II SA/Sz 545/23

II SA/Sz 545/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-08-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska /sprawozdawca/
Katarzyna Sokołowska
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
6391 Skargi na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 100 i 101a ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Samorząd terytorialny
Skarżony organ
Rada Miasta
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 7, art. 94
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2023 poz 40
art. 41a ust. 1-5
Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1277
art. 10 par. 1, art. 5 pkt 9 i 14, art. 18 par. 1-13, art. 19 par. 1-3, art. 18, art. 19, art. 19a
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks wyborczy (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska (spr.) Protokolant starszy inspektor sądowy Katarzyna Skrzetuska-Gajos po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 10 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego Szczecin – Niebuszewo w Szczecinie na uchwałę Rady Miasta Szczecin z dnia 24 maja 2022 r. nr XL/1105/22 w przedmiocie szczegółowych zasad wnoszenia inicjatyw obywatelskich, tworzenia komitetów inicjatyw obywatelskich, wymogów formalnych jakim muszą odpowiadać składane projekty oraz zasad ich promocji oddala skargę
Uzasadnienie
W dniu 24 maja 2022 r. Rada Miasta Szczecin (dalej "organ") podjęła uchwałę nr XL/1105/22 w sprawie szczegółowych zasad wnoszenia inicjatyw obywatelskich, tworzenia komitetów inicjatyw obywatelskich, wymogów formalnych jakim muszą odpowiadać składane projekty oraz zasad ich promocji (Dz. Urz. Województwa Zachodniopomorskiego z 2022 r. poz. 2502, dalej "uchwała nr XL/1105/22"). Uchwała nr XL/1105/22 weszła w życie 16 czerwca 2022 r.
Prokurator Rejonowy Prokuratury Szczecin-Niebuszewo (dalej "Prokurator") złożył skargę na ww. uchwałę i wniósł o stwierdzenie jej nieważności w zakresie § 24 pkt 2 i pkt 20 oraz w części § 1 pkt 8 dotyczącego sformułowania "wpisanych do stałego rejestru wyborców na dzień złożenia projektu uchwały", a także § 3 ust. 4.
Zarzucił organowi naruszenie:
1. art. 7 i 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 41 a ust. 5 i art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (aktualnie Dz. U. z 2023 r. poz.40 – dopisek Sądu, dalej "u.s.g."), przez przekroczenie upoważnienia ustawowego i zawarcie w § 1 pkt 8 uchwały dodatkowego warunku jaki muszą spełnić osoby uprawnione do złożenia podpisu pod projektem uchwały stanowiącym inicjatywę uchwałodawczą mieszkańców miasta, tj. "wpisania ich do stałego rejestru wyborców na dzień złożenia projektu uchwały";
2. art. 7 i 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 41a ust. 5 u.s.g., przez przekroczenie upoważnienia ustawowego i zawarcie w § 3 ust. 4 uchwały regulacji, iż mieszkaniec miasta Szczecin, udzielając poparcia projektowi uchwały zobowiązany jest do wpisania obok swojego imienia i nazwiska na wykazie osób udzielających poparcia swojego numeru PESEL.
W uzasadnieniu skargi Prokurator podał, że w dniu 23 czerwca 2022 r. Wojewoda Zachodniopomorski (dalej "Wojewoda") wydał rozstrzygnięcie nadzorcze nr P-1.4131.214.2022.AB, w którym stwierdził nieważność § 1 pkt 6 uchwały nr XL/1105/22. Prokurator wskazał, że w dniu 13 października 2022 r. wezwał organ do usunięcia istotnego naruszenia prawa i organ wydał w dniu 24 stycznia 2023 r. uchwałę nr XLVI/129/23, w której dokonał zmian w uchwale nr XL/1105/22 przez usunięcie § 2 ust. 4. Organ odmówił jednak wyeliminowania z uchwały nr XL/1105/22 - § 1 pkt 8 w zakresie sformułowania "wpisanych do stałego rejestru wyborców na dzień złożenia projektu uchwały" i § 3 ust. 4 w zakresie sformułowania "oraz numeru PESEL".
