II SA/Sz 473/24

II SA/Sz 473/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-10-03
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-07-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący/
Wiesław Drabik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6091 Przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1478
art. 234 ust. 1, art. 234 ust. 3
Ustawa z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik (spr.) Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 października 2024 r. sprawy ze skargi I. B. i T. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 30 kwietnia 2024 r. nr SKO.4173.1933.2023 w przedmiocie nakazania wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie na rzecz skarżących I. B. i T. P. solidarnie kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 kwietnia 2024 r. nr SKO.4173.1933.2023, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: "k.p.a.") oraz art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 ze zm., dalej: "u.p.w."), po ponownym rozpatrzeniu odwołania wniesionego przez I. B. i T. P. (dalej: "strony", "skarżący") od decyzji z dnia 21 września 2022 r. nr UG.Or.Oś.6331.1.20.2021.AK wydanej z upoważnienia Wójta Gminy B. nakazującej I. B. i T. P., współwłaścicielom działki nr [...] w obrębie ewidencyjnym S. B. wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w związku z naruszeniem stosunków wodnych, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Na wstępie Kolegium przytoczyło dotychczasowy stan sprawy, w związku z tym, że sprawa procedowana była przez ten organ po raz trzeci.
Decyzją z dnia 15 października 2019 r., nr UG.Or.Oś.6331.4.1.2017.JF Wójt Gminy B. po przeprowadzeniu postępowania w trybie art. 234 ust. 3 prawa wodnego nakazał I. B. oraz T. P. - współwłaścicielom działki nr [...] w miejscowości S. B., gmina B. wykonanie, szczegółowo opisanych w decyzji, urządzeń zapobiegających szkodom. Ustalenia poczyniono m.in. w oparciu o opinię techniczną sporządzoną dnia 24 kwietnia 2019 r. przez mgr inż. Z. B., celem opracowania było ustalenie, czy podniesienie terenu na działce nr [...] i budowa kortu tenisowego wg zgłoszenia z dnia 3 lipca 2012 r. mogła wpłynąć na zmianę stanu wody na gruncie i kierunek spływu wód opadowych na działce nr [...] w miejscowości S. B..
W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania decyzją z 10 stycznia 2020 r., nr 4273.2660.2019, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, podzielając w pełni wyrażone w niej stanowisko.
Nie zgadzając się z powołaną decyzją I. B. i T. P. złożyli na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, który prawomocnym wyrokiem z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 160/20 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Sąd uznał, że naruszone zostały przepisy art. 10 § 1 i art. 15 k.p.a. przez organ I instancji, poprzez uniemożliwienie zapoznania się skarżącym z treścią opinii biegłego, podczas gdy opinia ta na gruncie art. 234 ust. 3 u.p.w. stanowi główny dowód w sprawie i jest tym samym zasadniczą podstawą dla merytorycznego rozstrzygnięcia. Nadto Sąd przywołał zawarte w odwołaniu zarzuty i zastrzeżenia co do opinii biegłego, stwierdzając, że podnoszone przez skarżących zastrzeżenia pozwalały na przyjęcie, iż opinia ta jest niespójna, skutkiem czego należało wyjaśnić zgłoszone do niej uwagi i zastrzeżenia. W ocenie Sądu wątpliwości tych organ odwoławczy ani nie wyjaśnił, ani nie ustosunkował się do nich. Organ ograniczył się wyłącznie do przytoczenia tejże opinii oraz stwierdzenia, że dokonał jej szczegółowej analizy. Wszelkie zarzuty skarżących zawarte w odwołaniu a podnoszone w zakresie ustaleń zawartych w ww. opinii zostały w istocie pominięte przez organ odwoławczy. Tym samym, w ocenie Sądu, organ odwoławczy naruszył również przepis art. 107 § 3 k.p.a.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy organ I instancji decyzją z dnia 21 września 2022 r. nakazał I. B. i T. P. współwłaścicielom działki nr [...] w obrębie ewidencyjnym S. B. , w gminie B., wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom powstałym w pasie terenu pomiędzy ogrodzeniem kortu, a ogrodzeniem z elementów betonowych poprzez wykonanie rurociągu drenarskiego z rur perforowanych PVC o średnicy 160 mm z odprowadzeniem wody do studni zbiorczej o średnicy 1, 0 m i głębokości 2, 0 m. W decyzji tej wskazano, iż rurociąg należy posadowić na głębokości 1, 40- 1, 30 m na podsypce żwirowej i obsypać żwirem na całej głębokości, aż do poziomu terenu. Dodatkowo nakazano wykonanie szczelnego ekranu z geomembrany, zagłębionego na głębokości 1, 4-1,5 m w oparciu o elementy ogrodzenia betonowego, zaś na wykonanie w/w czynności wyznaczono termin do 30 kwietnia 2023r.
