II SA/Sz 467/23

II SA/Sz 467/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-01-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Krzysztof Szydłowski /sprawozdawca/
Marzena Iwankiewicz /przewodniczący/
Wiesław Drabik
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OZ 400/23 - Postanowienie NSA z 2023-09-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 3, art. 104 ust. 3
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Wiesław Drabik Asesor WSA Krzysztof Szydłowski (spr.) Protokolant starszy sekretarz sądowy Agnieszka Klimek po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 4 stycznia 2024 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wniesionych zastępczo przez Miasto S. opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 11 lipca 2022 r., nr [...], wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta S., ustalono obowiązek zwrotu opłat poniesionych zastępczo przez Miasto S. za K. K. (dalej jako "Zobowiązana", "Strona", lub "Skarżąca") w kwocie 11.11649 zł za okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. za pobyt babci Strony w Domu Pomocy Społecznej w B. . Na mocy tej samej decyzji zobowiązano Stronę do zwrotu powyższej kwoty na wskazane konto bankowe.
W uzasadnieniu powyższej decyzji organ administracji wyjaśnił, że decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. z 18 grudnia 2018 r., babcia Zobowiązanej została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w B. , a w dniu 4 stycznia 2019 r. przybyła do ww. placówki.
Następnie, decyzją MOPS w S. z 29 grudnia 2021 r. ustalono Stronie miesięczną wysokość odpłatności za pobyt babci Strony w Domu Pomocy Społecznej w B. od dnia 1 sierpnia 2020 r. Wymieniona decyzja stała się ostateczna. Na podstawie powyższej decyzji Strona winna wnosić opłatę za pobyt babci Domu Pomocy Społecznej w wysokościach odpowiednio:
- 577,67 zł miesięcznie od 1 sierpnia 2020 r. do 30 września 2020 r.,
- 628,91 zł miesięcznie od 1 października 2020 r. do 28 lutego 2021 r.,
- 681,63 zł miesięcznie od 1 marca 2021 r.
Jak ustalił organ, Zobowiązana nie zrealizowała przedmiotowych płatności, a tym samym nie wywiązywała się z postanowień decyzji administracyjnej. Pomimo prób nawiązania kontaktu, nie odpowiadała na wezwania Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S..
Wobec nieuregulowania należności w wyznaczonym terminie Ośrodek wszczął z urzędu postępowanie administracyjne zawiadomieniem z 5 kwietnia 2022 r. w przedmiocie nałożenia obowiązku zwrotu należności za okres od dnia 1 sierpnia 2020 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. w łącznej wysokości 11.116,19 zł i poinformował Zobowiązaną o konieczności przeprowadzenia z nią wywiadu środowiskowego, celem ustalenia sytuacji dochodowej rodziny. Nadto pracownik socjalny Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. próbując umówić termin wywiadu środowiskowego podjął kontakt telefoniczny z Zobowiązaną, która poinformowała, że odmawia udzielenia informacji i nie wyraża zgody na wizytę pracownika socjalnego w miejscu zamieszkania. W związku z powyższym w dniu 5 maja 2022 r. MOPR w S. wysłał pismo w celu ustalenia spotkania ze Stroną. Powyższa korespondencja została doręczona Zobowiązanej w trybie zastępczym.
Z uwagi na powyższe organ administracji uznał, że brak kontaktu Strony należało potraktować jako odmowę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. W związku z powyższym obciążono Zobowiązaną obowiązkiem zwrotu kwoty w wysokości zastępczo poniesionej przez Miasto S.. Jednocześnie organ poinformował Stronę w uzasadnieniu o możliwości wystąpienia z wnioskiem o umorzenie ustalonej kwoty w całości lub w części, odroczenie terminu płatności albo rozłożenie na raty.
