II SA/Sz 48/25

II SA/Sz 48/25 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-03-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-01-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Krzysztof Szydłowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 138 par. 2,  art. 136,  art. 79a par. 1,
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151a par. 1 zd. 1, par. 2,  art. 64a, art. 64e, art. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 marca 2025 r. sprawy ze sprzeciwu Z. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku węglowego uchyla zaskarżoną decyzję
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 9 grudnia 2024 r. nr SKO/PA/431/3073/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości decyzję Burmistrza D. z dnia 23 lipca 2024 r. nr OPS/DW/ODM/002/2024, wydaną w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy wskazał, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia było stwierdzenie niespełnienia jednej z przesłanek określonych w art. 2 ust 1 ustawy o dodatku węglowym uzasadniających wypłatę tego dodatku tj. prowadzenia przez stronę gospodarstwa domowego w 2022 r. pod adresem wskazanym we wniosku o wypłatę dodatku węglowego tj. w C. ul. [...].
W odwołaniu od powyżej decyzji Z. R. podał, że jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w jego miejscu zamieszkania, wszelkie sporne kwestie zostały wyjaśnione w trakcie czynności kontrolnych w dniu 14 czerwca 2024r. Tym samym rozwiane zostały wątpliwości dotyczące zainstalowanego źródła ciepła w tym kotła centralnego ogrzewania na paliwo stałe. Ponadto odwołujący zarzucił OPS w D. łamanie prawa polegające na wysłaniu na jego telefon komórkowy informacji o terminie kolejnej kontroli w dniu 5 lipca 2024r. Jak wskazywał, z tej informacji nie wynikało jednoznacznie czego będzie dotyczyć i gdzie ma odbywać się uzupełnienie wywiadu. Nadto wskazał, że w dniu 5 lipca 2024r. przeprowadzono wywiad środowiskowy i pracownicy OPS udali się do jedynego sąsiada, z którym jest on "wysoce skonfliktowany", tak więc jego opinia nie jest opinią rzetelna. Odwołujący domagał się przeprowadzenia wywiadu z M. i W. J. zamieszkałymi naprzeciwko gospodarstwa odwołującego.
Uchylając zaskarżoną decyzję organu I instancji Kolegium wyjaśniło, iż Burmistrz ponownie nie wykazał w sposób wystarczający, że odwołujący w budynku przy ul. [...] w C. nie zamieszkiwał w 2022roku. Ponadto, w ocenie Kolegium, wbrew zaleceniom Sądu, organ nie poinformował odwołującego o przesłankach zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. W aktach sprawy znajduje się zawiadomienie z dnia 2 lipca 2024 r., w którym organ informuje odwołującego o wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego jednak nie określa czy jest jakakolwiek możliwość dostarczenia przez wnioskodawcę dodatkowych dowodów zależnych od niego, które mogłyby pomóc organowi w rozstrzygnięciu wniosku. Wyjaśniono, że celem art. 79a § 1 k.p.a. jest zapobieganie sytuacjom, w których strona dysponuje dodatkowymi dowodami na okoliczności istotne wykazania zasadności jej żądania albo może je łatwo uzyskać, a z powodu braku odpowiedniej wiedzy o potrzebnych dowodach bądź o sposobie oceny wcześniej przedstawionych dowodów, nie korzysta z takiej możliwości.
Kolegium wskazało także, iż na potrzeby ustalenia koncentracji centrum życiowego odwołującego pod adresem wskazanym we wniosku, organ nie przeprowadził rozmów z wszystkimi sąsiadami strony. Jedyna adnotacja w wywiadzie środowiskowym brzmi, że rozpytani sąsiedzi poinformowali, że odwołujący przyjeżdża i karmi psa, ale nie pozostaje dłużej na terenie posesji. Z dokumentacji nie wynika jednak z kim organ przeprowadził takie ustalenia, podczas gdy w odwołaniu nadmieniono, że sąsiedzi z którymi rozmawiali pracownicy ośrodka są z odwołującym skonfliktowani. Strona wskazywała także na potrzebę przeprowadzenia rozmów z sąsiadami mieszającymi naprzeciwko nieruchomości. Ta czynność wymaga uzupełnienia w ramach ponownego rozpoznania sprawy.
Pismem z 18 grudnia 2024 r. Z. R. wniósł sprzeciw na powyższą decyzję organu odwoławczego.
Zdaniem skarżącego postępowanie winno zostać umorzone i zakończone wypłatą dodatku węglowego. Tymczasem kolejny raz tożsame postępowanie zostało zainicjowane przez OPS w D., już po kilku miesiącach od chwili wydanego wyroku. Bezpodstawnie przeprowadzono kontrole w miejscu zamieszkania skarżącego, podczas kontroli nie stwierdzono, że dom jest opuszczony i brakuje w nim podstawowych urządzeń sanitarnych w tym braku wyposażenia kuchni, łazienki, magazynu z żywnością, mebli i wszystkiego tego co jest potrzebne do egzystencji każdego kolejnego dnia.