W ocenie Prokuratora, ww. przepisach organ przekroczył swoje kompetencje. Prokurator stwierdził, że w § 1 pkt 8 uchwały nr XL/1105/22, organ zawęził krąg osób posiadających prawo do poparcia projektu. Według Prokuratora, numer PESEL stanowi dane osobowe, które podlegają ochronie. Ponadto ww. numer nie służy do sprawdzenia czy dana osoba jest mieszkańcem gminy, zatem zdaniem Prokuratora, § 3 ust. 4 uchwały nr XL/1105/22 także ogranicza krąg osób uprawnionych do poparcia projektu. Na poparcie swojego stanowiska Prokurator powołał się na orzeczenia sądów administracyjnych.
W odpowiedzi na skargę, organ wniósł o jej oddalenie i ustosunkował się do jej zarzutów. Zdaniem organu, zakwestionowane przepisy nie wykraczają poza delegację ustawową. Organ podał, że numer PESEL jest konieczny w celu weryfikacji osoby, składającej podpis pod projektem uchwały. Organ wyjaśnił, że samo wskazanie imienia i nazwiska oraz adresu zamieszkania jest czasem niewystarczające do ustalenia czy dana osoba posiada czynne prawo wyborcze. Wprowadzenie przepisów o obywatelskiej inicjatywie uchwałodawczej do przepisów u.s.g. było przełożeniem założeń ustawy z dnia 24 czerwca 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli, która umożliwia obywatelom Polski składać projekty ustaw Sejmowi. W ww. ustawie na liście poparcia dana osoba wpisuje obok imienia i nazwiska, adresu zamieszkania również numer PESEL. Organ podkreślił że Stały Rejestr Wyborców (dalej "SRW"), a od 1 sierpnia 2023 r. Centralny Rejestr Wyborców (dalej "CRW") jest zadaniem zleconym gminie z zakresu administracji rządowej, na prowadzenie którego gmina dostaje każdego roku dotację. Organ wskazał, że Wojewoda nie zakwestionował zapisów uchwały nr XL/1105/22 o numerze PESEL. Ponadto Sejm, dokonując w dniu 26 stycznia 2023 r. (Dz. U. z 2023 r. poz. 497) zmian ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. Kodeks Wyborczy (Dz. U. z 2022 r. poz. 1277; dalej "ustawa o KW"), w tym zmieniając SRW na CRW, przesądził w art. 18 § 3, że CRW służy do sprawdzenia czynnego prawa wyborczego danej osoby przy weryfikacji podpisu pod inicjatywą o referendum, inicjatywą ustawodawczą i uchwałodawczą mieszkańców gminy, powiatu lub województwa. Organ podał, że inicjatywa obywatelska może zostać skutecznie podjęta wyłącznie przez wymaganą ustawowo liczbę osób posiadających czynne prawo wyborcze, co oznacza że osoby popierające projekt muszą posiadać ww. prawo na moment złożenia tego projektu, gdyż organ nie ma wiedzy kiedy dana osoba złożyła podpis pod projektem. Użycie słowa "dzień" miało stanowić ułatwienie dla mieszkańców w zrozumieniu przepisów uchwały nr XL/1105/22.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:
Spór dotyczy treści zakwestionowanych przepisów uchwały nr XL/1105/22.
W ocenie Prokuratora, zaskarżone przepisy przekraczają zakres delegacji ustawowej zawartej w art. 41a ust. 1 i ust. 5 u.s.g, przez ograniczenie kręgu osób uprawnionych do poparcia inicjatywy uchwałodawczej. Ponadto Prokurator uznał je za nadmierną regulację przez żądanie danych z rejestru PESEL, które nie służą do ustalenia miejsca zamieszkania danej osoby. Prokurator zarzucił organowi również naruszenie art. 7 i art. 94 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Według organu, ww. przepisy uchwały nr XL/1105/22 nie naruszają art. 41a ust. 1 i ust. 5 u.s.g. i służą weryfikacji czynnego prawa wyborczego osoby popierającej projekt uchwały.
Na wstępie wskazać należy, że zaskarżona uchwała nie posiada § 20 pkt 2 i pkt 20, Sąd uznał zatem, iż jest to omyłka pisarska.
Zgodnie z § 1 pkt 8 uchwały nr XL/1105/22, projekt uchwały, stanowiący inicjatywę uchwałodawczą mieszkańców miasta Szczecin, powinien zawierać minimum 300 podpisów mieszkańców, posiadających czynne prawo wyborcze do organów miasta Szczecin i wpisanych do stałego rejestru wyborców na dzień złożenia projektu uchwały.