Zobowiązana, pismem z 16 listopada 2022 r., zwróciła się do SKO w Koszalinie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od wyżej wymienionej decyzji oraz wniosła odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie, po stwierdzeniu podstaw do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, decyzją z 22 marca 2023 r. nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy szczegółowo opisał dotychczasowy przebieg postępowania przed organem I instancji oraz przywołał poszczególne skierowane do Strony decyzje ustalające wysokość opłat za pobyt jej babci w DPS w poszczególnych okresach. Wyjaśnił, iż brak kontaktu ze strony Zobowiązanej organ prawidłowo potraktował jako
jej brak zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zdaniem organu odwoławczego organ I instancji doszedł do prawidłowego wniosku, iż po stronie odwołującej zaktualizował się obowiązek odpłatności za pobyt babci w DPS. Ponieważ zaś organ nie posiadał wiedzy o sytuacji dochodowej strony, brak było możliwości jej uwzględnienia przy orzekaniu. Stwierdziwszy zatem, że za Stronę, która nie uregulowała należności za okres od 1 sierpnia 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. opłaty wniosło zastępczo Miasto S., uznano, że zaistniały podstawy do wydania skarżonej odwołaniem decyzji.
Odnosząc się do innych zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że na powstanie obowiązku odpłatności nie wpływa osobisty stosunek osoby potencjalnie zobowiązanej względem mieszkańca domu pomocy społecznej. Obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS. Zobowiązany do ponoszenia opłaty może ubiegać się o zastosowanie instytucji zwolnienia z opłaty przewidzianej w art. 64 i art. 64a u.p.s., jak również z instytucji odstąpienia od zwrotu opłat wniesionych zastępczo przez gminę przewidzianej w art. 104 ust. 4 u.p.s. Wyjaśniono, że kwestia rzeczywistych relacji pomiędzy odwołującą, a jej babcią nie ma znaczenia w sprawie wydania decyzji w przedmiocie zobowiązania jej do uiszczenia opłaty za pobyt babci w domu pomocy społecznej. Są to kwestie, które mogą być brane pod uwagę przy rozpatrywaniu ewentualnego zwolnienia z opłaty.
Pismem z 26 kwietnia 2023 r. Zobowiązana wystąpiła do sądu administracyjnego ze skargą na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 22 marca 2023 roku nr [...] zarzucając skarżonemu rozstrzygnięciu:
I. błędne ustalenie stanu faktycznego poprzez przyjęcie, iż:
a. organ I instancji nie posiadał wiedzy o sytuacji dochodowej Skarżącej, co w konsekwencji skutkowało na mocy art. 61 ust. 2e i 2f ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej wydaniem decyzji ustalającej dla Skarżącej odpłatność za pobyt babci Skarżącej w Domu Pomocy Społecznej w B. w sytuacji, gdy wszystkie niezbędne i wymagane informacje zostały przez Skarżącą przekazane w związku z przeprowadzanymi wywiadami środowiskowymi oraz korespondencją mailową,
b. jednorazowa odmowa udzielenia informacji oraz niewyrażenie zgody na wizytę pracownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. skutkowała prawidłowym przyjęciem stanowiska przez MOPR, iż Skarżąca odmówiła przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego w sytuacji, gdy odmowa dotyczyła jednego wywiadu ze wskazaniem, iż wszystkie pozostałe wywiady środowiskowe zostały skutecznie zrealizowane,
II. dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na:
a. przyjęciu, iż organ II instancji nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego oraz prawa materialnego, wskazując, iż podjął on wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w sytuacji, gdy organ poprzestał na ustaleniach przekazanych mu przez organ I instancji, bez weryfikacji całokształtu zebranego w sprawie materiału,
b. przyjęciu, iż zgodnie z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący w sytuacji, gdy organ oparł swoje rozstrzygnięcie jedynie na niepełnych dowodach przedstawionych mu przez organ I instancji, a tym samym zaniechał przeprowadzenia dowodu z okoliczności wskazanych przez Skarżącą,
II. dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, polegającą na:
a. przyjęciu, iż organ II instancji nie naruszył przepisów postępowania administracyjnego oraz prawa materialnego, wskazując, iż podjął on wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy w sytuacji, gdy organ poprzestał na ustaleniach przekazanych mu przez organ I instancji, bez weryfikacji całokształtu zebranego w sprawie materiału,
b. przyjęciu, iż zgodnie z art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000, 2185 dalej K.p.a.) zgromadzony w sprawie materiał dowodowy został zebrany i rozpatrzony w sposób wyczerpujący w sytuacji, gdy organ oparł swoje rozstrzygnięcie jedynie na niepełnych dowodach przedstawionych mu przez organ I instancji, a tym samym zaniechał przeprowadzenia dowodu z okoliczności wskazanych przez Skarżącą,
III. naruszenie norm prawa procesowego mających istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a. art. 7 w zw. z art. 77 ust. 1 K.p.a. poprzez niepodjęcie przez organ II instancji wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego, wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, mając przy tym na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli przejawiające się w szczególności nieuwzględnieniem wniosku o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, pomimo iż nałożony obowiązek ponoszenia opłat przez Skarżącą został na nią nałożony niezgodnie z prawem oraz rażąco narusza zasadę sprawiedliwości społecznej, a także stanowi bardzo dotkliwą konsekwencję finansową dla osoby obciążonej,
b. art. 8 i 9 K.p.a. poprzez niezrealizowanie obowiązku czuwania organu, aby w toku postępowania Skarżąca nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, a w szczególności poprzez uchybienia organu, do których doszło w początkowej fazie przeprowadzania postępowania w sprawie skierowania pensjonariuszki do domu pomocy oraz zignorowanie treści art. 64 ust. 7 u.p.s., pomimo posiadania przez organ informacji o sytuacji życiowej Skarżącej, co w konsekwencji skutkowało niewypełnieniem obowiązku pouczenia Skarżącej o możliwości dokonania wyboru korzystniejszego świadczenia,
c. art. 11 oraz art. 107 § 3 K.p.a. z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji przejawiający się niewyczerpującym i nieprzekonującym wyjaśnieniem motywów wydanego rozstrzygnięcia w szczególności wobec zignorowania art. 64 ust. 7 u.p.s.,
IV. naruszenie norm prawa materialnego tj.:
a. art. 64 ust. 2, 4 i 7 u.p.s. poprzez niezastosowanie określonej ww. przepisie normy prawnej oraz błędne nałożenie na Skarżącą obowiązku ponoszenia zastępczo opłat za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej w B. , w sytuacji, gdy zachodzą przesłanki uzasadniające zwolnienie z opłaty w szczególności brak stałego zatrudnienia, samotne wychowywanie przez Skarżącą dziecka oraz rażące naruszenie przez mieszkankę domu pomocy społecznej obowiązków rodzinnych względem Skarżącej,
b. art. 104 ust. 4 u.p.s poprzez jego niezastosowanie oraz zignorowanie wniesionego na jego podstawie wniosku Skarżącej w zakresie występowania szczególnych okoliczności polegających na powstaniu dla osoby zobowiązanej do zwrotu wydatków zastępczo poniesionych przez Miasto S. nadmiernego obciążenia, co skutkowało utrzymaniem zaskarżonej decyzji w mocy.
Wskazując na powyższe Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji organów obu instancji oraz wniosła o przeprowadzenie dowodu z dokumentów dot. wszystkich przeprowadzonych ze Skarżącą wywiadów środowiskowych oraz korespondencji mailowej przeprowadzonej pomiędzy Skarżącą a pracownikiem socjalnym Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S. na okoliczność:
a. informowania przez Skarżącą MOPR w S. o wszystkich niezbędnych wiadomościach związanych z jej sytuacją rodzinną oraz finansową,
b. czynnego pozostawania w kontakcie przez Skarżącą z MOPR w S..
