II SA/Sz 523/24

II SA/Sz 523/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-10-24
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-07-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska
Krzysztof Szydłowski
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6019 Inne, o symbolu podstawowym 601
Hasła tematyczne
Budowlane prawo
Sygn. powiązane
II OSK 316/25 - Wyrok NSA z 2025-12-11
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 125 par. 1 pkt 1 i 2, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 725
art. 49f ust. 1, art. 49gust. 1 i 2 pkt 3, art. 49h ust. 2, art. 49i ust. 1 pkt 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 6, art. 7, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 1 i par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1061
art. 151
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj (spr.) Sędziowie Asesor WSA Krzysztof Szydłowski, Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Protokolant starszy inspektor sądowy Joanna Białas-Gołąb po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi D. K. i B. K. na decyzję Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie legalizacji robót budowlanych oddala skargę
Uzasadnienie
Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w K. , decyzją z dnia 19 czerwca 2023 r., nr [...], na podstawie art. 49i ust. 1 pkt 1 oraz art. 49i ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2023 r., poz. 682 ze zm.), a także art. 104 k.p.a. zalegalizował roboty budowlane polegające na budowie budynku gospodarczego przy ul. [...] w D. , gm. D., zlokalizowanego na terenie działki nr [...] obręb D..
Jak wynika z treści uzasadnienia tego rozstrzygnięcia, do wniosku z dnia 12 grudnia 2022 r. o wszczęcie uproszczonego postępowania legalizacyjnego I. i R. S. dołączyli oświadczenie każdego ze współwłaścicieli działki nr [...] o prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, a także kopię powykonawczej inwentaryzacji geodezyjnej sporządzonej przez uprawnionego geodetę. W niniejszej sprawie organ wydał postanowienie z dnia 25 stycznia 2023 r. nakładające na wymienionych obowiązek przedłożenia określonych dokumentów, które jednak zostało zaskarżone przez D. i B. K.. Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił opisane wyżej postanowienie z dnia 25 stycznia 2023 r., wskazując organowi I instancji na konieczność "dostatecznego udowodnienia okoliczności umożliwiających w tym przypadku przeprowadzenie uproszczonego postępowania legalizacyjnego". Zgodnie bowiem z art. 49f ust. 1 Prawa budowlanego kluczowe dla legalizacji w tym trybie przedmiotowego budynku gospodarczego jest bezsprzeczne udowodnienie upływu co najmniej 20 lat od zakończenia jego budowy. Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy organ I instancji uwzględnił dodatkowy materiał dowodowy wniesiony do sprawy przez wnioskodawców – w postaci oryginału inwentaryzacji geodezyjnej oraz uwierzytelnionego wyciągu z mapy zasadniczej z organu prowadzącego zasób geodezyjny i kartograficzny, która to mapa zawiera poświadczenia, że stanowiła mapę wywiadów branżowych – KERG – [...], w ramach której porównanie mapy z terenem w oznaczonym zakresie przeprowadził uprawniony geodeta M. R., a także zawiera poświadczone w 1999 r. kopie pieczęci uzgodnień m.in. "Starosty [...] – Powiatowe Biuro Geodezji i Kartografii w K. i T. . Rejon T. w G.".
Biorąc pod uwagę dyspozycję art. 49g ust. 1 i 2 ustawy Prawo budowlane oraz fakt złożenia już w organie przez wnioskodawców pozostałych wymaganych dokumentów tj. inwentaryzacji geodezyjnej i oświadczenia o prawie dysponowania nieruchomością na cele budowlane, koniecznym stało się jeszcze przedłożenie ekspertyzy technicznej, o której mowa w ust. 2 pkt 3 ww. przepisu. W związku z powyższym, postanowieniem z dnia 17 maja 2023 r. nr [...] organ zobowiązał I. i R. S. do przedłożenia brakującej ekspertyzy technicznej. Wspomniana ekspertyza wpłynęła w dniu 24 maja 2023 r. Organ uznał, że jej wnioski są zbieżne z wymaganą treścią art. 49g Prawa budowlanego. Ponieważ przedmiotowy obiekt spełnia warunki niezbędne do zakończenia procedury legalizacyjnej, Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego zalegalizował roboty budowlane, obejmujące budowę budynku gospodarczego zlokalizowanego na terenie działki nr [...], obręb D..
