II SA/Sz 515/23

II SA/Sz 515/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2023-08-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska /przewodniczący/
Katarzyna Sokołowska /sprawozdawca/
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 3 pkt 11, art. 17ust. 5 pkt 1 lit. a, art. 17 ust. 1bart. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a iart. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik, Sędzia WSA Katarzyna Sokołowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 3 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Burmistrza B. z dnia [...] września 2022 r. nr [...]
Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...], Burmistrz B., działając podstawie art. 104, art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735- j.t.), dalej jako ".k.p.a.", art. 3 pkt 11, art. 17, art. 24 ust. 2a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 – j.t. ), dalej jako "u.ś.r.", po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] września 2022 r., odmówił M. M. przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności J. C..
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że M. M. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] lipca 2016 r. o niepełnosprawności w stopniu znacznym, od dnia [...] marca 2012 r.
Organ wyjaśnił, że z dołączonych do wniosku dokumentów wynika także, że M. M. ma ustalone prawo do renty rodzinnej, którą pobiera od dnia [...] marca 2015 r. J. C. jest wdową, która wymaga stałej opieki w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji związanej z niepełnosprawnością. Z wywiadu środowiskowego wynika, że M. M. mieszka z matką oraz sprawuje stałą opiekę nad nią od 18 lat. Strona oświadczyła, że w związku z koniecznością sprawowania opieki była zmuszona zrezygnować z zatrudnienia, co zostało potwierdzone zaświadczeniem od pracodawcy Przedszkole Miejskie "[...]" z dnia [...] kwietnia 2013 r. J. C. ma jeszcze trzy córki, które nie są w stanie się nią zaopiekować oraz zapewnić środków pieniężnych potrzebnych do zapewnienia opieki przez inne osoby.
Organ I instancji stwierdził, że M. M. pobiera świadczenie rentowe, co zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, jest negatywną przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto, z orzeczenia o niepełnosprawności J. C. wynika, że niepełnosprawność powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia, a zgodnie z art. 17ust. 1b ww. ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia. Organ uznał, że z uwagi na powyższe przedmiotowe świadczenie nie przysługuje stronie.
Od decyzji M. M., reprezentowana przez adwokata, wniosła odwołanie, zarzucając zaskarżonej decyzji:
- naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez oparcie rozstrzygnięcia na literalnym brzmieniu tego przepisu, z pominięciem celów ustawy, a tym samym poprzez uznanie, iż nie jest uprawniona w żadnym zakresie do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, ponieważ ma przyznane prawo do renty, pomimo że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy nie wyłącza prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do renty,
- błędne zastosowanie art. 17 ust. 1b u.ś.r., bez uwzględnienia okoliczności, iż na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. o sygn. akt K 38/13 doszło do uznania niekonstytucyjności części wskazanej normy prawnej w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu dowołania, decyzją z dnia [...] marca 2023 r., nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 u.ś.r., utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy.
Uzasadniając rozstrzygnięcie, Kolegium wyjaśniło, że J. C. jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe. Niepełnosprawność datuje się od [...] marca 2012 r. Według orzeczenia ma naruszoną sprawność organizmu, która powoduje, że wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji, tj. zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację z uwagi na skutki spowodowane schorzeniem oznaczonym [...]). Podopieczna ([...] lat) jest w stanie po [...] (niedowład prawostronny), jest osobą leżącą, pampersowaną, niezdolną do samodzielnej egzystencji. Zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką M. M., która w roku [...] ([...] lat temu) zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością objęcia matki stałą opieką. Sprawując opiekę nad matką, od [...]. lat pobiera rentę rodzinną, przy której nie występuje zbieg z innymi świadczeniami emerytalno-rentowymi (zaświadczenie ZUS w K. z dnia [...] listopada 2022 r.). Według akt sprawy, bieżąca wysokość świadczenia rentowego do wypłaty wynosi [...] zł.
Zdaniem Kolegium, słusznie uznał organ I instancji, że okoliczność, iż strona ma ustalone prawo do renty rodzinnej, którą pobiera, oznacza, iż strona nie spełnia wszystkich przesłanek określonych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ww. ustawy, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje opiekunom osób niepełnosprawnych, jeśli mają oni ustalone prawo m.in. do renty rodzinnej.