W odpowiedzi na powyższą skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Pismem z 5 listopada 2023 r. Skarżąca poinformowała organy administracji i sąd administracyjny, że wobec odmowy wstrzymania zaskrzonej decyzji dokonała wpłaty kwoty 11.116,19 zł na rachunek bankowy MOPS w S. wskazując, iż powyższa wpłata jest sfinansowana z kredytu gotówkowego zaciągniętego w banku.
Pismem z 29 grudnia 2023 r. pełnomocnik Skarżącej uzupełnił jej stanowisko procesowe wywodząc, iż w sprawie doszło do bezzasadnego rozdzielenia spraw skarżącej na dwa odrębne postępowania. Tymczasem celowym było łączne przeprowadzenie postępowań o ustalenie obowiązku skarżącej oraz całościowe zwolnienie jej od obowiązku ponoszenia opłat. W ten sposób działają organy w innych miejscowościach przy analogicznych przedmiotach sprawy. Dodatkowo, Skarżąca wskazała, iż jeśli chciano poczytać przeciwko niej fakt odbycia rozmowy telefonicznej i jej odmownej odpowiedzi co do odbycia wywiadu środowiskowego, to powinno się ją uprzednio o takowym fakcie pouczyć, czego jednak zabrakło. Dla Skarżącej była to, wobec tego niezobowiązująca rozmowa, z której niesłusznie wyciągnięto negatywne dla niej konsekwencje.
Na rozprawie w dniu 4 stycznia 2024 r. skarżąca podtrzymała swoje stanowisko oraz oświadczyła, iż pierwsze wnioski o umorzenie należności składała 12 i 15 grudnia 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym Sąd nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej. Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad w prowadzonym postępowaniu (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm. – zwanej dalej: "p.p.s.a.").
Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z 22 marca 2023, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z 29 grudnia 2021 r. w sprawie ustalenia obowiązku zwrotu opłat wnoszonych zastępczo przez Miasto S. za pobyt babci Skarżącej w okresie od 1 sierpnia 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. w Domu Pomocy Społecznej w B. w łącznej wysokości 11.116,19 zł
Marterialnoprawną podstawę skarżonych rozstrzygnięć stanowiły art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2, ust. 3 oraz art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 901 z późn. zm., dalej: u.p.s.).
W myśl art. 61 ust. 1 u.p.s. obowiązani do wnoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej są w kolejności: 1) mieszkaniec domu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, 2) małżonek, zstępni przed wstępnymi, 3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - przy czym osoby i gmina określone w pkt 2 i 3 nie mają obowiązku wnoszenia opłat, jeżeli mieszkaniec domu ponosi pełną odpłatność.
Zgodnie z art. 61 ust. 2 u.p.s. opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej wnoszą:
1) mieszkaniec domu, nie więcej jednak niż 70% swojego dochodu, a w przypadku osób małoletnich przedstawiciel ustawowy z dochodów dziecka, nie więcej niż 70% tego dochodu;
2) małżonek, zstępni przed wstępnymi - zgodnie z umową zawartą w trybie art. 103 ust. 2:
a) w przypadku osoby samotnie gospodarującej, jeżeli dochód jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, jednak kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% tego kryterium,
b) w przypadku osoby w rodzinie, jeżeli posiadany dochód na osobę jest wyższy niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, z tym, że kwota dochodu pozostająca po wniesieniu opłaty nie może być niższa niż 300% kryterium dochodowego na osobę w rodzinie;
3) gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej - w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatami wnoszonymi przez osoby, o których mowa w pkt 1 i 2.
Na mocy art. 61 ust. 3 u.p.s. w przypadku niewywiązywania się osób, o których mowa w ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a, z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 stosuje się odpowiednio.
Natomiast zgodnie z art. 104 ust. 3 u.p.s wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej.