W odwołaniu od powyższej decyzji D. i B. K. zarzucili jej:
1. przedwczesność z uwagi na wydanie jej w dniu 19 czerwca 2023 r., w sytuacji w której postanowienie z 17 maja 2023 r. nakładające na wnioskodawców obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych zostało zaskarżone,
2. naruszenie art. 6 i 7 w zw. z art. 77 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. polegające na przeprowadzeniu postępowania w sposób niezapewniający dokładnego wyjaśnienia sprawy, a w konsekwencji przedwczesne uznanie, że spełnione są warunki, o których mowa w art. 49f ustawy Prawo budowlane,
3. naruszenie art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez zaniechanie szczegółowego zbadania stanu faktycznego, w tym ewentualnego naruszenia przez samowolę granic nieruchomości skarżących, co mogłoby wymagać uprzedniego przeprowadzenia postępowania w kierunku rozgraniczenia nieruchomości.
Zdaniem skarżących, decyzja z 19 czerwca 2023 r. winna zostać wyeliminowana z obrotu prawnego z uwagi na fakt zaskarżenia przez nich postanowienia z dnia 17 maja 2023 r. nakładającego na I. i R. S. obowiązek przedłożenia określonych dokumentów legalizacyjnych. W wywiedzionym środku odwoławczym skarżący podnieśli kwestię braku dostrzeżenia przez organ I instancji, że kwestia legalizacji samowoli budowlanej wymaga również oceny zgodności badanego obiektu z przepisami prawa budowlanego.
Zaznaczyli, że przyjęte przez organ ustalenie, iż przedmiotowy obiekt powstał w latach 70-tych XX wieku jest dowolne i przedwczesne. Co prawda przedłożono uwierzytelniony wyciąg z mapy zasadniczej organu prowadzącego zasób geodezyjny, niemniej nie sposób na tej podstawie uznać, czy ujawniony tam obiekt jest tym, którego dotyczy rozpatrywany przez organ wniosek.
Skarżący zwrócili uwagę na niespójność stanowiska organu, który z jednej strony przywołał ustalenia dotyczące usytuowania budynku bezpośrednio na granicy z działką nr [...] oraz około 0,7 m od granicy z działką nr [...] – jako poczynione w trakcie kontroli, z drugiej zaś wskazuje, że pomiaru dokonano na podstawie mapy inwentaryzacji geodezyjnej, a zatem, w opinii skarżących, zza biurka. Oznacza to, że przedmiotem oględzin nie było usytuowanie budynku.
Decyzją z 7 maja 2024 r. nr WOA.7722.17.2023, Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2023 r., poz. 682 ze zm.), uchylił zaskarżoną decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 19 czerwca 2023 r., nr [...] i na podstawie art. 49i ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 ustawy Prawo budowlane orzekł o zalegalizowaniu I. i R. S. robót budowlanych, polegających na budowie budynku gospodarczego przy ul. [...] w D. , gm. D., zlokalizowanego na terenie działki nr [...], obręb D..
Zdaniem tego organu, z treści art. 49i ustawy Prawo budowlane wynika, że jeżeli w ramach uproszczonego postępowania legalizacyjnego inwestor, albo jego następca prawny, przedłoży komplet dokumentów legalizacyjnych wymienionych w art. 49g ust. 2 pkt 1 – 3 tej ustawy, a z wymienionej w pkt 3 ekspertyzy technicznej wynikać będzie, że stan techniczny obiektu budowlanego nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania, wówczas organ nadzoru budowlanego nie może wydać innego rozstrzygnięcia kończącego postępowanie legalizacyjne jak tylko decyzję o legalizacji.