Organ odwoławczy podkreślił, że decyzje w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego nie są decyzjami uznaniowymi i ustawodawca nie zostawił organom tak zwanego "luzu decyzyjnego", ani możliwości odwoływania się do zasad współżycia społecznego czy względów słuszności i celowości, na które powołuje się strona w odwołaniu. Decyzje te mają charakter związany, co oznacza, że organ jest zobligowany do przyznania świadczenia wyłącznie w przypadku spełnienia przez wnioskodawcę ustawowych przesłanek. Z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wynika, że dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, poza wypełnieniem przesłanek podmiotowych, muszą zaistnieć łącznie dwie przesłanki natury przedmiotowej. Pierwsza z nich polega, co do zasady, albo na niepodejmowaniu albo na rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną (art. 17 ust. 1). Druga zaś ma charakter negatywny, a mianowicie świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a lub b u.ś.r. Ponadto, przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie umożliwiają dokonywania miarkowania wysokości świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu zbiegu tego świadczenia i świadczenia emerytalnego lub rentowego, gdyż ustawa w ogóle nie przewiduje i nie reguluje zbiegu powyższych świadczeń. Przepis art. 17 ust. 3 u.ś.r. wskazuje konkretną wysokość świadczenia pielęgnacyjnego, co w ocenie Kolegium, w powiązaniu z jednoznacznym brzmieniem art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wyklucza możliwość przyznania tego świadczenia osobie mającej ustalone prawo do świadczenia emerytalnego lub rentowego zarówno w całości, jak i do wysokości otrzymywanego świadczenia. Przy czym osoba mająca ustalone prawo do świadczenia rentowego nie pozostaje bez pomocy państwa z tytułu rezygnacji z pracy w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Dochód wynikający ze świadczenia pracy został zastąpiony prawem do świadczenia rentowego, a zatem osobie takiej zrekompensowano częściowo stratę finansową z uwagi na rezygnację z aktywności zawodowej. Natomiast celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, aby opiekować się osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca.
Ponadto, według Kolegium, charakter świadczenia rentowego pobieranego przez wnioskodawcę uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, albowiem niemożliwe jest wykazanie spełnienia przesłanki polegającej na niepodejmowaniu pracy lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą najbliższą. W realiach więc niniejszej sprawy nie występuje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia w celu opieki nad członkiem rodziny wymagającym opieki, w sytuacji, gdy obecnie wnioskodawczyni utrzymuje się z renty rodzinnej. Brak jest takiego związku przyczynowego w przypadku osób, które zostały uznane za niezdolne do pracy i z tego tytułu otrzymują rentę rodzinną (por. wyrok NSA z 23 czerwca 2020 r., I OSK 237/20).
Kolegium powołało się na stanowisko WSA w Szczecinie w wyroku z dnia 4 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Sz 844/21, w którym Sąd, zdaniem organu, potwierdził powyższe argumenty, orzekając, iż przyczyną uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego jest "ustalone prawo do emerytury"- niezależnie czy prawo to jest aktualnie konsumowane, czy też jego realizacja w pewnym okresie została wstrzymana (zawieszona). Ponadto, Sąd w przytoczonym wyroku podzielił stanowisko, że żaden z przepisów ustawy nie przewiduje możliwości wyboru pomiędzy świadczeniem pielęgnacyjnym a emeryturą, gdyż tylko w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych, ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (art. 27 ust. 5 ustawy).
Organ odwoławczy odwołał się również do wyroków NSA o sygn. akt I OSK 134/18 oraz I OSK 1334/20, które, jego zdaniem, potwierdzają, iż z zatrudnienia zrezygnować mogą (odpowiednio go nie podejmować) tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym) dla których praca, a nie emerytura, jest głównym źródłem utrzymania. Organ podkreślił, iż art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a. ustawy został poddany też ocenie Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 r., sygn. akt SK 2/17, w którym Trybunał orzekł, że przepis ten w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Według Kolegium, wyrok ten odnosi się wyłącznie do osób pobierających rentę z tytułu częściowej niezdolności do pracy, w pozostałym zakresie przepis nie został uznany za niezgodny z Konstytucją, w związku z czym jest obowiązującym prawem, które podlega zastosowaniu w sprawach indywidualnych i konkretnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych.
W ocenie Kolegium, okolicznością, która zdecydowała o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia jest fakt, że skarżąca zaprzestała aktywności zawodowej ze względu na ustalone prawo do renty, co wyczerpuje przesłankę negatywną, o której mowa w art. 17 ust.1 pkt 4 oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy. Na powyższe rozstrzygnięcie nie ma wpływu nieprawidłowa interpretacja przez organ I instancji przepisu art. 17 ust. 1b ustawy. Wyrokiem z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Oznacza to, że od dnia wejścia w życie omawianego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego należy uwzględnić niekonstytucyjność przedmiotowego przepisu i rozpoznać wniosek z pominięciem kryterium wieku, w jakim powstała niepełnosprawność osoby dorosłej.
M. M., reprezentowana przez adwokata, wniosła skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnie i w konsekwencji odmowę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na pobieranie renty rodzinnej tj. poprzez przyjęcie, że na gruncie powołanego przepisu pobieranie renty rodzinnej stanowi przesłankę do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy przesłanką negatywną dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w tym przepisie jest pobieranie renty rodzinnej przyznanej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno - rentowym, a nie samej renty rodzinnej, która jest innym świadczeniem od renty rodzinnej pobieranej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno - rentowym.