Zdaniem skarżącego "sprzeciw od decyzji SKO w S. jest całkowicie uzasadniony i konieczny albowiem precyzuje on przekroczenie kompetencji organu przy braku usystematyzowania terminów do wnoszenia odwołań".
W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
W myśl art. 1 § 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej, która zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej przywoływana jako: p.p.s.a.) odbywa się na zasadach określonych w przepisach tej ustawy. W ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a. sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
W myśl art. 64a p.p.s.a. od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Według art. 64e p.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. Uwzględniając sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a.), zaś w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.).
W świetle powyższych przepisów podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw od decyzji jest przede wszystkim ustalenie, czy zachodziły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Kontrola zgodności z prawem decyzji objętej sprzeciwem oznacza zatem konieczność dokonania przez sąd oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ odwoławczy w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Sprawowana kontrola ma zatem charakter formalny.
Nowelizacje kodeksu postępowania administracyjnego, których skutkiem było wprowadzenie instytucji sprzeciwu wskazują na to, że ustawodawca konsekwentnie dąży do przyspieszenia rozpatrywania spraw administracyjnych, wzmacniając zakres i funkcję postępowania odwoławczego i nakładając nowe obowiązki na organy II instancji. Zmiana treści art. 136 k.p.a. dokonana na podstawie ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935), istotnie wzmacnia i podkreśla merytoryczny charakter postępowania odwoławczego, który nawet przy istotności naruszeń przez organ I instancji reguł postępowania dowodowego nie musi prowadzić do uchylenia decyzji i ponownego rozpatrywania sprawy.
Wobec powyższego, w świetle cytowanych regulacji, wydanie decyzji kasacyjnej jest możliwe w sytuacjach wyjątkowych, gdyż działanie organu odwoławczego nie ma tylko charakteru kontrolnego, ale jest działaniem merytorycznym i co do zasady obowiązkiem tego organu jest ponowne rozpoznanie sprawy będącej przedmiotem postępowania. Warunkiem koniecznym dopuszczalności wydania decyzji w omawianym trybie jest zatem stwierdzenie, że sprawa nie może być załatwiona w sposób merytoryczny przez organ drugiej instancji. Wydając taką decyzję, organ odwoławczy powinien w jej uzasadnieniu nie tylko przekonująco uzasadnić istnienie przesłanek w nim wymienionych, lecz także wskazać, z jakich przyczyn nie zastosował art. 136 k.p.a. (wyrok NSA z dnia 14 lipca 2020 r., sygn. akt II OSK 1166/20).
W niniejszej sprawie przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja Kolegium uchylająca decyzję organu I instancji o odmowie przyznania dodatku węglowego. Jako podstawę uchylenia decyzji organu I instancji organ odwoławczy wskazał potrzebę uzupełnienia postępowania dowodowego oraz zasadność skorzystania przez organ administracji z art. 79a § 1 k.p.a. poprzez umożliwienie przedstawienia skarżącemu przesłanek zależnych od niego, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane
Dokonując oceny wykazania przez organ podstaw do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. warto w pierwszej kolejności dostrzec, iż po uchyleniu decyzji organów obu instancji na mocy wyroku WSA w Szczecinie z 4 stycznia 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 877/23, w dalszym toku postępowania organ I instancji przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe. W jego ramach przeprowadzony został w dniu 14 czerwca 2024 r. rodzinny wywiad środowiskowy z wnioskodawcą, zwrócono się ponadto do Urzędu Miejskiego w D. oraz do dostawców mediów z wnioskami o udostępnienie danych. Ustalono, że w budynku, który jest wskazywany przez skarżącego jako miejsce zamieszkania w 2022 r. zainstalowane było źródło ciepła – kocioł na paliwo stałe. Na dzień przeprowadzenia ponownego wywiadu środowiskowego, tj. 14 czerwca 2024 r. skarżący podawał, że aktualnie brak jest ogrzewania, nieruchomość posiada własne ujęcie wody, prąd dostępny jest z akumulatora. Skarżący płaci podatek od nieruchomości w kwocie [...]zł, jest rolnikiem, od 2011 r. opłaca składki KRUS i z tej działalności się utrzymuje. Skarżący w trakcie wywiadu oświadczał, że w poprzednim roku piec oraz instalacja zostały usunięte, a nowego pieca jeszcze nie założył i to wymaga uprządkowania. Zapytany przez pracownika socjalnego o rachunki faktury związane z utrzymaniem domu stwierdził natomiast, że ich nie posiada.