ZWINB zaznaczył, że wnioskodawcy przedłożyli komplet wymaganych prawem dokumentów legalizacyjnych, zaś w przedłożonej ekspertyzie wskazano, że budynek jest w dobrym stanie technicznym, "stopień zużycia elementów jest stosowny do wieku budynku, nie stwarza on zagrożenia dla zdrowia lub ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie zgodnie z dotychczasowym sposobem użytkowania". Odnosząc się do zarzutów strony wyjaśnił, że organy nadzoru budowlanego nie badają w ramach uproszczonego postępowania legalizacyjnego, czy legalizowany obiekt jest zgodny z obowiązującymi warunkami technicznymi, co wynika wprost z konstrukcji przytoczonych wcześniej przepisów. Jedynym techniczno-budowlanym wymogiem legalizacyjnym w takim postępowaniu jest aby stan techniczny obiektu budowlanego nie stwarzał zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz pozwalał na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodnie z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania.
Organ dodał, że ze złożonej w sprawie geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej ww. obiektu budowlanego z dnia 2 listopada 2022 r. sporządzonej przez uprawnionego geodetę, nie wynika aby legalizowany budynek gospodarczy naruszał granicę nieruchomości skarżących (dz. nr [...]).
Dotychczasowe wątpliwości organu, co do mocy dowodowej mapy zasadniczej wynikały z faktu, że uprzednio I. i R. S. przedłożyli jedynie zwykłą kopię tej mapy. Podważanie obecnie prawdziwości informacji zawartych na mapie, przedłożonej w formie urzędowo uwierzytelnionego wyciągu z mapy zasadniczej prowadzonej w Starostwie Powiatu K. wiązałoby się z zarzuceniem uwierzytelniającemu mapę upoważnionemu geodecie przestępstwa fałszerstwa dokumentów. Przy czym prawdziwość informacji zawartych na ww. dokumencie nie budzi wątpliwości organu odwoławczego. Z dokumentu tego wynika, że w chwili wszczęcia przedmiotowego postępowania legalizacyjnego, przedmiotowy budynek istniał już przynajmniej od 23 lat. Konieczność korekty rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji wynikała jedynie z faktu, że nie zawierała ona adresata.
Odnosząc się do zarzutu odwołania wskazującego, że zaskarżona decyzja powinna zostać uchylona z uwagi na złożenie zażalenia na postanowienie PINB w K. z dnia 17 maja 2023 r., organ wyjaśnił, iż postanowieniem z dnia 6 maja 2024 r. odmówił przywrócenia terminu do wniesienia przedmiotowego zażalenia.
D. K. i B. K. w skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na powyższą decyzję sformułowali zarzuty analogiczne do tych, które znalazły się w odwołaniu od decyzji z dnia 19 czerwca 2023 r.
W uzasadnieniu skargi podnieśli, że już w pierwszym zażaleniu wskazywali kwestię posadowienia budynku stanowiącego samowolę bezpośrednio przy granicy działki nr [...] będącej własnością skarżących oraz możliwego naruszenia granicy nieruchomości. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia implikowało dokonanie oględzin, zaś ich wynik bezpośrednio rzutowałby na sposób rozstrzygnięcia sprawy co do istoty. Mogłoby się bowiem okazać, że legalizacja samowoli budowlanej wymaga uprzedniego rozgraniczenia nieruchomości.
Skarżący wnieśli o zawieszenie postępowania w niniejszej sprawie do czasu prawomocnego rozpoznania ich skargi na postanowienie z dnia 7 maja 2024 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie PINB w K. z dnia 17 maja 2023 r., a także o uchylenie zaskarżonej decyzji jak również poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę, organ nie znajdując podstaw do zmiany rozstrzygnięcia, wniósł o jej oddalenie.
Pełnomocnik stron na rozprawie w dniu 24 października 2024 r. podtrzymał wniesioną skargę oraz wniosek o zawieszenie postępowania i wskazał, że "skarżący zamieszkują na swojej nieruchomości od lat 60-tych. Nie toczy się żadne postępowanie dotyczące naruszenia granic".