Zdaniem skarżącej, nie sposób zgodzić się ze stanowiskiem Kolegium, iż w sprawie występuje negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, tj. pobieranie renty rodzinnej. Kwestia ta była już w przeszłości analizowana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, który pierwotnie opowiedział się za wykładnią językową przepisu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, wykluczającą zarówno możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobie mającej prawo do emerytury, jak i możliwość wyboru korzystniejszego w danym momencie świadczenia. Stanowisko to w ostatnim czasie uległo jednak modyfikacji, czego wyrazem jest argumentacja przedstawiona w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt I OSK 2392/19, I OSK 1546/19, I OSK 2375/19, I OSK 254/20, I OSK 757/19 i I OSK 764/20, I OSK/20).
W obszernym uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła treść uzasadnień wymienionych wyroków, wskazując na konieczność stosowania w tego rodzaju sprawach wykładni systemowej, funkcjonalnej i celowościowej omawianego przepisu, z odniesieniem się do wartości konstytucyjnych, których zastosowanie prowadzi do wniosku, iż pobieranie renty rodzinnej nie stanowi negatywnej przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Ponadto, w ocenie skarżącej, Kolegium dokonało błędnej wykładni normy art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, przyjmując, że pobieranie renty rodzinnej jest przesłanką negatywną dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, podczas gdy z przepisu wynika, że taką przesłanką jest pobieranie renty rodzinnej w zbiegu z innym świadczeniem emerytalno - rentowym. Kolegium prawidłowo ustaliło, że pobiera świadczenie wskazane w art. 65 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm.) (dalej: f.u.s.), jednak w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r. jest wskazana renta rodzinna uregulowana w art. 95 i n. f.u.s., co w niniejszej sprawie nie ma miejsca, bowiem nie pobiera innego świadczenia, przewidzianego w ustawie f.u.s., w szczególności emerytury lub renty z innego tytułu.
W odpowiedzi na skargę Kolegium podtrzymało swoje stanowisko w sprawie i wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
Na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 – j.t.), dalej jako "p.p.s.a.", sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.
Skarga okazała się zasadna, bowiem zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji naruszają prawo w stopniu nakazującym ich usunięcie z obiegu prawnego.
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego, którą organ ten utrzymał w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Na gruncie badanej sprawy nie ulega wątpliwości, że matka skarżącej jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, wymaga intensywnej opieki, która uniemożliwia skarżącej podjęcie zatrudnienia. Wynika to zarówno z załączonego do akt sprawy orzeczenia o niepełnosprawności, jak i wywiadu środowiskowego.
Wbrew wywodom organu, nie jest również wątpliwe że skarżąca zrezygnowała z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad matką, co wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego, w tym wywiadu środowiskowego, gdzie wyraźnie wskazano, że rezygnacja z zatrudnienia w celu opieki nad matką miała miejsce przed przyznaniem renty rodzinnej. Oznacza to, że spełnione zostały warunki, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., który to przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Skarżąca należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnej matki.
Kwestią sporną pozostaje, czy w związku z okolicznością, iż skarżąca posiada prawo do renty rodzinnej nie zachodzi negatywna przesłanka do przyznania świadczenia, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) przywołanej ustawy. Zgodnie z treścią tego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego, rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 r. o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym, lub świadczenia pieniężnego przyznanego na zasadach określonych w ustawie z dnia 8 lutego 2023 r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym członkom rodziny funkcjonariuszy lub żołnierzy zawodowych, których śmierć nastąpiła w związku ze służbą albo podjęciem poza służbą czynności ratowania życia lub zdrowia ludzkiego albo mienia.
W ocenie organów obu instancji okoliczność, iż skarżąca ma przyznane prawo i pobiera rentę rodzinną stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie jest bowiem możliwe jednoczesne pobieranie obu tych świadczeń.
Uwadze organów umknęła jednak istotna okoliczność, a mianowicie, iż pobieranie renty rodzinnej nie w każdym wypadku wyklucza możliwość ubiegania się o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Przepis wskazuje bowiem na jedną sytuację, w której pobieranie renty rodzinnej stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i jest to sytuacja, w której renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka została przyznana w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno – rentowego, a więc wówczas, gdy osoba uprawniona posiada własne prawo do świadczenia emerytalno – rentowego, ale wybiera świadczenie rodzinne na przykład ze względu na to, iż ma korzystniejszą wysokość niż jej własne świadczenie. Wynika to wprost z przepisu.
Rolą organów prowadzących postępowanie jest zatem ustalenie, czy zachodził zbieg, o którym mowa wyżej i czy renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka została przyznana w związku z wyborem tego świadczenia.