W myśl § 3 ust. 4 uchwały nr XL/1105/22, mieszkaniec miasta Szczecin udziela poparcia projektowi uchwały, składając własnoręczny podpis na wykazie osób udzielających poparcia projektowi uchwały, obok swojego imienia (imion) i nazwiska, adresu zamieszkania pod którym ujęty jest w rejestrze wyborców oraz numeru PESEL.
Zgodnie z art. 7 Konstytucji RP, organy władzy publicznej działają na podstawie
i w granicach prawa.
Stosownie do art. 94 Konstytucji RP, organy samorządu terytorialnego oraz terenowe organy administracji rządowej, na podstawie i w granicach upoważnień zawartych w ustawie, ustanawiają akty prawa miejscowego obowiązujące na obszarze działania tych organów. Zasady i tryb wydawania aktów prawa miejscowego określa ustawa.
Na podstawie art. 41a ust. 1 u.s.g., grupa mieszkańców gminy, posiadających czynne prawa wyborcze do organu stanowiącego, może wystąpić z obywatelską inicjatywą uchwałodawczą.
Według art. 41a ust. 2 u.s.g., grupa mieszkańców, o której mowa w ust. 1, musi liczyć:
1) w gminie do 5000 mieszkańców - co najmniej 100 osób;
2) w gminie do 20 000 mieszkańców - co najmniej 200 osób;
3) w gminie powyżej 20 000 mieszkańców - co najmniej 300 osób.
Projekt uchwały zgłoszony w ramach obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej staje się przedmiotem obrad rady gminy na najbliższej sesji po złożeniu projektu, jednak nie później niż po upływie 3 miesięcy od dnia złożenia projektu (art. 41a ust. 3 u.s.g.).
Komitet inicjatywy uchwałodawczej ma prawo wskazywać osoby uprawnione do reprezentowania komitetu podczas prac rady gminy (art. 41a ust. 4 u.s.g.).
Rada gminy określi w drodze uchwały: szczegółowe zasady wnoszenia inicjatyw obywatelskich, zasady tworzenia komitetów inicjatyw uchwałodawczych, zasady promocji obywatelskich inicjatyw uchwałodawczych, formalne wymogi, jakim muszą odpowiadać składane projekty, z zastrzeżeniem przepisów niniejszej ustawy (art. 41a ust. 5 u.s.g.).
Powyższe przepisy dodano do rozdziału 4 "Akty prawa miejscowego" na podstawie ustawy z dnia 11 stycznia 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu zwiększenia udziału obywateli w procesie wybierania, funkcjonowania i kontrolowania niektórych organów publicznych (Dz.U. z 2018 r. poz. 130). Obywatelska inicjatywa uchwałodawcza stanowi formę demokracji bezpośredniej, umożliwiającą członkom danej wspólnoty samorządowej występowanie z inicjatywami uchwałodawczymi. Stanowi lokalny odpowiednik inicjatywy ustawodawczej uregulowanej w art. 118 ust. 2 Konstytucji RP.
Prawo do obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej przyznano określonej liczebnie w zależności od wielkości gminy grupie jej mieszkańców, czyli członków wspólnoty samorządowej posiadających czynne prawo wyborcze. Powyższo oznacza, że rozumienie ww. przepisów należy ocenić przez przepisy ustawy o KW, w tym przepisy o zmianie ustawy o KW, uchwalone ustawą z dnia 26 stycznia 2023 r.
o zmianie ustawy - Kodeks wyborczy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 497; dalej "ustawa o zmianie KW").
Zgodnie z art. 10 § 1 ustawy o KW, prawo wybierania (czynne prawo wyborcze) ma:
1) w wyborach do Sejmu i do Senatu oraz w wyborach Prezydenta Rzeczypospolitej - obywatel polski, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat;
2) w wyborach do Parlamentu Europejskiego w Rzeczypospolitej Polskiej - obywatel polski, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat oraz obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat, oraz stale zamieszkuje na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej;
3) w wyborach do organów stanowiących jednostek samorządu terytorialnego:
a) rady gminy - obywatel polski, obywatel Unii Europejskiej niebędący obywatelem polskim oraz obywatel Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat, oraz stale zamieszkuje na obszarze tej gminy,
b) rady powiatu i sejmiku województwa - obywatel polski, który najpóźniej w dniu głosowania kończy 18 lat, oraz stale zamieszkuje na obszarze, odpowiednio, tego powiatu i województwa;
4) w wyborach wójta w danej gminie - osoba mająca prawo wybierania do rady tej gminy.