Postanowieniem z dnia 24 października 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami Administracyjnymi oddalił wniosek stron o zawieszenie postępowania do czasu prawomocnego rozpoznania skargi D. i B. K. na postanowienie z dnia 7 maja 2024 r. o odmowie przywrócenia terminu do złożenia zażalenia na postanowienie PINB w K. z dnia 17 maja 2023 r. o nałożeniu na R. i I. S. obowiązku przedłożenia dokumentów legalizacyjnych związanych z budową budynku gospodarczego, zlokalizowanego na działce nr [...], obręb D..
Wyrokiem z dnia 26 września 2024 r. (sygn. akt II SA/Sz 522/24) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę D. i B. K. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na opisane wyżej postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 17 maja 2023 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz.U. z 2024 r., poz. 935 - dalej "p.p.s.a.").
Kontrola zaskarżonej decyzji, dokonana według wskazanego wyżej kryterium, doprowadziła do uznania, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zaskarżoną decyzją z dnia 7 maja 2024 r. Zachodniopomorski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego uchylił decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. i orzekł o zalegalizowaniu I. i R. S., robót budowlanych polegających na budowie budynku gospodarczego przy ul. [...] w D. , zlokalizowanego na terenie działki nr [...], obręb D..
Zdaniem skarżących, w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zawieszenia postępowania sądowego ponieważ decyzja z dnia 7 maja 2023 r. została wydana w wyniku wadliwej odmowy przywrócenia skarżącym terminu do złożenia zażalenia na postanowienie PINB w K. z dnia 17 maja 2023 r.
W ocenie Sądu, powyższe stanowisko stron nie jest trafne.
Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Stosownie do art. 125 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli ujawni się czyn, którego ustalenie w drodze karnej lub dyscyplinarnej mogłoby wywrzeć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej.
Podnieść należy, że w doktrynie i orzecznictwie wskazuje się, że powyższe przepisy stanowią instytucję zawieszenia fakultatywnego z urzędu. W razie wystąpienia którejś z przesłanek wskazanych w tych przepisach sąd zobowiązany jest rozważyć, czy zawieszenie postępowania jest uzasadnione. Oznacza to, że ocena istnienia przesłanek zawieszenia postępowania na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 i 2 p.p.s.a. oraz ich wpływu na przyszłe rozstrzygniecie należy wyłącznie do sądu. Podstawę zawieszenia postępowania wskazaną w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. można określić, jako przyczynę prejudycjalną zaistniałą w sytuacji, gdy rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej zależy od wyniku innego postępowania, jeżeli rozstrzygnięcie, które zapadnie w tym drugim postępowaniu, będzie miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy będącej przedmiotem pierwszego postępowania. Przyjęte rozumienie kwestii prejudycjalnej zakłada istnienie ścisłego związku między sprawą rozpoznawaną w postępowaniu przed sądem administracyjnym, a kwestią będącą przedmiotem postępowania prejudycjalnego. Oznacza to, że rozstrzygniecie zagadnienia wstępnego stanowi podstawę rozstrzygnięcia sprawy głównej (por. wyroki NSA z: 15 maja 2018 r., I OSK 1254/18; 31 stycznia 2013 r., I OSK 1549/12; 8 lipca 2008 r., II OSK 792/07, z 26 października 2005 r., I FSK 230/05). Podkreślić należy, że związek postępowań, o których mowa w art. 125 § 1 pkt 1 i pkt 2 p.p.s.a. musi być bezpośredni, bo wtedy zależą one od siebie i postępowanie w sprawie prejudykatu musi wyprzedzać postępowanie główne. Dla sądu kwestią prejudycjalną jest wyłącznie zagadnienie, którego rozstrzygnięcie jest niezbędne do sformułowania oceny, czy zaskarżony akt jest zgodny z prawem.