Przywołany wyżej przepis art. 61 ust. 3 u.p.s. zawiera normę materialnoprawną stanowiącą dla gminy podstawę dochodzenia zwrotu poniesionych wydatków. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie niewywiązywania się wskazanych osób z obowiązku opłaty należy odnosić do takiej sytuacji, w której doszło już do przekształcenia obowiązku opłaty w zobowiązanie konkretnej osoby do ponoszenia opłaty w ustalonej wysokości. Na mocy powyższych przepisów gminie przysługuje prawo dochodzenia zwrotu poniesionych na ten cel wydatków, a żądanie powinno być skierowane do tej osoby, która była zobowiązana do ponoszenia opłaty i tego zobowiązania nie wykonała.
W rozpatrywanej sprawie nie jest sporne, iż na mocy stosownej decyzji administracyjnej z 18 grudnia 2018 r. babcia Skarżącej została skierowana do Domu Pomocy Społecznej w B. , a w 4 stycznia 2019 r. przybyła do powyżej placówki. Następnie decyzją z 29 grudnia 2021 r. Skarżącej ustalono - jako jednej z pięciorga wnucząt pensjonariuszki Domu Pomocy Społecznej - wysokość odpłatności za pobyt jej babci w DPS w B. . W decyzji powyższej poinformowano też Stronę, że w przypadku braku wpłaty w wyznaczonym terminie Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w S. podejmie działania w celu przymusowego ściągnięcia zadłużenia wraz z kosztami upomnienia oraz postępowania egzekucyjnego, w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji. Decyzja ustalająca wysokość należnej opłaty była następnie zmieniana w zakresie wysokości należnej opłaty stosownymi aktami administracyjnymi.
Nie jest też kwestionowane przez Stronę ustalenie organu, iż Skarżąca mimo wydania powyższych ostatecznych decyzji nie uiszczała określonych w nich opłat. Doszło zatem do obciążenia gminy obowiązkiem zastępczego ponoszenia kosztów za pobyt babci Skarżącej w DPS, przy czym w okresie 1 sierpnia 2020 r. do 31 grudnia 2021 r. łączna wysokość ponoszonych zastępczo przez Gminę opłat wyniosła 11.116,49 zł
W powyższej sytuacji nie budzi wątpliwości, iż organ administracji był uprawniony - a nawet zobowiązany - do wszczęcia z urzędu postępowania o zwrot poniesionych zastępczo wydatków.
Jak przyjmuje się aktualnie w orzecznictwie sądów administracyjnych w postępowaniu o zwrot poniesionych zastępczo wydatków za pobyt w domu pomocy społecznej, organ administracji właściwy do wydania decyzji na podstawie art. 104 ust. 3 u.p.s. w zw. z art. 61 ust. 3 u.p.s., powinien w myśl art. 104 ust. 4 u.p.s. ocenić, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu należności (tak np. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 stycznia 2020 r. sygn. akt. II SA/Gl 1072/19, Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 maja 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 169/23). Przy czym nie można nie dostrzegać, iż jak wskazywano też w orzecznictwie do wydania decyzji zobowiązującej stronę do zwrotu poniesionych zastępczo przez gminę nakładów z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej wystarczające jest ustalenie, czy istniał obowiązek ponoszenia tej odpłatności oraz czy strona się z niego wywiązywała. Jej sytuacja dochodowa pozostaje bez jakiegokolwiek związku ze sprawą, choć oczywiście może mieć ona znaczenie w innego rodzaju postępowaniach mających chociażby na celu zmianę wysokości należnej opłaty (tak np. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 maja 2019 r. sygn. akt IV SA/Wr 145/19).
Z powyższego wynika, iż co do zasady w razie wszczęcia postępowania w przedmiocie zobowiązującej stronę do zwrotu poniesionych zastępczo przez gminę nakładów z tytułu pobytu w domu pomocy społecznej organy winny podejmować działania zmierzające do uwzględnienia znanych im okoliczności mających istotne znaczenie dla wysokości dochodzonej opłaty czy dla istnienia obowiązku ich ponoszenia przez osobę zobowiązaną. Jednakże z drugiej strony, w zakresie ustalania tych okoliczności, Strona jest zobowiązana do współdziałania z organem, albowiem jak wynika z art. 109 u.p.s. osoby i rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej oraz osoby, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2, są obowiązane niezwłocznie poinformować organ, który przyznał świadczenie lub ustalił odpłatność, o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej, która wiąże się z podstawą do przyznania świadczeń lub ponoszenia odpłatności.