Przez stałe zamieszkanie należy rozumieć zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego pobytu (art. 5 pkt 9 ustawy o KW).
Zgodnie z art. 18 § 1 ustawy o KW (w brzmieniu obowiązującym w dniu podjęcia zaskarżonej uchwały), stały rejestr wyborców obejmuje osoby stale zamieszkałe na obszarze gminy, którym przysługuje prawo wybierania.
Rejestr wyborców stanowi zbiór danych osobowych z ewidencji ludności, o których mowa w § 7. W zbiorze tym uwzględnia się również dane wyborców, o których mowa w § 9 i art. 19 § 2 i 3 (art. 18 § 2). Można być ujętym tylko w jednym rejestrze wyborców (art.18 § 3). Rejestr wyborców służy do sporządzania spisów wyborców uprawnionych do udziału w wyborach, a także do sporządzania spisów osób uprawnionych do udziału w referendum (art. 18 § 4). Rejestr wyborców potwierdza prawo wybierania oraz prawo wybieralności (art. 18 § 5). Rejestr wyborców dzieli się na część A i część B (art. 18 § 6). Część A rejestru wyborców obejmuje obywateli polskich. W tej części rejestru wyborców wymienia się nazwisko i imię (imiona), imię ojca, datę urodzenia, numer ewidencyjny PESEL i adres zamieszkania wyborcy (art. 18 § 7). Wyborcy będący obywatelami polskimi, zameldowani na obszarze gminy na pobyt stały są wpisywani do rejestru wyborców z urzędu (art. 18 § 8). Część B rejestru wyborców obejmuje obywateli Unii Europejskiej niebędących obywatelami polskimi, stale zamieszkałych na obszarze gminy i uprawnionych do korzystania z praw wyborczych w Rzeczypospolitej Polskiej. W tej części rejestru wyborców wymienia się nazwisko i imię (imiona), imię ojca, datę urodzenia, obywatelstwo państwa członkowskiego Unii Europejskiej, numer paszportu lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość oraz adres zamieszkania wyborcy (art. 18 § 9). Wyborcę, o którym mowa w § 9, wpisanego do rejestru wyborców, na jego pisemny wniosek, skreśla się z rejestru wyborców (art. 18 § 10). Rejestr wyborców prowadzi gmina jako zadanie zlecone (art. 18 § 11). Rejestr wyborców jest udostępniany, na pisemny wniosek, do wglądu w urzędzie gminy (art. 18 § 12).
Urząd gminy przekazuje właściwym organom wyborczym okresowe informacje o liczbie wyborców objętych rejestrem wyborców (art. 18 § 13).
Na podstawie art. 19 § 1 ustawy o KW, wyborcy stale zamieszkali na obszarze gminy bez zameldowania na pobyt stały wpisywani są do rejestru wyborców, jeżeli złożą w tej sprawie w urzędzie gminy pisemny wniosek. Wniosek powinien zawierać nazwisko, imię (imiona), imię ojca, datę urodzenia oraz numer ewidencyjny PESEL wnioskodawcy. Do wniosku dołącza się:
1) kserokopię ważnego dokumentu stwierdzającego tożsamość wnioskodawcy;
2) pisemną deklarację, w której wnioskodawca podaje swoje obywatelstwo i adres stałego zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Przepis § 1 stosuje się odpowiednio do wyborcy nigdzie niezamieszkałego, przebywającego stale na obszarze gminy (art. 19 § 2).
Wyborcy stale zamieszkali na obszarze gminy pod innym adresem aniżeli adres ich zameldowania na pobyt stały na obszarze tej gminy mogą być wpisani do rejestru wyborców pod adresem stałego zamieszkania, jeżeli złożą w tej sprawie w urzędzie gminy wniosek zawierający dane, o których mowa w § 1, wraz ze wskazaniem adresu ostatniego zameldowania na pobyt stały na obszarze gminy (art. 19 § 3).