W rozpoznawanej sprawie nie zachodziła taka sytuacja, ponieważ podnoszona przez strony kwestia pozostaje bez wpływu na ocenę, czy zaskarżona do Sądu decyzja jest zgodna z prawem. W przypadku uproszczonego postępowania legalizacyjnego organ z uwagi na treść art. 49g ust. 1 ustawy Prawo budowlane nakłada obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych, jednak istotne znaczenie dla wydania decyzji legalizacyjnej ma w istocie samo przedstawienie tych dokumentów nie zaś kwestie dotyczące wydania postanowienia. Co więcej, odmowa przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 17 maja 2023 r. nie pozbawiła stron możliwości podnoszenia w dalszym toku postępowania argumentów związanych z datą powstania spornego budynku czy też jego położeniem względem granic nieruchomości należącej do skarżących. Treść zarzutów formułowanych przez skarżących nie dotyczy przy tym braków czy wadliwego sformułowania postanowień z 25 stycznia 2023 r. oraz z dnia 17 maja 2024 r. lecz raczej braku podstaw do prowadzenia uproszczonego postępowania legalizacyjnego jako takiego (z uwagi na wzniesienie budynku – zdaniem skarżących - później niż 20 lat temu oraz z przekroczeniem granic działki nr [...]). Na marginesie jedynie wskazać należy, że wyrokiem z dnia 26 września 2024 r. (sygn. akt II SA/Sz 522/24) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę D. i B. K. na postanowienie Zachodniopomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Szczecinie o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na opisane wyżej postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia 17 maja 2023 r.
Z tych względów brak było podstaw do zawieszenia postępowania sądowego w niniejszej sprawie.
Zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. wydane zostały na podstawie art. 49i ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz.U. z 2024 r., poz. 725).
Jak wynika z treści wspomnianego przepisu, organ nadzoru budowlanego, w uproszczonym postępowaniu legalizacyjnym, wydaje decyzję o legalizacji, w przypadku gdy dokumenty legalizacyjne są kompletne lub ich niekompletność została usunięta zgodnie z postanowieniem, o którym mowa w art. 49h ust. 2, oraz z ekspertyzy technicznej, o której mowa w art. 49g ust. 2 pkt 3, wynika, że stan techniczny obiektu budowlanego nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania.
Z kolei w myśl art. 49g ust. 1 ustawy Prawo budowlane, w ramach uproszczonego postępowania legalizacyjnego organ nadzoru budowlanego nakłada, w drodze postanowienia, obowiązek przedłożenia dokumentów legalizacyjnych w terminie nie krótszym niż 60 dni od dnia jego doręczenia.
Do dokumentów legalizacyjnych, o których mowa w ust. 1, należą:
1) oświadczenie, o którym mowa w art. 32 ust. 4 pkt 2;
2) geodezyjna inwentaryzacja powykonawcza obiektu budowlanego;
3) ekspertyza techniczna sporządzona przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane, wskazująca, czy stan techniczny obiektu budowlanego:
a) nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz
b) pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodne z dotychczasowym lub zamierzonym sposobem użytkowania.
Zgodnie z treścią art. 49f ust. 1 ustawy Prawo budowlane, w przypadku stwierdzenia budowy obiektu budowlanego lub jego części:
1) bez wymaganej decyzji o pozwoleniu na budowę albo
2) bez wymaganego zgłoszenia albo pomimo wniesienia sprzeciwu do tego zgłoszenia
- jeżeli od zakończenia budowy upłynęło co najmniej 20 lat, organ nadzoru budowlanego wszczyna uproszczone postępowanie legalizacyjne.