W badanej sprawie nie jest kwestionowane przez Skarżącą, iż była poinformowana telefonicznie przez pracownika socjalnego o toczącym się postępowaniu, przy czym podczas rozmowy odmówiła udzielania informacji i nie wyraziła zgody na wizytę pracownika.
W powyższym zakresie Skarżąca wyjaśnia, iż była to dla niej "niezobowiązująca rozmowa" w toku której nie została poinformowana o skutkach braku zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego. Strona zgłaszając taki zarzut pomija jednak okoliczność, iż nie było to jedyne działanie organu zmierzające do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a brak wiedzy o skutkach odmowy współdziałania z organem jest w istocie wynikiem tego, iż nie podejmowała ona kierowanej na jej adres zamieszkania korespondencji. Nie można bowiem oceniając powyższy zarzut nie dostrzegać, iż organ podejmował starania w tym zakresie a w piśmie z 17 czerwca 2022 r. (k.8 verte) informującym o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym wyraźnie poinformował Stronę, że wobec braku możliwości przeprowadzenia wywiadu środkowego wyda decyzję w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy.
W świetle opisanych wyżej okoliczności organy były uprawnione do orzekania w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy. Nie zasługuje zaś na akceptację stanowisko Strony zawarte w skardze jakoby "jednorazowa odmowa udzielenia wywiadu nie mogła przekreślać informacji uzyskanych w tracie przeprowadzania pozostałych wywiadów". Organ w zmierzając do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego wykorzystał odpowiednie środki komunikacji, a przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, wobec bierności Strony, nie było możliwe.
Innymi słowy wbrew tezie skargi w toczącym się postępowaniu organ prawidłowo zmierzał do ustalenia aktualnej sytuacji Skarżącej, nadto w toku wywiadu możliwe było też uzyskanie przez zainteresowaną dodatkowych informacji czy też złożenie wniosku o umorzenie należności w całości lub części względnie o jej rozłożenie na raty. Wywiad środowiskowy do którego przeprowadzenia zmierzał organ miał na celu pozyskanie informacji niezbędnych do wydania decyzji uwzględniającej aktualny stan osobisty i majątkowy skarżącej i wbrew tezie skargi nie mogły go zastępować poprzednio zgromadzone dane, które zostały wcześniej w toku ustalania wysokości opłaty za pobyt babci Skarżącej w DPS. Dowodu takiego nie mogła zastąpić wskazywana w skardze korespondencja mailowa. Nadto i w toczącym się aktualnie postępowaniu nie było rolą organu ponowne weryfikowanie sytuacji dochodowej Skarżącej w zakresie w jakim została ona już oceniona w zakończonych postępowaniach administracyjnych w oparciu o poprzednie wywiady środowiskowe. Ponadto, skoro na Skarżącej ciążył opisany wcześniej obowiązek niezwłocznego informowania organu o każdej zmianie w ich sytuacji osobistej, dochodowej i majątkowej (art. 109 u.p.s.), organ był uprawniony do przyjęcia, iż bierność strony stanowi potwierdzenie braku nowych okoliczności co zaś uprawniało do przyjęcia ustaleń poczynionych we wcześniej wydanych decyzjach ostatecznych.
Brak jest też podstaw do uwzględnienia zarzutu skargi w zakresie braku poinformowania Skarżącej o przewidzianej w przepisach prawa możliwości zwolnienia z ponoszenia opłaty zgodnie z art. 64 u.p.s. Skarżąca nie umożliwiła organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w toku, którego mogła pozyskać stosowną wiedzę i nie odbierała korespondencji. Nie można wreszcie pominąć, iż o możliwości złożenia wniosku organy pouczały Skarżącą w kwestionowanych decyzjach.