Ustawodawca uznał, że stałe rejestry wyborców prowadzone przez gminy są zbyt rozproszone (istnieje około 2,5 tysiąca gmin) i podjął działania w celu zastąpienia ich jednym rejestrem- Centralnym Rejestrem Wyborców, który ma na celu m.in. usprawnienie wyborów, sprawdzenie istnienia czynnego prawa wyborczego danej osoby w udziale referendum, czy też poparcia inicjatywy ustawodawczej oraz uchwałodawczej. Wskazuje na to treść uzasadnienia projektu do ustawy o zmianie KW (IX.2800).
Wskazać należy, że w dniu orzekania przez Sąd, przepisy dotyczące CRW weszły już w życie, tj. 4 sierpnia 2023 r. (komunikat Prezesa Rady Ministrów z dnia 3 sierpnia 2023 r. w sprawie określenia terminu uruchomienia Centralnego Rejestru Wyborców - Dz. U. z 2023 r. poz. 1513).
Ustawa o zmianie KW w art. 1 pkt 13 i 14 wprowadziła zmiany w nazwie działu I tytułu rozdziału 4 na "Centralny Rejestr Wyborców", zaś art. 18 otrzymał następujące brzmienie: "Art. 18. § 1. Centralny Rejestr Wyborców obejmuje:
1) osoby, którym przysługuje prawo wybierania;
2) osoby, które ukończyły 17 lat;
3) osoby niemające prawa wybierania z powodów wskazanych w art. 10 § 2;
4) informacje o stałych obwodach głosowania i okręgach wyborczych.
§ 2. Centralny Rejestr Wyborców potwierdza prawo wybierania.
§ 3. Centralny Rejestr Wyborców służy do:
1) sporządzania spisów wyborców;
2) sporządzania spisów osób uprawnionych do udziału w referendum;
3) ustalania liczby wyborców;
4) sprawdzania posiadania prawa wybierania lub prawa udziału w referendum
w związku z weryfikacją podpisów złożonych właściwemu organowi w związku
z zamiarem przeprowadzenia referendum lub zgłoszeniem inicjatywy ustawodawczej przez obywateli lub obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej przez mieszkańców gminy, powiatu lub województwa;
5) ustalania liczby mieszkańców dla potrzeb określonych w art. 12 § 3, art. 182 § 1a, art. 202 § 1, art. 203 § 4, art. 260 § 3, art. 261 § 1 i 2, art. 373 § 2, art. 375 § 1, art. 378 § 3, art. 419 § 2, art. 463 § 1, art. 476 § 4 i art. 478 § 4;
6) realizacji innych zadań wynikających z przepisów kodeksu, ustawy z dnia 15 września 2000 r. o referendum lokalnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 741), ustawy z dnia 14 marca 2003 r. o referendum ogólnokrajowym (Dz. U. z 2020 r. poz. 851) i ustawy
z dnia 24 czerwca 1999 r. o wykonywaniu inicjatywy ustawodawczej przez obywateli (Dz. U. z 2018 r. poz. 2120).
§ 4. Minister właściwy do spraw informatyzacji prowadzi w systemie teleinformatycznym Centralny Rejestr Wyborców, a także zapewnia jego utrzymanie
i rozwój w celu realizacji zadań określonych w kodeksie, w tym:
1) zapewnia ochronę przed nieuprawnionym dostępem do Centralnego Rejestru Wyborców;
2) zapewnia integralność danych w Centralnym Rejestrze Wyborców;
3) zapewnia dostępność systemu teleinformatycznego, w którym Centralny Rejestr Wyborców jest prowadzony, dla podmiotów przetwarzających dane w tym rejestrze;
4) przeciwdziała uszkodzeniom systemu teleinformatycznego, w którym Centralny Rejestr Wyborców jest prowadzony;
5) określa zasady bezpieczeństwa przetwarzanych danych, w tym danych osobowych;
6) określa zasady zgłaszania naruszenia ochrony danych osobowych;
7) zapewnia rozliczalność działań dokonywanych na danych zgromadzonych
w Centralnym Rejestrze Wyborców;
8) zapewnia poprawność danych przetwarzanych w Centralnym Rejestrze Wyborców.