Ustawodawca wprowadzając uproszczone postępowanie legalizacyjne przyjął, że skoro obiekt funkcjonował przez tak znaczny okres (co najmniej 20 lat), to postępowanie można ograniczyć do oceny prawa do dysponowania nieruchomością i zweryfikować stan techniczny budynku. Jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. (Dz.U. z 2020 r., poz. 471) zmieniającej ustawę Prawo budowlane z dniem 19 września 2020 r. wprowadzenie uproszczonej procedury administracyjnej w odniesieniu do samowoli budowlanych starszych niż sprzed 20 lat jest konieczne ze względu na wymóg zachowania standardów w zakresie bezpieczeństwa. W Polsce istnieje i jest użytkowany szereg obiektów budowlanych samowolnie wybudowanych przed wieloma laty, co do których organy nadzoru budowlanego nie mają wiedzy, a tym samym nie mogły podjąć przewidzianych w Prawie budowlanym działań. Właściciele zwykle nie podejmują bowiem prób legalizacji samowolnie zrealizowanych obiektów budowlanych z obawy przed wysokimi opłatami legalizacyjnymi, a także obawiając się wydania przez organ nadzoru budowlanego decyzji o rozbiórce - przede wszystkim ze względu na ich niezgodność z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego. W rezultacie, dążąc do usunięcia barier w sprawach legalizacji starych samowoli budowlanych, których realizacja została zakończona przynajmniej 20 lat temu, wprowadzono uproszczone postępowanie legalizacyjne, w ramach którego zrezygnowano z opłat legalizacyjnych oraz wymogu zgodności obiektu budowlanego z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. W ocenie projektodawcy nowa procedura powinna zachęcić właścicieli do legalizacji starych samowoli budowlanych, co pozwoli uregulować stan prawny takich obiektów i zwiększyć ich bezpieczeństwo, gdyż zalegalizowane obiekty podlegają okresowym kontrolom wynikającym z rozdziału 6 Prawa budowlanego.
W uproszczonym postępowaniu legalizacyjnym musi zostać spełniona nie tylko przesłanka wykazania w stosownej ekspertyzie technicznej, że stan będący przedmiotem analizy obiektu budowlanego nie stwarza zagrożenia dla życia lub zdrowia ludzi oraz przesłanka sprowadzająca się do tego, że bezpieczne jest użytkowanie obiektu zgodnie z jego dotychczasowym lub zamierzonym użytkowaniem, lecz także musi zostać spełniona przesłanka dotycząca kompletności dokumentów legalizacyjnych.
Zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie wszystkie te przesłanki zostały spełnione. I. i R. S. przedłożyli wszystkie dokumenty legalizacyjne o jakich mowa w art. 49g ust. 2 ustawy Prawo budowlane, w tym oświadczenie o posiadanym prawie do dysponowania nieruchomością na cele budowlane, geodezyjną inwentaryzację powykonawczą obiektu budowlanego oraz ekspertyzę techniczną sporządzoną przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia budowlane, z której to ekspertyzy wynika, że stan techniczny budynku gospodarczego wzniesionego na działce nr [...] obręb D. nie stwarza zagrożenia dla zdrowia i życia ludzi oraz pozwala na bezpieczne użytkowanie obiektu budowlanego zgodnie z dotychczasowym sposobem użytkowania.
W sprawie bezsporne jest, że budowa przedmiotowego obiektu była samowolą budowlaną. W okolicznościach niniejszej sprawy ustalenie daty powstania samowoli budowalnej odbyło się m.in. w oparciu o mapę geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej budynku oraz dowód z przyjęcia w 1999 r. do państwowego zasobu geodezyjnego "mapy wywiadów branżowych" [...], uwierzytelnionej przez Starostę K. w dniu 13 kwietnia 2023 r. Skarżący kwestionując datę powstania ww. rozbudowy budynku, nie wskazują żadnych konkretnych okoliczności świadczących o tym, że budynek powstał w późniejszej dacie niż data widniejąca na wspomnianej wyżej mapie.
Tymczasem okoliczność wybudowania obiektu co najmniej 20 lat temu potwierdza dodatkowo, niezakwestionowana przez skarżących ekspertyza techniczna sporządzona (przez osobę posiadającą odpowiednie uprawnienia) w marcu 2023 r. Wskazano w niej m.in., że sporny budynek - wzniesiony w latach 70-tych XX wieku, ma prostą, typową dla tego okresu i ówczesnego budownictwa architekturę i konstrukcję. Posiada fundamenty, ściany zewnętrzne i wewnętrzne murowane z cegły sylikatowej na zaprawie wapiennej. Strop – podbitkę w budynku wykonano jako drewniane. Dach czterospadowy, konstrukcji drewnianej, pokryty gontem papowym. W części ekspertyzy dotyczącej stolarki okiennej i drzwiowej zawarto zapis, z którego wynika, że zastosowana stolarka drzwiowa jest typowa dla budownictwa w latach 70-tych XX wieku.
Z tych względów za nieuzasadnioną należy uznać sugestię skarżących, że przedłożona mapa zasadnicza organu prowadzącego zasób geodezyjny może przedstawiać inny budynek, niż ten, którego dotyczy legalizacja. Wobec tego nietrafna jest też argumentacja dotycząca konieczności przeprowadzenia w sprawie dodatkowych dowodów, m.in. z przesłuchania geodety, "który miał owego porównania w dniu 10 listopada 1999 r. dokonywać", czy też z przesłuchania stron. Na marginesie jedynie należy wskazać, że przesłuchanie geodety po 25 latach od wykonania czynności, o których wspominają skarżący, wydaje się niecelowe. Nierealne jest bowiem, że po tylu latach geodeta pamiętałby szczegóły wyglądu spornego budynku, czy materiały, z których został on wykonany. Jednocześnie sami skarżący nie wskazali na jakiekolwiek dowody chociażby uprawdopodabniające, że był to inny budynek niż ten, którego dotyczy legalizacja.
Za nieuzasadnioną należy uznać sugestię stron, jakoby organy nie dokonały oceny dowodu z uwierzytelnionego wyciągu z mapy zasadniczej. Organ odwoławczy jednoznacznie w uzasadnieniu swojej decyzji wskazał, że prawdziwość informacji zawartych w tym dokumencie nie budzi wątpliwości tego organu. Słusznie też uznał, że podważanie obecnie prawdziwości informacji zawartych na tej mapie – przedłożonej w formie urzędowo uwierzytelnionego wyciągu z mapy zasadniczej prowadzonej w Starostwie Powiatu K. wiązałoby się z zarzuceniem uwierzytelniającemu tę mapę (KERG [...]) upoważnionemu geodecie przestępstwa fałszerstwa dokumentów. Tego typu zarzutów strony zresztą wprost nie podniosły, jak również nie wskazały z jakich względów dokument ten budzi ich wątpliwości. Słusznie zatem organy, wobec braku dokumentacji geodezyjnej pozostającej w sprzeczności ze wspomnianym dokumentem, przyjęły, że położenie spornego budynku jak i granice nieruchomości wynikające z omawianego dokumentu są zgodne z rzeczywistością, zaś legalizowany budynek nie narusza granicy nieruchomości, należącej do skarżących. Dodać należy także, że organy nadzoru budowlanego nie są uprawnione do przeprowadzenia postępowań dotyczących ustalenia granic między działkami, ani też weryfikowania ustaleń poczynionych przez uprawnionych geodetów.
Zdaniem Sądu, cytowane powyżej przepisy, w tym art. 49g ust. 2 ustawy Prawo budowlane, należy interpretować ściśle z uwagi na motywy jakie legły u podstaw ich wprowadzenia, które zostały przytoczone już wcześniej. Podkreślenia wymaga, że przez co najmniej 20 lat właściciele sąsiedniej działki nie zakwestionowali budowy i funkcjonowania budynku przy granicy z ich działką (chociaż mieszkają tam – jak podał na rozprawie pełnomocnik – od lat 60-tych XX wieku). Tym samym przez wiele lat budynek ten istniał i był użytkowany, z czego można wnosić, że nie stwarzał problemów i wpisał się w architekturę otoczenia. W takiej sytuacji ustawodawca przyjął, że skoro obiekt funkcjonował przeszło 20 lat, to nie należy kwestionować jego usytuowania, ale trzeba jedynie ocenić prawo do dysponowania nieruchomością gruntową na cele budowlane oraz zweryfikować stan techniczny samego budynku. Wobec brzmienia wspomnianego art. 49g ust. 2 ustawy Prawo budowlane nie ma więc podstaw do badania zgodności usytuowania obiektu z przepisami rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (Dz.U. z 2022 r., poz. 1225). Skarżący nie podali przepisu tego rozporządzenia, który miałby zostać naruszony przez organy, jednak podniesiona przez nich argumentacja wskazuje, że chodzi o przepisy dotyczące odległości budynku od granicy z ich działką (§ 12 powołanego rozporządzenia). Przepisy te nie odnoszą się jednak do stanu technicznego budynku, ale dotyczą warunków jego usytuowania, które jak już wyjaśniono, nie mogą być kwestionowane w uproszczonym postępowaniu legalizacyjnym, skoro obiekt budowlany istniał co najmniej 20 lat i przez ten czas jego lokalizacja była akceptowana (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 kwietnia 2022 r., sygn. akt II SA/Ol 173/22).
Jak wskazał pełnomocnik skarżących na rozprawie w dniu 24 października 2024 r., nie toczy się żadne postępowanie dotyczące naruszenia granic nieruchomości skarżących.
Jedynie na marginesie zauważyć należy, że nawet w takiej sytuacji gdy dochodzi do naruszenia obiektem budowlanym granicy działki, o którym mowa w art. 151 Kodeksu cywilnego to i tak inwestor nie jest zobligowany do legitymowania się z tego powodu zgodą właściciela sąsiedniej działki. Zgodnie bowiem ze wspomnianym przepisem, jeżeli przy wznoszeniu budynku lub innego urządzenia przekroczono bez winy umyślnej granice sąsiedniego gruntu, właściciel tego gruntu nie może żądać przywrócenia stanu poprzedniego, chyba że bez nieuzasadnionej zwłoki sprzeciwił się przekroczeniu granicy albo że grozi mu niewspółmiernie wielka szkoda. Może on żądać albo stosownego wynagrodzenia w zamian za ustanowienie odpowiedniej służebności gruntowej, albo wykupienia zajętej części gruntu, jak również tej części, która na skutek budowy straciła dla niego znaczenie gospodarcze.
Jak przyjmuje się w orzecznictwie, w takich sytuacjach ewentualny konflikt pomiędzy właścicielami może być rozstrzygnięty jedynie na drodze powództwa cywilnego, nie zaś przez organy nadzoru budowlanego.
Z treści uzasadnień rozstrzygnięć organów obu instancji wynika jednoznacznie, że swoich ustaleń dokonały one zarówno w oparciu o mapy inwentaryzacji geodezyjnej jak i w oparciu o przeprowadzone w dniu 29 grudnia 2022 r. oględziny obiektu budowlanego. Z przyczyn oczywistych, inspektorzy nadzoru budowlanego określając podczas oględzin położenie budynku względem granic posiłkowali się dostępną mapą inwentaryzacji geodezyjnej (nie są bowiem upoważnieni do określania prawidłowości przebiegu granic działek), co nie oznacza w żadnym razie, że oględziny były wadliwe. Nie wiadomo też czemu miałoby służyć ponowne przeprowadzenie oględzin, skarżący nie podali jakie konkretnie dodatkowe czynności miałyby zostać w ich trakcie podjęte. Dodać przy tym należy, że oględziny nie mogłyby się odbyć z udziałem skarżących bowiem R. i I. S. nie wyrazili zgody na wejście skarżących na teren ich nieruchomości (pismo z dnia 31 stycznia 2023 r.).
Co istotne w sprawie niniejszej, skarżący skutecznie nie podważyli wnioskowań organu i nie przedstawili żadnych dowodów na okoliczności przeciwne niż zaprezentowane przez organ.
Podsumowując, wskazać należy, że organ dokonał prawidłowej oceny całego zebranego materiału dowodowego. Ocena ta znalazła odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu. W związku z powyższym, w niniejszej sprawie nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6, 7, art. 77 § 1, art. 80, jak również art. 107 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Z tych względów Sąd oddalił skargę zgodnie z art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.