W kontekście powyższych zarzutów nie można też nie zauważyć, iż dopiero wnioskiem zawartym w pismach z 12 grudnia 2022 r. i 15 grudnia 2022 r. - a więc już po wdrożeniu wobec Skarżącej postępowania egzekucyjnego, w czasie, którego wniosła ona odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania - Skarżąca wystąpiła "o całkowite umorzenie opłat za pobyt babci w Domu Pomocy Społecznej". Podnosiła wówczas, iż umorzenie to powinno nastąpić ze względu na brak relacji osobistych z babcią oraz z uwagi na okoliczność samotnego wychowywania dziecka.
Mając na względzie etap, na którym Skarżąca wykazała opisaną wyżej aktywność, brak było też podstaw do uwzględnienia zarzutu skargi jakoby doszło do "nieuzasadnionego rozdzielenia spraw" w zakresie ustalenia obowiązku Skarżącej i jej zwolnienia od obowiązku ponoszenia opłat. Jak wskazano powyżej, w toku postępowania prowadzonego przez organ I instancji ocena, czy zachodzą przesłanki do odstąpienia od żądania zwrotu nie była możliwa wskutek działań (zaniechań) Skarżącej, w tym w szczególności z uwagi na brak zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego oraz brak odbioru korespondencji kierowanej przez organ.
W ocenie Sądu, skoro wniosek o umorzenie należności wpłynął do organów administracji dopiero na etapie rozpatrywania przez organ odwoławczy wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, zainicjował on nowe postępowanie w tym przedmiocie, które w pierwszej kolejności podlegało rozpatrzeniu przez organ I instancji. Podkreślić w tym zakresie należy, iż postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne i rozpatrzenie tak daleko idącego żądania dopiero na etapie postępowania odwoławczego godziłoby w tą zasadę i wykraczało poza zakres postępowania odwoławczego. W opisanych wyżej okolicznościach celowe było zatem zakończenie postępowania odwoławczego w zaskarżonym odwołaniem zakresie oraz osobne rozpatrzenie wniosku o umorzenie ustalonej należności. Stwierdzenie obowiązku zwrotu oraz kwoty wnoszonych zastępczo za Skarżącą przez Miasto S. opłat nie tylko nie uniemożliwia rozpatrzenia jej aktualnego wniosku o umorzenie należności, lecz daje możliwość skonfrontowania owego wniosku z już określonymi wartościami. W kwestionowanym działaniu organów nie sposób się zatem dopatrzyć się niezgodności z prawem uzasadniającego uchylenie ich decyzji, a wręcz jawią się one jako prawidłowe w kontekście zasad ekonomiki postępowania.
Natomiast w zakresie zarzutów Skarżącej dotyczących prawidłowości skierowania babci Skarżącej do DPS oraz wadliwego ustalenia w uprzednio zapadłych decyzjach opłaty za pobyt babci w DPS należy wyjaśnić, że powyższe okoliczności wynikają z decyzji ostatecznych, które są wiążące dla organu oraz Sądu, stąd nie mogły one podlegać weryfikacji w niniejszym postępowaniu. Podobnie, zarzuty podnoszone w postępowaniu egzekucyjnym nie mogły mieć znaczenia dla oceny prawidłowości skarżonego rozstrzygnięcia.
Wobec powyższego uznawszy, iż zgromadzony przez organy administracji materiał dowodowy był wystarczający do wydania zgodnie z art. 104 ust. 3 u.p.s decyzji o obowiązku zwrotu wniesionych zastępczo przez Miasto S. opłat oraz stwierdziwszy, że organy administracji przeprowadziły w wymaganym prawem zakresie swoje postępowanie, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Cytowane powyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl