II SA/SZ 510/25

II SA/Sz 510/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-10-23
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska
Krzysztof Szydłowski /sprawozdawca/
Renata Bukowiecka-Kleczaj /przewodniczący/
Symbol z opisem
6030 Dopuszczenie pojazdu do ruchu
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 2096
art. 156 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2018 poz 1990
art. 71 ust. 1 i 7, art. 72 ust. 1 i 2 i 2a i 3
Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym - tekst jedn.
Dz.U.UE.L 2013 nr 60 poz 1 art. 3 pkt 8, 11, 38-40
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 167/2013 z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów  rolniczych i leśnych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Bukowiecka-Kleczaj Sędziowie Sędzia WSA Krzysztof Szydłowski (spr.), Sędzia WSA Joanna Wojciechowska po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 23 października 2025 r. sprawy ze skargi Prokuratora Rejonowego w Wałczu na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 5 czerwca 2025 r. nr SKO.4120.2311.2024 w przedmiocie stwierdzenia braku przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji pojazdu oddala skargę.
Uzasadnienie
Starosta [...] wydał w dniu 25 lutego 2019 decyzję nr [...] na podstawie art. 73 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2018 r. poz. 1990, dalej "p.r.d.") oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2096 ze zm., dalej "k.p.a."), po rozpoznaniu wniosku K. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka Komandytowa z siedzibą w W. (dalej "spółka", "uczestnik postępowania"), w której zarejestrował pojazd marki B. , o numerze nadwozia [...], wydając dowód rejestracyjny oraz tablice rejestracyjne [...] zalegalizowane znakiem legalizacyjnym nr [...]
Pismem z 18 listopada 2024 r., Asesor Prokuratury Rejonowej w W. (dalej "Prokurator"), złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego sprzeciw od ww. ostatecznej decyzji organu I instancji, w którym wniósł o stwierdzenie jej nieważności. Prokurator zarzucił organowi I instancji, że wydał ww. decyzję
z rażącym naruszeniem art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d., polegającym na wydaniu decyzji bez zgromadzenia wszystkich niezbędnych dokumentów, w tym braku świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu. W ocenie Prokuratora,
w stosunku do przedmiotowego ciągnika rolniczego dokument taki był wymagany, gdyż pojazd ten był rejestrowany po raz pierwszy na terenie państwa członkowskiego UE, a został sprowadzony z terenu państwa niebędącego członkiem Unii. Prokurator powołał się na regulacje prawne dotyczące warunków wprowadzenia pojazdu do obrotu, w tym wymogi podlegania procedurze homologacji zawarte w przepisach p.r.d. oraz rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 167/2013 z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych (Dz. U. UE. L.2013.60.1 z dnia 2 marca 2013 r.- dalej "rozporządzenie nr 167/2013").
Pismem z 4 kwietnia 2025 r. spółka przedstawiła swoje stanowisko o braku podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji. Wskazała, że
ww. pojazd był po raz pierwszy zarejestrowany na [...], co skutkowało jej zdaniem, o braku podstaw do załączenia dokumentów homologacji. W ocenie spółki, ważniejsze są badania techniczne pojazdu dopuszczające ciągnik do ruchu.
Według spółki, dokonanie stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji
w oparciu o którą pojazd od kilku lat jest dopuszczony do ruchu, spowoduje szereg komplikacji po stronie spółki i podmiotów, które nabyły od niej ten pojazd i ewentualnie dalej nim rozporządziły.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu 5 czerwca
2025 r. decyzję nr [...], w której stwierdziło brak przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji.
Zdaniem Kolegium w przedmiotowej sprawie nie doszło do rażącego naruszenia przez organ pierwszej instancji art. 72 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 72 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym, gdyż naruszenie to nie było oczywiste, biorąc pod uwagę dwie możliwe i dopuszczalne wykładnie tych przepisów — pierwszą związaną z kwalifikacją pojazdu jako nowego, oraz drugą, zakładającą szerokie rozumienie art. 72 ust. 2 pkt 1 ustawy Prawo o ruchu drogowym.