Z rozstrzygnięciem niniejszym nie zgodzili się I. B. i T. P. składając w ustawowym terminie odwołanie od niniejszej decyzji. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, w tym:
- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego, a polegające na:
- bezzasadnym uznaniu, iż spowodowane zostały zmiany stanu wody na gruncie ze szkodliwym wpływem na grunt sąsiedni, pomimo, że w ogóle nie uwzględniono jaki jest układ wysokościowy działek o numerach [...] oraz [...] oraz budowy geologicznej podłoża gruntowego wymienionych działek, a także nie ustalono jaki był stan wody na działce nr [...] przed wniesieniem skargi;
- przyjęcie istnienia szkody na działce nr [...], stanowiącej własność D. G. oraz związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy zmianą stanu wody w gruncie, a szkodą na nieruchomości sąsiedniej, mimo, że z dowodów zgromadzonych w sprawie nie wynika żadna szkoda,
- bezzasadnym zobowiązaniu do wykonania urządzeń szczegółowo opisanych w sentencji zaskarżonej decyzji, mających zapobiegać szkodom- których nie udowodniono, pomimo braku jakichkolwiek dowodów na podstawie których zostałoby wskazane tego rodzaju urządzenie, o takich parametrach technicznych, są niezbędne dla zapobieżenia szkodom na działce nr [...],
- zignorowania, a tym samym pominięcia faktu rozsączania ścieków przez D. G. na jej działce nr [...] ze studni służącej gromadzeniu ścieków bytowych, co niewątpliwie powodowało zawilgocenie tej działki;
- art. 75 k.p.a. i art. 77§ 1 k.p.a. poprzez nieuwzględnienie przez organ I instancji i w ogóle niewypowiedzenie się co do wniosków dowodowych, które zostały zgłoszone, a na podstawie których żądano przesłuchania świadków, przeprowadzenia dowodów z przedłożonych zdjęć, dotyczących odwodnienia kortu na etapie budowy, rozprowadzania wody przez właścicielkę działki nr [...] ze zbiornika usytuowanego na tej nieruchomości,
- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wykładni przepisów prawa, które stanowiły podstawę wydania decyzji.
Nadto skarżący zarzucili naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
- art. 234 ust.3 ustawy Prawo wodne na skutek przyjęcia, że jako współwłaściciele działki nr [...] dokonana została zmiana stanu wody na gruncie oraz że zmiany te szkodliwie wpływają na grunt sąsiedni, tj. działkę nr [...] oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodą na nieruchomości sąsiedniej.
Jednocześnie skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i orzeczenie co do istoty poprzez nienakładanie obowiązku wykonania jakichkolwiek urządzeń zapobiegających szkodom, na podstawie art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne.
W wyniku rozpoznania sprawy na skutek złożonego odwołania Kolegium decyzją z dnia 30 stycznia 2023 r., nr SKO.4173.2867.2023 uchyliło zaskarżoną decyzję w całości, a sprawę przekazało do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. W motywach wydanego rozstrzygnięcia Kolegium podało, iż organ I instancji zrealizował wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt II SA/Sz 160/20 w zakresie zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu, m.in. zawiadomiono strony o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym w sprawie oraz możliwości zgłaszania uwag i wniosków w terminie umożliwiającym zajęcie stanowiska. Jednakże uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia jest wynikiem nie wyjaśnienia wszelkich okoliczności i przesłanek warunkujących zastosowanie art. 234 ust. 3 prawa wodnego.
Na skutek wniesienia sprzeciwu od niniejszego rozstrzygnięcia przez I. B., T. P. oraz D. G. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 232/23 uchylił zaskarżoną decyzję Kolegium. Tym samym Kolegium zostało zobowiązane do ponownego rozpatrzenia odwołania od decyzji Wójta Gminy B. z dnia 21 września 2022 r. Zdaniem Sądu, nie zostały spełnione przesłanki warunkujące zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a., bowiem, jeżeli organ II instancji nie zgadza się z oceną opinii dokonaną przez organ I instancji winien podjąć próbę dokonania własnej oceny, ewentualnie zlecając uzupełnienie opinii w celu dokonania przez biegłego stosownych wyjaśnień, bądź też organ powinien w sposób wyczerpujący uargumentować wydanie decyzji kasatoryjnej.