§ 5. Minister właściwy do spraw wewnętrznych zapewnia funkcjonowanie wydzielonej sieci umożliwiającej dostęp do Centralnego Rejestru Wyborców organom, o których mowa w § 8 pkt 1-4.
§ 6. Minister właściwy do spraw zagranicznych zapewnia funkcjonowanie wydzielonej sieci umożliwiającej konsulom dostęp do Centralnego Rejestru Wyborczego.
§ 7. Minister właściwy do spraw informatyzacji wykonuje obowiązki, o których mowa
w art. 15 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz. Urz. UE L 119
z 04.05.2016, str. 1, z późn. zm.).
§ 8. W celu realizacji zadań określonych w kodeksie dostęp do Centralnego Rejestru Wyborców posiadają:
1) wójtowie;
2) Państwowa Komisja Wyborcza i komisarze wyborczy, za pośrednictwem Krajowego Biura Wyborczego;
3) minister właściwy do spraw informatyzacji;
4) minister właściwy do spraw zagranicznych;
5) konsulowie.
§ 9. Sprawdzenia posiadania prawa wybierania przez mieszkańców powiatu lub województwa, w przypadku zadań wykonywanych przez powiatową lub wojewódzką komisję wyborczą oraz przez organy powiatu lub województwa, dokonuje się za pośrednictwem wójta.
§ 10. Aktualizacja danych zgromadzonych w Centralnym Rejestrze Wyborców przez gminę jest zadaniem zleconym gminie.
§ 11. Zapisy w dziennikach systemów (logach) Centralnego Rejestru Wyborców przechowywane są przez 5 lat od dnia ich utworzenia.".
Na podstawie art. 1 pkt 1 ustawy o zmianie KW do art. 5 ustawy o KW dodano pkt 14 dotyczący pojęcia adres zamieszkania, przez który należy rozumieć adres, pod którym dana osoba faktycznie stale zamieszkuje i pod tym adresem ujęta jest
w Centralnym Rejestrze Wyborców w stałym obwodzie głosowania zgodnie z adresem zameldowania na pobyt stały albo adresem stałego zamieszkania.
Po art. 18 dodano art. 18a-18e (na podstawie art. 1 pkt 15 ustawy o zmianie KW), w których ustawodawca odwołuje się m.in. do numeru PESEL jako obowiązkowych danych osób, gromadzonych w CRW.
Na podstawie art. 1 pkt 16 ustawy o zmianie KW art. 19 otrzymał następujące brzmienie: "Art. 19 § 1. W Centralnym Rejestrze Wyborców można być ujętym tylko
w jednym stałym obwodzie głosowania.
§ 2. W Centralnym Rejestrze Wyborców w części A wyborcy zameldowani na pobyt stały na obszarze danej gminy są z urzędu ujmowani w stałym obwodzie głosowania właściwym dla adresu zameldowania na pobyt stały.
§ 3. W Centralnym Rejestrze Wyborców w części A wyborcy stale zamieszkali na obszarze gminy bez zameldowania na pobyt stały w tej gminie są ujmowani w stałym obwodzie głosowania właściwym dla adresu stałego zamieszkania, jeżeli złożą w tej sprawie wniosek do urzędu gminy właściwego dla miejsca zamieszkania.
§ 4. Przepis § 3 stosuje się odpowiednio do wyborcy stale zamieszkałego na obszarze gminy pod innym adresem aniżeli adres zameldowania na pobyt stały w tej gminie.
§ 5. We wniosku, o którym mowa w § 3, zamieszcza się: nazwisko, imię (imiona), numer ewidencyjny PESEL wnioskodawcy oraz oświadczenie co do adresu stałego zamieszkania.
§ 6. Wyborca, we wniosku, o którym mowa w § 3, może zamieścić adres poczty elektronicznej lub numer telefonu komórkowego oraz informację o wyrażeniu zgody na przekazanie danych do rejestru danych kontaktowych osób fizycznych.
§ 7. Wniosek, o którym mowa w § 3, może zostać złożony na piśmie utrwalonym
w postaci:
1) papierowej, opatrzonym własnoręcznym podpisem;
2) elektronicznej, opatrzonym kwalifikowanym podpisem elektronicznym, podpisem zaufanym albo podpisem osobistym, przy użyciu usługi elektronicznej udostępnionej przez ministra właściwego do spraw informatyzacji, po uwierzytelnieniu wnioskodawcy w sposób określony w art. 20a ust. 1 ustawy z dnia 17 lutego 2005 r. o informatyzacji działalności podmiotów realizujących zadania publiczne (Dz. U. z 2023 r. poz. 57).
§ 8. Wyborca ujęty w stałym obwodzie głosowania na swój wniosek, który zostanie następnie zameldowany na pobyt stały pod innym adresem, jest z urzędu ujmowany w stałym obwodzie głosowania właściwym dla adresu zameldowania na pobyt stały.
§ 9. Przepisy § 1-8 stosuje się odpowiednio do wyborcy nigdzie niezamieszkałego, przebywającego stale na obszarze gminy, z zastrzeżeniem, że wyborca ten w miejsce adresu stałego zamieszkania podaje adres, pod którym będzie możliwe skontaktowanie się z nim przez pracowników urzędu gminy.".
Zdaniem Sądu, wobec uruchomienia z dniem 4 sierpnia 2023 r. CRW - nie ma obecnie wątpliwości, że ww. rejestr służy, m.in. do sprawdzenia posiadania czynnego prawa wyborczego danej osoby w związku z weryfikacją jej podpisu na zgłoszeniu obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej przez mieszkańca gminy (art. 18 § 3 pkt 4). Według Sądu, do tego samego celu służył poprzednio stały rejestr wyborców.
Po art. 19 dodano art. 19a (na podstawie art. 1 pkt 17 ustawy o zmianie KW) dotyczący danych wyborców umieszczonych w CRW w części B, które również odnoszą się m.in. do ich numeru PESEL.
Zdaniem Sądu, przytoczenie powyższych przepisów było konieczne w celu zbadania prawidłowości zaskarżonej uchwały.
Zgodnie z art. 41a ust. 5 u.s.g., rada gminy została upoważniona do określenia
w drodze uchwały szczegółowych zasad wnoszenia inicjatyw obywatelskich.
Odnosząc się zarzutów skargi, wskazać należy, że w ocenie Sądu, zaskarżone przepisy uchwały nr XL/1105/22 zaliczają się do przepisów dotyczących zasad wnoszenia inicjatyw obywatelskich, do ustanowienia których organ był upoważniony.
Jak wyżej wskazano, § 1 pkt 8 uchwały nr XL/1105/2022 odwołuje się do mieszkańców posiadających czynne prawo wyborcze, to zaś pojęcie związane jest ściśle z przepisami ustawy o KW. Przepisy ustawy o KW (art. 18 i 19) dotyczą stałego rejestru wyborców prowadzonego przez gminy, który jest ich zadaniem zleconym
z zakresu administracji rządowej. Stałe rejestry wyborców zostały obecnie zastąpione przez Centralny Rejestr Wyborców. Zarówno obecnie, jak i później, nie sposób uznać, że sformułowanie "i wpisanych do stałego rejestru wyborców na dzień złożenia projektu uchwały" narusza art. 41a ust. 5 u.s.g. oraz przepisy Konstytucji RP, przez ograniczenie kręgu osób uprawnionych do popierania inicjatywy obywatelskiej. Zgodzić należy się z organem, że weryfikacja mieszkańców mających czynne prawo wyborcze może odbyć się wyłącznie na podstawie danych wynikających z ww. rejestru. Prawa osób, które zamieszkują w Szczecinie, lecz nie są w nim zameldowane są chronione właśnie przez zapisy dotyczące stałego rejestru wyborców oraz obecnie przez przepisy o CRW, które regulują te kwestie w sposób szczegółowy. Każdy ma prawo dopisać się do listy wyborców, mimo iż formalnie nie jest zameldowany na terenie gminy. Taką możliwość mają również cudzoziemcy, o ile przysługuje im czynne prawo wyborcze. Podkreślić należy, że obywatelska inicjatywa uchwałodawcza na podstawie zaskarżonej uchwały zgodnie z przepisami u.s.g. przysługuje jedynie mieszkańcom Szczecina, którzy tworzą z mocy prawa wspólnotę samorządową. Ustawodawcy chodziło o to, żeby prawo lokalne tworzone było przy współpracy mieszkańców.