Zdaniem Kolegium przeciwko uznaniu decyzji o rejestracji za rażąco naruszającą prawo przemawia też ocena wagi naruszenia dokonana w kontekście zasady stabilności i trwałości decyzji ostatecznej. Zdaniem Kolegium stabilność decyzji o rejestracji wydanej przez uprawniony do tego organ administracji publicznej ma większą wagę aniżeli stwierdzone naruszenie prawa, a jest to powiązane ze skutkami jakie wywołała decyzja. Rozstrzygając w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, skutków jakie wywołuje weryfikowana decyzja — społecznych, ekonomicznych i gospodarczych nie można bowiem utożsamiać i oceniać wyłącznie jednostronnie przez pryzmat interesów uczestników rynku, którzy respektowali obowiązujące wymogi techniczne w zakresie homologacji i mają interes faktyczny w unieważnieniu rejestracji ciągników B. celem wyeliminowania tych pojazdów z użytkowania. Skutki te powinny być też oceniane z uwzględnieniem tych uczestników rynku, którzy działając w zaufaniu do organów państwa uzyskali dopuszczenie ciągnika do ruchu na podstawie obowiązujących przepisów krajowych oraz przede wszystkim odbiorców końcowych przedmiotu rejestracji - rolników, jako grupę społeczną narażoną na negatywne konsekwencje związane ze stwierdzeniem nieważności pierwszej decyzji o rejestracji pojazdu na terytorium RP. Nie sposób bowiem pominąć, że stwierdzenie nieważności pierwszej decyzji o rejestracji ciągnika na terytorium RP spowoduje, że wadą nieważności, jako decyzje przedmiotowo zależne obarczone będą kolejne decyzje o "przerejestrowaniu" pojazdu na następnego właściciela, a stwierdzenie ich nieważności spowoduje znaczne ograniczenie w użytkowaniu pojazdu w działalności rolniczej bądź wyeliminowanie pojazdu z takiego użytkowania. Stwierdzenie nieważności decyzji kolejnej (czy kolejnych) doprowadzi bowiem do braku możliwości pełnego korzystania z pojazdu zgodnie z jego przeznaczeniem przez nabywcę - rolnika, z uwagi na pozbawienie pojazdu dopuszczenia do ruchu, a więc możliwości legalnego poruszania się po drogach publicznych. W konsekwencji narazi to kolejnego właściciela pojazdu na konieczność zakupu innego ciągnika lub czasochłonnego i absorbującego dochodzenia od zbywcy roszczeń na drodze cywilnej, a tym samym na dodatkowe koszty finansowe, zarówno po jego stronie, jak i po stronie zbywcy pojazdu - strony niniejszego postępowania, która nabyła pojazd w celu odsprzedaży i uzyskała jego pierwszą rejestrację, działając w zaufaniu do organów państwa. Także skutki stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji: społeczne, ekonomiczne i gospodarcze są nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności, stabilności decyzji ostatecznych, zaufania obywateli do organów państwa oraz pewności obrotu handlowego. W związku z tym należy uznać, że stwierdzone w tym przypadku naruszenie prawa ma znacznie mniejszą wagę, niż stabilność ostatecznych decyzji administracyjnych o rejestracji pojazdu, a trwanie tych decyzji w obrocie nie tylko jest możliwe do zaakceptowania, ale istnieje taka konieczność. Pozostawienie tych decyzji w obiegu prawnym uzasadnione jest konsekwencjami, jakie wywołały - społecznymi, ekonomicznymi i gospodarczymi, które nastąpiły w wyniku dopuszczenia pojazdu do ruchu poprzez wydanie decyzji o rejestracji, co z kolei nastąpiło w wyniki działania organu państwa opartego na ustawodawstwie krajowym, z pominięciem obowiązującego prawodawstwa unijnego.
Podkreślono, że przedmiotowy ciągnik został poddany z wynikiem pozytywnym badaniu technicznemu, co oznacza, że pojazd spełniał określone warunki techniczne oraz stan pojazdu pozwalał na jego dalsze bezpieczne użytkowanie w ruchu drogowym, a w konsekwencji, że jego dopuszczenie do ruchu nie spowodowało zagrożenia bezpieczeństwa osoby korzystającej z pojazdu oraz ogółu społeczeństwa Nadto, weryfikowana decyzja o rejestracji dotyczy ciągnika rolniczego, który jest przeznaczonymi do wykonywania prac rolniczych lub leśnych, a więc jego udział w ruchu jest związany z tym przeznaczeniem i ograniczony do możliwości poruszania się w określony sposób po niektórych rodzajach i kategoriach dróg. Z tych również względów dopuszczenie takiego pojazdu do ruchu z naruszeniem przepisów nie przemawia za stwierdzeniem nieważności decyzji o rejestracji, tym bardziej, że ocena skutków rejestracji nie powinna być wiązana wprost z niespełnieniem przez pojazd określonych norm z zakresu nadzoru rynku, które weryfikowane są w procesie zakończonym wydaniem odpowiedniego dokumentu przewidzianego w art. 72 ust. 1 pkt 3 ustawy Prawo o ruchu drogowym oraz podlegają nadzorowi odpowiedniego organu nadzoru rynku, którym niesprzecznie nie jest Kolegium. Brak jest zatem wystarczających podstaw faktycznych i prawnych do stwierdzenia w przedmiotowym postępowaniu, że ciągnik rolniczy w wyniku braku świadectwa homologacji stwarza zagrożenie dla zdrowia lub bezpieczeństwa osób (na tą okoliczność nie powoływał się również Skarżący).
