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Określa czas, na jaki ustala się prawo do zasiłku pielęgnacyjnego.
K.p.a. art. 10
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Prawo strony do czynnego udziału w postępowaniu.
K.p.a. art. 44 § 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Doręczenie w trybie zastępczym.
p.p.s.a. art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kognicji sądów administracyjnych.
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kognicji sądów administracyjnych.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi.
p.p.s.a. art. 119 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
u.ś.r. art. 32 § 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Możliwość zmiany lub uchylenia decyzji administracyjnej.
u.ś.r. art. 32 § 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Wszczęcie postępowania w sprawie zmiany decyzji z urzędu.
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego i sprawiedliwości społecznej.
Konstytucja RP art. 32 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada równości wobec prawa.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak świadomego wprowadzenia organu w błąd przez skarżącego. • Niewłaściwe pouczenie skarżącego przez organ o jego obowiązkach i skutkach ich niedopełnienia. • Naruszenie zasad praworządności i zaufania do organów państwa. • Wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności nie spowodowało zmiany okoliczności uprawniających do zasiłku.
Odrzucone argumenty
Zasiłek pielęgnacyjny został nienależnie pobrany z uwagi na wygaśnięcie decyzji przyznającej świadczenie po wydaniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności. • Skarżący był pouczony o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczeń.
Godne uwagi sformułowania
nie sposób zarzucić skarżącemu w realiach niniejszej sprawy • nie może być dyskryminujące • nie wolno jednak całkowicie ignorować wykładni systemowej lub funkcjonalnej • przepisy prawne nie mogą dawać organom państwowym możliwości nadużywania swojej pozycji wobec obywatela, łamać ustalonych reguł postępowania, czy zastawiać pułapek • obywatel powinien mieć możliwość układania swoich spraw w zaufaniu, iż nie naraża się na niekorzystne skutki prawne swoich decyzji i działań niemożliwe do przewidzenia w chwili podejmowania tych decyzji i działań • bezwzględny zakaz wykorzystywania przez organy administracji nieznajomości prawa przez obywateli lub przerzucanie skutków nieznajomości prawa przez urzędników na obywateli • nie można utożsamiać realizacji pouczenia z powołaniem w decyzji przepisu prawa czy z samym brzmieniem rozstrzygnięcia
Skład orzekający
Renata Bukowiecka-Kleczaj
przewodniczący
Joanna Świerzko-Bukowska
sprawozdawca
Joanna Wojciechowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, obowiązków informacyjnych organów administracji, zasady zaufania do państwa i praworządności w kontekście przedłużenia ważności orzeczeń w okresie pandemii."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji związanej z przepisami anty-COVIDowymi i może wymagać uwzględnienia zmian w przepisach po ich uchyleniu.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne są zasady praworządności i zaufania do organów państwa, nawet w kontekście przepisów dotyczących świadczeń. Podkreśla, że organy nie mogą przerzucać skutków własnych zaniechań na obywateli.
“Czy organ może żądać zwrotu zasiłku, jeśli sam nie poinformował prawidłowo o obowiązkach? Sąd mówi: nie!”
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.