Ponownie rozpoznając sprawę powołaną na wstępie decyzją z dnia 30 kwietnia 2024 r. Kolegium stwierdziło, że odwołanie nie zasługuje na uwzględnienie.
W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że w związku ze wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia 18 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Sz 232/23 ponownie rozpatrzył materiał dowodowy zebrany w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji oraz wziął pod uwagę wiążące wytyczne zawarte w wyroku Sądu z dnia 18 grudnia 2020 r. sygn. akt II SA/Sz 160/20.
Zdaniem Kolegium organ I instancji zrealizował wytyczne Sądu zawarte w przywołanym orzeczeniu w zakresie zapewnienia stronom czynnego udziału w postępowaniu.
Z kolei mając na względzie wyrok Sądu z dnia 18 kwietnia 2023 r. sygn. akt II SA/Sz 232/23 Kolegium dokonało analizy sprawy w kontekście oceny kluczowego dokumentu w sprawie, tj. opinii biegłego.
Organ II instancji przytoczył treść art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1478 ze zm.), w tym ust. 3 powołanego przepisu zgodnie z którym jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
Jednocześnie organ zwrócił uwagę, że Sąd w orzeczeniu z dnia 18 kwietnia 2023r. dokonał wykładni pojęcia szkodliwego wpływu na grunty w rozumieniu art. 234 ustawy prawo wodne podając, iż pojęcie to oznacza wystąpienie konkretnej szkody na gruncie sąsiednim spowodowanej zmianą stosunków wodnych na gruncie, szkoda musi być realna nie zaś hipotetyczna.
Nadto odwołując się do stanowiska wyrażonego w orzecznictwie sądów administracyjnych podniósł, że wydanie decyzji na podstawie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne winno poprzedzać ustalenie, czy i jakich zmian dokonał na swoim gruncie jego właściciel, na czym one polegały, czy spowodowały one zmianę stosunków wodnych i czy wywierają one niekorzystny wpływ na grunty sąsiednie, nienależące do sprawcy naruszeń, tj. czy zmiany te powodują szkody.
Wobec tego w postępowaniu dotyczącym naruszenia stosunków wodnych, organ musi ustalić oraz wykazać istnienie związku przyczynowo-skutkowego między zmianą dokonaną na gruncie, a wynikłym z tego szkodliwym wpływem na grunt sąsiedni.
Odnosząc powyższe stanowisko na grunt rozpoznawanej sprawy organ zauważył, iż postępowanie administracyjne w sprawie naruszenia stosunków wodnych zostało zainicjowane wnioskiem złożonym przez D. G. dnia 29 maja 2017 r. właściciela działki nr [...], w którym zwrócono się do Wójta Gminy B. z prośbą o interwencję, bowiem jak podała wnioskodawczyni na działce nr [...] stanowiącej własność I. B. i T. P. podniesiono poziom gruntu o około 0,5 m podczas budowy kortu tenisowego oraz oczka wodnego. W wyniku powyższych działań jak podano ziemia przesypuje się przez granicę działki nr [...] na posesję nr [...], a kilkuletnie drzewa, krzewy i inne nasadzenia uległy zniszczeniu.
Następnie została sporządzona ekspertyza techniczna przez mgr. inż. Bruskiego, który stwierdził ślady okresowego podtopienia działki.
Po uchyleniu decyzji organów I i II instancji Wójt Gminy B. zlecił przeprowadzenie nowej ekspertyzy, którą sporządził P. B. posiadający uprawnienia budowlane do projektowania w specjalności inżynieryjne hydrotechniczne bez ograniczeń. W dokumencie tym przeanalizowano warunki wodne na działkach nr [...] i nr [...] odnosząc się do okresu wierceń wykonanych w okresie październik – listopad 2021r. podając, iż warunki te mogą ulec okresowym zmianom w zależności od ilości opadów atmosferycznych i pory roku.