Dokonując oceny czy wydanie decyzji o rejestracji pojazdu, bez wymaganego dokumentu, przez organ praworządnego państwa, w następstwie czego pojazd stał się przedmiotem obrotu handlowego i użytkowania zgodnie z przeznaczeniem, jest obarczone kwalifikowaną wadą rażącego naruszenia prawa nie sposób pominąć, że podmiot występujący z wnioskiem o rejestrację jako przedsiębiorca zajmujący się sprzedażą, serwisem i naprawą ciągników rolniczych, złożył wniosek o rejestrację pojazdu po uprzednim legalnym wprowadzeniu pojazdu przez inny podmiot na obszar Unii Europejskiej. Składając wniosek o rejestrację i uzyskując pozytywną decyzję strona działała w zaufaniu do organów praworządnego państwa, które zobowiązane są do przestrzegania prawa, które w założeniu winno być spójne, jednoznaczne i zgodne z prawodawstwem unijnym, podczas gdy jest wciąż zmieniane dostosowywane do prawodawstwa unijnego (np. zmiany ustawy Prawo o ruchu drogowym dokonane od 1 lipca 2023 r. ustawą z dnia 14 kwietnia 2023 r. o systemach homologacji pojazdów oraz ich wyposażenia).
Wszystkie te okoliczności przemawiają, zdaniem Kolegium, za uznaniem, że zaskarżona decyzja o rejestracji powinna pozostać w obrocie prawnym, gdyż nie jest obarczona kwalifikowaną wadą rażącego naruszenia prawa. Stwierdzenie nieważności decyzji w takich okolicznościach podważyłoby zaufanie obywateli do organów państwa, a dolegliwości, które by wywołało dla strony postępowania i stron decyzji zależnych od weryfikowanej, nie można w żaden sposób w praworządnym państwie usprawiedliwić. Przyjąć zatem wypada, że stabilność weryfikowanej decyzji ostatecznej ma w tym przypadku większą wagę niż stwierdzone naruszenie prawa.
Wskazano też, że rejestracja ciągnika rolniczego marki Belarus zaskarżoną decyzją nie była zdarzeniem jednostkowym, gdyż podobnej rejestracji dokonywały też inne wydziały komunikacji na terenie kraju, a związane to było z definicją pojazdu nowego w prawie polskim, która na taką rejestrację pozwalała. Potwierdzone to zostało jednoznacznie przez przedstawicieli Ministerstwa Infrastruktury na posiedzeniu Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi w dniu 5 marca 2025 r., które dostrzegło problem i jego źródło w postaci niejasności i niejednoznaczności zapisów ustawy dotyczących rejestracji pojazdów. Przedstawiciele Ministerstwa poinformowali podczas posiedzenia komisji, że prowadzone są prace nad projektem ustawy zmierzającym do ustanowienia przepisów jasnych i klarownych w tym zakresie, a także prowadzone są w tym celu rozmowy z Ministerstwem Sprawiedliwości. W opinii Ministerstwa Infrastruktury nie doszło do rażącego łamania prawa, gdyż dotychczasowe przepisy nie są jednolite i jednoznaczne, dlatego mogło dojść do rejestracji pojazdów niezgodnych z unijnym rozporządzeniem. Wspomniano również o fakcie rejestracji podobnych ciągników w innych krajach UE. W ocenie wszystkich uczestników posiedzenia komisji sejmowej, ciągniki marki B. zarejestrowane w Polsce powinny zachować rejestrację z uwagi na konieczność uwzględnienia sytuacji rolników, jako nabywców użytkujących te ciągniki. Jednocześnie przedstawiciele społeczeństwa i organów państwa uczestniczący w procesie ustawodawczym opowiedzieli się za niezbędnością podjęcia działań zmierzających do utrzymania decyzji o rejestracji ciągników w obrocie prawnym co oznacza, że w odczuciu społecznym decyzje o rejestracji przedmiotowych pojazdów nie wywołują skutków niemożliwych do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności. Stanowi to dodatkowe potwierdzenie stanowiska Kolegium, iż brak jest podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja rażąco narusza prawo i jest przez to obarczona wadą nieważności.
Prokurator złożył skargę na ww. decyzję i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
Zarzucił organowi odwoławczemu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. w zw. z art. 158 § 1 k.p.a., poprzez uznanie, że decyzja organu I instancji nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa i przez to stwierdzenie braku podstaw do stwierdzenia nieważności ww. decyzji dotkniętej wadą kwalifikowaną przewidzianą w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., polegającą na wydaniu decyzji przez organ
I instancji bez zgromadzenia wszystkich wymaganych prawem dokumentów stanowiących podstawę rejestracji pojazdu. Zdaniem prokuratora funkcjonowanie decyzji w obrocie prawnym jest nie do pogodzenia z zasadą praworządności i zaufania obywatela do działań organu.