W badanej sprawie organ I instancji w ogóle nie poczynił takich ustaleń, natomiast organ odwoławczy co prawda dysponował zaświadczeniem z ZUS, z którego wynika, że skarżąca pobiera rentę rodzinną , przy której nie występuje zbieg z innym świadczeniem emerytalno – rentowym, jednak okoliczność tę zignorował koncentrując się na wykazaniu, że względy słuszności i sprawiedliwości przemawiają za odmową przyznania świadczenia.
W ocenie Sądu było to działanie nieprawidłowe. Przepis bowiem jasno określa w jakich wypadkach pobieranie renty rodzinnej wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego i z realiów badanej sprawy wynika, że sytuacja, o której mowa w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) nie zachodzi. Skarżąca nie jest zatem objęta dyspozycją art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a), co oznacza, że w tym wypadku nie ma podstaw do odmowy przyznania świadczenia. Nie ma również podstaw do dokonywania innej, aniżeli literalna wykładni przepisu, a zatem rozważania organu odwoławczego odwołujące się do zasad sprawiedliwości społecznej, czy też zasad słuszności nie mogły mieć w niniejszej sprawie zastosowania.
Należy bowiem założyć, że racjonalny ustawodawca, miał świadomość tego, że renta rodzinna z tytułu śmierci małżonka może zostać przyznana zarówno osobie, która posiada własne prawa emerytalo-rentowe i dokonuje wyboru pomiędzy świadczeniem własnym i rentą rodzinną (zazwyczaj wówczas, gdy to drugie świadczenie ma korzystniejszą wysokość), bądź w sytuacji, gdy małżonek zmarłego własnych uprawnień emerytalno – rentowych nie posiada i w jego przypadku renta rodzinna ma charakter kompensacyjny – rekompensuje utratę jedynego żywiciela rodziny. Skoro tak, to należy również założyć, że ustawodawca świadomie wykluczył z grona osób uprawnionych do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego osoby, które pobierają rentę rodzinną z tytułu śmierci małżonka na skutek dokonania wyboru tego świadczenia. Świadomie również pozostawił w gronie uprawnionych do jego otrzymania osoby pobierające taką rentę, ale w przypadku których nie następuje zbieg z innym świadczeniem emerytalno – rentowym.
Nie ma zatem racji organ II instancji uznając, że w przedstawionych okolicznościach istniały podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Należy się zgodzić z organem, iż decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, co oznacza, że w przypadku, gdy spełnione są przesłanki, o których mowa w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych – art. 17 i nast., organ nie może odmówić jego przyznania. Zasada ma zastosowanie również w wypadku, gdy ustawodawca określając krąg podmiotów, którym świadczenie nie może zostać przyznane, enumeratywnie je wymienił, nie ujmując wśród tych podmiotów określonej kategorii, w tym wypadku osób pobierających rentę rodzinną bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym. Organ nie może we własnym zakresie katalogu tego uzupełniać poprzez dokonanie niekorzystnej dla skarżącej wykładni przepisu.
Przywołane przez Kolegium orzecznictwo sądów administracyjnych nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie bowiem dotyczy odmiennych stanów faktycznych. Na marginesie należy nadmienić, że w obiegu prawnym pojawiło się orzecznictwo dotyczące uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku pobierania renty rodzinnej bez zbiegu z innym świadczeniem emerytalno – rentowym, które Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela (por. wyroki WSA w: Bydgoszczy z 2 kwietnia 2018 r. sygn. akt II SA/Bd 15/19, z 13 kwietnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 429/21, z 31 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Bd 1078/22 Rzeszowie z 10 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1283/21, z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Rz 1307/21, z 8 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Rz 820/22, Lublinie z 10 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 599/22, z 1 lutego 2022 r. sygn. akt II SA/Lu 20/22, z 16 grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Lu 791/21, Gliwicach z 4 listopada 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 1172/22, Poznaniu z 30 czerwca 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 160/22, Krakowie z 22 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 107/22 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl) jak i Naczelnego Sądu Administracyjnego (vide: wyroki z: 30 września 2022 r. sygn. akt I OSK 2318/21, 24 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 207/22, 24 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 835/22 – dostępne jak wyżej).
Podstawy odmowy przyznania świadczenia nie stanowił również przywołany przez organ I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. Jak trafnie zauważył organ odwoławczy Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014 r. poz. 1443), stwierdził niezgodność z Konstytucją RP art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Przepis ten, zgodnie z utrwalonym już orzecznictwem sądów administracyjnych nie może zatem przesądzać o istnieniu przesłanek do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Niewątpliwie na gruncie badanej sprawy, na skutek błędnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) i wadliwego zastosowania art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 135 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej.
Organ, ponownie rozpoznając sprawę uwzględni rozważania Sądu i wyda decyzję uwzględniającą dokonaną przez Sąd wykładnię przepisów prawa.