Z analizy ekspertyzy wypływa jednoznaczny i konkretny wniosek, iż nastąpiła zmiana stanu wody na działce nr [...] jako następstwo działań związanych z podniesieniem terenu na działce nr [...]. Podniesienie terenu działki nr [...] zainicjowało proces infiltracji wód opadowych w grunt podniesiony i ich migracji na działkę nr [...], który wybiega poza naturalne zjawisko hydrogeologiczne.
W opiniach uzupełniających z dnia 3 kwietnia 2022 oraz z dnia 9 czerwca 2022r. biegły podtrzymał ustalenia zawarte w pierwotnie przedłożonej przez siebie ekspertyzie odnosząc się również do kwestii wykonania określonych urządzeń zapobiegających szkodom.
Podsumowując organ odwołując się do zapisów opinii biegłego stwierdził, że naruszenie stosunków wodnych na działce nr [...] stanowi konsekwencję prac wykonanych na działce [...]. Podniesienie terenu działki nr [...] zainicjowało proces infiltracji wód opadowych w grunt podniesiony i ich migrację na działkę nr [...], który wybiega poza naturalne zjawisko hydrogeologiczne.
Mając powyższe na względzie Kolegium stwierdziło, że spełniły się przesłanki wynikające z zapisów art. 234 ust. 3 u.p.w., bowiem zdarzenie wywołane przez właścicieli gruntu działki nr [...], spowodowało zmianę naturalnych stosunków wodnych (wybiegających poza naturalne zjawisko hydrogeologiczne) oraz skutków w postaci szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie (zgnicie roślin występujących na działce nr [...], uwilgocenie terenu widoczne na zdjęciu nr 15 -akta organu I instancji karta 459). Pomiędzy powyższymi zdarzeniami występuje związek przyczynowo- skutkowy, tj. gdyby nie doszło do podniesienia gruntu na działce nr [...] nie uległyby zmianie stosunki hydrogeologiczne na działce nr [...].
Kolegium podzieliło również te ustalenia organu I instancji, które dotyczyły wykonania urządzeń zapobiegających szkodom jako wynikające zarówno z przepisów materialnoprawnych art. 389 w związku z art. 16 pkt 65 prawa wodnego jak i z opinii biegłego.
Nie zgadzając się z powołaną decyzją I. B. oraz T. P. złożyli na nią skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie. Jednocześnie zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie przepisów proceduralnych, tj. art. 7 k.p.a. , art. 11 k.p.a., art. 75 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a mające wpływ na wynik sprawy, polegające na:
- niepodjęciu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z rzeczywistością oraz zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, a w konsekwencji wydaniu decyzji przez organ II instancji wyłącznie na podstawie fragmentów ekspertyzy sporządzonej przez Pawła Blazera, przy jednoczesnym zaniechaniu wyjaśnienia wewnętrznych sprzeczności w tej opinii;
- nierozpatrzeniu i niezgromadzeniu w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;
- nieodniesieniu się do wszystkich zarzutów i dowodów, sformułowanych w odwołaniu;
- bezzasadnym uznaniu, że właściciele działki nr [...] spowodowali zmiany stanu wody na gruncie, co powinno wpływać na grunty sąsiednie, w tym na działkę nr [...] - stanowiącą własność stron - M. O. i M. O., przy jednoczesnym całkowitym zignorowaniu układu wysokościowego działek oraz budowy geologicznej podłoża gruntowego działek oraz zignorowania faktu, że na działce nr [...], bezpośrednio sąsiadującej z działkami nr [...] i [...], nie występowały i nie występują żadne szkody, podobnie jak na działce nr [...];
- niewskazaniu dowodów za wyjątkiem ekspertyzy sporządzonej przez Pawła Blazera, które organ II instancji uznał za wiarygodne i przydatne do rozstrzygnięcia sprawy oraz dowodów, którym odmówiono wiarygodności z jednoczesnym całkowitym pominięciu tego, że w prowadzonym postępowaniu nie rozpoznano zgłoszonych przez nich wniosków dowodowych.
Nadto skarżący zarzucili naruszenie prawa materialnego art. 234 ust. 1 i 3 ustawy prawo wodne, mające wpływ na treść wydanej decyzji, poprzez błędne przyjęcie, że dokonali oni zmiany kierunku i natężenia odpływu wód znajdujących się na ich gruncie, co spowodowało zmianę stosunków wodnych oraz że zmiany te szkodliwie wpływają na działkę nr [...] i występuje związek przyczynowy pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodą na nieruchomości sąsiedniej, przy czym ustalona przez organ II instancji szkoda jest iluzoryczna, a stan wody na gruncie działki nr [...] uzależniony jest od budowy geologicznej podłoża gruntowego i ilości opadów deszczu, w konsekwencji bezpodstawnie został nałożony obowiązek wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom.
Mając powyższe na uwadze skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania.
Jednocześnie wnieśli o przeprowadzenie dowodu z dwóch zdjęć - celem wykazania aktualnego zagospodarowania działki nr [...] w bezpośrednim sąsiedztwie z nieruchomością należącą do skarżących nr [...], w szczególności usytuowania na granicy obydwu działek drewnianej konstrukcji oraz nasadzeń roślin, co wskazuje na brak zawilgocenia tego terenu.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wniosło o jej oddalenie oraz utrzymało swoje stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Pismem z dnia 19 września 2024 r. uczestniczka postępowania D. G. podniosła, że skarga właścicieli działki [...] stanowi kolejną próbę działania na zwłokę i narażania jej na koszty. Ponadto podkreśliła, że w całym toku postępowania, po każdym dołączeniu przez nią dowodów w postaci zdjęć i filmów na działce [...] następowały prace kamuflujące. Jednak żadne z tych działań nie spowodowały zmniejszenia napływu wody na jej działkę. W jej ocenie brak pozwolenia wodno- prawnego, brak projektu oraz odbioru urządzeń odwadniających kort tenisowy a także ekspertyzy i zeznania wskazują na daleko posunięte nieprawidłowości.
W tej sytuacji zwraca się do Sądu o skłonienie właścicieli działki [...] do wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom zgodnie z Decyzją Wójta Gminy B. z dnia 15 października 2019 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Na mocy art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") uwzględnienie skargi następuje w przypadku: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. W przypadku uznania, że skarga nie ma uzasadnionych podstaw podlega ona oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd po rozpoznaniu sprawy doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie z innych powodów niż wskazane w skardze.
Przechodząc do merytorycznej oceny zaskarżonej decyzji wskazać przyjdzie, że zgodnie z art. 234 ust. 1 ustawy Prawo wodne, właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może:
1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie.
2. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich.
3. Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności.
4. Nakaz, o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane.
5. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt.
W orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że postępowanie administracyjne prowadzone w oparciu o unormowanie art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne zmierza do ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie, a jeśli tak, to czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Wskazać jednak należy, że sama zmiana stanu wody na gruncie nie uprawnia jeszcze do tego, aby organ nałożył obowiązki wynikające z powołanego wyżej przepisu, bowiem potencjalne zagrożenie powstania szkody nie spełnia jeszcze przesłanki odpowiedzialności właściciela nieruchomości gruntowej. Organ w takim postępowaniu nie ma podstaw do poszukiwania wszelkich przyczyn istnienia niezadawalającego stanu wód na gruncie wnioskodawcy. Konieczne jest zatem stwierdzenie istnienia związku przyczynowego pomiędzy tą zmianą a szkodą na sąsiedniej nieruchomości, a więc dopiero zaistnienie wszystkich określonych w art. 234 ust. 3 ustawy przesłanek stwarza po stronie organu obowiązek wydania nakazu, o którym mowa w tym przepisie (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1621/13, wyrok WSA w Krakowie z dnia 4 marca 2021 r., sygn. akt II SA/Kr 1219/20, dostępne: www.orzeczenia.nsa.gov.pl.- dalej CBOSA).
W sytuacji gdy postępowanie wyjaśniające prowadzi do wniosku, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego między zmianą stosunków wodnych a powstaniem szkody na gruntach sąsiednich, należy wydać decyzję odmowną.
Podkreślić należy, że sprawy z zakresu stosunków wodnych co do zasady wymagają dla zastosowania art. 234 ustawy wiadomości specjalnych przekraczających wiedzę jaką dysponują organy orzekające w sprawie. Niewątpliwie są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń. Inne dowody takie jak np. oględziny, czy zeznania świadków nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy tj. czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wód na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 2015 r., II OSK 1621/13, wyrok WSA w Krakowie z dnia 21 maja 2018 r., II SA/Kr 286/18, CBOSA).