Zarzuty zostały uszczegółowione w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy i uczestnik postępowania wnieśli o jej oddalenie, ustosunkowując się do zarzutów skargi.
Przewodniczący Wydziału skierował sprawę do rozpoznania na posiedzeniu uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnym (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a.").
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazał, co następuje:
Spór w sprawie dotyczy prawidłowości odmowy stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji.
Zgodnie z art. 156 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która:
1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;
2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;
3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;
4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;
5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;
7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.).
Instytucja stwierdzenia nieważności decyzji stanowi wyjątek od zasady trwałości decyzji administracyjnych i z tego względu przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji muszą być interpretowane w sposób ścisły.
Prokurator wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organu I instancji na podstawie art.156 § 1 pkt 2 k.p.a. z uwagi na naruszenie art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d.
Organ odwoławczy, choć stwierdził, że organ I instancji naruszył art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. to uznał, iż zaistniałe naruszenie nie ma charakteru rażącego i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji organu I instancji.
Stosownie do art. 71 ust. 1 p.r.d., dokumentem stwierdzającym dopuszczenie do ruchu pojazdu samochodowego, ciągnika rolniczego, pojazdu wolnobieżnego wchodzącego w skład kolejki turystycznej, motoroweru lub przyczepy jest dowód rejestracyjny albo pozwolenie czasowe. Przepis ten nie dotyczy pojazdów, o których mowa w ust. 3.
Właściciel pojazdu sprowadzonego z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej jest obowiązany zarejestrować pojazd na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w terminie 30 dni od dnia jego sprowadzenia (art. 71 ust. 7 p.r.d.).
Zgodnie z art. 72 ust. 1 p.r.d. (obowiązującym na dzień 7 września 2018 r.), rejestracji dokonuje się na podstawie:
1) dowodu własności pojazdu lub dokumentu potwierdzającego powierzenie pojazdu, o którym mowa w art. 73 ust. 5;
2) karty pojazdu, jeżeli była wydana;
3) świadectwa zgodności WE albo świadectwa zgodności wraz z oświadczeniem zawierającym dane i informacje o pojeździe niezbędne do rejestracji i ewidencji pojazdu, dopuszczenia jednostkowego pojazdu, decyzji o uznaniu dopuszczenia jednostkowego pojazdu albo świadectwa dopuszczenia indywidualnego WE pojazdu - jeżeli są wymagane;
4) zaświadczenia o pozytywnym wyniku badania technicznego pojazdu, jeżeli jest wymagane albo dowodu rejestracyjnego pojazdu lub innego dokumentu wydanego przez właściwy organ państwa członkowskiego, potwierdzającego wykonanie oraz termin ważności badania technicznego;
5) dowodu rejestracyjnego, jeżeli pojazd był zarejestrowany;
6) dowodu odprawy celnej przywozowej, jeżeli pojazd został sprowadzony z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy;
6a) dokumentu potwierdzającego zapłatę akcyzy na terytorium kraju albo dokumentu potwierdzającego brak obowiązku zapłaty akcyzy na terytorium kraju albo zaświadczenia stwierdzającego zwolnienie od akcyzy, w rozumieniu przepisów o podatku akcyzowym, jeżeli samochód osobowy lub pojazd rodzaju "samochodowy inny", podrodzaj "czterokołowiec" (kategoria homologacyjna L7e) lub podrodzaj "czterokołowiec lekki" (kategoria homologacyjna L6e) został sprowadzony z terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej i jest rejestrowany po raz pierwszy;
7) – 9) - uchylone.
Na podstawie art. 72 ust. 2 p.r.d., wymagania ust. 1 nie dotyczą:
1) pojazdu, który był już zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej - w zakresie ust. 1 pkt 3;
2) pojazdu zakupionego po przepadku na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego - w zakresie ust. 1 pkt 2 i 5;
3) pojazdu zakupionego od Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Krajowej Administracji Skarbowej lub Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej - w zakresie ust. 1 pkt 5;
4) (uchylony);
5) pojazdu wycofanego czasowo z ruchu - w zakresie ust. 1 pkt 5; w tym przypadku zamiast dowodu rejestracyjnego wymaga się przedstawienia decyzji o czasowym wycofaniu pojazdu z ruchu;
6) (uchylony);
7) pojazdu wyrejestrowanego, o którym mowa w art. 79 ust. 4 pkt 3 - w przypadku powtórnej rejestracji - w zakresie ust. 1 pkt 5;
8) pojazdu, o którym mowa w art. 81 ust. 4 pkt 3 lit.a - w zakresie ust. 1 pkt 4.
W myśl art. 72 ust. 2a p.r.d., w przypadku pojazdu sprowadzanego z terytorium państwa niebędącego państwem członkowskim zamiast dowodu rejestracyjnego, o którym mowa w ust. 1 pkt 5, dopuszcza się przedstawienie innego dokumentu stwierdzającego rejestrację pojazdu, wydanego przez organ właściwy do rejestracji pojazdów w tym państwie. Sposób postępowania w przypadku utraty dowodu rejestracyjnego pojazdu zarejestrowanego za granicą określa art. 72 ust. 5 p.r.d.
Wskazać należy, że art. 72 p.r.d. określa niezbędne dokumenty, stanowiące podstawę rejestracji pojazdu oraz wyłączenia i szczegółowe uregulowania w stosunku do podstaw rejestracji. Charakter prawny dokumentów wymienionych w ust. 1, które muszą być przedstawione kumulatywnie a nie alternatywnie jest mieszany. Katalog tych dokumentów rejestracyjnych jest zamknięty.
Przedłożenie dokumentu homologacji pojazdu na podstawie art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. jest obowiązkowe w sytuacji, gdy pojazd nie był wcześniej zarejestrowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej zgodnie z art. 72 ust. 2 pkt 1 p.r.d., o ile jest to wymagane.
Podkreślić należy, że homologacja to formalne poświadczenie, że pojazd spełnia wszelkie wymagania określone przez odpowiednie przepisy prawne, zarówno krajowe, jak i unijne. Proces ten jest kluczowy, aby zapewnić, że każdy pojazd poruszający się po drogach jest bezpieczny dla użytkowników, a także dla innych uczestników ruchu drogowego. Homologacja obejmuje różne aspekty pojazdu, takie jak np. emisje spalin, poziom hałasu, oświetlenie, układ hamulcowy czy obowiązkowe wyposażenie.
Za uzyskanie homologacji odpowiada co do zasady producent pojazdu lub jego przedstawiciel, a w przypadku importu – importer.
Kwestii homologacji został poświęcony rozdział 1a p.r.d., dopuszczeniu jednostkowym – rozdział 1b p.r.d., zaś dopuszczeniu indywidualnemu WE pojazdu- rozdział 1c p.r.d. Organem uprawnionym w zakresie ww. postępowań jest dyrektor Transportowego Dozoru Technicznego.
Regulacja prawna dotycząca homologacji pojazdów rolniczych jest w sposób precyzyjny określona na poziomie unijnym w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 167/2013 z dnia 5 lutego 2013 r. w sprawie homologacji i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych. Jest to akt prawny stosowany w sposób bezpośredni we wszystkich państwach członkowskich Unii Europejskiej.
Ww. rozporządzenie wprowadza zharmonizowane przepisy dotyczące wymogów administracyjnych i technicznych w zakresie homologacji typu i nadzoru rynku pojazdów rolniczych i leśnych, które miały m.in. zapewnić zgodność pojazdów z wymogami homologacji typu UE w zakresie bezpieczeństwa i ochrony środowiska. Zgodnie z art. 3 pkt 8 rozporządzenia nr 167/2013 "ciągnik" to każdy silnikowy, kołowy lub gąsienicowy pojazd rolniczy lub leśny mający co najmniej dwie osie i maksymalną prędkość konstrukcyjną nie mniejszą niż 6 km/h, którego główna funkcja polega na mocy pociągowej i który został specjalnie skonstruowany do ciągnięcia, pchania, przewożenia i napędzania niektórych wymiennych urządzeń przeznaczonych do wykonywania prac rolniczych lub leśnych oraz do ciągnięcia rolniczych lub leśnych przyczep lub urządzeń, może on być dostosowywany do przewożenia ładunków podczas wykonywania prac rolniczych lub leśnych lub może być wyposażony w jedno lub więcej siedzeń dla pasażerów. Każdy ciągnik z ww. przepisu jest pojazdem (art. 3 pkt 11). Według art. 3 pkt 37 rozporządzenia nr 167/2013 "nowy pojazd" to pojazd, który nigdy wcześniej nie był rejestrowany ani dopuszczony. "Rejestracja" oznacza administracyjne zezwolenie na dopuszczenie pojazdu, w tym do ruchu drogowego, obejmujące identyfikację pojazdu i nadanie mu numeru seryjnego znanego jako numer rejestracyjny, na stałe, czasowo lub na krótki okres (art. 3 pkt 38), zaś "dopuszczenie" to pierwsze wykorzystanie w Unii Europejskiej pojazdu, układu, komponentu, oddzielnego zespołu technicznego, części lub wyposażenia zgodnie z ich przeznaczeniem (art. 3 pkt 40). "Wprowadzenie do obrotu" oznacza udostępnienie pojazdu po raz pierwszy w Unii Europejskiej (art. 3 pkt 39).