Jak ustalił organ, skarżący nie złożył deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi na nieruchomość, której dotyczy postępowanie, natomiast deklarację taką złożył w 2017 r. na nieruchomość położoną w D. przy ul. [...]. Ustalono, że skarżący nie posiada z Przedsiębiorstwem Wodociągów i Kanalizacji w D. umowy na dostawę wody i odprowadzanie ścieków w miejscowości C.. Z informacji uzyskanych od ENEA Sp. z o.o. wynikało, że skarżący nie posiada też umowy na sprzedaż energii elektrycznej na adres w C. . Takie umowy posiada natomiast dla siedmiu punktów poboru w innych miejscowościach. W tym zakresie skarżący twierdził, że mieszkając w C. do stycznia 2024 r. nie korzystał z energii elektrycznej od ENEA i nie korzystał z wody z miejskiego ujęcia. Jak wywodził skarżący nieruchomość położona w C. posiada własne zasilanie, a jest nim agregat prądotwórczy uruchamiany według potrzeb. Skarżący twierdził, że nieruchomość wyposażona jest w dwa ujęcia wody oraz ekologiczną oczyszczalnię ścieków. Jeśli chodzi o śmieci to oświadczał, że stosowne opłaty uiszcza w D., gdzie posiada dom przy ul. [...]. Ustalono wreszcie, że skarżący złożył cztery wnioski o wypłatę dodatku węglowego na nieruchomości położone na terenie Gminy D.. We wszystkich wnioskach wskazywał, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe pod czterema różnymi adresami. Ostatecznie skarżący sprecyzował, że wnosi o wypłatę dodatku węglowego tylko na adres w C. .
Na podstawie powyższych dowodów oraz wskazując na zasady doświadczenia życiowego i logiki organ I instancji doszedł do wniosku, iż niewiarygodne są oświadczenia skarżącego, że w 2022 r. prowadził gospodarstwo domowe w C. . Zdaniem organu I instancji, skoro posiadał inne wyposażone w media nieruchomości trudno uwierzyć, ażeby skarżący posiadał centrum życiowe w nieruchomości, w której energię elektryczną czerpie z akumulatora na potrzeby całego gospodarstwa domowego, w którym jest używany sprzęt RTV, AGD, elektronarzędzia, itp. a odpady komunalne wywozi we własnym zakresie pod adres, na który złożył stosowną deklarację. Jak wywodził organ, prowadzenie gospodarstwa domowego wiąże się z wytwarzaniem odpadów komunalnych, które należy systematycznie usuwać z posesji, czego skarżący nie wykazał ograniczając się do oświadczenia, że posiada umowę podpisaną na inny adres. Faktu stałego zamieszkiwania skarżącego pod przedmiotowym adresem nie potwierdzili też zdaniem organu sąsiedzi.
Organ odwoławczy w ogóle nie odniósł się do przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania dowodowego a także nie poddał własnej ocenie zebranego materiału dowodowego oraz twierdzeń i zarzutów skarżącego oraz całkowicie bezrefleksyjnie przytoczył fragmenty uzasadnienia wyroku WSA w Szczecinie zapadłego na wcześniejszym etapie postępowania. W tym miejscu należy jednak zauważyć, iż u podstaw przedmiotowego wyroku legło stwierdzenie, iż wówczas organy nie poprowadziły w zasadzie żadnego postępowania dowodowego a fakt nieprzebywania w domu przez skarżącego podczas wywiadu przeprowadzonego w dzień powszedni w godzinach porannych w okresie międzyświątecznym nie powinien przemawiać na jego niekorzyść.
W sytuacji uzupełnienia postępowania dowodowego w zakresie opisanym powyżej rolą organu odwoławczego była ponowna wnikliwa ocena materiału dowodowego a także poddanie ocenie wniosków wciągniętych na jego podstawie przez organ I instancji. Dopiero powyższe dawałoby możliwość weryfikacji celowości dalszego prowadzenia postępowania dowodowego w szczególności w zakresie przesłuchania wskazywanych przez skarżącego dopiero w odwołaniu świadków. Wówczas możliwe by było także dokonanie należycie wnikliwej oceny czy doszło do naruszenia przez organ I instancji przepisów postępowania w zakresie wymaganym art. 138 § 2 k.p.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Przypomnieć w tym miejscu warto, iż organ odwoławczy może prowadzić na podstawie art. 136 k.p.a. uzupełniające postępowanie dowodowe albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Jest też władny - a nawet zobowiązany - do samodzielnej oceny niezbędności przeprowadzenia za wnioskowanych w odwołaniu dowodów, w tym dodatkowych dowodów z przesłuchania świadków. Nadto, jeśli organ odwoławczy miał wątpliwości z jakich źródeł osobowych organ I instancji pozyskał informacje i po zestawieniu z całością zgromadzonego materiału dowodowego uznawał powyższe za okoliczność istotną, mógł w tym zakresie pozyskać stosowne informacje lub wyjaśnienia od organu I instancji.
Tymczasem odwoławczy zaniechał wnikliwej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w aktach i w żaden sposób nie wskazał w jaki sposób opisane w uzasadnieniu decyzji czynności mogą przyczynić się do załatwiania sprawy. W konsekwencji sprzeciw zasługiwał na uwzględnienie.
Natomiast jeśli chodzi o wskazywane przez organ odwoławczy zastosowanie art. 79a k.p.a. to warto zauważyć, iż również organ odwoławczy był uprawniony do jego zastosowania w toku własnego postępowania, jeśli uznał, iż istnieją przesłanki zależne od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane.
Mając powyższe na uwadze, Sąd stwierdziwszy naruszenie art. 138 § 2 k.p.a., na podstawie art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a. orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji organu odwoławczego.
Cytowane w uzasadnieniu wyroku orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej pod adresem: www. orzeczenia.nsa.gov.pl.