W kontrolowanej sprawie, z uwagi na jej charakter, słusznie organ uznał, że konieczne jest odwołanie się do wiedzy specjalistycznej i przeprowadził dowód z opinii biegłego mgr. inż. P. B. posiadającego uprawnienia hydrogeologiczne (opinia z sierpnia 2021 r. oraz wyjaśnienia k-539).
Odnosząc się do zarzutu niepodjęcia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie wszelkich działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zgodnie z rzeczywistością oraz zgromadzenia pełnego materiału dowodowego, a w konsekwencji wydania decyzji przez organ II instancji wyłącznie na podstawie fragmentów ekspertyzy sporządzonej przez P. B., przy jednoczesnym zaniechaniu wyjaśnienia wewnętrznych sprzeczności w tej opinii. Powyższy zarzut w ocenie Sądu nie jest zasadny, gdyż stwierdzenie przez biegłego braku zmiany naturalnego kierunku spływu wód powierzchniowych oraz braku intencjonalnego kierowania wód opadowych z terenu działki nr [...] na teren działek nr [...] i [...] nie stanowi sprzeczności ze stwierdzeniem biegłego, że infiltracja wód opadowych w grunt z powierzchni niezdrenowanej działki nr [...] przy granicy z działką nr [...], szczególnie w okresie długotrwałych opadów deszczu, powoduje negatywne skutki dla działki nr [...]. Stwierdzenie to wskazuje zależności wynikające z ruchu wód infiltrujących w grunt (wchłanianych). W dalszej części opinii biegły stwierdził, że woda opadowa, która po wchłonięciu się w grunt nasypowy działki nr [...] zatrzymując się na stropie gruntu rodzinnego, dąży do ujścia w miejscu o najniższym ciśnieniu, zgodnie z naturalnym kierunkiem przepływu tj. działki nr [...].
Odnosząc się do wniosków składanych przez skarżącą w toku postępowania wskazać trzeba, że trudno zarzucić organowi, aby uwzględniał wszystkie wnioski dowodowe strony w sytuacji, gdy jego zdaniem, materiał który zgromadził jest wystarczający do dokonania ustaleń faktycznych i jego oceny. W ocenie Sądu, mapy oraz dokonane badanie geologiczne gruntu są wiarygodnym dowodem w sprawie, albowiem materiał mapowy w oparciu o który biegły sporządzał opinię potwierdza podniesienie terenu części działki nr [...] w związku z budową kortu tenisowego.
Organ odwoławczy przywołał i wyjaśnił treść art. 234 ustawy Prawo wodne. Wskazał, że spowodowane przez właściciela zmiany stanu wody na gruncie, dające organom podstawę do zastosowania sankcji, to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi czy też hydrologicznymi.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że dla zastosowania art. 234 ust. 3 prawa wodnego niezbędne jest zaistnienie łącznie dwóch przesłanek, to jest zdarzeń wywołanych przez właścicieli gruntu powodujących zmianę naturalnych stosunków wodnych oraz skutków w postaci szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Prowadzone przez organy postępowanie wyjaśniające ma wykazać, czy zmiana nastąpiła oraz czy miała ona wpływ na panujące na gruncie stosunki wodne. Konieczne jest także ustalenie, czy zaistniała zmiana pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z powstałą na sąsiednim gruncie szkodą. Sam fakt dokonania określonej zmiany na gruncie nie jest wystarczający do zastosowania art. 234 ust. 3 prawa wodnego. Konieczne jest bowiem ustalenie, że zmiana zmodyfikowała stan wody na gruncie powodując pogorszenie stosunków wodnych ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Dla przypisania odpowiedzialności za szkodliwą zmianę stosunków wodnych niezbędne jest więc ustalenie związku przyczynowego między działaniem a skutkiem (zob. w tej materii m.in.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 2022 r., sygn. akt III OSK 5094/21). Zatem zastosowanie art. 234 ust. 3 prawa wodnego możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie (tak m.in. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 390/22). Wymaga to precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany jak i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Nie jest możliwe stwierdzenie takiego wpływu bez uprzedniego, wyraźnego ustalenia, że przed zmianą stan na gruntach sąsiednich był korzystniejszy.