W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie należało dokonać wykładni art. 72 ust. 1 pkt 3 w związku z ust. 2 pkt 1 p.r.d. i omówionych powyżej przepisów rozporządzenia unijnego. Rezultat tej wykładni przy zastosowaniu reguł językowych i systemowych jest jednoznaczny i w istocie niesporny - dokument, o którym mowa w art. 72 ust. 1 pkt 3 p.r.d. był wymagany, dla uzyskania decyzji o rejestracji ciągnika rolniczego sprowadzonego z [...]. Z przywołanych wyżej przepisów wynika jednoznacznie, że pojazd, który nie był wcześniej zarejestrowany, ani dopuszczony na terenie Unii Europejskiej wymagał przedłożenia dokumentu homologacji przy jego rejestracji na terenie Polski, a jego rejestracja bez wymaganego dokumentu winna być zakwalifikowana jako oczywiste naruszenie prawa. Powyższy pogląd zaaprobował NSA w wyrokach z 4 grudnia 2024 r. o sygn. akt II GSK 2302/23, II GSK 1606/23, II GSK 1634/23, II GSK 1637/23, II GSK 1823/23, II GSK 1904/22 wskazując trafnie, iż oczywistość naruszenia przepisów jest niewystarczająca do stwierdzenia, że naruszenie miało charakter rażący w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Rozstrzygające dla uznania naruszenia prawa za rażące jest to, że rodzaj naruszenia i jego skutki powodują, iż decyzja lub postanowienie nie mogą być zaakceptowane jako wydane przez organy praworządnego państwa.
W szczególności w wyroku sygn. akt II GSK 2302/23 NSA przekonująco wyjaśnił, iż o rażącym naruszeniu prawa, o którym mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić jedynie i wyłącznie wówczas, gdy spełnione są kumulatywnie trzy podstawowe przesłanki tego stanu, tj. naruszenie prawa ma charakter oczywisty, widoczny na "pierwszy rzut oka", charakter przepisu, który został naruszony pozwala na proste uznanie oczywistości jego naruszenia (jest on jasny, klarowny i nie wymaga prowadzenia skomplikowanej wykładni prawa) oraz przemawiają za tym racje (skutki) społeczne i ekonomiczno-gospodarcze, które wywołuje rozstrzygnięcie dotknięte wadą kwalifikowaną. Tej ostatniej przesłance należy przy tym nadać decydujące znaczenie przy dokonywaniu oceny stwierdzonego naruszenia prawa, albowiem łączy pierwsze dwie, akcentując i warunkując istotność wady kwalifikowanej. Nie zawsze bowiem oczywiste naruszenie jasnego w swej warstwie interpretacyjnej przepisu prawa oznaczać będzie, że ma ono charakter rażący. Kluczowe są bowiem skutki społeczno-ekonomiczno-gospodarcze, jakie owo naruszenie powoduje w obrocie prawnym, czyniąc dalsze trwanie decyzji w obrocie niemożliwym do zaakceptowania. NSA podzielił także pogląd prezentowany od lat w orzecznictwie, że o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., można mówić dopiero wtedy, gdy decyzja lub postanowienie kończące postępowanie wywołuje stan istotnie niezgodny z prawem - jej funkcjonowanie w obrocie prawnym jest nie do pogodzenia z zasadą praworządności i zaufania obywatela do działań organu. Stwierdzone naruszenie prawa powinno mieć znacznie większą wagę, aniżeli stabilność ostatecznej decyzji administracyjnej.
W zaskarżonej decyzji Kolegium, mimo wadliwego uznania, iż stwierdzone naruszenie prawa nie było oczywiste, odmowę stwierdzenia nieważności kwestionowanej przez Prokuratora decyzji o rejestracji ciągnika uzasadniło też oceną wagi naruszenia dokonaną w kontekście zasady stabilności i trwałości decyzji ostatecznej. Zdaniem Kolegium, stabilność decyzji o rejestracji, wydanej przez uprawniony organ administracji publicznej, ma większą wagę, aniżeli stwierdzone naruszenie prawa. Organ administracji uznał też, że skutki stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji: społeczne, ekonomiczne i gospodarcze są nie do zaakceptowania z punktu widzenia zasady praworządności, stabilności decyzji ostatecznych, zaufania obywateli do organów państwa oraz pewności obrotu handlowego. SKO stwierdziło ponadto, że ciągnik został poddany, z wynikiem pozytywnym, badaniu technicznemu, co oznacza, że pojazd spełniał określone warunki techniczne oraz stan pojazdu pozwalał na jego dalsze bezpieczne użytkowanie, a w konsekwencji, że jego dopuszczenie do ruchu nie spowodowało zagrożenia bezpieczeństwa osoby korzystającej z pojazdu oraz ogółu społeczeństwa.
W ocenie Sądu, organ odwoławczy trafnie podkreślił znaczenie zasady zaufania do organów praworządnego państwa, na podstawie której organy zobowiązane są do przestrzegania prawa. Kolegium słusznie powołało się także na potrzebę zapewnienia pewności obrotu prawnego i handlowego.