Weryfikacja osób udzielających poparcia projektowi jest rzeczą ważną, zgodzić należy się z organem, że czasami samo wskazanie adresu jest niewystarczające, zwłaszcza gdy jest on napisany w sposób niestaranny, trudny do odczytania, czy też poparcia danej inicjatywie udzieliły osoby o tych samych imionach i nazwiskach.
Wskazać należy, że § 3 pkt 4 uchwały nr XL/1105/2022 odwołuje się również do stałego rejestru wyborców, gdzie są ujawnione numery PESEL konkretnych osób. Tak samo jest w przepisach o CRW. Podanie numeru PESEL przez osobę popierająca projekt umożliwia szybką weryfikację w ww. rejestrze. W ocenie Sądu, wymogu wskazania numeru PESEL przez osobę popierającą projekt nie można uznać za nadmierną regulację (por. wyrok NSA z dnia 4 lipca 2023 r. o sygn. akt III OSK 1785/22). Zapisy zaskarżonej uchwały nie wymagają wskazania daty urodzenia przez osobę popierająca projekt, choć kwestia wieku ma zasadnicze znaczenia dla ustalenia czynnego prawa wyborczego.
Podkreślić należy, że poparcie inicjatywy obywatelskiej przez daną osobę jest dobrowolne. Osoba, chcąc poprzeć projekt musi ujawnić swoje dane. Podpis osoby, której dane nie będą prawidłowe, czy też niepełne nie będzie brany pod uwagę przy ustaleniu kryterium minimalnego poparcia (określona liczba mieszkańców). Ochrona danych osób popierających projekt, jak i poinformowane tych osób o wykorzystaniu ich danych jest obowiązkiem Komitetu, o którym mowa w § 2 uchwały nr XL/1105/2022 zgodnie z przepisami rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r. w sprawie ochrony osób fizycznych w związku
z przetwarzaniem danych osobowych i w sprawie swobodnego przepływu takich danych oraz uchylenia dyrektywy 95/46/WE (ogólne rozporządzenie o ochronie danych) (Dz.U.UE.L.2016.119.1), które regulują zbieranie, przechowywanie
i przetwarzanie tych danych. Ze swojej strony organ również zobowiązany jest chronić przekazane mu dane osób zgodnie z przepisami ww. rozporządzenia. Kwestia ta nie jest jednak przedmiotem niniejszej sprawy.
Bezspornie numer PESEL nie zawiera informacji o miejscu zamieszkania danej osoby i na jego podstawie nie można ustalić czy dana osoba jest mieszkańcem konkretnej gminy. Jednakże numer PESEL służy weryfikacji czy danej osobie przysługuje czynne prawo wyborcze, gdyż zawiera dane dotyczące wieku konkretnej osoby. Jak wyżej już wspomniano w uzasadnieniu, numer PESEL stanowi obligatoryjny element stałego rejestru wyborców i CRW.
Nie należy zapominać również o zmianach przepisów ustawy o KW, dotyczących utworzenia oraz celu istnienia CRW, w tym o art. 18 § 3 ust. 4 (w brzmieniu nadanym ustawa o zmianie KW- art. 1 pkt 13), zgodnie z którym CRW służy do sprawdzania posiadania prawa wybierania lub prawa udziału w referendum w związku z weryfikacją podpisów złożonych właściwemu organowi w związku z zamiarem przeprowadzenia referendum lub zgłoszeniem inicjatywy ustawodawczej przez obywateli lub obywatelskiej inicjatywy uchwałodawczej przez mieszkańców gminy, powiatu lub województwa.
Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela poglądów, zaprezentowanych
w orzeczeniach sądów administracyjnych, wskazanych w skardze, tj. w wyrokach: WSA w Poznaniu z dnia 22 stycznia 2020 r. o sygn. akt IVSA/Po 763/19; WSA w Łodzi z dnia 8 października 2020 r. o sygn. akt III SA/Łd 455/20, WSA we Wrocławiu z dnia 10 maja 2013 r. o sygn. akt III SA/Wr 140/13. Przywołane orzeczenia koncentrowały się na kwestii braku możliwości ustalenia adresu zamieszkania danej osoby przez użycie numeru PESEL, pomijając kwestię ustalenia czynnego prawa wyborczego osoby.
Mając na uwadze powyższe Sąd, uznał zarzuty skargi za niezasadne i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259), skargę oddalił.
Przywołane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są na www.orzeczenia.nsa.gov.pl.