Ponieważ stan zagospodarowania działki skarżących zmienił się na skutek robót budowlanych związanych z budową kortu tenisowego, zadaniem biegłego było ustalenie, czy podniesienie terenu na działce nr [...] i budowa kortu tenisowego według zgłoszenia z dnia 3 lipca 2012 r. mogła wpłynąć na zmianę stanu wody na gruncie i kierunek spływu wód opadowych na działkę nr [...] w miejscowości S. B. (art. 234 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne). Wobec powyższego faktu zaistniała zmiana stanu wody w gruncie szkodliwie wpływając na grunty sąsiednie, Wójt Gminy B. nakazał I. B. i T. P., współwłaścicielom działki nr [...] w obrębie ewidencyjnym S. B. wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom w związku z naruszeniem stosunków wodnych.
Za szkodę należy uznać, wbrew twierdzeniom skarżących, obiektywnie pojęty i wykazany w postępowaniu uszczerbek po stronie "poszkodowanego". Szkodliwe zmiany mają nieco inny charakter. Jest to stan, gdy wystąpiły czynniki pogarszające warunki korzystania z rzeczy - tu nieruchomości. Tak rozumiane zmiany mogą, ale nie muszą ostatecznie prowadzić do wystąpienia szkody. W rozpatrywanej sprawie organy ustaliły, że właścicielka działki nr [...] ma choćby ograniczone możliwości do dokonania nasadzeń przy granicy działki nr [...] z uwagi na zmianę stanu wody w gruncie szkodliwie wpływających na jej działkę .
W przekonaniu Sądu, Kolegium zasadnie uznało, że zawarte w opinii wnioski są logiczne i wynikają z zebranego materiału dowodowego. Należy podkreślić, że organ prowadzący postępowanie nie może wkraczać w merytoryczną treść opinii biegłego, ponieważ nie dysponuje wiedzą specjalistyczną, lecz jego obowiązkiem jest dokonanie oceny tego dowodu. Opinia biegłego, stosownie do art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., podlega bowiem ocenie jak każdy inny dowód, przy czym ocena ta nie obejmuje weryfikacji wiadomości specjalnych.
Skarżący ze swej strony poza polemiką z ww. ekspertyzą i opinią uzupełniającą nie przedstawili żadnych dowodów na okoliczność, że podniesienie terenu działki nr [...] i wybudowanie kortu tenisowego nie wpłynęło na zmianę stanu wody na działce nr [...]. Opinia biegłego jest spójna, logiczna, wskazuje okoliczności uzasadniające wyprowadzone z niej wnioski końcowe.
Sąd aprobuje ocenę prawną wyrażoną w zaskarżonej decyzji. Należy także stwierdzić, że istotne elementy stanu faktycznego przedstawiają się tak, jak to wskazał organ II instancji. Zakres możliwego orzekania przez Sąd w niniejszej sprawie jest wyznaczony granicami sprawy administracyjnej, określonej przepisami prawa materialnego, a to art. 234 ustawy Prawo wodne.
Sąd podziela argumentację rozstrzygnięcia organu II instancji odnoszącą się do nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom ponieważ jest ona zgodna z obowiązującym prawem i wbrew zarzutom skarżących, nie jest sprzeczna
z dominującym orzecznictwem sądów administracyjnych w tym przedmiocie. Poczynione w przedmiotowej sprawie ustalenia organu II instancji obejmują okoliczności istotne dla wydanego rozstrzygnięcia w zakresie ustalenia, że wystąpiły zmiany stanu wody na gruncie skarżących ze szkodą dla działki nr [...].
Niemniej Sąd oceniając zaskarżoną decyzję dostrzegł z urzędu, że Kolegium utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, nie zauważając, że termin nakazanych prac został wyznaczony do dnia 30 kwietnia 2023r., przy czym decyzja II instancji została wydana w dniu 30 kwietnia 2024r. tj. po upływie terminu do ich wykonania.
Sąd wskazuje, że decyzja wydana na podstawie art. 234 ust. 3 Prawa wodnego winna wskazywać termin realizacji obowiązków. Zaznaczyć należy, że termin ten powinien dać realną możliwość wykonania obowiązku przez podmiot zobowiązany.
Mając powyższe na względzie Sąd uznał, że Kolegium przy wydaniu zaskarżonej decyzji naruszyło powołany przepis art. 234 ust. 3 Prawa wodnego, co stanowiło podstawę do jej uchylenia stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.
Sąd wskazuje, że przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ będzie zobligowany do wyznaczenia realnego terminu do wykonania prac nakazanych przez organ I instancji.
O kosztach postępowania, obejmujących wpis od skargi, orzeczono na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 1 p.p.s.a.,