Dokonując oceny skutków społecznych i ekonomiczno-gospodarczych, które wywołała decyzja organu I instancji, zdaniem Sądu, nie można również abstrahować od danych zasygnalizowanych w decyzji Kolegium a odnoszących się do danych upublicznionych przez centralne organy administracji rządowej w toku posiedzenia sejmowej Komisji Rolnictwa i Rozwoju Wsi (nr 83) z dnia 5 marca 2025 r. (dostępne: https://orka.sejm.gov.pl).
Jak wynika z powyższych informacji, problem braku egzekwowania wymaganych do rejestracji dokumentów homologacyjnych dotyczy około 6.460 ciągników sprowadzonych z Białorusi, Rosji i Ukrainy w latach 2009-2024. Wartość powyższych pojazdów oszacowano na ponad 1 miliard złotych (przy średniej cenie 150 tys. zł za ciągnik). Jak wskazywali w trakcie posiedzenia Komisji Sejmowej, na podstawie dostępnych im danych przedstawiciele Ministerstwa Infrastruktury, zdecydowana większość z 380 starostw nie wymagała dokumentów homologacyjnych przy rejestrowaniu ciągników (w tym używanych), sprowadzonych na obszar Polski z państw trzecich. Podstawowym dokumentem wymaganym do rejestracji było zaświadczenie o pozytywnym wyniku okresowego badania technicznego przed pierwszą rejestracją w Polsce. Takie podejście było stosowane zarówno wobec ciągników rolniczych, jak i innych pojazdów, w tym pojazdów osobowych sprowadzanych z państw trzecich, np. ze Stanów Zjednoczonych.
Powyższe prowadzi do wniosku, iż w dacie wydania zaskarżonej decyzji ukształtowała się wieloletnia i powszechna praktyka, w której organy rejestrujące nie wymagały przedkładania przy rejestracji pojazdów używanych, sprowadzanych do Polski spoza Unii Europejskiej, dokumentów homologacyjnych. Zresztą z danych przekazanych na posiedzeniu Komisji Sejmowej wynika, iż powyższa praktyka trwała nawet po roku 2021, w którym - jak wskazywał przedstawiciel Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi - ten organ podejmował interwencje w Ministerstwie Infrastruktury oraz Urzędzie Ochrony Konkurencji i Konsumentów związane z sygnałami środowisk rolniczych w sprawie podejrzenia nieprawidłowości w zakresie sprzedaży i wprowadzania do obrotu ciągników [...] B. .
Jak wskazywał Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 27 kwietnia 1997 r., sygn. akt U 11/97 (publ. OTK-A 1997 r. Nr 5-6, poz. 67) określając treść zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i prawa, nie można lekceważyć faktu, że dla obywateli treść prawa przejawia się przede wszystkim w sposobie jego stosowania przez organy państwowe. Zdaniem Trybunału, w demokratycznym państwie prawnym stanowienie i stosowanie prawa nie może być pułapką dla obywatela, a obywatel powinien mieć możliwość układania swoich spraw w zaufaniu, iż nie naraża się na niekorzystne skutki prawne swoich decyzji i działań niemożliwe do przewidzenia w chwili podejmowania tych decyzji i działań (por. orzeczenie TK z 3 grudnia 1996 r., sygn. akt K 25/95, publ. OTK ZU Nr 6/1996, s. 301; wyrok TK z 25 listopada 1997 r., sygn. akt K 26/97; publ. OTK ZU Nr 5 i 6/1997, poz. 64).
Zdaniem Sądu, w ocenie skutków stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji ciągnika, nie można też pomijać okoliczności, iż konsekwencją wnioskowanego przez Prokuratora stwierdzenia nieważności w ostatecznym rozrachunku byłoby wzruszenie wtórnych decyzji dotyczących rejestracji pojazdu przez jego nabywcę lub nabywców i dalej wycofanie pojazdu z użytkowania. Skutki takich rozstrzygnięć byłyby zatem bardzo dolegliwe nie tylko dla podmiotów, które sprowadziły pojazdy z [...], ale również dla dalszych nabywców pojazdów, którzy mieli prawo przyjmować, iż kupno zarejestrowanego już ciągnika nie wiąże się z ryzykiem w zakresie legalności jego wprowadzenia na rynek UE. Jak przy tym wskazywali uczestnicy posiedzenia Komisji Sejmowej, ciągniki [...] B. były kupowane przez gospodarstwa mniej zamożne, szukające tańszego sprzętu, a pojazdy te były finansowane kredytami, które często nie są jeszcze spłacone.
Wprawdzie Prokurator wskazał w powyższym zakresie na art. 70g p.r.d. stanowiący, że podmiot, który wprowadzi do obrotu pojazd bez wymaganego odpowiedniego świadectwa homologacji typu lub innego równoważnego dokumentu jest obowiązany na swój koszt wycofać ten pojazd z obrotu, to nie można tracić z pola widzenia tego, iż powyższy przepis aktualnie nie obowiązuje, gdyż został uchylony z dniem 1 lipca 2023 r. Stąd w istocie aktualni właściciele ciągników musieliby dochodzić swoich racji w trybie postępowania cywilnego, narażając się na znaczne koszty oraz nie mogąc prowadzić prawidłowo bieżącej działalności rolnej. Przy czym zważywszy na liczbę takich postępowań oraz łączną wartość potencjalnych zobowiązań ciążących na podmiocie, który wprowadził pojazdy z [...] na polski rynek, nawet pozytywny wynik postępowań cywilnych nie gwarantowałby możliwości faktycznego wyegzekwowania należnych kwot.
Również wskazywana przez Prokuratora okoliczność dyskryminowania innych uczestników rynku: producentów, importerów, użytkowników ciągników rolniczych, którzy respektując obowiązujące wymogi techniczne ponosili niewspółmiernie wyższe koszty w celu zapewnienia zgodności stanu technicznego ciągników rolniczych z wymaganiami w stosunku do producenta - nie uzasadnia w realiach rozpatrywanej sprawy stwierdzenia nieważności decyzji o rejestracji pojazdu. To rolą państwa było zapobieganie rejestracji pojazdów nie spełniających wymogów technicznych poprzez skuteczne egzekwowanie obowiązującego prawa. Zaniechania państwa w powyższym zakresie nie mogą obciążać tych podmiotów, które w zaufaniu do jego organów dokonywały rejestracji pojazdów oraz - dalej- nabywały już zarejestrowane pojazdy. Przy czym, w zakresie możliwości zapobieżenia przedmiotowej nieuczciwej konkurencji, nie można też tracić z pola widzenia, iż - jak w toku posiedzenia Komisji Sejmowej podawali przedstawiciele Ministerstwa Infrastruktury - w momencie, w którym starostwa w Polsce przestały rejestrować ciągniki importowane z [...], które nie posiadały dokumentacji homologacyjnej, importerzy przenieśli się do Bułgarii, Rumunii i do innych krajów, które tych dokumentów aktualnie nie wymagają. Przed tutejszym Sądem zawisły zresztą sprawy dotyczące ciągników [...] B. sprowadzanych do Polski przez Rumunię (np. sprawa prowadzona pod sygn. II SA/Sz 225/25), co potwierdza prawdziwość powyższych danych. Wobec powyższego to nie eliminacja decyzji z obrotu prawnego ze skutkiem ex tunc, lecz jedynie jednolite stosowanie prawa przez wszystkich członków Unii Europejskiej oraz działania państwa podejmowane w odpowiednim czasie mogą faktycznie zapobiec zjawisku nieuczciwej konkurencji opisywanemu w skardze.
Wreszcie przeciw stwierdzeniu nieważności ostatecznej decyzji o rejestracji ciągnika, a w konsekwencji przeciw wyłączeniu go z ruchu, przemawiają też plany legislacyjne ujawnione na posiedzeniu Komisji Sejmowej przez przedstawicieli Ministerstwa Infrastruktury. Zgodnie z ich wyjaśnianiami projektowane są przepisy zawierające przepis abolicyjny, który pozwoli na utrzymanie zastanego stanu rzeczy w odniesieniu do ciągników rolniczych sprowadzonych uprzednio na terytorium Polski z państw niebędących członkami Unii Europejskiej i zarejestrowanych w Polsce bez dokumentów homologacyjnych, co ma na celu uniknięcie negatywnych konsekwencji dla użytkowników tych pojazdów, głównie rolników indywidualnych. Stąd można uznać, iż podobnie jak przyjęło to Kolegium, również w ocenie centralnych organów administracji rządowej, co do zasady, brak jest przeszkód do dalszego korzystania z już zarejestrowanych pojazdów zgodnie z ich przeznaczeniem.
W konsekwencji Sąd uznał, iż Kolegium trafnie oceniło, że skutki społeczno-ekonomiczno-gospodarcze jakie wywołała rejestracja przez starostę ciągnika sprowadzonego z [...] nie dają podstaw do uwzględnienia żądania Prokuratora w zakresie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji.
Z tych też przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, choć jej uzasadnienie jest częściowo błędne.
Również błędne było sformułowanie sentencji w zaskarżonej decyzji. Jak wskazywał NSA w wyrokach wyżej powołanych, do katalogu rozstrzygnięć w ramach art. 156 § 1 k.p.a. nie należy "stwierdzenie braku przesłanek do stwierdzenia nieważności decyzji". W niniejszej sprawie organ winien był określić ją jako odmowę stwierdzenia nieważności. Jest to jednak okoliczność, która pozostawała bez istotnego wpływu na rozpoznanie sprawy.
Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.